Содержание

• Биллибэт оҕонньор

Күһүн быраатым Платон кэлбитэ. Ол иннинэ куоракка улахан убайыгар олорбута. “Манна, дойдубар букатын кэллим, олоро” диэбитэ. Нэдиэлэ курдугунан практикатын быһаарса Уус-Маайаҕа барар буолбута. Сарсыарда эрдэ бырааппын мотуорканан Эльдикаҥҥа аэропортка илдьэн биэрбитим. Онно Платон: “Дьыалабын ситэрэн баран, Эдьээҥҥэ аймахтарбар сылдьыталыам, ” — диэн эппитэ.
Күн-дьыл ааһан испитэ, кыһыммыт тоҥуй тыына сири-уоту, ууну-хаары сыыйа-баайа тоҥорон, хам ылан барбыта, өрүскэ кыдьымах анньан киирбитэ. Биһиги кэргэмминээн Саргылыын Платону сэмээр кэтэһэр этибит да, ууга тааһы бырахпыт курдук туох да биллибэт этэ. Онтон кэлин, арааһа, Эдьээҥҥэ сылдьара буолуо диэн син уоскуйбуппут.
Биир киэһэ Саргы дьонугар туох эрэ кыра наадаҕа тахсыбыта. Онтон сотору соҕус буолаат, сүүрэн аҕай киирбитэ, “Платон кэлбит! ” Диэбитэ. Соммун хаба тардаат, таһырдьа ойон тахсыбытым…
Ким да суоҕа. Арай кыстык хаар “кими көрдөөтүҥ бу, уоскуй” диэбиттии аргыый аҕай, хойуутук түһэн үллүктүүрэ. Итэҕэйбэккэбин чугас эргин кэрийэ хаампытым, саҥа түспүт хаарга Саргы эрэ атаҕын суола баара. Дьиэҕэ киирбиппэр, кэргэним: “Хайа, онтон Платон тоҕо киирбэтий? ” Диэн ыйыта тоһуйбута. Кэнники билбитим, Саргы дьонуттан кэлэн иһэн, дьиэбит кирилиэһиттэн чугас, ойоҕоһунан, күлүккэ, Платон сабараанньаҕа өйөнөн, төбөтүн умса соҕус туттан табахтыы турарын көрбүт. Үөрбүт омунугар, Саргы саатар дорооболоспокко даҕаны, миэхэ этэ охсоору, дьиэтигэр ааһа турбут.
Ити кыһыныгар Платон сураҕа суох сүппүтэ. Бэйэбит да көрдөөбүппүт, милииссийэлэр да үлэлээн көрбүттэрэ, экстрасенстар да хаартысканан быһаара сатаабыттара… Күн бүгүнүгэр диэри кини хайдах, туох буолбутун билбэппит.
Билигин толкуйдаан көрдөхпүнэ, Саргы аһаҕас эттээх буолан, киниэхэ Платон бэриэччитэ дуу, кута дуу биитэр үөрэ дуу кини хараҕар илэ баар курдук көстүбүт эбит.

Биллибэт оҕонньор

Биир эмиэ дьикти түбэлтэ буолбута.
Саргы күнүскү аһын бэлэмнии сылдьыбыт, аттыгар аҕыйах ыйдаах бастакы оҕобут Количчай оронугар “ньуу-ньаа” буола сыппыт. Арай аан аһыллан баран сабыллыбыт, Саргы миигин кэллэҕэ дуу диэбит. Көрбүтэ — кыракый уҥуохтаах, муус маҥан баттахтаах, уһун соҕус бытыктаах оҕонньор киирэн турар эбит. Дьиэлээх хаһаайканы батары көрөн туран: “Чэйдэ кут, утаттым, ” — диэбит. Саргы абылаппыт курдук, тугу да ыйыталаһа, сураһа барбакка, остуолга аһын тардан, чэйин куппут.
Биллибэт оҕонньор чааскылаах чэйи антах анньан баран: “Тоҕо эн эргэ чэйи куттуҥ? Саҥаны бардар” диэн соруйбут. (Кырдьык, Саргы чэйин бэҕэһээ бардарыллыбытынан куппут этэ). Чэйин бардаран баран, саҥаттан

кутан биэрбит. Ол эрээри “ыалдьыт” чэйи да испэтэх, аһаабатах даҕаны, олорон эрэн маннык саҥалаах буолбут:
— Мин эһигиттэн барыам, наһаа сылайдым, олус айдаарсаҕыт, этиһэҕит, эн кэргэҥҥин харыстаа!
Онтон ороҥҥо олорор Количчайы көрөн баран: “Бу оҕоттон Улахан киһи тахсыаҕа, ол эрээри кылгас үйэлэниэҕэ, ” — диэбит. Оҕонньор остуолтан туран, аргыый аҕай тахсан барбыт.
Онтон Саргы дьэ өй ылан, кэнниттэн эккирэтэн тахсыбыт. Олбуор иһинэн мин кылааһынньыгым Илья фермаҕа баран иһэрин көрөн: “Кими даҕаны көрсүбэтиҥ дуо? ” Диэн ыйыппыт. Киһитэ “кими да көрбөтүм” диэбит. Кэргэним итэҕэйбэккэ, уулуссаҕа тахсан, баҕар суолга көрүөм дии санаабыта, — кими даҕаны көрбөтөх. Онтон дьэ, уунан саба ыстарбыт курдук, баһыттан атаҕар диэри этэ тымныйан ылбыт, дьиэтигэр сүүрэн киирэн телефонунан ийэтин ыҥырбыт.
Дьиибэтэ диэн, мин ити кэмҥэ дьиэбэр эбиэттии кэлээри, мотоциклбын собуоттуу турдахпына, завхоһум туох эрэ кыаллыбатах боппуруоска ыҥыран ылбыта. Онтон ийэ кылыным эмиэ ол кэмҥэ биһиэхэ тахса сылдьаары гынан баран (аттыбытыгар олороллор), тоҕо эрэ тохтообут.
Маны ааҕан баран, сорохтор бу киһи тупсаран көрө-көрө, эбэн-сабан, өйүттэн айан суруйбут дии саныахтара. Суох, барыта кырдьык, кэргэним сырдык кэриэһинэн андаҕайабын.
Ити туох дьикти оҕонньоро кэлэн барбыта буолуой?

Андрей Апросимов.
Дьокуускай.

1999 сыл