Аудиота:

    Саргы ыарыйда. “Тымныйдым быһыылаах, сотору ааһар ини”, — дии санаан, балыыһаҕа көрдөрө барбакка сырытта. Хас да хонук
ааста, сөтөлө эбии бэргээтэ.
    Ааспыт субуотаҕа кэргэнэ Артём дьиэтигэр өлөр итирик балааскайданан кэлбитэ. Онуоха Саргы кыйаханан:
    — Бу ханна аһаан кэллиҥ? — диэбитэ.
    — Ханна да сылдьыым, эн тугуҥ дьыалатай? — диэн баргыытаабыта кэргэнэ буолуохсут.
    Аҕата күргүйдээбитигэр кыра уол куттанан ытаан барбытыгар, Артём оҕотун уоскуттаҕа буолан, кууспахтаабыта уонна хоонньуттан шоколад ылан биэрбитэ.
    — Мии-миичик, м-м-маны сиэ, оҕом маладьыас, ытаабат, — дии-дии сыллаамахтаабыта.
    — Диатезтээх оҕоҕо тоҕо сиэтэҕин? — диэт, Саргы минньигэһи сиэри уоскуйбут уолуттан туура тутан ылбыта. Миичик ытаары мэрбэҥнээбитэ.
    — Оҕо сиэтин. Аҕал, — диэн баран, Артём шоколады былдьаан ылан уолугар ууммута: — Миичик, чыычаах, паапаны сыллаа, паапа чээ, маама куһаҕан, каака, кини биһигини таптаабат, — дии-дии аны ытаан сыҥсыйбыта. Уоллара, шоколадын бобуччу тутан туран:
    — Маама каака, маама каака, паапа чээ, — диэн субуруппута. Онуоха телевизорынан мультик көрө олорбут уончалаах убайа Ко­лик:
    — Суох, Миичик, паапа каака, — диэн саайбыта. Аҕата:
    — Туох даа, б…! — диэт, уолун охсоору үнүөхтээбитэ. Ийэ уолун бүөлүү түспүтэ, уолчаан, үксүн буоларын курдук, сып-сап таҥнан, эһэтин аах диэки сүүрбүтэ. Эр киһи, эһэ тириитин кэтэн, ойоҕун түбэһиэх охсуолаан барбыта. Саргы ичигэс таҥас ылар бокуойа суох, таһырдьа куоппута. Тоҥон хотонугар киирбитэ. Ынаҕа иччитэ киирбитин билэн, ойон турбута, ыҥыраммыта. Дьахтар, ынаҕын кууһан, иттэ сатаахтаабыта. Балачча өр туран баран, дьиэтигэр сэрэнэн-сэрэнэн киирбитэ. Телевизорга туох эрэ көстө турара. Икки киһи сытар оронугар эрэ хаһыҥырыыра, аттыгар сирэйэ, таҥаһа шоколад буолбут кыра уола токуллан утуйа сытара. Тоҥмута ааспакка сылдьар дьахтар, онон-манан үллүнэн, дьыбааҥҥа утуйбута…
    Саргылаана детсадка таҥас сууйара. Өрөбүлгэ сууйбут таҥаһын өтүүктээн уурбута. Онон бу күннэргэ сүөһүтүн, оҕолорун керө-көрө, оронугар сытан таҕыста. Эрэ сарсыарда кыра уолун детсадка илдьэр, киэһэ аҕалар. Улахан уол оскуолатыгар сылдьар.
    Бүгүн сарсыарда, дьонун атаартаан баран, эмиэ хотонугар таҕыста. Онтон киирээт, оһоҕун отунна, чэй өрдө. Астыах санаата кэлбэтэ, оронугар баран сытта. Ачыкытын устан, аттынааҕы олоппоско уурда. Бөлүүн сөтөллөн аанньа утуйбатаҕа, онон хайдах эрэ нуктаан барда, устунан утуйда.
    Туох эрэ охтор, хампы түһэр тыаһыттан уһуктан кэллэ. Туора садьыйбыт олоппоһун таһыгар эрэ Артём өстүйбүт иччитэ

суох харахтарынан көрөн турара:
    — Хайа, бу дьахтар аны күнүстэри утуйан оҥторор буолбут дуу! Хаһан аһатаҕын?
    — Оттон чэй өрбүтүм днии.
    — Хантан?! Оһоххун да сатаан оттубат буолбуккун, умуллубут. Түүнү быһа сөтөллөн киһини утуппаккын, өссө ас астыырыҥ баҕалаах.
    — Ыарыйдым, төбөм ыалдьар.
    — Ыалдьыбыт буоллаххына, балыыһаҕа көрдөр, миэхэ атаахтаама.
    — Сөп, — эрэ диэтэ Саргы, муостаттан ачыкы­тын үлтүркэйдэрин хомуйа-хомуйа.
    Саргы оһоҕун хос оттон хачыгырайда. Артём ханна эрэ элэс гынна. Дьахтар, ыксаан чаанньыгын кипятильнигынан оргутан баран, кэргэнин кэтэспэхтээтэ, онтон аат эрэ харата аһаата. “Коликка тоҕо эрэ хойутаата”, — дии санаабыта, өссө да эрдэ эбит. Маннааҕы балыыһа үлэлээбэт, биэлсэр кыыс уоппускатыгар дойдутугар барбыта. “Ачыкыта суох эрэй буолсу, бэйи, Нөдүөһэ мин ачыкым курдугу кэтэр ээ. Киниэхэ тахсыахха, таарыйа, баҕар, телефонунан чугастааҕы бөһүөлэккэ барар техниканы сураһыам”, — дии санаат, таҥна охсон, утары дьиэ диэки хаамта.
    Оһуордаах дермантин бүрүөлээх ааны нэһиилэ аһан киирдэ.
    Аан хоско ким да тахсыбатаҕын иһин, иһирдьэ ааста. Дьыбааҥҥа омук духитынан аҥылыйбыт мааны баҕайы дьахтар сыттыктарга өйөнөн олорор. Аттыгар кириэһилэҕэ Нөдүөһэ атлас халаатын кэтэн былҕайан олорон, тугу эрэ тохтоло суох ботугуруур. Сурунаал остуолугар, Саргыны кэтэспит курдук, сабыс-саҥа ачыкылар килбэчиһэ сыталлар. Дорооболоспутугар ымыр да гынан көрбөтүлэр. Саргы сэрэнэн ачыкылары бигээн көрдө. Сытар дьахтар дьэ өндөс гынна:
    — Тыытыма, ити мин Надяҕа бэлэҕим. Кыһалҕаҕа кыпчыттарбыт эрэйдээх:
    — Нөдүөһэ, миэхэ, бука баһаалыста, эргэ ачыкыгын бэлэхтээриий. Бүгүн баар-суох ачыкыбын үлтү түһэрэн кэбистим, — диэтэ.
    — Суох, бэйэбэр саппаас эмиэ наада, көрдөһөргүт эрэ бэрт.
    — Саатар, атыылаан абыраа. Харчытын төлүөм.
    — Суох, суох.
    — Оттон бу икки сытар дии.
    — Ити биири, оправатыгар ымсыыран, Арыылаахха биир дьүөгэм ылыах буолбута, атыылаабаппын, — диэтэ сытар дьахтар. — Бүгүн илдьэн биэрэбин.
    — Ээ, ити таһырдьа эһиги массыынаҕыт дуо? Миигин илдьэ барыаххыт дуо, балыыһаҕа көрдөрүөм этэ, — диэн баран, Саргы сөтөллөн күпсүйдэ.
    Мааны дьахтар сирэйин мырдыччы туттан ба­ран:
    — Суох, толорубут. Бу Надежда Сидоровна эмиэ барсар, — диэт, Нөдүөһэ диэки көрдө, хараҕын симириҥнэттэ.
    — Күүлэйдээн да кэлиэхпин син, аҕалан биэрэр инигит, — диэтэ дьүөгэтэ тыыллаҥныы-тыыллаҥныы.
    Саргы, хараҕыттан уу-хаар баспытынан, таһырдьаны былдьаста.
    Дьиэтигэр киирэн, балайдана сылдьан, онтун-мантын хомуйбута буолла. Харчы ылла.

Урут чааһы кыайбатынан сатыы тиийэр сиригэр тиэтэйэ-саарайа хаама турда. Санаатыгар эрэ…

    Бүөтүр ойоҕун сорудаҕынан кыыһын төрөөбүт күнүгэр кыһыл көмүс ытарҕа атыылаһа айаннаан истэ. “Эчи, аны детсад оҕотугар кытта ытарҕа кэтэрдэр буолбуттар”, — эр киһи иһигэр мөҥүттэн ылла. Суолга тэмтээкэйдээн хаамар дьахтары көрдө. “Дьахтардыын арыгыһыт буолбуттар”, — дии санаан, ааһа көтүтэн иһэн, көрбүтүн итэҕэйбэккэ, массыынатын эмискэ тохтотто. Суох, кырдьык, массыына сиэркилэтигэр Саргы соһуллаҥнаан иһэрэ көһүннэ. Бүөтүр аанын аста:
    — Саргы, хайа бу туох буоллуҥ? Ханналаатыҥ?
    — Арыылаахха, балыыһаҕа, — дьахтар массыы­на иһин былдьаста.
    Эр киһи кини кубарыйбыт сирэйин аһыммыттыы көрөн ылла, массыынатын түргэнник ыытта.
    Бүөтүр Саргылыын биир кылааска үөрэммитэ. Кырдьаҕас ыал оһоҕос түгэҕинээҕи оҕото саҥата-иҥэтэ суох Саргыны Бүөтүр, оччолорго Бүөккэ уол, сөбүлүү көрөрө. Баттаҕыттан тардан баран куотан хаалара, кыыс кыыһырара. Онтон улам-улам чугасыһан барбыттара. Бииргэ үҥкүүлүүллэрэ, атаарсаллара, күүлэйдииллэрэ. Ол гынан баран, биирдэ даҕаны уураспатахтара, куустуспатахтара, таптал туһунан сипсиспэтэхтэрэ. Иккиэн тэҥҥэ оскуоланы бүтэрбиттэрэ. Бүөккэ армияҕа сулууспалыы
барбыта. Кыыска суруйуон олус кыбыстара. Саргы аҕата оҕонньор өлбүтэ, кырдьаҕас ийэтэ кыыһы үөрэххэ ыыппатаҕа, онон фермаҕа үлэлээбитэ. Бүөккэ бииргэ үөрэммит кыыһа Лина суруй да суруй буолбута. Уол, ону-маны ыйытан-хайаан, эмиэ хардары сурук ыытара. Бүөккэ Линаҕа суруйарын кыра бөһүөлэк дьоно бары билбиттэрэ, “сотору сыа сиэхпит” дэспиттэрэ.
    Саллаат дьиэтигэр эргиллэн кэлбитэ, Лина тута иилистэ түспүгэ. Саргы тэйэ хаамара. Бүөккэлээх Лина Дьокуускайга үөрэх туттарса барбыттара, киирбиттэрэ, үрдүк үөрэҕи бүтэрбиттэрэ. Ол устатын тухары уол Саргыны эрэ саныыра, онон Лина уопсайга сыттыгын кууһа-кууһа ытыыра. Саргы ийэтэ өлбүтэ, чороҥ соҕотох туран хаалбыт кыыһы Бүөккэ доҕоро Артём күүһүнэн күтүөттээн ойох ылбыта. Бүөтүр сааһа ыраатан эрэрин өйдөөн, кинини хоту сырсан үлэлии тиийбит Линалыын холбоспута. Дьонноро ыҥыр да ыҥыр буоланнар, дойдуларыгар кэлэн учууталлаабыттара аҕыйах сыл буолла. Биэстээх кыыс оҕолоохтор, дьоһун ыал аатын ылан олороллор. Урукку доҕоро Артёмҥа сылдьыбат. Биирдэ, каникулга кэлэ сырыттаҕына, атаһа кинини үөхпүтэ, охсуһа сатаабыта. Саргыны хам-түм көрөн аһарара, ол эрээри уруккутун курдук долгуйбат буолбут этэ.
    Массыына балыыһа олбуорун таһыгар аа-дьуо тохтоото. Бүөккэ Саргыны өйөөн таһаарда. Биир киһи ааны сымсатык аһан биэрдэ. Тута кылаабынай быраас хоһугар

аастылар. Врач дьахтар кэпсэтэ олорбут телефонун талыр гына бырахта, утары тиийэн кэллэ.
    Саргы былаатын сүөрэригэр көмөлөстө, сонун уһуллараат, Бүөтүрү көрдөһөн төттөрү таһаарда. Сотору врач хоһугар маҥан халааттаахтар сыбыытастылар, онтон Саргыны өйөөн ханна эрэ илтилэр. Бүөтүрү чугаһаппатылар. Быраас кинини ыҥырда:
    — Эн кини кэргэнэҕин дуо?
    — Суох. Бииргэ үөрэммиппит.
    — Чэ, оччоҕо иһит. Ити дьахтар туруга куһаҕан, олох куһаҕан. Дьонугар илдьиттэ тиэрт: кэлэн көрөр кыахтаахтар дуо?
    — Суох буолуо. Икки оҕолоох, сүөһүлээхтэр.
    — Чэ, суох. Сарсын булгуччу кэллиннэр. Киһи дуу, сүөһү дуу. Ити курдук ойохторугар кыһамматтар, өлүөхтэригэр диэри үлэҕэ умса анньа сылдьаллар… — врач дьэ айаҕа аһыллан, умайыктанан эрдэҕинэ, Бүөтүр таһырдьаны былдьаста.
    Маҕаһыыҥҥа сылдьыахтааҕын ааһан иһэн өйдөөтө. Улахан түннүктэрдээх саҥа маҕаһыын таһыгар өссө биир массыына турар. Дьиэҕэ киирдэ. Икки мааны баҕайы дьахталлар атыыһыты кытта сэлэһэ тураллар эбит. Биирэ, Надежда Сидоров­на, тоҥхоҥноото.
    — Петр Николаевич, билсэн кэбис, бу мин дьүөгэм Розалия Захаровна, куораттан кэлэ сылдьар. Институкка үлэлиир. Бу кини кэргэнэ, инсти­тут директора Виталий Спиридонович Михайлов.
    Ити иннинэ биллибэккэ-көстүбэккэ прилавогы көрө турбут кыра хатыҥыр киһини кытта илии тутуһуннардылар. Бүөтүр, кыраны ону-маны аатыгар эрэ кэпсэтээт, прилавок өстүөкүлэтигэр нөрүйбүтүнэн барда. Дьахталлар кэпсэтэллэрэ тохтообото:
    — Лиза, бу ачыкыбын ылар инигин.
    — Кэбиис, ылбаппын. Сыаната ыарахана бэрт. Өссө атын өстүөкүлэ олорторуохха наада. Мин плюстааҕы кэтэбин ээ.
    — Оо, дьэ, мааҕын Саргыга таах атыылаан кэбиспэккэ, бэркэ көрдөспүтэ ээ.
    — Надю, били, ыарыһах дьахтары этэҕин дуо?
    — Розалия Захаровна тыҥкынаата.
    — Ээ, ону, ону. Артёмҥа ойох тахсан олорор, атаахтаан ыалдьан тараҥалыыр. Бүөтүр өрө хонос гына түстэ:
    — Эн курдук атаахтаан араастаан тараҥалаабат, Надежда Сидоровна. Саргыны ыарахан туруктаах диэтилэр балыыһаҕа.
    — Оо, Артём эрэйдээх! Хайдах соҕотоҕун оҕолорун, сүөһүтүн көрөр?!
    — Сибилигин аҕай Саргыга тугу да үлэлэппэт курдук эппитиҥ дии, үстүбэһи бүгүн хасыһый?
    — Сүүрбэ иккис.
    — Төрөөбүт күнэ эбит дии.. Булгуччу бэлэх ыллахпына сатанар. Лиза, ити ытарҕалартан саамай үчүгэйин тал эрэ.
    — Уой! Акулина Афанасьевнаҕа бэлэхтиигин дуо? Бүгүн төрөөбүт күнэ даа? — Надежда Сидо­ровна күлүм аллайда.
    — Дьүөгэтэ эрээри билбэт эбиккин дуу, сайын, сайын ааспыта.
    — Оччоҕо кыыскар дуо?
    — Суох. Бииргэ үөрэммит кыыспар Саргылаанаҕа. Саргылаана Михайловнаҕа.

Бүгүн кини төрөөбүт күнүгэр балыыһаҕа киирдэ.
    — Эрэйдээҕи… — Лиза саҥа аллайда. Мааҕыҥҥыттан кими кэпсэтэллэр дии саныы турдум ээ. Оннук буоллаҕына, Роза, ити биэрэ сатыыр ачыкыгын ылабын.
    — Ыл, ыл. Бу кыыс кубулҕатыран түһэн. Ханнык эрэ ыарыһах дьахтарга атыылаабатахпытыттан кэмсинэргэ дылыбыт.
    Лиза харчытын уунар:
    — Мэ. Дьэ, Нөдүөһэ, дьүөгэ бөҕөтө эбиккин. Билиҥҥэ диэри Артёмҥун былдьаһа сылдьаҕын дуо?
    — Ээх, улахан эбит! Эйиигин санаабыппытыгар баһыыбалыаххын билиминэ саҥара тураҕын!
    — Бу мин Саргыга бэлэҕим. Хата, Петр Нико­лаевич, бу бэлэхтэрбитин илдьэ балыыһалыахха. Ээй, Рита, миигин солбуй эрэ, сотору кэлиэҕим.
    — Сө-өп, оол ханна ыксаатыҥ? — кыыска сөбө суох сөҥ куолас иһилиннэ.
    — Балыыһаҕа.
    — Бай, ыарыйдыҥ дуо?
    — Суох. Дьүөгэбин көрсө бардым. Рита, кыра уҥуохтаах уоллуу таҥныбыт кыыс, кэлэн прилавокка өйөннө. Лиза, сонун тимэхтэнэ-тимэхтэнэ, Бүөтүрү кэнниттэн батыста.
    Надежда Сидоровна эмискэччи сиэбиттэн тугу эрэ ороон таһаарда уонна кэннилэриттэн тилир гынна. Балачча кэтэспэхтээн баран, Розалия Заха­ровна эрин кытта тахсан массыынаҕа олордо. Сотору улахан айан суолун диэки дьулурҕатык айанната турдулар.

    Артём күнүс Нөдүөһэҕэ киирэн аһаата. Ойоҕо ыарыһах буолан, дьиэтигэр тугу да кыайбат буолбутун, мас да киллэрэн оһох оттубатын мөҕүтүннэ. Сүөһү көрүүтүгэр үксүн Артём сылдьар аатырда. Ол аайы Нөдүөһэ аһыммыттыы ньалҕаарыччы көрүтэлиир, аһылык арааһын тардар. Тууһаммыт оҕурсу кырбанан уурулларыгар Саргы хаһаасчыта суоҕа ахтылынна. Дьэдьэн сыта дыргыйбытыгар ойоҕо сайын сир астаабатаҕа арылынна.
    — Ойоххун олох тугу да үлэлэппэт эбиккин, наар бэйэҥ үлэлээҥҥин дэлби ыран эрэҕин, аһаа”, — дии-дии Нөдүөһэ тула көттө.
    Аныгы эдэр дьахталлар мунньараҥныыллара, тараҥныыллара сүрдээх, — диэн өрүтэ тыыммахтаата. Кини Саргыттан сэттэ сыл аҕа этэ, онтун иэстэспит курдук сананна.
    Университеты бүтэрэн кэлбит эдэркээн учуутал кыыс саҥа онуһу бүтэрбит ырыаһыт уолу сүрэҕэ сөбүлээн таптаабыта. Оттон уола оскуолаҕа үөрэнэр кыыһы таптыырын туһунан сураҕы Лизаттан истэн олус хомойбута. Сотору уол сулууспалыы барбыта, онтон ханна эрэ техникумҥа үөрэммитэ. Кэлэн баран, Саргылыын холбоспуттара… Надеж­да Сидоровна оскуола завуһа буолбута, дуоһунаһа үрдээн киниэхэ тус олоҕор да үрдүк ирдэбил турарын өйдөөбүтэ. Онон Артёмҥа тапталын билиммэккэ эрэ үчүгэй сыһыаны олохтообута. Ыаллыы олороллорунан киирэн, оҕолору таптаабыта буолара, Саргылааналыын ону-маны сэһэргэһэ олорон, уора-көстө Артёму одуулаһара. Туохтара эмэ суох буоллаҕына,

ол булгуччу Нөдүөһэҕэ баара: “Артёмҥун ыытан ыл ээ”, — диэн ньылбааран дьиэттэн тахсара. Эр киһи онон сотору-сотору Нөдүөһэҕэ сылдьар буолбута, ол эрээри кинини
эдьиийин курдук саныыра. Дьахтар дьиэтигэр тах­сан, ыалдьытын аһатан ыытара. Ким да кинини атыҥҥа уорбалыы санаабата. Арай ону Лизаҕа билиммитэ.
    Артём саҥа ыалдьыттар кэлбиттэригэр түргэнник дьиэтигэр тахсыбыта. Киэһэлик, үлэтиттэн кэлэн иһэн, детсадтан Миичигин ылбыта. Иккиэн дьиэлэрэ уота суоҕун дьиктиргии саныы-саныы кэллилэр уонна баттыктаах ааны саҥата суох астылар. Дьиэлэрэ иһийэн, барыаран, туох эрэ ынырыгы кистээн турар курдуга. Уоту уматтылар. Куукуна остуолугар аһылыктара хаһыатынан сабыллан ту­рар. Уолчаан оҥой-саҥай көрө-көрө, сыгынньахтанан булумахтанна. Артём сылаас оһох үрдүгэр ту­рар чаанньыгы ылла, остуолга илдьэн уурда. Онтон хаһыаты туора бырахта. Кини чааскытыгар өйөннөрө ууруллубут суругу аахта:
    “Артём!
    Мин Арыылаахха балыыһаҕа көрдөрө бардым. Массыынаҕа түбэспэтэхпинэ, баҕар, хойутаан хаалыам. Бэйэҕит аһыы олорооруҥ. Маҕаһыыҥҥа сылдьыам диэн харчы ыллым.
    Саргы”.
    Артём чаһытын көрбүтэ, алтаны ааспыт. Таһырдьа массыына бирилээтэ, ким эрэ атаҕын күүлэҕэ киирэн иһэн тэбэннэ. Суох, Саргы буолбатах. Кимий? Аан аһылынна. Урукку доҕоро Бүөккэ киирдэ. Дорооболоспокко дьиэ өһүөтүн одууласта, бэргэһэтин уһулла, кум-хам туппахтаата. Миичик аҕатын кэннигэр түстэ. Артем доҕоро уордайбытын, кэлэйбитин хараҕыттан-сирэйиттэн таайда, доҕоро маннык ыгымсыйан долгуйбутун харахтыы илигэ.
    — Артём, Саргы балыыһаҕа киирдэ. Сарсын балыыһаҕа тиийэр үһүгүн, — диэн нэһиилэ ыган таһаараат, үлэтэ бүппүт киһилии бэргэһэтин кэттэ да, тахсан барда. Артём дөйөн хаалла. Тута харбыалаһан, аҕата оҕонньор киирэн кэллэ:
    — Тоойуом, Саргыбыт улаханнык ыалдьыбыт үһү. Сүөһүгүн, дьиэҕин бэйэҥ көрөр буоллуҥ. Сиэммин илдьэ барыам. Биһиэхэ баран аһаар.
    — Суох, бэйэҕит элбэххит дии. Хата, аҕам, миэхэ ынахпын ыа, манна хон.
    — Хайыы, ол ынаҕы сатаан ыабаккын дуо? Ойоҕуҥ төрөөрү сылдьан бэйэтэ ыыр этэ дуо? Хай­дах хайдаҕый?
    — Ээ, оттон ыыр этэ.
    — Оттон Миичиги оҕолонон баран, эмиэ ыабыта дуо?
    — Ээ, суох, аҕыйах хонукка Нөдүөһэ тылланан ыабыта.
    — Һы, ол хотун аллааҕымсыйбытын. Үчүгэйдик эйигин ньээҥкэлэһэн эрэр дьахтар эбит. Чэ, бастаан чэйдиэххэ, оҕолор эрэйдээхтэр иэдэйиэхтэрэ. Хайа, бу чэйиҥ тоҕо сөрүүнэй?
    — Ээ, оһох оттулла илик.
    — Хардаҕаһыҥ ханнаный?
    — Таһырдьа.
    — Хайдыбыт мас баарын көрбөтүм.
    — Күнүс хайытарбын умнан кэбиспиппин.
    — Кэм буолуо, — диэн баран,

оҕонньор кыыһырбыт хараҕынан уолун көрдө. Артём бүк түһэн олордо. — Күнүс Нөдүөһэттэн тахсан баран эрэр сурахтааҕыҥ. Оҕолоруҥ, ойоҕуҥ туһунан санаахтаабатаххын. Ол ыалдьыбыт дьахтар мас хайытар үһү дуо? Бэйи, наар сэлээннииргин эрэ билбитиҥ тахсара буолуо. Үнүр улуус киинигэр хас да хоно киирбиккэр Саргыҥ мас хайыта тураахтыыра. Дьэ, сордоох оҕолор. Бар, тахсан маскын хайытан киллэр. Мин чэйи уокка сылыта ууруом…
    Артём аҕатын кытта хотоҥҥо тахсан өр мучумааннастылар. Эр киһи ойоҕун халаатын бүтүннүү ынах сааҕар биһэн киллэрэн муннукка бырахта. Аҕата кэнниттэн ыга кыыһыран киирдэ. Коликка эһэтин аахтан киирэн, быраатыныын альбом көрө олороллор. “Бу маама”, — дии-дии Миичик сөмүйэтинэн хаартысканы ыйбахтыыр. Телевизордарын тоҕо эрэ холбооботохтор. Аҕалаах уол бөтө бэрдэрдилэр, утары көрсүбэт үлүгэригэр түстүлэр. Оһоххо уурбут астарын таһааран, уку-суку аһаатаҕа буоллулар.
    — Артём, сарсын киһигин көрсө барыаҥ. Мин манна үтүөрүөр диэри олоруом, санаарҕаама. Сарсыарда элбэх соҕустук оккун, маскын бэлэмнээн бараар. Уугут да бараммыт эбит. Бодобуоска этэн уу куттарар инибин. Коликкалыын таһыахпыт.
    — Ийэм биһикки оннооҕор өрүстэн таһааччыбыт, — дии оҕуста Коля.
    Саргыга укуол биэрэн баран, сиэстэрэ кыргыттар тоһугураһан хааллылар. Палата иһэ уу-чуумпу. Мааҕын Бүөккэлээх Лиза врачтан көҥүллэтэн киирбиттэригэр олус да үөрбүтэ, ыарыыта мүлүрүйэргэ дылы буолбута. Оттон Нөдүөһэ киирбитигэр курус санаа ыга кууспута. Надежда Сидо­ровна муннун анныгар тугу эрэ киҥинэйбитинэн, сабыс-саҥа ачыкыны куду анньаат, тахса охсубута. Саргы Лиза бэлэхтээбит ачыкытын кэппитэ. Бүөтүр мух-мах буола-буола саҥарбытыгар Лиза, иккиэннэрин хардарыта көрө түһээт:
    — Маҕаһыыммар ыксыыбын, — диэт, тахсан барбыта. Эр киһи, сиэбиттэн кыһыл көмүс ытарҕалары таһааран, Саргыга ууммута:
    — Саргы, бу эйиэхэ төрөөбүт күҥҥүнэн бэлэҕим. Кэтэ сырыт, миигин умнума.
    — Ээйиис, тоҕо умуннамый?
    — Оттон… Эн миигин армияҕа сырыттахпына умнубут этиҥ дии.
    — Эн бэйэҥ умнан суруйбатаҕыҥ дии. Оччоттон Линаҕа суруйарыҥ. Эчи үчүгэйиин! — дии-дии, Саргы ытарҕалары бэйэтиттэн тэйиччи тутан эйэҥэлэттэ.
    — Ээ, ол көннөрү. Мин эйигин мэлдьи саныырым. Чахчы үчүгэй дуо?
    — Оччо саныыр эрээри тоҕо суруйбатаххыный? Ээ, бу кыһыл көмүс дии. Бачча сыаналааҕы тоҕо миэхэ бэлэхтиигин? Мэ, төттөрү ыл. Аны оҕонньорум күнүүлээн өлүө.
    — Суох, суох. Кэт. Эн… мин бастакы тапталым буолаҕын.
    — Оччоҕо тоҕо суруйбатаххыный? Мин олус күүппүтүм ээ, — Саргы хараҕын уута субурус гынна, улаҕа диэки хайыста.
    — Хайдах?

Эн миигин… таптыыр этиҥ дуо?
    — Таптаан… Билигин да…
    — Оттон Артём?
    — Кини… ийэм суох буолбутугар… Дьиэбэр соҕотох этим… Кэлэн мас хайытара, мин эн тускунан ыйыталаһарым… Эйигин доҕоро диэн… Биирдэ холуочук кэлбитэ. Көмүскэһэр кимим да суоҕа. Онтон оҕо үөскээбитин билэн баран, сааппыттан
куотаары ойох тахсыбытым. Наар эйигин кэтэһэрим да, кэлбэтэҕиҥ.
    — Лина эйигин Артёму кытта сылдьар диэн суруйбута. Ол иһин эйиэхэ суруйбатаҕым.
    — Лина эйигин уруккуттан таптыыр. Артем оскуолаҕа үөрэнэр эрдэхпиттэн эйигин кытта кэлсэн наар үҥкүүгэ ыҥырара. Эн ону аахайбат этиҥ. Мин Бүөккэ доҕоро диэн эмиэ кыһаллыбат этим. Көннөрү табаарыстаспыппыт.
    — Ол иһин даҕаны…
    — Кини билигин да эйиэхэ күнүүлүүр. Ытарҕаларгын ыл, кэбис. Линаҕар бэлэхтээ, үөрүөҕэ. Кини эйигин олус таптыыр.
    — Саргы, Саргычча, Саргычок… Киһи бэлэҕин төттөрү биэримэ, кэриэс-хомуруос буоллун. Мин, арааһа, билигин да эйигин уруккум курдук таптыыбын.
    — Оччоҕо тоҕо Линаны ойох ылбыккыный? Сымыйалаама.
    — Эн Артёмҥа кэргэн тахсыбатаҕыҥ буоллар…
    — Оҕолоох дьахтары ылыаҥ этэ дуо?
    — Ылбакка. Ол эн буруйуҥ буолбатах.
    — Сэгэриэм. Тоҕо таптыыргын эрдэ эппэтэххиний?
    — Тоойуом, Саргы, мин эйигин сэрэйэр дии саныырым. Биһиги дьоллоох этибит буолбаат!
    — Кырдьык, дьоллоох этибит. Бүөккэ, бар. Дьоннор өҥөҥнөһөн эрэллэр, ол-бу тыл-өс тарҕаныа.
    — Тарҕаннын. Мин эйигин таптыыбын, Саргы­чок, эн эмиэ таптыыгын. Мин дьоллоохпун. Эн үтүөрэ оҕус. Аны мэлдьи бииргэ буолуохпут. Мэ, кыбыстыма, кэт. — Саргы өс киирбэх ытарҕаны иилинэр, күлэр, иэдэстэрэ тэтэрбиттэр. Бүөккэ кууһан, уураан барар.
    — Бүөккэ, кэбис, туох буоллуҥ?! Мин бүгүн дьоллоох курдук сананным. Ол гынан баран, икки оҕом аҕатыттан арахсар санаам суох, бырастыы гын. Бу ытарҕаларгын кистээн көрө сылдьыам. Бүөккэ, быраһаай.
    — Чэ, сөп. Өссө кэлин кэпсэтиэхпит. Көрсүөххэ диэри, Саргы. Мин эйигиттэн аны арахсар санаам суох, — диэт, Бүөтүр сулбу-халбы туттан таҕыста. Аан таһыгар мустубут ыарыһахтар силэллэн биэрдилэр.

    Дьаакыбылаптар хара сарсыардаттан сүпсүк бөҕө буоллулар, туох да кыайтарбат үлүгэрэ. Саргы биллибэккэ-көстүбэккэ сылдьан бүтэрэрэ-оһороро Артёмҥа аҕыс араллаанынан кыайтарда. Үксүн аҕата көмөлөстө. Бу аймана сырыттахтарына, Бүөтүр киирэн ааҥҥа өйөнөн турда. Артём киһи баарын саҥа өйдөөн көрдө, сүрэҕэ тоҕо эрэ мөхсөн ылла.
    — Саргы?!
    Бүөтүр оннооҕор оҕо сылдьан охсустахтарына тахсыбатах хараҕын уута алдьархай буолбутун биир-биэс тыла суох өйдөттүлэр. Артём туту да тобулуон билбэккэ туймааран турда. Оҕонньор абаламмыт куолаһынан:
    — Итиннэ даллайан туруоҥ дуо?! Сиэххин сиэн бараҥҥын хайыаххыный?! Коликканы оҕолоноругар дьаабыламмыккын хаста-хаста саҥардыбыт, мөхтүбүт этэй! Бу кэлин өйдөммүт диэбиппит ханна баарый? Син биир долоҕойгор тохтоппотоххун, тылгын толорботоххун. Коликка, бырааккын илдьэ биһиэхэ бар. Мин сотору тиийиэм. Хайа, бу киһи итиннэ дьөлө хатанан олоруоҥ дуо, киһигин аҕалан харайыахха!
    Артём тураары өндөҥнөөн эрдэҕинэ, Бүөтүр:
    — Тохтоо, билигин киллэриэхтэрэ, — диэтэ. Таһырдьа күүлэҕэ ону эрэ кэтэспит курдук элбэх киһи атаҕын тыаһа кыычырҕаата. Оҕолор аантан чугуруҥнастылар. Аан тэлэллэ биэрдэ, суорҕаҥҥа сууламмыт дьахтары хас да киһи көтөҕөн киллэрэн, дьыбааҥҥа сытыардылар, саҥата суох сирэй-сирэйдэрин көрсөн баран, тахсан бардылар. Кыра уол ийэтигэр урут сүүрэн тиийдэ:
    — Маама, тур! Миигин дьыссаакка илт! Тур диибин дии, утуйбута буола сытыма! Ээ б… — диэн баран, хамсаабат буолбут ийэтин сирэйин ытыһын оҕотунан охсуолаата. Коликка, ытыы-ытыы, ий­этин бүөлүү түстэ:
    — Миичик, паапа курдук буолума. Маама өлбүт. Маама, маама… — дии-дии ийэтин кууспаҕалаата. Бүөтүр тулуйбакка таһырдьаны былдьаста. Күрүө ааныгар тиийээт, утары дьиэҕэ хараҕа хатанна, өр толкуйдуу барбакка, ол диэки хаамта. Надежда Сидоровна оскуолаҕа бараары хомуна сылдьар эбит. Петр Николаевич киирбититтэн улаханнык соһуйда:
    — Хайыы, Петр Николаевич, бачча эрдэ ханна бардыҥ?
    — Эйиэхэ кэллим.
    — Даа?
    — Сурук биэрэрдээхпин… Саргы суругун, — ди­эн баран, суругу остуолга уурда уонна аргыый тах­сан барда. Нөдүөһэ кинини түннүгүнэн одууласпахтаата, онтон остуолга сытар суругу сэрэнэн ыл­ла.
    “Надежда Сидоровна! Бу бэлэхтээбит ачыкыгын төттөрү биэрэбин. Мин умнаһыт буолбатахпын. Эйигиттэн урут да, билигин да көрдөһөр санаам суох. Бырастыы гын. Саргы”, — диэн аахта. Остуолга кумааҕы анныгар сыппыт ачыкы тыбыс-тымныынан кылабачыҥнаата.