Аудиота:

Данилка ийэлээх аҕата иккиэн иһэллэр. Дьиэлэрэ куруук ыһыллаҕас, кирдээх, куһаҕан «дьар» сыттаах буолар. Ааннара хаһан да сабыллыбат: дьонун араас «атастара» күннэтэ суксуруһаллар. Куруук этиһии-охсуһуу, айдаан-куйдаан, маатыра-куутара оргуйан олорор. Данилка онтон наһаа сылайар. Ол иһин бэйэтин курдук оҕолору кытта күнү-күннүктээн уулуссаны кэрийэрин ордорор.
Күһүн Данилка сүтэн хаалбыта. Дьоно, син дьон буолан, аймаммыттара, өр көрдөөбүттэрэ. Данилканы хаар түспүтүн кэннэ, кыһыары биирдэ булбуттара. Дьон даачатын булууһуттан. Төбөтүгэр салапааны кэтэн баран сытарын… Өлбүт биричиинэтин «токсикомания, аһара элбэх дозаттан» диэн
быһаарбыттара.
Маннык түбэлтэ, хомойуох иһин, биир эрэ буолбатах. Ускул-тэскил сылдьан, суорума суолламмыт оҕолор эрэйдээхтэри киһи аһынар. Хайдах да эргитэ толкуйдуу сатаабытыҥ иһин, маннык быһыы, бастатан туран, син-биир төрөппүт алҕаһыттан тахсар дии саныыгын. Быраастар кэтээн көрөллөрүнэн, токсикомания, наркомания дьаллыктарыгар олохторугар табыллыбатах эбэтэр көннөрү эрэ ыал буолбакка, аһара байылыаттык олорор дьон оҕолоро эмиэ ыллараллар эбит. Куруук солото суох эбэтэр оҕотугар олох да кыһаммат төрөппүт оҕото көрүүтэ суох хаалар, соҕотохсуйар, ол иһин бириэмэтин куруук табаарыстарын кытта атаарар. Ол сылдьан, интэриэһиргээн дуу, мэниктээн дуу эбэтэр доҕотторун үтүктэн, көллүргээн, арааһы боруобалыыр, арааска тиийэр.
Ол курдук, олоххо-дьаһахха туттуллар химикаттары сыттыы үөрэнэрэ өртөн буолбат. Кайф эккирэтэн, өссө боруобалыан баҕарар, улам-улам ылларан иһэрин бэйэтэ кыайан хонтуруолламмат, организма үөрэнэн, онтуката суох сатаммат буолар. Хас сырыы аайы ол кэнниттэн төбөтө ыалдьар, хотуолуур, сүһүөхтэрэ «утуйан» хаалаллар.
Бу дьаллык саамай алдьатыылааҕа — оҕо доруобуйата улаханнык айгырыыр. Химическэй веществоларга баар күүстээх дьааттар мэйиитигэр, ньиэрбэтигэр дьайаллар, рагы үөскэтэр искэҥи төрүттүүллэр, кэлэр кэскилин сарбыйаллар. Дьокуускайга баара-суоҕа 6 эрэ саастаах уол оҕо биирдэ эҕирийээт, илиилэрэ-атахтара тута хамсаабат, босхоҥ буолбут түбэлтэтэ баар. Ол оҕо кыайан эмтэммэтэх, инбэлиит буолбут. «Биирдэ-иккитэ боруобалаатахха, туох да буолбаккын» диир оҕолорго, дьоҥҥо бу түбэлтэ үөрэх буоллун.
Токсикомания ыарыытыгар ылларбыт оҕо улаатара бытаарар, туохха барытыгар ээл-дээл сыһыаннаһар, тугу да интэриэһиргээбэт, бэйэтин көрүммэт, үчүгэйи-куһаҕаны араарбат, акаарытыҥы буолар. Үөрэҕэр мөлтүүр, үксүгэр хаалар. Майгыта-сигилитэ уларыйар, куруубай, ньиэрбинэй буолар. Дьиэтигэр тохтуон баҕарбат, уулуссаҕа, табаарыстарыгар талаһар.

Ол сылдьан, табаҕы, арыгыны, наркотигы да боруобалыыр. Араас буруйу-быракааһы оҥорор.

Дойду үрдүнэн политическай-экономическай балаһыанньа уустугурбута, күннээҕи олохпут бары эйгэтигэр олус күүскэ дьайда. Урукку өттүгэр туох куһаҕан баара барыта сүтүөхтээҕэр-симэлийиэхтээҕэр, ордук тэбиэһирэн, өрө көбөн таҕыста. Онтон оҕолорбутун бу дьайыылартан, буортулаах, алдьатыылаах дьаллыктартан, ыарыылартан хайдах туора тутабыт, араҥаччылыыбыт? Мин санаабар, манна оскуола, учууталлар эрэ диэн буолбакка, бастатан туран, төрөппүттэртэн улахан тутулуктаах. Күҥҥэ көрдөрбүт оҕолорбут хайдах өйдөөх-санаалаах, майгылаах-сигилилээх дьон буола улааталлара, кинилэр дьылҕалара биһигиттэн эрэ тутулуктаах. Кыра эрдэҕиттэн туох кыһалҕалааҕын, үөрүүтүн-хомолтотун, кыайтарыытын-ситиһиитин аһаҕастык, истиҥник кэпсэттэрэ, кэпсэтэ үөрэттэххэ, оҕоҥ тугунан тыынарын, кинини үчүгэйдик билэргэ көмөлөһүө. Үөрэҕин таһынан, туохха сыстаҕаһынан, дьоҕурдааҕынан, баҕатынан, кыаҕынан көрөн, интэриэһинэй дьарык булунарыгар ыйан-кэрдэн, сүбэлээн-амалаан, салайан биэрдэххэ, кэлин бэйэтэ да ол дьарыгар ылларан-таттаран, умсугуйан, өссө баҕар сайыннарыа. Биллэн турар, доҕотторугар болҕомто эмиэ ууруохтааххын — ханнык интэриэс, туох кинилэри холбуурун.
Оҕобут бу сиргэ соҕотох курдук санамматын, соҕотохсуйбатын туһугар, киниэхэ истиҥник сыһыаннаһыахха, таптыахха.

Вера Макарова,
«Эдэр саас» корреспондена.

«Төрүөх оҕоҥ төттөрү төлкөлөммөтүн, кэлэр кэскилиҥ кэхтибэтин туһугар — табахсыт, арыгыһыт, наркоман буолума, токсикомания дьаллыгар ылларыма!!! »

Мария Васильева
хаартыскаҕа түһэриитэ.

1999 сыл