— Хайа Нокоо хайа муҥун сэпкин туора баана сылдьыаххыный, дьэ быс да сыа бас да арыы кыыс оҕото кэлбит, бэкээринэҕэ килиэпкэ кылбайан турар, дьэ кытаат хайдах этигиний, уол оҕото тиэрэ көтөн кэбис да бүттэ,эйиэнэ–
Идэтинэн килиэп ыла баран истэхпинэ Хабыас оҕонньор идэтинэн хаадьыылаан ааста…
Бүгүн от үлэтэ бүтэн аҕыйах хонукка бултуу бараары килиэп ыла баран иһэбин, Ити оҕонньор эппитинии ойох ылыахпын баҕарбыт иһин ким кэлиэй, үөлээннээхтрим бары ыал буоллулар. Арай мин соҕотох сүөдэҥнии сылдьабын. Кыргыттар да көрбөттөр, кинилэргэ уһун уҥуохтаах сытыы хотуу уол наада быһыылаах. Миэхэ ыт сиир уҥуоҕа баҕалаах, биитин ыксаатым да кэлэҕэйим бэргиир, биир тылынан эттэххэ накаас.Бэкээринэҕэ тиийбитим кырдьык мотоҕоно курдук кыыс килиэп атыылыы турар эбит. Көрөн турдахха күлэн үөрэн мичээрдээн сүрдээх кыыс быһыылаах. Мин килиэппин ылан тахсан истэхпинэ, өлүү болдьохтоох, өс тоҕоостоох диэбиттии үс холуочук уолаттар тэйиэккэлээн киирдилэр, миигин туора хаһыйан аастылар. Дьэ сүрдээх уолаттар, таҥас сап мааныта , көрүү истии абааһы уолаттара, киэһээ аһыырдаах киһи кыттыспат дьоно быһыылаахтар, киирээт да килиэп ылаары турар дьону күрдьэн аастылар, оҕонньор эмээхсин бааллара айдаан бөҕө буола түстүлэр, ону саба ыһыытаан маатыралаан кэбистилэр. Барадабыас кыыс саҥараары гыммытын биир бэдик прилавок нөҥүө баттаҕар түстэ, кыыс сарылыы түстэ. Мин олох тулуйбатым, икки хараҕым үүрэ бүөлэниэр дылы кыыһырдым, кыыһы баттахтаабыт уолу сыҥаахха куоттардым, ким өс киирбэх баҕа курдук тарас гына түстэ, киһилэрэ сууллбутун көрөөт икки киһитэ мин үрдүбэр түстүлэр да эр биир быһыта сынньан түһэрдим, эбиитин тоҕо эбитэ буолла саппыкылаах атахпынан быһыта тэбиэлээн биэрдим, арай ким эрэ сахсыйбытыгар дьэ өйдөнөн тохтоотум, барадабыас кыыс эбит. Кыбыстан өлө сыстым, ким эрэ биллэрбит быһыылаах,, бөхтөр,, сырсан киирэн миигин тараччы тутан илиибэр браслет кэтэрдэн умсарыта кэйиэлээн массыынаҕа уган, илдьэн хатаан,, хап,, гыннаран кэбистилэр. Имик симик хаамыраҕа киирбитим лыык курдук киһи бөҕөтө, өр буолбата миигин ыҥыран таһаардылар, тахсыбытым били кыыс кэлэн турар эбит, миигин ханна да барбаккын диэн баппыыска баттатан баран бар диэтилэр… Тахсыбытым кыыһым кэтэһэн турар эбит.
Мин хайдах эрэ мух-мах бардым, кыбыстан сири буору кымаахтыы истим, Хата кыыһым саҥалаах баҕайы эбит. Аата Айталина ( Айта) кылгатан. Миэхэ моһуок бөҕө киирдэ, долгуйан-кыбыстан кэлэҕэйим бэргээн олох мах бэрдэрдим, ону маны ыйыттаҕына ыҥыргыыбын эрэ уонна баспын булкуйан ылабын. Кыыһым күлүү бөҕөтө миигин дьээбэлэнэр

дии санаата быһыылаах, онтон тохтоон сырайбын көрөн баран дьэ тохтоото. Аҥардастыы кэпсии кэпсии хаамтыбыт. Мин тугу саҥарыахпыный, ыҥыргыыбын эрэ.
Ол курдук дьиэтигэр атааран баран дьиэбэр тиийдим, Ийэм барахсан ыксаабыт аҕай, аҕам тугу да саҥарбат.
Аны хонтуораттан илдьит кэллэ, ыҥырыы. Хайыамый саллаҥнаан тиийдим, Салайааччыларым бары бааллар, били үс уол эмиэ уонна биир сааһырбыт киһи баар…
Үгүс элбэх кэпсэтии суох, маастардара эбит СПТУлар, уолаттар мөҕүллүбүттэр быһыылаах, хайа да өттүттэн үҥсүү суох буолан эйэлээхтик араҕыстыбыт. Уолаттар итирик туруктаах буолан миэхэ чоппууска киһиэхэ хотторбуттар быһыылаах, өйдөөхтөрүгэр дьэ чиккэҥнэһэн мин курдук киһи санаммат дьоно быһыылаах.
Куһаҕан үчүгэйдээх диэбиккэ дылы ити күнтэн килиэп ыла бардахпына Айта күлэ үөрэ быыс буллаҕына кэпсэтэр буолла, Хабыас оҕонньор түбэстэҕинэ хаадьылаан сордуур, кыыһым хата күлэр , мин кыбыстан саҥата суох хаалабын.Ол курдук бириэмэ бардар баран истэ, Айта уопсайга олорор, соҕотох тулаайах үһү детдомҥа улааппыт. Дьонун үчүгэйдик өйдөөбөт, кини кыратыгар оһолго суох буолбуттар үһү. Дэриэбинэ уолаттара билсэ сатыыллар быһыылаах да кими да чугаһаппат, санаабар миигин кытта күлэ үөрэ кэпсэтэр, арай биирдэ этиҥ эппитинии биир сурах санаабын аймаата. Бөһүөлэккэ ,,Атыыр Бүөккэ,, диэн ааттыыр хаста да ойохтоно сылдьыбыт ,ускул тэскил сылдьар урдус баара биир да дьууппалааҕы сүгүн аһарбат ааттаах атыыр. Ол киһи,, Айтаҕа хоннум,, диэн киһиргээн кэпсээбитэ бөһүөлэккэ туолбут. Мин ол сураҕы истээт бэкээринэҕэ үктэммэт буоллум, өссө көрдөһөммүн ыраах тыаҕа бултуу баран хааллым. Ол курдук кыһын устата дэриэбинэҕэ үктэммэтим, Саҥа дьылы дьиэбэр ылаат төттөрү тыабар түспүтүм, Айтаны умнар санааланным, кулун тутарга дьэ булт болдьоҕо бүтэн түүлээхпин киирэн туттардым. Ол сылдьан аны арыгы маҕаһыынын таһыгар Быһаҕас Баасканы көрүстүм, биир үөлээннээҕим, ыал оҕо уруу бөҕөтө. Куруук,, Быһаҕас,, диэн тыллааҕын иһин аат иҥмит.
Миигин көрсөөт үөрэн ыһыытыы түстэ…
— Хайоо Нокоо туох эмэ ,, быһаҕас,, баар дуо–
— Суох ээ–
Илиибин нэлэс гыннардым,
— Хата дьэ күндүлээ эрэ көрсүбүччэ—
— Ээ суох ыксаан иһэбин–
Ааһа тураары гыммыппар…
— Тохтоо эрэ доо , Ити Айтаны кытта үчүгэйдиилэр диэн үөрэ санаабытым, тоҕо тэйсэн хааллыгыт?—
— Ээ Атыыр Бүөккэ ойох ылан эрэр диэн сурахтааҕа дии–
— Ээ бу киһи түҥкэтэҕин Атыыр Бүөккэни билбэт киһиэхэ дылы, сымыйалаан киһиргиир, үнүр мин балтыбыттан эйигин туох буолла диэн ыйыппыт этэ Айтаҥ, ону балтым оннук сурах баар диэбитигэр ытаабыт үһү ээ–
Мин олох сүнньүгэ сааллыбыт курдук дөйөн хааллым,

абардым аҕай , маҕаһыыҥҥа ойон киирэн үс буокка уонна сокуускаҕа сакалаат ыллым,
,, Быһаҕас,, адьас үөрэн айаҕа ыпсыбат буолла…
— Хайа Нокоо бу баайбытын ханна баран ,, лас,,гыннарабыт–
Киһим элээр–мэлээр көрүтэлиир, мин толкуйдуу түһэн баран
— Билбэтим ээ–
Кэтэхпин тарбанабын да туох да туһа суох, сайын эбитэ буоллар бу хаарга ханна барабыт.
— Ээ миэхэ харааспар барыахха, Хата таарыйа УАЗикпын уотун көрүөхпүт–
Быһаҕас харааһыгар сүр түргэнник ыксал бөҕөннөн бөтөрөҥнөһөн тиийдибит, Харааска киирэн истэхпитинэ Быһаҕас балта көрсөн
— Бу ханна бардыгыт?-
— Онно эйиэхэ тугуй?—
Быһаҕас балтыгар өс–саҕа буолла. Хата биир дьааһыгы умса ууран остуол оҥоһуннубут,мас көтөҕөн киирэн оһоҕун ыбылы оттон кэбистэ, эһэкээммитигэр бэрсэн баран бастакы буоккабытын стакааннарга куттан киллиргэтэн кэбистибит, мин ис испиттэн сылыйан бардым, дьэ кэпсээн-ипсээн бөҕө буоллубут, Хата мэктиэтигэр мин кэлэҕэйим сүппүккэ дылы буолла, аны харааспыт наһаа итийдэ тимир оһох үрэн кэбистэ. Хараас кыра аанын аһан кэбистибит. Иккис буоккабыт кылбайан таҕыста, ону исиһэ олорон мин хайдах эрэ түҥ- таҥ бардым. Арай биирдэ өйдөөтөхпүнэ ким эрэ өйөөн иһэр эбит, онтон эмиэ сүтэн хааллым, арай доҕоор уһуктан кэлбитим, ханна эрэ утуйа сытабын, эргиччи көрдүм тугу да өйдөөбөтүм, онтон доҕоор алдьархай Айта дьиэтигэр дьыбааҥҥа таҥастыы сытар эбиппин, ойон туран санаабар УТУРУКТУУ түһэн баран таһырдьа түстүм, арыгы испитим ханна да суох буолла, дьиэбэр тэбинним, пахоой итирэн баран тугу тугу туойбутум буолла. Дьэ дирээн дьыала эбит.
Дьиэбэр тиийэн утуйа сатаатым, ийэм туран дэлби мөхтө. Аҕам саҥарбат. Эрдэ туран бултуур сирбэр сээкэйбин өрө тарда бардым диэн сылтаҕыран аппын ыҥыырдаат куоттум. Хонукпар үүтээммэр тиийэн дьэ оҥостон утуйдум, хас да хоннум эһиилги маспын бэлэмнэнэн , тууларбын абырахтаан, ол быыһыгар Эбэбэр киирэн муус аннынан илимнээн собо таһааран мииннээн истим, дьиэбэр илдьэ барарбын тоҥорон бэлэмнээтим, чэ уопсайынан күнү-дьылы ыыта сатаатым…
Хайа муҥун сытыахпыный , ириэрии да буолаары гынна дьиэбэр айаннаатым.
Арай дьиэбэр тиийбиппэр Ийэм үөрэ-көтө көрүстэ , тоҕо уһаабыппын ыйытта. Аһыы олордохпуна…
— Хайа Тоойуом ыал буолан эрэҕин дуо? Биһиэхэ тоҕо эрдэ эппэтэххиний?—
Иһэ олорбут чэйбэр чачайан ыллым, Ийэм диэкки мээнэннэн көрөн олордум. Онтон дьэ ыйыттым…
— Кимниин?—
— Хайа онтон Айтаны ойох ылабын диэн тыл көтөхпүт үһүгүн дии уонна өссө ойуурга түһэн хаалаҕын, Айтаҥ кэлэ сылдьыбыта, аҕаҥ–мин үөрүү бөҕөтө–
Мин Быһаҕаһы көрсөн ыйыталастым, киһим кырдьык диир, дьэ иэдээн силлибэт сирбиттэн ылларбыппын

быһыылаах, Быһаҕас хаайан Айтаҕа бардыбыт, кыыспыт үөрэ-көтө көрүстэ. Сотору Быһаҕас дьиэлээтэ, мин таҥаспын ылан истэхпинэ Айта кэлэн кууһа түстэ уонна уураан барда, бүттүбүт өйүм көтөн салгыҥҥа уйдаран иһэр курдук буоллум. Биирдэ өйдөммүтүм ийэттэн төрүү сыгынньах сытар курдук этибит, бу үчүгэйин сылааһын сымнаҕаһын кыыһы кытта таптаһар, сыттыын кэрэтин , киһи өйө-санаата уһуктан имэҥҥэ иирэрэ диэн маннык буолар эбит. Имэҥ иччитэ диэн икки атахтаах кыайан сыаналаабат күндүтэ, күүһэ күдэҕэ хайдах да киһи ойуу-оһуор быһан кэпсээҥҥэ киллэрбэт кэрэтэ эбит, Оо олоҥхоҕо ойууланара олох атын, бу бэйэҥ ыбылы кууһан ыҥырана ынчыктыы сытарыҥ туохха да тэҥнэспэт, Сөпкө да дьол таптыыр Дьахтарыҥ хоонньугар баар дииллэрэ…
Таптал икки хараҕа суох дииллэрэ кырдьык эбит, Мин хаһан да маннык бэйэлээх ,, ээх,, диэн иннинэн буолан хоонньоһо сытыа диэн түүлбэр да суоҕа…

Арыылаах, С.