“Тойон буолуохпун баҕарбаппын,
    Тооспонноон хаамары сатаабаппын", —диир Иван Гоголев. Кырдьык, кини тооспоҥноон хаамары сатаабат, баҕар ол иһин буо­луо, биллэр-костор тойон дуоһунастаммыта эмиэ иһиллибэт. Кинини дуоһунас да, тооспоҥнооһун да чааһынан уонунан тогүл куоһарааччылар биһиги куораппытыгар син көстүтэлээн ааһааччылар. Билигин даҕаны бааллара чахчы. Ол дьон арай Иван Михайлович курдук бэртээхэй хоһооннору айары сатаабаттар, мөлтөх хоһоону да суруйбаттар курдук. Хоһоон өттүнэн Гоголевы сиппэккин. Хайыаҥый — ким тугу сатыырынан буоллаҕа.
    Биир, ураты бэркэ тооспонноон хаамар, ааттаах атастаах этибит. Кини ол саҕана ити дьоҕура биллэ илигэ. Оонньуулаах-көрдөөх Пе­тя биһигини барыбытын “ааттаах атастарым” диирэ уонна оннук ааҕынар да курдуга. Быһаччы эттэххэ, Петя, эмиэ үгүспүт курдук, туох эмэ ураты дьоҕурдааҕа биллибэккэ сылдьыбыта. Үөрэнэрбит. Үрдүк үөрэҕи мүлүктээн син бүтэрбиппит. Хайабыт да тойон-кулут буола илик, бары тэҥ студент диэн ааттаах дьон этибит. Иван Гоголев, дьиҥ талаан, соччоттон хоһоону бэркэ суруйара, поэт үүнэн иһэр дииллэрэ. Оттон талаана суохтар, биһиги, туохха эмэ дьоҕурдаахпыт хойут көстүтэлээн испитэ — ол даҕаны сорохпутугар. Кэлин ааттаах атаспыт Петя барыбытын ырааҕынан куоһарбыта. Бары үлэһит буолан тарҕаспыппыт. Хам-түм көрсүһэн ааһарбыт. Сорохтор куоракка хаалбыппыт. Петя эмиэ. Хайа эрэ тэрилтэҕэ сулууспалыыра, онон, автобуска, тохтобулга, киинэҕэ, театрга, атын даҕаны дьон тоҕуоруһар
сирдэригэр көрсүһэн үөрэ-көтө кэпсэтэ түһэн ааһарбыт. Кини уруккутун курдук эйэҕэс, “бэйэ киһитэ, ааттаах атас” дэтэн сылдьар кэмэ этэ. Кэргэннээҕэ, мас дьиэҕэ кыараҕастык олорбута. Дуоһунаһа сыыйа үрдээн, мэндиэмэҥҥэ тахсар кирилиэс хас үктэлин дабайардыы, өрө тахсан испитэ. Автобуска көстөрө аҕыйаабыта — ол солото суоҕутган этэ. Оччолорго персональнай массыына үрдүкү тойотторго эрэ баара, онон Петя син биир автобуһу кэтиирэ.
    Арай биир үтүө сарсыарда үлэбэр бараары тохтобулга кэллим. Петяны көрөөт, куолубунан, утары кэлээт: “Петя дорообо! Күүппүтүҥ төһө өр буолла?” — диэтим. Ити автобус өр кэлбэтэх буоллаҕына, кэлэрэ чугаһаатаҕа дии санаан кимтэн баҕарар ыйытар боппуруос этэ. Киһим хайдах эрэ кыратык хаадьас гынна, соччо билбэттии тутунна, көһүүннүк, аат эрэ харата эппиэттээбитэ буолла. “Тыый, туох буолбутай, туохтан эрэ мунчааран сырыттаҕа”, — дии санаан тэйэ хаамтым.
    Итини кэпсээбигшэр биир хоско үлэлиир доҕотторум:
    — һа, истэ иликкин дуо? Петя мунчаарбатаҕа буолуо, үөрэн турара чахчы. Петр Ивано­вич үрдүкү салалтаҕа биир

обургу тойон буол­ла дии, — диэн быһаардылар. — Аны Петя диэбэтиҥ буолуо.
    — Хаһан? — Соһуйабын уонна эбэн этэбин.
    — Оттон бэйэ икки ардыгар Петя ини?
    — Соторутааҕыта анаатылар. Аны биһигини үрдүбүтүнэн көрөттүөҕэ. Петяны тохтобулга мантан инньэ көрүөҥ суоҕа, персональнайга олоруоҕа, — дэстилэр.
    — Үрдүбүтүнэн көрбөт ини. Кини олус боростуой, адьас бэйэ киһитэ дии, — диибин.
    — Бэйэҥ эттин’ буолбаат, нэһиилэ биллэ диэн? Ол саҕаланыыта, — дэһэн дьонум саарбахтыылларын биллэрдилэр.
    — Көрөн иһиэхпит, — диэн хойуккуга хаһаанабын.
    Кырдьык, табаарыстарым ото көрүүлэрэ өp күүттэрбэккэ туолан, мин эрэмньим түҥнэри охсуллан испитэ. Петя бэйэтин бэрт ситиһиилээхтик уларыта туттуммута. Биһигини адьас билбэт этэ. Кэлин Петяны телевизорынан эрэ көрүөххэ сөбө, биитэр улахан мунньахтарга президиумҥа олорорун ыраахтан харахтаан аһараҕын. Персональнайга олорбута, таас дьиэҕэ көспүтэ. Автобуһу умна быһыытыйбыта. Үрдүкү тойоттор олорбот буолбуттарын түмүгэр ол көлөбүт сырыыта эмиэ сэдэхсийбитэ, тохтобулга тонуу элбээбитэ.
    Уларыта туттунуу маастара Петя уот ааныттан үлэтин бэйэтиттэн саҕалаабыта: сүнньэ көһүйбүт киһилии төбөтө хайа да өттүгэр эргичиҥнээбэт буолбута — биир кэм иннин эрэ диэки, үоһэттэн соҕус анаара көрөр идэлэммитэ. Олус дуоспуруннанарын омунугар бүтүн бэйэтэ чуурка курдук көрүҥнэммитэ. Куолаһа, бэлэһин түгэҕитгэн ыган-ыган таһаарардыы,
сөҥнүк иһиллэрэ. Тииһин быыһынан сыыйан саҥарара. Мэлдьи улахан бартыбыалы, атын да эҥин эгэлгэ, саҥа муода докумуон угар паапкалары кыбыммыт, дипломаты туппут буолара. Саҥа муоданы кытта сэргэстэһэ хаамсара. Киэҥ араҥа дьон кэппэт, сыаналаах көрүҥнээх, күндү таҥаһы килэччи анньыммыта. Уу кыыһа, тас тириитин устаат, тэмэлдьигэн буолан тэлээрэ, дьирибинэйэ көтөрүнүү Петя тас көрүҥнүүн дьэргэс гына түспүтэ — атын көрүҥү ылыммыта. Сөп буоллаҕа дии —
олоххо оонньуу быраабылата оннук.
    Петр Иванович биһигини, биһиги кинини умнубуппут ырааппыта. Өр сылларга кини биһиги икки ардыбыт халлаан сиртэн ырааҕын курдук этэ. Оннук сылдьан биир киэһэ, үлэ кэнниттэн, дьиэбэр бараары автобус тохтобулугар кэллим. Петя курдук киһи турара да аахайбатым, хас тохтобулга турааччыны одуулаһыамый?
    — Дорообо, — диэтэ ким эрэ. Коро түспүтүм Петя эйэҕэстик мичээрдээбит, илиитин дорооболоһордуу уунан турар эбит. Мин олус соһуйдум, омүтгэн хааллым, чочумча саҥарбатым уонна аат эрэ харата илии тутуһан дорооболостум.
    — Ханна үлэлиигин? — ыйытта Петя уруккутун курдук истиҥник мичээрдии туран.
    — Урукку сирбэр, — диэт, эбии туту даҕаны

булан эппэккэ тэйэн биэрдим. Бу сырыыга мин “улаатымсыйбыппыттан” кини соһуйда быһыылаах — тоҕо кэпсэппэт буолларй дии санаатаҕа дии. Оттон мин бачча сыл тухары билбэт курдук туттубут тойон киһини кытта хаһан тэҥнэһээри илэ-сала котүөмүй?
    Сарсыныгар бииргэ үлэлиир дьоммор кэпсээтим. Дьонум мин тугу да истэ-билэ охсубаппын сөхтүлэр-махтайдылар, сирэйбин-харахпын коро-коро:
    — Истибэтэҕиҥ дуо? Петя тойонуттан уһуллубута дии, — диэтилэр күлэ-күлэ.
    — Куһаҕан киһи кулгааҕа кутуругун төрдүгэр диэн сөпкө этэллэр, — диибин. — Хаһан уурайбытай? Ол иһин даа! Урут адьас билбэт этэ ээ.
    — Чэ, биһигини даҕаны билбэт этэ, били­гин билэггиэҕэ, — күлсэллэр дьонум. — Уһулбутгара аҕыйах хонно. Бу күннэргэ персональнайын ыллахтара дии, ол иһин автобуска анньыһаары турдаҕа.
    — Таҥаһа-саба эмиэ боростуой курдук, — диибин.
    — Ээ, ону баҕас былдьаабаттар. Уһуллубут буолан бэйэтэ биллэ-косто сатаамаары үрүҥ дьиэлэргэ кэтэр таҥаһын уһуллаҕа дии, — ди­эн киһибитин ырытабыт. Ол эрээри ким да кинини үрдүкү үлэттэн үүрүлүннэ диэн сэтэрээбэт, киэбирэ туттара кэһэйдин диэбэт. Ха­та, бары аһыммыппыт. Урут улаатымсыйбытын үрдүкү дуоһунастаах киһи хайаан хас билэр киһитин аайы тонхолдьуйуой диэн быһаарбыпиыт. Тойон киһи бириэмэтэ да кэмчи ини, бары кыһалҕаларын миигинэн толорторо сатыахтара диэн коҥөнөро да эбитэ буолуо диэн кырдьыгын таһаарбыппыт.
    Сити сыллар тухары сорох маҥкы маһын курдук өрө күөрэйэрэ, сорох ол үрдүк чыпчаалтан сыыһа туттан сууллан аллараа сурулаан түһэрэ. Ардыгар ити түһүү улахан тыастаах-уустаах, далааһыннаах да буолара. Ол сыллар усталарыгар биһиги үгүспүт, уруккубут курдук, остуолбутугар эпсэри хараҕаламмытгыы харыс да халбарыйбакка, биир сиргэ дьөлө дьуоҕаран үлэлии олорбуппут. Маныаха киһи олус хайгыыра эмиэ суохха дылы, оттон хомуруйар ончу табыллыбат — ханна да үлэлиир үчүгэй, туһалаах эрэ диэххэ наада.
    Ити курдук дьон дьылҕата араас — олоххо, дьоҥҥо сыһыаннара атын-атын. Ол быыһыгар ааттаах атаспыт Петя курдук үрдүү түстэллэр эрэ кыра ычалаахтарын кордорөөччүлэр суох буолбатахтар.