Куһумууннар улахан кыыстара кыахтаах ыалга кийиит буолан быр-бааччы олорор, билигин икки оҕолоох ыал ийэтэ. Уол дьоно холбоһоотторун кытта куорат кытыытыгар икки этээстээх, улахан коттедж тутан бэлэхтээбиттэрэ.

Кыыстара Айта кыһалҕалаах оҕо сааһын умнан, баайдык-тоттук олорбута уонча сыл буолла. Дьиэтин иһэ куруук толору ыалдьыттардаах. Кэргэнин Туолюк өттүттэн аймахтара эрэ тоҕуоруһаллар. Айта халыҥ аймахтаахпын диэн хаһан да кэпсээбэт этэ. Бэл ийэлээх аҕатын, баар-суох соҕотох быраатын да ахтыбат этэ. Биирдэ эмэ Туолюк биир эмит тэрээһиҥҥэ: «Онтон эн дьоҥҥуттан, аймаххыттан кими да ыҥырбаппыт дуо?» – диэтэҕинэ Айта саҥата суох, кытаанахтык Туолюгун диэки көрөн кэбиһэрэ, онон бүтэрэ. Ол аата «ыҥырбаппыт» диэн этэрэ тута биллэр буолбута.

Күн-дьыл ааһан, оҕолор улаатан испиттэрэ. Биир үтүө күн Айталаах улахан кыыстара Маша аҕатыттан ыйытар:

– Аҕаа, бу кыыһы билэҕин? Аймахпыт үһү дии, ол гынан баран мин кинини саҥа көрөбүн. Мин двоюроднай балтым Валя диэн үһү.

– Двоюроднай даа?! Пахыый! Ыл аҕал эрэ! Көрдөр! – Айта кыыһын төлөпүөнүн сулбу тардан ылар.

– Бу. Ийээ, туох буоллуҥ, тоҕо кыыһырдыҥ?

– Ээ, бу диэ, бу мин бииргэ төрөөбүт быраатым оҕото Валя эбит. Ийэбитигэр тугунан эрэ маарынныыр.

– Эбээ Лаанаҕа да?

— Даа, даа! Ээх, чэ! Сөп буолуо! Билсимэ кинилиин!

– Тоҕоо? Балтым дии,

– Уопсайынан наар этэбин дии, билсимэҥ мин аймахтарбын кытары, диэн!

– Ийээ, наар итинник диигин. Тоҕотун эппэккин уонна.

– Чэ, кэбис, сүгүннүө суоххун! Улааттыҥ, кэпсиим даҕаны. Биһиги куруук тииммэт-түгэммэт, кыаҕа суохтук олорбуппут. Дьон бары туох да киһи туһата суох, дьадаҥы дьон дииллэрэ! «Ньыдьырыыскалартан» атыннык ааттаабаттара. Кыра эрдэхпититтэн ньидьириһэн, таҥас-сап дьаабы буолара. Халыҥ аймаҕым да диэхтээн, эмиэ киһи тугу да иилэ хабан ылбат дьоно. Адьас билсиэхпин баҕарбаппын! Харчы иэһээри гыннахтарына эбэтэр куоракка кэлэн хоноору гыннахтарына эрэ тиэстэллэр. Ээ нет, нет! Нечего! Билсимэ!

Кыыс ийэтиттэн наһаа соһуйар, аҕатын диэки ыйыппыттыы көрөр. Аҕата саҥата суох олорор, сотовайын хаһыспыта буолар. Айтата итинник бииргэ төрөөбүтүгэр сыһыаннаһарын билэр буоллаҕа. Кыыһыгар ону хайдах да гынан бу билигин быһаарар кыаҕа суох. Айтаҕа баһыйтарбыта тута көстөр. Оннооҕор бултуу барарын кытары Айта эрэ көҥүллээтэҕинэ барар.

Айта куукуна диэки тыастаахтык хааман силбиэтэннэ, аара турар олоппоһу туора хаһыйан охторо сыста. Дьиэ иһэ им-ньим буолан, чуумпуран хаалла. Сарсыардааҥы күн дьиэ лаахтаах, кылабачыгас муостатыгар тэйэ түһэр. Оргууй чэй оргуйар тыаһа иһиллэр.

– Кэлиҥ чэ, олоруоххут

дуо, кэлэн чэйдээҥ, – ийэлэрэ кытаанахтык куукунаттан хамаандалыыр. Маша хоһугар сүүрэн хаалар, ийэтиттэн соһуйан хоһун аанын саптан, хатанан кэбиһэр. Аҕатын аймахтарыгар эбэтэр дьүөгэлэригэр Айта бэрт бөҕө. Ас маанытын астаан тардар, күлэр-үөрэр, кини саҕа дьоллоох киһи суоҕун курдук туттар. Күлэн-салан тоҕо-хоро кэпсэтэн. Оттон бэйэтин аймахтарын кырыы хараҕынан көрөр, «ол дьон» диэнтэн атыннык ааттаабат. Ону Маша бүгүн тэҥнээн көрөн, дьэ дьиҥнээхтии өйдөөтө.

– Хайа, ити хотуммут туох буолла? Сырыттын чэ, ирдээмэ. Атааҕа диибин диэн. Оруобуна ким эрэ курдук.

– Ким?

– Быраатым Сүөдэр. Оруобуна инник атаах ээ. Дьэ, батар да буолар эбит, төһө да ыраах тэйэ сатаатарбын.

– Айтаа, дьоҥҥун наһаа да мөҕөҕүн-этэҕин. Мин көрдөхпүнэ көнө баҕайы дьон дии.

– Һа! «Мин көрдөхпүнэ» буолан! Ол эн ханна кинилэри көрбүккүнүй? Биһиэхэ үктэммэттэр эбээт.

– Кэпсэтээччибит ээ, ватсабынан эҥин. Эйигин ыйыталаһааччылар.

– Өссө диэ! Ол эмиэ туохха эрэ наадыйаары гыннахтара дии! – итии чэйин бытааннык иһэ-иһэ Айта кыыһыран, чыпчырынан ылар.

– Аҕаҥ оронтон турбат гына ыалдьыбыт үһү, күнэ ааҕыллан сытар диэбит бырааһа.

– Хаһан?!

– Үс хонуктааҕыта кэпсэппитим.

Айта оройго саайтарбыт киһилии соһуйан, биир сири көрөн, чочумча олордо. Хаһан эрэ ийэтэ ватсабынан суруйан ыыппыт суругун өйдөөн кэлэн, дьэ арыйан аахта:

“Тапталлаах кыыспыт Айта. Бырааккын бука диэн билсэр буолаар дуу, тэйитимэ. Бу сиргэ иккиэҕит эрэ биһиэхэ. Аҕаҥ ыарахан, эмтэммэт ыарыынан ыалдьыбыта үһүс ыйа. Мин эмиэ онко буолбут үһүбүн. Куртаҕым аһы уйбат буолбут. Туох эмит биһиэхэ хом санаалаах буоллаххына, бука диэн бырастыы гын. Хайдах, туох кыахтаахпытынан иитэ сатаабыппыт, үөрэххэ киирэргэр соҕотох ынахпытын туттарбыппыт. Чэ, ити хааллын. Бырастыы гын, кыаҕа суох олохтоох оҕо сааһы бэлэхтээбиппитигэр. Эйигин наһаа таптыыбыт. Ийэҥ, аҕаҥ. 21.07.2017 сыл”.

Айта хараҕын уута тохтоло суох иэдэһин устунан үрүйэ уутунуу сүүрдэ. Остуолга турар чэйэ сойон хаалла…

САРДААНА.

tuymaada 26 апреля, 2026