Өлөксөөс, сиэннэрэ улаатаннар, арыый иллэҥирэн, быйыл ыраах хоту улуустан бэрт өр өҥөйбөтөх дьоллоох Дьокуускайыгар балайда уһуу түһэр былааннаах кэллэ. Сааһыран эрэр киһи, кэнникинэн, доруобуйатын да туруга сээбэҥнэтэр буолан эрэр, онон үчүгэйдик, сиһилии көрдөрүнүө, көрсүбэтэҕэ ырааппыт, умнуталыы быһыытыйбыт аймахтарыгар сылдьыталыа, чугас улууска олорор оскуолаттан ыла дьүөгэтигэр тахса сылдьыа… Аны балта Өлөөнө сотору, аҕыйах хонукка, үлэтинэн соҕуруу баран кэлиэхтээх, онон кини кыбартыыратыгар тохтоон, бардаҕына, дьиэһитинэн хаалан эриэхтээх. Баар-суох балта үрдүк үөрэхтэнэн, кэнники куорат биир улахан тэрилтэтин салайааччыта буолан, биэнсийэҕэ да таҕыстар, өссө да үлэлээн ньиргитэ сылдьар. Эдьиийдии-балыстыы биир кэмҥэ устудьуоннаабыттара, Өлөксөөс ыал буолан хоту көһөн барыар диэри бииргэ олорбуттара. Оттон Өлөөнө үөрэххэ, үлэҕэ умса түһэн, үлүһүйэн, сааһын куоттара сыһан, кэргэн тахсыбакка, хата оҕоломмута. Кыыһа билигин соҕуруу үөрэнэ сылдьар. Өлөксөөс оҕолоро, куоракка олорор эдьиийдээх буолан, күннээҕигэ улаханнык кыһаллыбакка, чоп курдук үөрэхтэрин бүтэрэн, үлэһит буолбуттара ыраатта, ыал буолан дойдуларыгар олохсуйдулар.
… Сөмөлүөт Дьокуускай пуордугар түһэрин кытта Өлөксөөс суотабайыгар смс кэлэн “чылыр"гына тыаһаата, ылан аахпыта балтыттан кэлбит:“суоппар көрсүөҕэ, дьиэҕэ аҕалыаҕа"диэн буолла. Син балайда өр кэтэһэн, багаһын ылан, өстүөкүлэ нөҥүө соһон тахсыбыта, “Александра из Ч…“диэн былакаат туппут эдэр уол бу дьороллон турар эбит. Пуортан тахсан, массыынаҕа малларын уган, олорсон, асфальт суол устун айаннаан сыыйыннардылар. Эчи иһэ ичигэһин, олбоҕо сымнаҕаһын, сыта-сымара үчүгэйин, айана сыыдамын бу аныгы сиэдэрэй массыына! Аны суоппара, Өлөксөөс иһиттэҕинэ, кими эрэ кытта төлүппүөн илиитигэр туппакка эрэ, дөрүн-дөрүн кэпсэтэн, тугу эрэ ыйытан баллыгыраһарга дылы гынар, ол аайы дьахтар саҥата биир кэм тугу эрэ быһаарардыы ньулугуруур, массыына буоллаҕына ол дьахтар этэрин хоту салалларга, айанныырга дылы… Өлөксөөс соһуйан, сөҕөн, бастаан өйдөөбөккө, массыынаҕа өссө ким эрэ баарын көрдөөн, тула эргичиҥнээбитэ, булбакка, бэйэтиттэн бэйэтэ күлэ, симиттэ быһыытыйбыта. Аны массыынаҕа иннигэр-кэннигэр суолу, атын тула айанныыр массыыналары мультик курдук көрдөрөр дьоҕус экранын, муусукатын, араадьыйатын эгэ этиэҥ да… Өлөксөөс манныгы дьэ көрөн, сөҕөн төбөтүн илгиһиннэ: ии, дьэ сайдыы бөҕө буолар эбиит…
Олох халлааҥҥа харбаспыт саҥа дьиэ бөҕө тутуллан суол кытыытынан бачыгыраабытын эмиэ сүрдээхтик соһуйа, үөрэ көрдө: тыый, хаһааҥҥы эрэ быыллаах-буордаах

сүрүннээн мас, бэркэлээтэҕинэ биэс этээстээх кпд, дьиэлэрдээх куорат тупсубутун эриэхсит! Биир оннук дьэндэйбит дьиэ аттыгар тохтоон, суоппар массыынаттан тахсыбакка да, тэлэбииһэр пультун курдугунан чыбырҕатан, хас да боруотаны, ааны арыйан, букатын супту, сүүнэ улахан гаражка баар буола түстүлэр, эмиэ кунуопка баттаан, бүттүү сиэркилэ лиипкэ киирдилэр, онтон эмиэ кунуопка баттаан, балта олорор уон хаһыс эрэ этээһигэр сурулатан тахсыбыттара эрэ баар. Килэйбит-халайбыт куорат кыбартыыратыгар өр көрсүбэтэх эдьиийдии-балыстыы бэрт омуннаахтык уруйдаһа, сыллаһа-уураһа көрүстүлэр, харахтара да ууланна… Суоппар, мал киллэрэн баран, номнуо “мэлис” гыммыт. Өлөксөөс балтыгар аҕалбыт кэһиитин туттаран, таҥас уларыттан, киһи көннөрү “суунар” эбэтэр “тахсан киирэр сир"диэн ааттыан тыла да тахсыбат чаҕылыйбыт, күлүмүрдээбит мааны бааннай хоско, кырааны өйдөөбөккө, кыралаан муна-тэнэ суунан, балтын Өлөөнөнү батыһан, куукунаҕа киирдэ, соһуйан тула көрдө. Кэҥэс хос ортотугар дьоҕус үрүҥ остуол, хас да устуул турар, түннүк диэки кыра билиитэ көстөр уонна…туох да суох эбит! “Хайдах-хайдаҕый” диэн ыйытаары айаҕын арыйан иһэн, төттөрү сапта: бу өйдөөн көрдөххө, тула истиэнэ барыта биир сырдык өҥнөөх ыскаап ааннара эбит ээ, саамай улахан аан - холодильник, атын араас кыралар - иһит ыскааптара, духовка, микроволновка эҥин эбиттэр быһыылаах…

Өлөксөөс көрдөҕүнэ балта Өлөөнө таах сүүнэ икки аҥы аһыллар ааннаах холодильник иһиттэн бэлэм аһы тохтоло суох оруур эрэ, тугу эрэ микроволновкаҕа уган сылытан ылла, тугу эрэ соннук уурда, тугу эрэ суутун, хаппаҕын эрэ арыйда. Чаанньыктаммакка да эрэ, ханна эрэ кунуопка баттаан сиэдэрэй фарфор чааскыга итии уу кутан бургучутта, аны туох эрэ тутаахтаах хороҕор иһит курдуктан буруолуу сылдьар саһарчы буспут ойоҕоһу, оҕуруот аһа соккуойу сулбу ойутан таһааран соһутта. Бэл, килиэбэ, халбаһыыта бэлэм быһыллыбытынан атыыланар эбит быһыылаах дии… Ии, дьэ сүрдээх сайдыы барбыт эбит доҕор, бирээмэ били остуоруйаҕа кэпсэнэр Чурумчуку аптаах тааһа диэн сымыйа…
Ахтыспыт дьон дьэ аһыы-аһыы, чэйдээн сыыйа-сыыйа, сэһэн-сэппэн бөҕө буоллулар. Өлөксөөс оҕонньорун, оҕолорун, сиэннэрин туһунан сырдатта, Өлөөнө кыыһа ыал буолар былаана да суоҕун үҥсэргээтэ, сиэннэнэ охсор сэмээр ыралааҕын эдьиийигэр быктарда, үлэтин туһунан онон-манан быһыта-орута кэпсээтэ. Бу сэһэргэһэ олорон, Өлөксөөс наһаа дьиибэргии санаата, хайдах эрэ, бэл, дьиксиннэ, - били баарыан суоппар массыынаҕа көстүбэт кимниин эрэ баллыгыраһарыгар маарынныырдыы, аны балта кимтэн эрэ доргуччу чааһы, халлаан

туругун эҥин сураста, сэргэ хостон онуоха ким эрэ хардарара иһиллэр! Истэ сатаан баран: “Өссө хоноһо баар дуу? Чэйгэ ыҥырыаххын оттон” диэбитигэр, балта дуоһуйа күллэ:

• Ээ, һуох, ити Алиса дии…- диэтэ.
• Ээ, ордук хоскор кими эрэ олордоҕун дуу? Аата Алиса диэн оҕо дуо? - диэни истэн, Өлөөнө олох хараҕа ууланыар диэри күллэ. Хос диэки хайыһан доргуччу:
• Эдьиийбэр мин таптыыр сахалыы ырыабын холбоо эрэ, Алиса, - диэбитигэр, кинилэр эдэр эрдэҕинээҕи таптыыр ырыалара соһуччу араадьыйаттан кутулла түһэргэ дылы буолла:
  “Зал иһин толорор музыка,
  Дьон бары үҥкүүгэ эргийэр…”
  Өлөксөөс, өлө соһуйан, хараҕа эрэ чыпчылыҥнаата, тугу да өйдөөбөтө. Онуоха Өлөөнө туран, сэргэ хостон туох эрэ хаппахтаах дьоҕус боччук иһиккэ маарынныыры тутан таҕыста, көрдөрдө:
• Бу баар Алиса, соҕотох олорор киһи баар-суох дуоһуйа сэлэһэр, алтыһар аргыһым. Өйдөөх мал дьэ…
• Ээ, араадьыйа эбит дуу?
• Суох, суох, көннөрү араадьыйа эрэ буолбатах, бээ, хайдах өйдөнөр гына быһаарыахха сөбө буолла, доҕоор…
  Өлөөнө эдьиийигэр ИИ, нейросеть эҥин диэни быһаара сатаата да, биирэ бөрүкү туолкалаан өйдөөбөтө да быһыылаах, быһаарыыта суохтук көннөрү “ээ” диэтэр да…
  Аны бу маннык быһаарсан мучумааннаһа олордохторуна, арай доҕоор, туох эрэ хара тэриэлкэ саҕа төкүнүк хаптайбыт баҕайы куукуна аһаҕас аанынан тыаһа-ууһа суох аргыый сыылан киирдэ. Ону көрөн Өлөксөөс, өмүрэн, хаһыытаабата эрэ, хараҕын муҥунан одуулаан дөйөн олордо, атаҕын хомуна тарпытын бэйэтэ да өйдөөбөккө хаалла. Өлөөнө эргиллэн көрдө, күллэ:
• Ээ, куттаныма, доҕор, хамначчытым дии ити… - диэтэ. Өлөксөөс өссө соһуйда:
• Ха-хамначчыт даа? Ол аата?
• Пылесос, доҕоор, оттон… Робот-пылесос… Дьиэ харбыыр дии…
  Өлөксөөс, дьэ уоскуйбуттуу, мөлтөхтүк мичээрдэ:
• Ээ, диэ, хата киһини куттаата, айуу…
  Аны аһаан бүппүттэригэр, Өлөксөөс иһит сууйсаары губка, тирээпкэ эҥин көрдөөн өҥөҥнөөн истэҕинэ, Өлөөнө аллара биир ыскаап аанын арыйан, кирдээх иһиттэри ас тобоҕуттан ыраастыы түһэн баран, онно укта, кунуопка баттаата, тууй-сиэ, иһиттэрин кытта массыына сууйар дуо? Ии, дьэ сайдыы бөҕө олох буолбут эбиит! Өлөксөөс, сөҕөн, баһыйтаран олох тылыттан матта.
  Устудьуоҥка кыыс хоһугар эдьиийигэр Өлөксөөскө орон оҥорон баран, балта Өлөөнө орон аттыгар туумбаҕа хас да тэлэбиисэр пультун курдуктары кэчигирэттэ: биир кондиционер холбуур-араарар, иккис түннүк устуоратын аһар-сабар, үһүс лаампа уматар-умулларар, төрдүс тэлэбиисэр гиэнэ эбиттэр. Тоҕо да бэрдэй! Өлөксөөс эмиэ сөҕөн-махтайан төбөтүн эрэ илгистэн хаалла. Дьэ куоракка бастакы хонуга ити курдук ааста…
  … Бу аҕыйах хонукка куоракка балтыгар хоноору, кэлээри-бараары

  Өлөксөөс атын да мучумаана үгүс. Балта эдьиийигэр көрдөрүнэр балыыһатыгар сылдьарыгар суоппардаах массыына биэрээри гыммытын, кыккыраччы аккаастанан, бэйэтэ оптуобуһунан сылдьар буолла.
  Эчи элбээбитин, сырыыта уларыйбытын онтуката! Урут аҕыйах оптуобус буолара ээ, билбиттэрэ эрэ “двойка”, “пятерка”,“восьмерка"буолара, аны, бэл 100 нүөмэрдээх оптуобус баар буолбут! Ол оннугар сорох билэр оптуобустара мэлийбиттэрэ хомотто. Бастаан кыратык хааһыланнар да, кэнники син үөрэннэ, биллэ. Оптуобус иһигэр тохтобуллары биллэрэллэриттэн бастаан соһуйа-өмүрэ сыһан баран, хата бэркэ биһирээтэ, киһи мунуо суох, бэрт эбит. Өссө сахалыы-нууччалыы биллэрэллэрэ олох бэртээхэй! Аны тохтобул аайы ыйаммыт электроннай таблолар ханнык оптуобус хаһан кэлэрин-барарын биллэрэ-көрдөрө тураллар, Өлөксөөс үөрэ-көтө хата ону өрө мыҥаан саатаата. Куорат улааппыта, кэҥээбитэ сүрүкэтин! Онон урут чиэски, кытыы дэнэр сирдэр олох куорат килбэйэр киинигэр кубулуйбуттар. Урут маҕаһыын да аҕыйах буолара ээ, эчи элбээбитин билигин: оннооҕор ыт-кус аһа эбэтэр аҥардас атах таҥаһа эрэ атыыланар туспа улахан маҕаһыыннара баар буолбуттара дьэ сүрдээх эбит…
  … Өлөөнө, соҕуруу айанныан иннинэ, дьэ эдьиийигэр Өлөксөөскө дьиэ, дьиэҕэ туһанар аныгы мал, быһата, аныгы куорат күннээҕи олоҕун араас ымпыгын-чымпыгын быһаара сатаата, киһитэ сороҕун, умнумаары, бэркэ кичэйэн болокунуокка сурунна, эҥиннээтэ. Сүрдээхтик долгуйар, айманар, хаста да “ээ, манна эн дьиэҕэр хаалбаппын, айакка, кырдьаҕас эдьиийбэр Дуунньаҕа барарым, онно олорон эрэрим дуу"эҥин диэн мундуйдаталаан ылла, ол эрээри онно дьоно бэрт кыараҕастык олороллоруттан эрэ туттунна. Төһө да иһигэр сээбэҥнээтэр, букатын тайҕаттан кэлбитэ баарай, балтын дьиэтигэр аҕыйах хонук хайдах эмэ бөрөһөн олорор ини оттон… Иһэр уу, араас эгэлгэ бэлэм ас, бэл, тыыннаах сибэкки, эмп дьиэҕэ сакаастыыр диэн баарын билэн бэркэ сөхтө, соһуйда. Видеозвонок, видеодомофон диэни син өйдүү быһыытыйда, Алиса үлэтин бодуруобуна билсистэ. Саатар, бу балтын сибэккилэрэ кытта “өйдөөх"иһиттээхтэр эбит! “Уу наада” диэн чаабырҕыы сытыахтаахтар, аата сүрүн…
  … Өлөөнө көтөр күнүгэр эдьиийдии-балыстар хара сарсыарда туран, ыксалынан бырастыылаһан, икки аҥыы үрүө-тараа ойдулар. Өлөксөөс оптуобуһунан балыыһатыгар айаннаата, Өлөөнө сыыдам массыынатынан пуорт диэки ойутта.
  Бүгүн Өлөксөөс балыыһаттан арыый эрдэ бүттэ, кыратык ону-маны өҥөҥнүү, дьаарбайа түһэн баран дьиэтин диэки салалынна. Боруотаҕа тиийэн хатааһыннаах кэлииккэҕэ иҥиннэ, тууй-сиэ, ити баар, манта эмиэ домофоннаах этэ дии! Бээ, кодун

  хата суруммута, суумкатын арыйда, турар сиригэр дөйө хараҕаланна: бу иэдээни, суруммут болокунуотун оронун аттыгар умнубут буолбаат! Суотабайын ойутан таһааран, балтыгар эрийдэ: оо дьэ, өссө да көтөн истэҕэ, төлөппүөнүн ылбат! Этэҥҥэ таһырдьа уулуссаҕа хонор чиэскэ тигистэҕэ дуу, бу алдьархайы! Онтон хата өй ылан, Өлөөнөтүн кыыһыгар Ксюга эрийдэ, кэлииккэтин кодун өйдүүр ини, эдэр киһи… Ксю, эдьиийэ дэлби долгуйбут, аймаммыт бөтүөхтээһиниттэн, тоҕо эрэ кыһалҕата суох күллэ эрэ:

• Эдьиий, тохтоо, айманыма, билигин кэлииккэни арыйыам, киирэн баран сабаргын эрэ умнумаар…- диэбитигэр Өлөксөөс, тугуу да өйдөөбөккө, мэндээриччи көрдө. Кырдьык кэлииккэ арыллан кэллэ - аата сүрүн, барбах инньэ ханна эрэ Сибиир киинигэр баар сүдү куораттан үөдэн түгэҕэ Дьокуускайга ааны арыйтаран киирэр үйэҕэ тиийдэхпит! Өлөксөөс олох сөрү диэн сөҕөн, бэри диэн бэркиһээн, олбуоругар киирдэ, кэлииккэтин кичэйэн сапта. Ии, дьэ ИИ эбиит!

Илдьит