Хортуоппуй сибэккитэ күн сардаҥатыгар сиик таммаҕынан күндү таастыы күлүмүрдүү оонньуур. Сиккиэр тыалга оҕустаран, биир тэҥник долгуннуран ылар. Бу — Нам улууһун биир тарбахха баттанар үлэлээх-хамнастаах «Сайылык» тирэх бааһынай хаһаайыстыбатын хортуоппуй бааһынатыгар кэлэн турабыт. Хаһаайыстыба баһылыга Иван Васильевич Охлопков уһун кэм устата суоппарынан үлэлээбит, элбэх сири-дойдуну кэрийбит, үгүһү билбит-көрбүт киһи. Салайааччы киһи сиэринэн үлэтин-хамнаһын, үүнээйитин туһунан сэһэргиир.

Бааһынай хаһаайыстыба 1992 сыллаахха тэриллибит. Маҥнай 1,5 га сири ылан, оҕуруот аһын ыһан көрбүттэр. Үүнээйи өлгөмнүк кэлиэх курдук буолан, сирдэрин кэҥэтэн, сыыйа-баайа дьонун-сэргэтин түмэн, техника атыылаһан, моркуоп, сүбүөкүлэ, хортуоппуй олордубуттар. Кэлиҥҥи кэмҥэ наар хортуоппуйунан дьарыктанан, тирэх хаһаайыстыба буолбуттар. Билигин бааһынай хаһаайыстыбаҕа 7 киһи үлэлиир. Олортон үһэ — Иван Васильевич бэйэтин оҕолоро.
Бааһынаны ааһа түһээт, үрэх үрдүгэр турар бу хортуоппуйу көрөн олорор биригээдэ базатыгар тиийэбит. Аҕыйах улахан дьону кытары эдэркээн уолаттар уот оттон, хортуоппуй соркуойун хото буһаран ыалдьыттары көрсөргө бэлэмнэнэ, сүүрэ-көтө сылдьаллар. Хас да техника өрөмүөннэнэ турар. Оттон «Урал» массыына иһигэр — олорор дьиэлэрэ. Таһырдьа тупсаҕай оҥоһуулаах остуол, ыскамыайкалар тураллар. Барытыгар үлэһит киһи илиитэ тиийбитэ өтө көстөр.
Чэйдии түһээт, уолаттары кытары билсистим. Бары Нам оскуолатын үөрэнээччилэрэ. «Сайылык» бааһынай хаһаайыстыба хамнастаах үлэһиттэрэ. Күн уотугар сыламнаан хараарчы буспут-хаппыт, үлэһит киһи киэбин кэппит дьон буолан биэрдилэр. «Эдэр саас» хаһыакка анаан бэлэмниирбин билэн, бэркэ диэн сэҥээрдилэр, үөрдүлэр-көттүлэр.
— Быйыл 11-с кылааска таҕыстым. Манна доҕорбор, Иван Васильевич уолугар, Ваняҕа көмөлөһө таарыйа үлэлиибин. Баһылыкпыт олус сымнаҕас, көнө киһи. Кинини бары астынабыт, убаастыыбыт. Хамнаспытын сотору-сотору ылабыт. Оннооҕор кэлиэхтээх хамнаспыт суотугар Дьокуускайтан ону-маны, таҥас-сап атыылаһыннарабыт, — диир үөрбүт-көппүт, саҥарбыт-иҥэрбит Саша Дьяконов.
— Уолаттар, оттон кылгас сайыҥҥы өрөбүлгүтүн манна бааһынаҕа сытан, үлэлээн атаараргыт туох үчүгэйдээҕий? — Диэн ыйытабын.
— Дьону-сэргэни кытары бодоруһан, эппиккэ дылы, оту-маһы тэпсэн, сири-дойдуну көрөн үлэлииртэн ордук туох кэлиэй, — диир онуоха Саша.
— Эһиги хамнаспыт кэлэр диигит. Ол аата дьоҥҥутуттан, төрөппүттэргититтэн харчы көрдөспөккүт дуу?
— Үлэлээ да — үп, хамсаа да — харчы диэн сокуоннаахпыт, — диир Саша. — Манна хас биирдии бэйэбит үлэлиэхтээх

үлэбитин, миэстэбитин билэбит. Ол олус үчүгэй. Оттон үлэлиир киһи хамнас аахсара чуолкай. Холобура, мин дьонум маҥнай үлэлии киирэрбин аанньа аахайбат курдук этилэр. Сылтаҕа суох күнү быһа дьиэтигэр олорбокко, онно-манна сылдьар диир курдуктара. Оттон билигин сыһыаннара чыҥха атын. Биирдэ эмит бааһынаттан дьиэбэр тиийдэхпинэ, хаһаайын курдук көрсөллөр, бырааһынньыктыы ас-үөл тардаллар.
Аттыбытыгар кэпсэтиибитин саҥата суох истэн олорбут Ваняттан, «аҕаҥ үлэтин, саҕалаабыт дьыалатын төһө өйдүүгүн, көмөлөһөҕүн дуо? » Диэн ыйытабын. Бу иннинэ кини саҥа «Уазик» массыынаны сылбырҕатык ыытарын көрөн, сөҕөн турабын.
— Аҕам миигин үлэлииргэ үөрэтэр. Билигин массыынаны ыытабын, араас атын да үлэҕэ бииргэ сылдьабыт. Өлүөхүмэҕэ хортуоппуй тиэйэн илдьэ сылдьыбыттаахпыт. Массыына өрөмүөнэ эмиэ мин үлэм, — диир Ваня.
— Ваня, эһиил оскуоланы бүтэрэр эбиккин. Ханна, туох идэтигэр үөрэнэ барар санаалааххыный?
— Хас да сыллааҕыта Кореяҕа бара сылдьыбытым. Онно дьон-сэргэ кыахтаахтык, олус сайдыылаахтык олорорун илэ харахпынан көрөн, олус сөхпүтүм. Эчи массыыналара элбэҕин, сылдьаллара түргэнин! Куораттара олус ыраас, олохтоохтор биһигини олус сайаҕастык көрсөллөрө. Онтон ыла үөрэхтээх, үчүгэй үлэлээх киһи буолуом диэн бигэ санаа үөскээбитэ. Аҕам кэлин хаһаайыстыбатын кэҥэтэн, аныгы технологияны туһанан үлэлиир баҕалаах. Технолог да идэтин баһылаабыт киһи куһаҕана суох буолуо … Чэ, олох көрдөрөн иһиэ. Ол эрээри тыа хаһаайыстыбата атаҕар туран, дьону аһатар-таҥыннарар, үлэнэн хааччыйар гына кыахтаныан сөп эбит. Онон бааһынай хаһаайыстыбабыттан соччо тэйиэхпин баҕарбаппын.
Хайы-үйэ киирэн эрэр күн үрэх уутугар бэйэтин көрүнэр. Бүгүн чуумпу киэһэ буолбут. Нам кэрэ айылҕата куораттан сылдьар дьоҥҥо өссө тупсан көстөр курдук. Уолаттары кытары отуу уотун тула олоробут. Иван Васильевич саамай кырата — Артем. Кини быйыл 5-с кылааска тахсыбыт. Убайдара, табаарыстара Артему «саамай кылаабынайбыт» диэн ааттыыллар. Уолчаан үөрэҕэр үчүгэй, сайын үксүн Никольскайга эбээтигэр сылдьыбыт. Уу баһан, мас таһан көмөлөспүт. Кыра да буоллар, олус дуоспуруннаах киһи.
— Уолаттаар, манна олорон чуҥкуйбаккыт дуо?

— Суох. Сотору-сотору хаһыат аҕалаллар. Аны араадьыйа истэбит. Онон чуҥкуйарга соло да суох. Аныгы группалары тэҥэ, классическай музыканы истэбит, — Март Габышев кэпсэтиигэ кыттар. Кини «Сайылык» бааһынай хаһаайыстыбаҕа суоппар-механигынан үлэлиир. Нам СПТУ-тун икки сыллааҕыта бүтэрбит. Кэлин чааһынай заправкаҕа үлэлии сылдьан, хамнаһын ылбакка, уурайбыт. — Иван Васильевич хамнаспытын тута биэрэр.

Манна ыам ыйын бүтүүтүгэр көһөн кэлбиппит. Сортовой хортуоппуйу апробациялыыбыт, бааһына сирин оҥоробут, — диир.
— Бэйэҕит да билэргит буолуо, билигин үгүс оҕо ханна да үлэлээбэккэ, таах сылдьар. Кинилэргэ хаһыат нөҥүө туох диэххит этэй?
— Арааһа, кинилэргэ мэнээк тылынан этэн тугу да өйдөппөтүҥ буолуо. Бастатан туран, үлэни булуохха, сүүрүөххэ-көтүөххэ наада. Онтон үлэҕин сөбүлээн, тартаран бардаххына, бэйэҥ да соһуйуоҥ, — диир Саша. — Мин билигин дьиэбэр киирэн хас да хоноору гыннахпына, бааһынабын ахтан киирэн барабын. Урут маннык буолуом дии санаабат этим. Үлэ диэн оннук күүстээх буолар эбит.
«Сайылык» бааһынай хаһаайыстыба уолаттара кэпсээннэрэ-ипсээннэрэ үгүс. Билигин эрдэ хараҥарар буолан, соччото суох дэһэллэр. Күн-дьыл да туран биэрбэтэ. Ол да буоллар уолаттар сонньуйар саҥаларын, санаа түһүүтүн кэпсэтиим тухары истибэтим. Үлэһит дьон оннооҕор буолуоҕу тулуйуохтара турдаҕа. Хомуур үлэтэ бу кэллэ. Сотору трактор, комбайн үлэҕэ тахсыахтара. Сайыҥҥы үлэ түмүгэ көстүөҕэ. Оттон мин кэпсэппит «Сайылыгым» уолаттара кырыа кыһын ортото өлгөм үүнүүлээх бааһынаны түһээн көрүөхтэрэ.

Евдокия СЕРГИНА. Хаартыскаларга:

1. Ваня Охлопков — эдэр «бааһынай».
2. Өлүөхүмэ очуостарыгар.
   1999 сыл