Аудиота:

(Кус быhыйдар, ат бөҕөлөр)

Саха сиригэр былыр-былыргыттан хас түөлбэ, нэһилиэк аайы өйдөрүнэн, эгэлгэ дьоҕурдарынан, талааннарынан, күүстэринэн-уохтарынан, түргэн атахтарынан үйэ-саас тухары номоххо киирбит чулуу дьоннор элбэхтэр. Мин икки оннук уолан бэрдин туһунан бэрт кыратык ахтыым. Кинилэр былыргы Дүпсүн улууһун Кыыллаайы нэһилиэгэр үөскээбит дьоннор. Куолай Хабырылла диэн сүрэхтэнии буолбутун кэннэ, XVII-XVIII үйэлэр диэки олорбут киһи.

Кини ох саатынан тайаҕы курдаттыы ытара, эһэни кыынньаан баран кэллэҕинэ хоҥоруутуттан ылан ыт оҕотун курдук сиргэ дэлби ньуххайан баран ыытан кэбистэҕинэ адьырҕа кыыл ыйылыы-ыйылыы ычыкка куотара үһү. Биирдэ Куолай Хабырылла куораттан тахсан истэҕинэ Марха чугаһыгар ороспуонньуктар саба түспүттэр. Икки киһи атын тэһииниттэн сиэппитинэн бокуойа суох иирэлэр быыстарыгар дьулуруппуттар, атыттара кэнниттэн батыһан испиттэр. Онуоха Хабырылла холку баҕайытык: “Хайа омук сэргэтигэр илдьэн түһэрээри кийиит дьахтар курдук хаамтарар кимнээхтэргитий? ”— Диэн ыйытыылаах буолбут. Кэнники иһээччилэр: ”Саҥардаҕа тоҕо холкутай”, — диэн ботугураһан эрдэхтэринэ Хабырылла тэһиини тутан иһээччилэри атыттан түспэккэ эрэ тэбэн саайбытыгар ыраах кыырайбыттар. Атыттар атах балай ыстанан тыыннарын куоттарбыттар.
Бу Куолай Хабырылла дойдутугар “кэнэҕэски кэнчээри ыччаттар көрдүннэр” диэн бүтэй дьылҕанын курдук суон тииттэри ииччэх талах курдук эрийэн баран төбөлөрүн төрдүлэригэр баайталаабыта өргө диэри баара. Хойут бу киһи ох саатын куорат музейыгар киллэрэн иһэн Өнөр нэһилиэгин кинээһэ Кубаһык Баһылайга Түрү алааска хоммуттар. Мустубут дьоннор саа айатын тардан көрөллөр эбит да, кыайбаттар. Арай ыкса киэһэ от тиэйэн кэлбит хамначчыт Кэссиэ Баһылай диэн быыкаа киһиэхэ биэрбиттэр. Киһилэрэ саа кирсэ кулгаах тааска диэри тардыахтааҕын аһара тардан кэбиһэн өрдөөҕү, бэрдийбит айа быһа ыстанан амныа киһи кырбана сыспыта үһү. Бу Кэссиэ туһунан бэйэтэ туспа кэпсээн, кини саҥардыытааҕы, мин эһэм үйэтин киһитэ.
Эмиэ Кыыллаайы нэһилиэгэр XIX үйэ эргэтигэр Иирбэ Дьөгүөссэ диэн олус быһый киһи олорбут. Оҕо сылдьан ийэтигэр муҥунан ыстанар кулуну ситэ оонньуура. Аллан өрүс саас кыдьымаҕа уста турдаҕына, муустан мууска ыстаҥалаан туоруура дииллэр. Хайыһардьытынан эмиэ бэрт: хайа да бэйэлээх туруору сыыртан охтубакка түһэр. Саас үрдүк мыраан быарыгар харалдьыкка сыламныы сытар эһэни хайыһарынан үрдүнэн ааһан соһутан турар үһү.
Төрөөбүт Сахабыт сирин кыһыҥҥы түптэлэс тымныыта, сайыҥҥы өҥүрүк куйааһа, илгэлээх барҕа быйаҥа кинилэри уһаарыылаах уҥуохтуур, быстыбат тыынныыр, төлөннөөх сүрэхтиир буоллаҕа!
Николай Копырин,
сэрии, үлэ ветерана.
2000 сыл