Күөрэгэй барахсан ырыатын истибэтэх ыраатта. Бу аар айылҕа маанылаан оҥорбут кэрэ, дьикти, ураты үчүгэй ырыаһыт чыычааҕа. Кэлин үгүс сыллартан бэттэх тоҕо маннык иһиллибэт, көстүбэт буолла?

Оо, урут үчүгэй да буолар этэ, биһиги оҕус сиэтэр, окко үлэлиир кэммитигэр. Туох да тохтоло суох ырыа-тойук бөҕө, музыка наадата суох этэ. Алаас аайы күөрэгэй барахсан кэрэ, дьикти ырыатынан сэргэхситэрэ, саататара, умсугутара, үөрдэрэ-көтүтэрэ, аралдьытара. Ама туох тэҥнэһиэй, күөрэгэй барахсан ырыатыгар! Күн тахсарын кытта күрэхтэһэ-күрэхтэһэ ырыа да ырыа. Аны хас биирдии күөрэгэй тус-туспа куоластаах, тус-туспа ырыалаах-тойуктаах. Өрө көтөн тахса-тахса дьирибинээ да дьирибинээ, дьурулаа да дьурулаа. Түөрт-биэс буолан куоталаһа сылдьан ыллыыллара. Аны көтөн тахсаллара эмиэ арааһынай, ким судургу көтөн тахсан баран ыллыыр, тырыбыныыр. Ким араастаан эрийэ-буруйа, үөһэ-аллара, умсаахтаан тахсар. Ким алларааттан ыллаабытынан барар. Онтон сорохтор көстүбэт үрдүккэ тырыбынайан тахсан баран, туочука эрэ буола сылдьан ыллаан дьырылатар, кутар-симэр. Дьэ, ону этэн эрдэхтэрэ “көстүбэт үрдүктэн ырыата дьырылыыр” диэн.

Ити курдук самаан сайын үтүөтэ бүтүөр дылы ыллаан-туойан көрүлүүр буолара. Айаҕыттан күүгэн аллыар диэри ыллыыр буолара. Онтукатын окко, сибэккэгэ түһэрэрэ. Арааһа киниэнэ буолан баран, бука эмтээх буолан эрдэҕэ – окко, сибэккигэ, үөҥҥэ-көйүүргэ даҕаны.

Күөрэгэй баар эрдэҕинэ, кини ырыата сарсыарда күн тахсарын кытта дьырылыы ыллыыр, тырыбыныы көтөр эрдэҕинэ Сахам сирэ олус үчүгэй уонна ураты дьикти, кэрэ-мааны үчүгэй дойду этэ. Ама туох киниэхэ тэҥнэһиэй? Киниэхэ тэҥнээх аан дойдуга суоҕун да курдук саныырым. Олус улаханнык киэн туттарым, наһаа таптыыр этим.

Күөрэгэй ырыатын истибэтэҕим ыраатан да барда. Арааһа сүүрбэ эбэтэр онтон тахса да буолла. Урут оннооҕор куорат тулатыгар син кыралаан ыллыыр буолара. Билигин арааһа иһиллибэт да буолла быһыылаах. Эһиги төһө истэҕит? Туох дии саныыгыт итини?

Дьэ, ити аар айылҕа маанылаах, дьикти оҕото кэлин сылларга көстүбэт, ырыата иһиллибэт буолан иһэр. Аата куруһун, куһаҕанын! Орто дойду биир өттүнэн ити да иһин чуҥкук, иһийбит, курус курдук буолла.

Тоҕо итинник буолла? Маны анал үөрэхтээх дьоммут тоҕо саҥарбаттарый, быһаарбаттарый? Дьиҥинэн быһаарыа, кэпсиэ да эбиттэр. Бука син бүтүн Саха сирин үрдүнэн билээччи баара буолуо. Баҕар суруйбуттарын мин билбэтэҕим дуу? Ама күөрэгэй ырыатын мантан инньэ хомуспутунан эрэ үтүктэ сатыахпыт дуо, эбэтэр ырыабытыгар, кэпсээммитигэр эрэ ахтыахпыт дуу? Сүрэ да бэрт буолсу! Араадьыйаҕа, ТВ-га

да анаан—минээн уһуллулар дуо? Арааһа суох быһыылаах.

Сорохтор этэллэр: “Ити чыыбыс диэн көтөр кэлэн күөрэгэй сымыытын сиир буолла быһыылаах. Онтон ыла сүттэ”, – дииллэр. Аны билигин хара дьэгиэ тыҥырахтаах, чыычаахтааҕар бөдөҥ, хара көтөр кэллэ. Мин чыычаах диэхпин тылым тахсыбат. Ити эмиэ иэдээннээх кыыл быһыылаах. Биирдэ хонууга өлө сытарын көрбүтүм. Дьэ, тыҥырах да тыҥырах, дьэгиэ тыҥырах! Аны тумса биир оннук. Арааһа чыычааҕы да, хайа баҕарар тутан сиир кыыл баҕайы быһыылаах. Дьэ, биһиэхэ кэлэн үөскээн, тэнийэн, тупсан аҕай эрэр. Быйыл күһүн халыҥ үөрдэммит. Ити икки кыыллар тугу да ордоруо суохтар. Билигин дьиэ таһыгар барабыай да, сылгы чыычааҕа да аҕыйаабыт курдук. Итинник буоллаҕына ити кыыллар чыычаахтарбытын барытын сиэн да бүтэрииһиктэр. Онтон чыычаах суох буоллаҕына араас кыра үөн-көйүүр ыһан кэбиһэрэ буолуо. Онтон биһиги экологтарбыт, айылҕаны харыстыахтаах анал үөрэхтээх дьоммут саҥарбаттар. Туох дьаһалы ылаҕытый, ханна бааргытый? Кэтии сатыыбын да, билиҥҥитэ “ньам” курдук. Туох да иһиллибэт. Дьэ, буолар да эбит.

Чыыбыһы баҕас саас бултуур уолаттарбыт да сарбыйыа эбиттэр да, эмиэ суох. 1-2 ботуруону ороскуоттаатахха, син сарбылла да түһүө этэ. Ону харыстыыллар быһыылаах. Эһиги итини туох диигит? Хата суор, тураах элбээн иһэр. Суорбут дэриэбинэ аайы дьиэбит таһыгар киирдэ. Суор былыр хара тыаҕа, халыҥ сискэ ордууланар этэ. “Дьиэ таһыгар кэлэрэ аньыы”, – дииллэр этэ. Суор хаһыыта, кыланара кырдьыга да киһи кулгааҕар ыараханнык киирэр. Туох да үчүгэйэ суох. Хата ол оннугар тураахпыт саҥата бэйэбитигэр чугас курдук. Ол эрээри дэриэбинэҕэ үүт собуотун таһыгар сүүһүнэн тураах уйа туттан олохсуйдаҕына эмиэ биир атын-“майдаан” буолар эбит.

Эһиги ити боппуруостары туох диигит? Хаһан күммүт таҕыстаҕын аайы күөрэгэйбит ыллыыр буолар? Алаас, сыһыы аайы? Дьэ, оччоҕо наһаа үчүгэй буолуо этэ. Саха дьоно үөрэн үөһэ тыыныа этибит.

Дьэ, ити курдук олохпут бииртэн-биир эриэнэ, кыһалҕата тахса турар. Баһаалыста, быһаарыҥ эрэ анал үөрэхтээх дьон, билэр-көрөр дьон. Күүтэ хаалабын.

Онотуолуй ЧЫЫЧААХАП.

Майа с.

tuymaada 20 июля, 2026