Аудиота:

Содержание

• Аудиота

Ленька ийэтинээн иккиэн эрэ олороллор, убайа куоракка устудьуоннуур. Аҕалара кинилэртэн барбыта, билигин хас да оҕолоох атын ыал аҕата: урукку кэргэниттэн бэйэтэ оҕолордоох дьахтары кытта олорор, онтуката киниттэн саҥардыы эмиэ оҕоломмута. Суутунан бастакы кэргэниттэн арахса илик уонна бэйэтэ түптээх үлэтэ суох буолан, аҕалара оҕолоругар алимент төлөөбөт, хаһан эмэ харчыланнаҕына кыратык тугу эмэ"дук" гынар, онон Ленькалаах бэрт кырыымчык, кыаммат олохтоохтор. Ийэлэрэ Саргылаана, икки уолун иитээри, устудьуонун үрдүк үөрэххэ үөрэттэрээри, мэлдьи үлэ үөһүгэр мөхсөр. Кыра хамнастаах, күнү быһа солото суох үлэлээх, аны уоппускатын да кэмигэр сынньаммат, мэлдьи атын үлэ, солбуйуу булан эбии хамнастана сатыыр. Сороҕор, харчыга дьоҥҥо ас астаан атыылаан кыра да харчы өлөрөр. Мас “чб"диир дьиэлэригэр быыкаа кыбартыыралаахтарыгар олороллор, онон сайын аайы дьонтон эргэ даача чэпчэки сыанаҕа уларсан, ийэлэрэ онно оҕуруот аһа, хортуоска олордон түбүгүрэр, кыра дохуоттаах дьоҥҥо бэйэ үүннэрбитэ баһаам эбии буолар буоллаҕа… Хайа уонна оҕолоро аҕыйах да хонукка субу тууруллубутунан, хостоммутунан оҕуруот аһа сииллэрэ, ордугун кыһыҥҥыга хаһааналлара, ийэлэрэ сололооҕор чугас өрүскэ киирэн сөтүөлүүллэрэ, күҥҥэ сыламныыллара, мэлдьи ыраас, чэгиэн салгынынан тыыналлара - доруобуйалара бөҕөргөөн кыһыны этэҥҥэ, ыалдьыбакка туорууллар. Оҕо ыалдьара ийэ барахсаҥҥа хаһан да ыарахан сүгэһэр, санаа-оноо баттыга…
Ийэлэрэ бу сайын уоппускаҕа барбыт кэллиэгэтин оннугар, сүрүн үлэтин кэнниттэн, үс суукка буола-буола, түүҥҥү остуораһы солбуйа сылдьар, онтон салгыы бэйэтэ уоппускаҕа барыа, өссө эмиэ кими эрэ солбуйуо. Онон, сороҕор, дьиэтигэр суукканы суукканан суох буолар кэмнэрдээх. Улахан уол устудьуон тутар этэрээтигэр үлэлии ыраах хоту улууска баран, дьиэтигэр сайын да олорбот, онон Ленька күннээн даачаҕа соҕотох хаалар, оҕуруотун уулатар, ийэтэ көрдөрөн биэрдэҕинэ сыыс оттуур, сиппит астарын хомуйан киллэрэн холодильникка уурар, ийэтэ астаан хаалларбыт бэлэм эбиэтин сылыттан аһыыр, иһитин сууйар, уокка оттор мас чугас тыаттан хомуйан аҕалар, ыалын оҕолорун кытта доҕордоһон оонньуур, сорох күн күөгүнэн балыктыыр, бэлэсипиэттиир, киэһэ ийэтэ үлэлээн бүтэн кэлэрин тэһийбэккэ күүтэр. Ийэтэ түүн үлэлиир күнэ буоллаҕына, Ленька бэйэтэ киэһээҥи оптуобуһунан бөһүөлэккэ киирэр, ийэтин үлэтигэр тиийэр, онно доҕор буолан хонсор. Сайыҥҥы сынньалаҥнарыгар бииргэ үөрэнэр оҕолоро хотунан-соҕуруунан, сорохтор, бэл, тас да дойдуларынан кэлии-барыы, айаннааһын бөҕө, оттон Ленькаҕа бу турар куоракка

да киирэн тахсар сыаналаах ээ… Иһигэр атын, хаһан санаатылар да ханна баҕарар кэлэр-барар кыахтаах оҕолорго төһө да ымсыырдар, таһыгар биллэрбэт, ийэтигэр кыҥкыйдаабат, үҥсэргээбэт, тулуурдаахтык хаһан арыый үгүөрү харчыланан ханна эмэ айанныылларын, саатар, куоракка киирэллэрин сэмээр күүтэр.
Оҕурсулара, күөх үүнээйилэрэ быйыл сайын дэлэччи үүнэн, ийэлэрэ ордугун үлэтигэр илдьэн атыылаан син харчыланнылар. Онон биир субуота күн хара сарсыарда эрдэ туран, бастаан даача оптуобуһунан бөһүөлэккэ киирдилэр, онтон куораттыыр оптуобуска олорсуохтаахтар. Куораттыырыттан дэлби үөрбүт, дьолломмут Ленька суолу быһа ийэтин кытта сэргэхтик сэлэһэ айаннаата, ийэтэ сүрдээхтик утуктаатар да, оҕотун хомотумаары, хара күүһүнэн тулуһан, күлэ-үөрэ, кэпсэтэ истэ. Тиһэҕэр, Ленька бэйэтэ сылайан, ийэтин санныгар төбөтүн ууран, букатын тимиччи утуйан буккураан хаалла. Оптуобус куоракка тиийбитигэр ийэтэ уолун нэһиилэ тардыалаан уһугуннарда. Сайын устата дьэ куоракка үктэммит дьон “бириэмэ ыгым, бырагыраама киэҥ” - саҥа кинотеатрга киинэлиэхтээхтэр, хайаан да пааркалыахтаахтар, ырыынактан Ленькаҕа таҥас атыылаһыахтаахтар, онтон киэһээҥи даача оптуобуһун баттаһар гына суоттанан, куораттан төттөрү айанныахтаахтар. Бастаан ырыынакка бардылар, бэрт өр мээрэйдэнэн, кытай атыыһыттарын кытта уһуннук торгуйдаһан, тото моргуһан, ыксары ылахтаһан, син сөбүгэр сыанаҕа наадалаахтарын барытын атыыластылар, киинэлииргэ, пааркалыырга харчылара хата ботуччу орунна.Килэйбит-халайбыт саҥа кинотеатрга саҥа тахсыбыт остуоруйа киинэ көрө киирдилэр, эчи киэҥин, ырааһын, куйаастан киирдэххэ сөрүүнүн! Арай, ортолуу уутуйан-умсугуйан, попкорн мотуйа-мотуйа, киинэтин көрө олорон, Ленька ийэтигэр хайыспыта, оо дьэ, киһитэ, наһаа үчүгэй киинэни көрбөккө, утуктаан тоҥхоҥнуу олорор эбит! “Маамаа!“диэн Ленька аргыый сибигинэйдэ, тоҥолоҕунан өттүккэ аста. Ийэтэ “ходьох"гынна, уһуктан, көнөн олордо, буруйдаммыттыы оҕотугар мичээрдээтэ, онтон сотору эмиэ төттөрү утуктаан төбөтө босхо барда, бэл, мунна тыаһаан иһэн тохтоото! Ленька, тула киинэ көрө олорор атын дьонтон кыбыстан, ийэтин эмиэ тоҥолохтуох гынан иһэн, тохтоото, ээ, чэ, утуйаахтаатын, хара сарсыардаттан айаннаабыттара, оптуобуска утуйбатаҕа, кини да сылайдаҕа, аны мунна эрэ тыаһаатаҕына уһугуннарыа, сүрэ бэрт…
Дьэ ити курдук мучумааннанан, уҥа-хаҥас дайбаһан, ырыынактаан, киинэлээн бүтэн, чаһыларын көрө-көрө, аны пааркаларыгар тэптэрдилэр. Уу, тоҕо да элбэх дьоной! Куорат дьонун улахан аҥаара манна тоҕуоруспут бадахтаах, онно эбии оттон бу кинилэр курдук

тыаттан күүлэйдии киирбиттэр эбилиннэхтэрэ… Араас эгэлгэ аттракцион, муусука тыаһа, оҕо-аймах үөрүүлээх аймалҕана, оонньуу-көр, паарка айылҕатын кэрэ көстүүлэрэ санааларын бэркэ көтөхтө, сэргэхситтэ. Манна ас атыыланар сирэ дэлэй, онон кыра ол-бу ас ылан үссэннилэр, утахтарын ханнардылар, күлүккэ олоро түһэн сөрүүкээтилэр. Саҥа атыылаһыллыбыт бейсболкатын, футболкатын тута кэтэн кэбиспит Ленька саха тэҥэ суох сананан сырытта, пааркаҕа астына дьаарбайда. Айаҥҥа диэн эмиэ кыра утах, ас ылыннылар. Эмиэ чаһыларын көрүнэ-көрүнэ, аны автовокзалга тиэтэйдилэр.
… Үөрбүт-көппүт, астыммыт, толору дьолломмут, ол эрээри дэлби сылайбыт Ленька оптуобуска олорсоот, сонно утуйан тоҥхойон хаалла. Ийэтэ оҕотун ыараабыт төбөтүн санныгар өйөөн олорон, түннүгүнэн элэҥниир куораты, суол кытыытынааҕы күөх тыаны, бүппэт уһун мырааннар субурҕаларын одуулуур, иһигэр араас санаа ытыллар:“Уу, дьэ, хата даачабыт оптуобуһун баттаһар гына куораттан айаннаатыбыт дии, оҕуруотум этэҥҥэ турда ини, тиийээт, уулата охсуохха наада… Маннык айылҕаны сэҥээрэ одуулаһа айаннаабатах ырааппыт да эбит… Харчыбыт сөпкө барытыгар тиийдэ дии хата, оҕом сыысчаана наар убайын эргэтин кэтээхтиир, киниэхэ саҥа таҥас ылар да ахсааннаах, дэлби үөрдэ ээ саҥа таҥастарыгар… Баҕалаах пааркатыгар сылдьан, саҥа кинотеатрга киинэлээн үөрүүтэ үс бүк үрдээтэ… Оҕом барахсан хаһан да “бу наада, ити суох, ол тиийбэт"диэхтээбэт, атын оҕолор ордуктарыгар ымсыыраахтыыра буолуо ээ… Быйыл сайын уоппускабар, кыра оҕобун кытта эдьиийбитигэр соҕуруу баран кэлээри, үлэбэр төлөнөр бырайыас көрдөөбүппүн, аккаастаан кэбиспиттэрэ, туох эрэ куонкуруска кытта барар атын үлэһиккэ уонна кини оҕотугар бырайыас бэриллэр буолла диэн… Оҕобор хата эрдэ эппэтэҕим да үчүгэй, таах хомойон хаалыа этэ… Уонна аны оҕуруоппун бу куйааска ким көрүөй, уулатыай, эмиэ да сайын барбатахпыт ордук курдук… Аҕабыт ааттаах арахсыытын, алименын дьыалата сатанара буоллар, син киһилии олоруохха, тиийиниэххэ сөп этэ, дьиҥэр… Онтубут дьэ өйдөнөн хамсанан эрэр быһыылаах дии, тугу эмэ биллэрэр ини сотору… Оҕолорум эрэ этэҥҥэ сырыттыннар…”
… Арай оптуобус сибээс хабар сиригэр тиийиитэ суотабайа смс кэлбитин биллэрэн соһуччу"чып"гынна. Ылан аахпыта:“Саргылана Алексеевна, бу бухгалтерияттан тиийдибит, дорообо. Бырайыас харчыта таах хаалар куттала үөскээтэ, эн көрдөөбүккүн эрдэ аккаастаабыппыт дии, дьэ бырастыы гыныҥ, ол барыахтаах атын дьон, туохтара эрэ сатаммакка, бырайыастарын төннөрдүлэр. Онон сыл бүтүөр диэри бэйэҕиниин иккиэ буолан, Россия иһигэр ханна баҕараргытынан баран кэлиэххитин

сөп, билиэт ыллаххытына, тута төлөнүөҕэ… Бэнидиэнньиккэ бухгалтерияны өҥөйөн чуолкайдаһаар"диэн буолла. Уһуктан кэлбит оҕотугар бу суругу аахтарбытыгар, Ленька сирэйэ-хараҕа уратытык сырдаан, чэмэлийэн кэллэ. Оҕо барахсан дьоллоно үөрбүт мичээрэ сырдык күннүү тырымнаан, ийэ сүрэҕин сылаанньытар сылааһынан толордо.

Аудиота