Модьугу Бөҕө

Былыр Модьугу Бөҕө диэн күүстээх киһи олорон ааспыт.Дьулугураабыт үрдүк уҥуохтаах.
Суллаабыт тиит курдук быыппастыгас былчыҥнаах,хастаабыт хатыҥ курдук харылаах эр бэрдэ түөрт кырыылааҕа ,үс уһуктааҕа эбит.
Кини суон сураҕын сураһан ,аатын ааттаан улуус ааттаах боотурдара кэлэн күөн көрсөн ,күрэс былдьаһан бараллар эбит.
Биирдэ Модьугу Бөҕө бултаабыт тайаҕын аҥарын сүгэн ,алаас устун хааман баадыйалаан истэҕинэ, биир боотур ат күөнүнэн тоҕо көтөөрү сүүрдэн кэлбит.
Модьугу киһи иһэр диэн кыһамматах,атынан түҥнэри көтөөрү гынна диэн уолуйбатах.
Ат кэлэн күөнүнэн көхсүгэр түспүтүгэр сиэлиттэн харбаан ылан эҥил баска сырбаппыт.Уонна эргиллэн баран хаама турбут.
Боотур атын сыҥааҕын тыаһын доҕуһуоллатан, баҕаны бырахпыттыы кэлэн түспүт.
“Хата улаханнык эчэтэн ыыппата “-диэн үөрбүт .
Дойдутугар тиийэн"Модьугу Бөҕөнү ааттаһара бэрдин иһин ,аһынан сайылаабакка кэллим”-диэн кэпсээбит.

Биирдэ Модьугуну тоҥ биистэр ааһан иһэн, соҕотох ойдон олорорун иһин туох да көмүскэтэрэ суох киһи диэн сэнээн,боҕутуннаран ааһыахтарын баҕарбыттар.Алааска чугаһаан баран көрө саллыбыттар.Оҕуһу туруору туппут курдук киһи хааман атаралаан иһэр эбит.Тула көтө сылдьан оҕунан ытыалаабыттар.Модьугу бэйэтин улаханыгар холооно суохтук, эргичийэ сылдьан мундулаах тымтайын тоһуйан биэрэр эбит.Тоҥ биистэр аны тула кыыра сылдьан үҥүүнэн өтөрүтэ түстэлээбиттэр.Модьугу сымсатык аһаран биэрэн,уҥа-хаҥас дайбаталаабыт.Өрө баһан таһааран буорга батарыта быраҕаттаабыт.Тоҥ биистэри туос тордуйа курдук тоҕута сынньыбыт.Саҕаларыттан харбаан сахсыҋталаабыт.
Тоҥ биистэр туох ааттаахха түбэстибит диэн тохтоло суох куоппуттар.Хайа “абааһыный”-диэн хайаҕа ыттыбыттар.
Кэлэйбиттии кэрии тыаҕа түспүттэр.
Модьугу буоллаҕына, өлөрө кэлбиттэр диэн өрөлөспөтөх,“сиэри кэллилэр”-диэн салгыы сэриилэһэ барбатах.Эккирэтэ сылдьан эттээх сирдэригэр тэппэтэх.
Мас көнө муҥутаан маадалдьыйа турбут.Этин ыарыттахтарына эрэ киирсэр эристиин эбит.Хор ити үлүгэр холорук курдук эргийэн охсуһарыгар ,саатар балыктаах тымтайын да уура түһэн ылбатах .Тымтайыттан биир даҕаны күөнэх дьалкыйан түспэтэх.
Модьугу балаҕаныгар киирэн туос сандалыга туолан олорон, балык сиэн кимириппит.Ыт үтүлүк саҕа соболору ыстаабыта буолаат уҥуоҕун эрэ тибиирээт,ыйыстан иһэр .Күөнэҕи ытыс саҕа хамыйаҕынан баһан ыла,ыла дьүккүс эрэ гынар эбит.
Бу кэмҥэ ыаллыы алаастан түөрт эдэр уолаттар Мольугуну көрө кэлбиттэр.Убайдара киһилэр эрэ килбэҥнэһэллэр диэн кыһаммат.
Уолаттар түөрт буолан Модьугу тымтайын көтөҕө сатыыллар да кыайбаттар.
Аны ох саатын кирсин аҥаабыллыы

сатаатылар да кыайбатылар.Түөрт буолан нэһиилэ аҥаттылар.
Модьугу аһаан бүтээт тымтайы аҥар илиитинэн түү мөчөкө курдук чэпчэкитик көтөҕөн,сымалыыр булууһугар сүөкээтэ.

– Убаай даллата мэндэйэн көрдөр эрэ -уолаттар үүйэ,хаайа туттулар.

– Чэ кэтэмэҕэйдээмэ бу уолаттар кэлэргин кэтэхтэрэ көһүйүөр дылы кэтэспиттэрэ- диир Модьугу аҕата .
Модьугу сөбүлэһэн кэҕиҥнээтэ.
Уолаттар ону эрэ кэтэспиттии ,тугу сыал ыттаралларын сүбэлэһэллэр.

– Оол үөһэ элиэ көтө сылдьар.

– Кэбис тыҥырахтаах көтөрү ыттарымыахха.

– Ыҥыыр иҥэһэтин илдьэн иилиэххэ-уолаттар иҥэһэни алаас саҕатыгар илдьэн мас мутугар ыҋаатылар.
Модьугу кэннилэриттэн хааман тиийэн биир уолу аарыма бэскэ сыһыары туруорда ,уонна төбөтүгэр иҥэһэни олордьу уурда.
Уол салыннар да саҥарбата.
Оннук алааска тилэри түөрт уолаттарга ,бэйэлэриттэн тэйиччи туруортаан төбөлөрүгэр иҥэһэ туруортаата.
Уолаттар кыратык да хамсаатахтарына куһаҕан буолуохтааҕын билэн тыыммакка да турдулар.Модьугу балаҕанын таһыгар баран, оҕун кирсин кулгааҕын эминньэҕэр тиийэ аҥаабыллаата.Иэмэх курдук иэҕэ тардаат төлү тутта.Эрбэҕин тыаһа лачыгырыы түһээтин сэлэмэ кустук иһиирэн сурулаата.Уолаттар төбөлөрүгэр турар иҥэһэ иһинэн оноҕос сурулаан ааста.Төрдүс уол иҥэһэтин курдары көтөөт аарыма бэскэ оноҕос аҥарыгар дылы батары саалынна.Уолаттар ыарахан сүгэһэри түһэрбиттии өрө тыыммыттара .Уонна алаастарын диэки сүүрэн бырдааттаан тилэхтэрэ хараара турбута.

---

Модьугу биирдэ тыаттан бултаан кэлэн ,истэ .Аарыма лөкөйү бултаан ,сороҕун сүгэн иһэр.Ол иһэн көрбүтэ арай тыатааҕы, икки отоннуу сылдьар дьахталлары хаайан турар эбит.
Модьугу тайаҕын сиргэ уураат.Бэйэтин бөдөҥөр холооно суохтук ,сымсатык ойон тиийдэ.
Тыатааҕыны сабырҕаҕыттан харбаан өрө ыйаан таһаарда.Уонна төбөтүн оройунан чигдигэ түһэрдэ.
Эһэ хамсалаах табах быстыҥа хамсаабакка сытаат,ойон турда.
Уонна тоҥ күөс быстыҥа тохтообокко сүүрдэ.

– Ити үлүгэр кыайа тутар буолан баран тоҕо ,ситэри өлөрбөккө ыыттыҥ?

– Быс да сыа ,бас да хоргун куотта!Хаарыаны хара үссэниэххэ баара буоллаҕа дии.-дьахталлар өлө куттаммыттара ааһан ,аны Модьугу эти куоттарбытыгар кыһыйан саҥараллар.

– Хаарыаны бу бэйэлээххэ ,кэккэлэһэ сытар кэргэн,тэллэххэ сытар тэҥнээх доҕор буолбут киһи баар ини.

– Хоойго сытар холоонноох доҕор мин буолабын-дьахталлар аны иэрийэ,иэрийэ күлсэллэр.

– Саҥарбат киһилиин хайдах олоруохпутуй, ха,ха.

– Туох улахан кэпсэтиитэ нааданый..Балыгын ,этин буһардыбыт ,киэһэ хоонньостубут да бүтэр буоллаҕа дии.хии,хи-дьахталлар харахтарын уута кэлиэр дылы күлүстүлэр.Уонна баран эрдэхтэринэ Модьугу сөҥөдүйдэ.
– Мин көрбүппүн барытын

иҥнэри үктээн, таҥнары дапсыйан испэппин.Сиир эппин эрэ бултуубун. Хата эһиги бу тайах этиттэн илдьэ барыҥ-диэн көөҕүнээтэ.Уонна төһө кыайалларынан тайах этэ астаан биэрдэ.

– Дьэ үтүө санаалаах саха,урааҥхай ууһа эбит.

– Махтал буолуохтун Модьугу Боотур - дьахталлар махтанан баран бара турдулар .

---

Атын улуус суон сурахтаах,аатырбыт үс боотурдара.
Модьугу аатын ,ааттаан кэлэн иһэллэр.
“Туох бэйэлээх хоһуун киһитин арбыылларый?Кини даҕаны эчэйэр эттээх ,бөһүйэр хааннаах ини.Сир уот көрө таарыйа,сир буор сирэйдээн ,күрэс былдьаһан күһэҥэтин быһан уотун умуруоран кэлиэҕиҥ диэн “сүбэлэстилэр.

Модьугу Бөҕө олорор алааһыгар тиийэн истэхтэринэ арай биир күтүр улахан киһи бэриҥнээн ааһан иһэр эбит.Итэҕэйбэккэ харахтарын хаһыннылар.Эппэт кэлэҕэҋ буоллулар ,былдьыры тылланнылар.

Саарыы түһээт атынан үс өттүттэн түҥнэри көтөөрү ,дьулатаары ,саба сүүрдэн киирдилэр.
Модьугу эдэр буолан мэник - тэник санаата киирэн куоппута буолан быыппаһынна.Дьон эккирэттилэр.Аллаах ахсым аттар иннилэригэр түһэн иһэр.Модьугу балаҕаныгар кэлиитигэр,үс боотурдар аттара аҕылаан тылларын былас түһэрэн кэллилэр.
“Кини бэйэлээҕи дьэ кэҕиннэрдибит,киһи эрэ буоллар дьулайар эбит”-дии санаатылар боотурдар.
Ол гынан баран киһилэрэ кинилэр баалларын улахаҥҥа уурбаттыы туттан сылдьарыттан саараатылар.
Аҕылаан бөтүөхтэс буолбут аттарын,тэһииннэриттэн атахтарыгар баайа охсоот батастарын эрийэн куһуйбутунан ынан кэллилэр.
Биир боотур уһун уктаах батыйатынан Модьугуну биэртэлээтэ.
Биһиги киһибит умса нөрүс,тиэрэ кэдэрис гынан сылбырҕатык аһартаан биэрдэ.
Охсубут уоҕар умса баран эрдэҕинэ ыарахан сутуругунан кэтэххэ сырбатта.Боотур эмэх чөҥөчөгү түөрэ аспыттыы барда.
Икки боотур үҥүүнэн,тайыынан өтөрү түһээри киирдилэр.
Ол кэмҥэ Модьугу ийэтэ күн кыһалҕата суох ,уолугар чороонноох кымыһы аҕалан биэрдэ.
Уола иһэн киллиргэтэн көхсүн тыаһа тиҥиргээн, эрдэҕинэ биир боотур тайыылаах сүрэн кэллэ.Модьугу халбарыс гынаат,анньыбыт уоҕар ,умса
туруйалаан эрэр киһини,сүнньүгэ тэптэ.
Бу дуолан хапсыһыыга биһиги киһибит саатар
чороонноох кымыһа да дьалкыйбатах.

– Бу оҕолор оонньууллара тоҕо холуһай?-эрэ диэт Модьугу ийэтэ ынаҕын ыан чырылатта.
Үһүс киһи чугаһыан саллан Модьугуну оҕунан ытта.
Ону оноҕоһун хабан ылан төптөрү бэйэтин такымҥа бырахта.
Боотур абытайдаах хаһыыта сис саҕатыгар ой дуораана буолан эҥсилиннэ.
Модьугу дьоннору эчэттим диэн кыһаммакка,өстөөхпүн бүдүрүттүм диэн үөрбэккэ бултуур тэрилин бэрийдэ.
Боотурдар аттарын үрдүгэр түһээт ,кэлбит суолларын туттулар.

---

Арай биирдэ Модьугу Бөҕө күөлгэ ардьаах туутун көрө турда.
Киниэнэ буолбутун

иһин туута да киһиттэн ураты.Сүөргү ,модьу көрүҥнээх.Биир кур оҕус да киирэн барар иэннээх.

Тыытыгар даҕаны аты эккирэтиэххэ сөптөөх.
Туутун бэрийэн тыынан илимин көрө киирдэ.
Ол кэмҥэ бэрт былдьаһар боотурдар, үөмэн сыбдыйан кэлэн күөл тула өттүттэн Модьугуну сэлэмэ кустугунан ытыалаан куһуйдулар.
Модьугу тыыга илимин бэрийэ олорон"Чэй!“диэн саҥаны истэ охсубута.Элбэх киһи эрбэҕин тыаһа лачыгырыырын ,охтор кирсилэрэ сааллар тыастарын истибэт бэйэлээх буолуо дуо.
Ону кытта үөр кус кынатын иһиирэр доҕуһуолун кытта охтор субуллан иһэллэрин көрө охсубута.
Чыпчылыйыах түгэнэ иҥнэс гынан тыытын түҥнэрэн ууга умсубута.
Тыы умса барбытыгар өрөһөтүгэр оноҕос бөҕө хатанан бачыгыраабыта.
Дьон көрдөҕүнэ Модьугу оноҕос бөҕөнү бүрүммүтүнэн ууга барбыта.

– Уруй!Уруй!

– Айхал!Айхал!

– Өстөөхпүтүн өһөрдүбүөт!

– Саастаахпытын самнардыбыат!
-боотурдар үөрэн үөгүлэстилэр.
Ол кэмҥэ Модьугу күөл түгэҕинэн умсан хомуһунан тыына сыппыта.Онтон им дьим күөл кытыытынан тахсыбыта. Модьугу бу сырыыга улаханнык кыыһырбыта.

Боотурдар көрдөхтөрүнэ күтүр улахан сүүнэ киһи, халлаан хайдарынан үөгүлээн сүүрэн аҕай иһэр эбит.
Айахтарын аппаччы атан чочумча турбахтыы түһээт,атахха биллэрдилэр.Модьугу сүүрэн кэлээт бэйэлэрин баһан ылан күөлгэ кыыраталыыр.Өйдөммүт өттө оҕунан ыталлар,үҥүүнэн быраҕаллар.
Ону Модьугу хабан ыла,ыла тиис анньар мастыы тостурута тутар.
Боотурдар тилэхтэрэ харааран сыһыы устун сырыстылар,систэринэн сиэллилэр .

Тимир сутурук

Тимир сутурук диэн киһи сүрэхтэммитинэн ким диэн ааттааҕа, араспаанньалааҕа биллибэт. Арай тоҥ чохоону куруппалыы ыһыллыар диэри ,тоҕо охсон кэбиһэрин иһин итинник ааттаабыттар. Былыр сахалар кыһын өттүгэр үлэттэн ураты туох даҕаны аралдьыйаллара суох буоллаҕа. Ол иһин күүстээх дьону тургутан көрөөрү, тоҥ чохоону оҕустаран саатыыллара. Сорохтор атах эккэ уксаллара. Онно мэлдьитин Тимир Сутурук кыайыылаах тахсара. Ол иһин кэнникинэн дьон сэҥээриитэ уостубута. Тимир Сутуругу кытта холонор киһи көстүбэт курдук буолбута. Арай ыаллыы алаастан, Сырбатар уола диэн киһи биир сыылынай, татаар дуу хохуол дуу, бу диэн туоҕа ханныга биллибэт омугу аҕалбыт. Олохтоохтор үрдүттэн нуучча дииллэр. Кинээс дьоҥҥо аҕалан олохтууругар аатын уһун баайдык ааттаабыт, ол умнуллан уонна ыйыттахтарына бэйэтэ да этэн быстыбатын иһин ,үрдүттэн бэйэлэрэ Чоккуруос Ууччаан диэн ааттаабыттар. Хараҕыттан кытта омугуттан майгыннатан ааттаабыттара эбитэ дуу. Чоккуруос дойдутугар туох буруйу оҥорон, хаайыы оннугар манна сыылкаҕа кэлбитин кэпсээбэт. Арай холуочуйдаҕына дьону дьулатаары " сэттэ киһини сиэбитим!!" – диэн түөһүн охсунара. Киниттэн куттаналларын билэн көҥүл айбардыан баҕарара. Дьахталлары да сүгүн сырытыннарбат этэ.

– Ити урдуһу тоҕо манна аҕаллыҥ? - диэн сахалыы өйдөөбөтүн билэн дьиэлээх киһи ,Сырбатар уолуттан сөбүлээбэтэхтии ыйытар.

– Оттон тоҥ чохоону тоҕу оҕустаран, уксаары кэллибит дии. Били Тимир Сутуруккун ыҥыр, дьонно мус - Сырбатар уола саппыйаттан мохуорканы баһан ылан, айаҕар уган ыстаан ньомньуҥнатар, ол аайы тор бытыга тортоҥнуур. Ону көрөн турбут түөрт саастаах уолчаан, аһыырхаппыттыы сирэйин мырдыччы туттар. Ону көрөн Сырбатар уола даба ырбаахытын өрө тардан уолчааны искэ тыгар уонна күлэн мытырыйар.
Дьиэлээх сып - сап таҥнан Тимир Сутурукка тыллаата. Уонна ыаллары тилийэ көтөн сороҕун дьонунан илдьиттээтэ. Баҕар дьиэтин торуойун төлүөхтэрэ, арыгы иһэрдиэхтэрэ диэн кыһаннаҕа.
Тимир Сутурук балаҕаҥҥа киирбитигэр, Чоккуруос Ууччаан ойон туран ынан кэллэ. Онно Тимир Сутурук түөһүн тылынан эрэ курдук көстөр. Чоккуруос түөһүнэн анньыалыыр.

– Эй бостуой багадьыы! Йа ысказал нэ чэлабека бить, а мерзлое малоко бить ! - диэн Сырбатар уола икки арыттарыгар түстэ.

– Да нафиг мне ваша молоко ! - Чоккуруос өрөппөөннөммүтүн нэһиилэ быһааран уоскуттулар.
Эт эттиир улахан дүлүҥҥэ бастаан Чоккуруоһу оҕустардылар. Онуоха халты охсон кырыытыгар түбэһиннэрэн, илиитин хааннаата. Онтон баайсан туран ,иккиһин оҕустардылар да чохоон алдьаммата. Тимир Сутурук үөрүйэх муҥутаан, өрө тэйэ

түһэн баран сырбаппыта, чохоон хас да сиринэн дэлби баран ыһылынна. Онуоха Чоккуруос кыйаханан турда " Бэлэм мин кэбирэппиппин охсон алдьатта!" диир. Онуоха Тимир Сутурук иккис чохоону ууран тоҕо охсон кэбистэ.

Тимир Сутурук убаһа аҥара эттэрин уонна, 25 солкуобай кэтэриинискэй харчыларын сүүйдэҕэ ити. Арыгы иһэн бараннар аны охсуһаары ороһуйдулар, тиниктэһээри тииһигирдилэр. Чоккуруос Тимир Сутуругу өрө баһан таһааран баһынан түһэрдэ. Сытар киһини сирэйин сутурҕаата. Сырбатар уола араартаары гыммытын Чоккуруос сырбатан түһэрдэ.
Дьиэлээх буойталыыбын диэн ,эҥил баска бэриллэн атаҕын дьирэччи тэбэн сытта.
Чоккуруос чабыланан силэ бырдаҥалыыр, дьаабы киһи буолла. Эттэрин ,харчыларын төттөрү ылан, эбиитин Тимир Сутурук гиэнин суйдаан бардылар. Хаһан да маннык кэрэгэй кэмэлдьилээх урдуһу көрбөтөх дьон кэлэйдилэр, сиргэ силлээтилэр.
" Кимнээх буоламмыт киммит ситиһиэй, туохтаах буоламмыт туохпут тулуйан туруулаһыай" диэн муҥатыйдылар.

Адьарай киһитэ алаас аайы атыыр буолан айаатаан, айдаан бөҕөнү таһаарбыт. Киһиргэс урдус киһини бары кырбаабытын, кинээскэ кэпсээбиттэригэр кирийэн хаалла. Кулубаҕа тиийэн үҥсүбүттэрэ куллугуруура ханна да суох, кулгааҕын сабы туттар, истибэтэҕэ буолар.

Арай били Модьугу Бөҕөҕө тиийэн үҥсэргиэх буоллулар. Икки эристииннэр, эр биир эриһэн көрдүннэр, тэгил тэҥнээхтэр тиниктэһэллэрин ээр - сэмээр күүтэллэр.

Соҕуруу дойдуга туох буруйу оҥорон, манна сыылкаҕа кэлбитэ биллибэт, Чоккуруос Ууччаан киниттэн дьон куттанарын билэн, аҥардастыы аатырда, соҕотохтуу сураҕырда. Сахалар умса түстэххэ сүүспүтүттэн өйүө, тиэрэ бардахпытына кэтэхпититтэн тирээбиллээн, күһэҥэ быстар кэмигэр күүс көмө буолуо диэн эрэммит киһилэрин Тимир Сутурук диэннэрин Чоккуруос аҕыйахта сутурҕаан кэбиспитэ. Билигин мин эрэ диэн түөһүн охсунар.

" Бэйи уоскуй доҕор, күөскүн өрүнэн эрдэттэн эккин хоторума, биир алааска Модьугу Бөҕө диэн киһи олорор, ону ыҥыра барбыттар. Үрдүнэн үрүҥ чыычааҕы көтүппэт, аннынан күүдээх кутуйаҕы аһардыбат , кус быһый ат бөҕө киһи " диир Сырбатар.

" Хаһан кэлэр? Аҕала тардыҥ! " диэн суоһурҕанар биирдэстэрэ.

Кэнники " Ыҥыран көрдүбүт да Модьугу Бөҕө муннунан да айаҕынан тыыммат " - диэн илдьит кэллэ.

" Куттанар буоллаҕа дии! Бэйэбит тиийэн оройун чокуйан биэриэххэ “- диэн Чоккуруос ороһуйан турда. Инньэ гынан бэйэлэрэ аат ааттаан, ыар ыалдьыт, нүһэр хоноһо буола тиийэргэ сананнылар. Сыарҕалаах атынан айаннаатылар.

Тиийбиттэрэ Модьугу ийэлээх аҕалара бааллар, бэйэтэ тыаҕа бултуу барбыт.
Чоккуруос саха ыалын сэнии, айбардыы үөрэммитинэн, оҕонньордоох эмээхсин,

чэй кутан, арыылаах лэппиэскэ, балык уурбуттарын үрдүнэн, аҕырбыт диэн ааттаан сибиэһэй эт буһаттаран сиэтэ, уонна эһэ тэллэххэ даххаһыйан сытта. Онтон тэһийбэккэ, тулуйбакка таһырдьа тахсан көрбүтэ, сүүнэ улахан киһи тыатааҕыны бүтүннүү сүгэн аҕалан балаҕанын иннигэр " ньылк!” - гыннара бырахта. Модьугу киһи эрэ кэлэн тураҕын ээ диэн кыһаммакка дьиэтигэр киирдэ. Чоккуруос тыатааҕыны көтөҕөн көрдө да, аҥарын өндөттө, аҥара сиргэ сына сылдьар. Онтон көрбүтэ куомуннааҕа Сырбатар тахсан, күлэн кыччыгынаан хараҕа көстүбэт буолбут. Онуоха Чоккуруос “хааныттан таҥаһым киртийиэ ол иһин көтөхпөтүм” диэбиттии дьиэс - куос туттар. Эмиэ да Модьугуну көрө саллан ,сүр баттаппыт курдук, уота күөһэ умуллубут көрүҥнээх .

– Дабаай сахадьыы бей,убей его - диир кыһытардыы Сырбатар. Биирдэһэ истибэтэхтии туттар. Онтон киирбиттэрэ Модьугу аһаан кимиритэ олорор. Бадаҕа дьоннорун ханнык эрэ тоҥ нуучча кэлэн, күргүйдээбитин- көбүөлээбитин уонна уолларын туос мааһын биэрэ кэлбитин кэпсээбиттэр. Онтон эбитэ дуу Модьугу сирэйэ кытарбыт, тымырдара ибир гынар курдук.

– Убайбыт Модьугу Бөҕө нөрүөн нөргүй буолуохтун, бу татаар хааннаах урдус эйигин кытта холоһон көрөөрү кэлэн олорор - Сырбатар аҕа саастаах да буоллар ытыктаан " убайбыт " диэтэ.

– Хаһааҥыттан манна кэлэн мин ийэлээтэр ийэбин, аҕалаатар аҕабын дибдийэр буолбутай? Оччотугар көрүлээтэхпит! - Модьугу тарбахтарын мускунан лачыгыратта, хабырынан хачыгыратта.

– Суох убаай кэбиис кэбис. Биһиги көннөрү биир эмит бургунаска дуу, убаһаҕа дуу уксан, тоҥ чохоон охсоору кэлбиппит - диэн Сырбатар ньымааттаан эрэрдии ньылгыраата.

– Үнүргүттэн туох ааттаах тоҥ чохоонунан иирбит дьонуй ! Кэлиҥ таҕыстыбыт !- диэн Модьугу таһырдьа ыҥыртаан таһаарда.
Уонна хаартан суоруна тааһын хостоон дүлүҥҥэ уурда, уонна сутуругунан үлтү охсон кэбистэ. Иккиһин нууччаҕа оҕустараары гыммыттарын киһи эрэ буоллар саллан буолуммата.
Онтон батас маска өйөнөн турарын харбаан ылан Модьугуну өйдөппөккө оҕуста, биирдэһэ, аһаран биэрээт илиититтэн харбаан ылан, санныгар тирээбиллээн “харк !“гыннарда. Илиитэ сүһүөҕүнэн тостон тоҥолоҕо тиэрэ барда. Абытай ыарыыттан тоҥ нуучча боотура өлөр хаһыыта алаас устун сатараата. Модьугу эбиитин Чоккуруоһу көтөҕөн таһааран, ачаахтаах маска кыбыта быраҕан баран, балаҕаныгар киирэн хаалла.
Сырбатар киһитин өр астаһан, сарылатан нэһиилэ ачаахтаах тииттэн түһэрдэ. Сыарҕатыгар тиэйэн дойдуларын туттулар.
Аара дьон көрөн сөхтүлэр махтайдылар.

– Тоҥ нууччаҕытын тоҥ тууччах курдук дөйбүт киһини, Сырбатар уола таҥнары тиэйэн адаарытан иһэрин көрдүбүт.

– Ол да иһин Модьугу сиэтэҕинэ да топпот, салбанан эрэ хаалла ини.

– Оо дьэ көртөн маппыппыт дии. Икки тэгил тэҥнээхтэр төһө эрэ көрүлээтилэр.

– Чоккуруос Модьугу Бөҕөҕө ханнааҕы тэҥэ кэлээхтиэй. Хотторорун билэн өйдөппөккө батаһынан охсуолаабыт.

– Уоран охсор мөлтөх киһи быһыыта - диэн кэпсэтэллэр. Ол кэнниттэн Чоккуруос Ууччаан муоһа тостон, туйаҕа сарбыллан, сымыыттааҕар бүтэй, балыктааҕар кэлэҕэй буолан уу чуумпутук сырытта.

Дьорҕоот

Бөтүҥ диэн алааска Дьорҕоот уонна Бөдьөкө сүүрүк, диэн аллар атастыы уолаттар олорбуттар. Дьорҕоот оту маһы турута тыытар, үстээх соноҕоһу булгу сөрөөн түһэрэр күүстээх буола улаатан эрэр эбит. Онтон Бөдьөкө буур кулааһайы сабы тэбэн ылан, күөйэн аҕалбытын Дьорҕоот тайыынан өтөрү түһэр эбит. Онон атастыылар экк э улаханнык татымсыйбаттар эбит. Сөп буолалларын бултаан дьоннорун үөрдэллэр.

Ол да буоллар баардаахтар баардара өтөн, оҕо оҕолоро мэник санаалара өтөн дьону дьээбэлиир адьынаттаахтар эбит. Чуолаан баттыгастаах баайдары моһуоктууллар.

Арай биирдэ Дьэллигирэй баай Бөдьөкө дьонуттан иэстэрин оннугар диэн тарбыйахтаах ынахтарын күүс өттүнэн илдьэ барбыт.
Арай ойуур быһыынан айаннаан истэҕинэ туох эрэ маҕан сүүрэн ааспыт. " Туох абааһыный доҕор!" диэн мунаахсыйбыт. Онтон эмискэ аны утары кэлэн " сурр!" гынан ааспыт. Уһун маҥан сонноох арбаҕар баттахтаах илэ абааһы " - диэн куттанан ыксаабыт. Аны ата турунан кэбистэ, тиҥилэхтии, соруйа сатыыр да иннин диэки үнүөхтүүр да барбат.

Бу атастыылар моһуоктууллар. Бөдьөкө сүүрүк уһун маҥан таҥаһы кэппит. Маҥан ат сиэлин төбөтүгэр иилинэн былаат бааммыт. Уонна элэс гынан сүүрэн ааһар. Дьэллигирэй илэ абааһы сурулаан ааһар дии саныыр. Аны атын кэнниттэн Дьорҕоот үөмэн кэлэн кутуругуттан тардар. Ат иннин диэки дьүккүйэ сатыыр да барбат. Дьэллигирэй үүрэн испит сүөһүлэрэ төттөрү дьиэлэрин диэки кыырайа тураллар. Дьэллигирэй куттанан кута көтө сыһан, дьиэтигэр эппэт кэлэҕэй буолан бабыгыраан кэлэр.

Дьиэтигэр хараҕын муҥунан көрөн, чыпчылыйбат да буолан кэлбитин эмээхсинэ дьиктиргии көрдө.

– Сүөһүлэрин биэрбэтилэр, батан ыыттылар дуо? Искэр туох былас муостааҕа киирдэ.

– Иэспин ыларбын кинилэртэн ыйыта да барыллыбат. Тарбыйахтаах ынахпын үүрэн кэлэн истэхпинэ, туох эрэ көстүбэт буулаата, муокастаата.
Көстүбэт диэн буолуо дуо. Маҥан таҥастаах эмээхсин, итинэн сүүрэн ааһар, манан тэбинэн ааһар. Сүөһүлэрим онтон үргэн куоттулар! Аны ити сылгы ыксаллаах , кутталлаах кэмҥэ ахчаччы тэбинэн турунан кэбиһэр!

– Дьэ моһуок эбит. Били дэриэтинньик эмиэ көстөн эрдэҕэ дуу - эмээхсин таҥара холоругар тиийэн кириэстэнэн сапсынар.

Дьэллигирэй илэ көрбүтэ эбиитин түүлүгэр киирэн, түүн аанньа утуйбата. Түүлүгэр туох эрэ маҥан таҥастаах, халлаантан нэтээгилии тэлээрэн түһэн, балаҕанын үрдүгэр сахсас гына олоро түһэн, маннык саҥалаах буолбута.
" Ыар аньыыгар ыалдьыт буолан ыырданным! Сыһыы муҥунан сыспай сиэллээҕиҥ сылбахтаннын, хонуу муҥунан хороҕор муостааҕыҥ, хоолдьугунан тэлгэннин ! - эҥин диэн элбэҕи баллыгыраата, сороҕун ситэри истибэккэ

атахха биллэрбитэ.
Түүлүн тойоннуу сатаан баран, Ардьаах ойууҥҥа барарга сорунна.

Дьорҕоот Ардьаах ойуун уола. Аҕата эмиэ ойуун буоларыгар уһуйа сатаабыта.

" Аҕаа ойуун дьоло суох буолар курдук дии. Холобура эһиги миэхэ быраат, да балыс да төрөппөтүгүт, убай да эдьиий даҕаны суох. Соҕотохпун. Сорох ойууттар ончу да оҕолоро суох буолаллар " диэн уоллара санаатын эппитэ. Ол да буоллар хааннаах хаана тардан, ону маны сэрэйбитэ, өтө көрбүтэ туолан иһэрэ.
Дьорҕоот таһынааҕы үлэтин бүтэрэн хоһугар киирэн кэтэх тардыстан сыттаҕына, ыттарын оҕото үрэн ньаҕыйда. Онтон аны түөһэйэн эрэр кырдьаҕас ыттара " Моҥ ! Моҥ!" - диэн үрдэ. Мээнэ үрбэт идэлээх, сөбүлээбэт дьонун эрэ үрэр. Ону да аҕыйахта үрбэхтээт, мүлүк буолбут тиистэрин килэҥнэтэн, кэлэйбиттии түҥнэри хайыһаат сытынан кэбиһэр.

Таһырдьа " Чот! " диэн ыты кыйдыыр саҥаны кытта Дьэллигирэй киирэн кэллэ.
Ардьаах “киһи киирдэ ээ " диэн хайыһан да көрбөккө, көмүлүөк оһоҕун иннигэр олорон, хамсатын оборон соппойбохтуур.

– Дьиэлээхтэр кэпсээҥҥиэт! - Дьэллигирэй талах олоппос ылан олордо. Ол тухары сахсырҕа эрэ дыыгыныыра иһиллэр - Мин кэллим ээ ! - Дьэллигирэй баарын биллэрэн аҕала сатаан сөтөллүбүтэ буолар.

– Абыраабык
кын. Эн кэлэргин көрбүт харахтаах, уонна истибит кулгаахтаах эрэ элбэх! - диэн Ардьаах ойуун дьэ түөһүллэн бүтүннүү эргийэн хайыста.

– Суордарыҥ тураахтарыҥ билэ көрө сыталлар диэ… - Дьэллигирэй этэн тыынан иһэн ойуун хараҕын уотуттан чаҕыйан, сороҕун төттөрү ыйыһынна. Мичээрдээбитэ буолан ымаҥнаата.

– Туох кыһалҕаҕа кыпчыттаран, мин уорукпун өҥөйдүҥ? - Ардьаах ойуун киниттэн төһө чаҕыйан сүр баттатарын, тургутан көрөн баран дьэ сымнаата.

– Миигин туох эрэ көстүбэт буулаата, ону дьалбыйан биэриэҥ дуу диэн кэллим - Дьэллигирэй кимтэн эрэ кырбанан кэлэн, аҕатыгар үҥсэн эрэр уол оҕолуу көрүҥнээх.
Ойуун улаханнык сэҥээрбэтэхтии туттан , түҥнэри хайыһан олордо. Дьэллигирэй күүппэхтии түһэн баран эттэ - үтэйэн көрөрүҥ дуу кырдьаҕаас, эрэйгин төлүөм этэ буоллаҕа - диэтэ.

– Сарсын күн ортолуу ойуута тиийиэҕим. Айах тутарга, соболоҥ кэбиһэргэ, баайтаһын биэтэ охторон, астаан тоһуйаар - Ардьаах эмиэ туох эрэ ыараханы сүгэн эрэр киһилии дьүһүнэ холлубут көрүҥнэннэ.

– Сөбө бороҕон кырдьаҕаас. Эппит кэмҥэр күүтүөхпүт - диэт тахсан баран төттөрү киирдэ - Кырдьаҕаас хотонуҥ үрдүттэн аппын түһэриэҥ буолаарай - диир. Иккиэн тахсыбыттара Дьэллигирэй ата хотон үрдүгэр турар. Кини ойуун көтүтэн таһаарбыт дии саныыр. Ону баара кэпсэтэ олорор кэмнэригэр, Дьорҕоот тахсан таһаарбыта.
" Эмиэ ити уол дьээбэлэннэҕэ " дии саныыр ойуун. Уонна аты

хотон үрдүттэн, кыайан " көтүтэн " түһэрбэтиттэн кыбыста быһыытыйда.

– Дьэ моһуок эбит. Туох ааттаах хара аньыытын оҥорбутуҥ эбитэ буолла. Аттыбынан арыаллыыр, ардай аһыылаахтарым эмиэ чугас буолбуттар. Аккын үтэн сиэри бэлэмнээбиттэр. Чэ балаҕаҥҥа киир. Эн кинилэри көрөрүҥ көҥүллэммэт. Бэйэлэригэр этэммин түһэттэриэҕим - Ардьаах ойуун эппитигэр Дьэллигирэй чахчы куттанан тула өттүн көрүммэхтиир. Уонна балаҕаҥҥа киирэн хаалла. Ол кэмҥэ ойуун күлэ турар уолугар тиийэн " Аты түһэрэ оҕус нохоо!” - диэтэ.
Онуоха Дьорҕоот аты түһэрдэ.

Сарсыныгар Ардьаах ойуун Дьэллигирэйдээх дьиэлэригэр көрүүлэннэ.

Уола кэпсээбитинэн дьиҥнээх курдук кэпсээтэ. Дьэллигирэй Ардьаах ойуун барытын илэ көрөр эбит диэн итэҕэйдэ.
“Дьон сүөһүтүн былдьаабытын иһин, өр сылларга хам бааччы сыппыт дьэриэтинньиги уһугуннарбыт” аатырда. Ону үтэйбэтэххэ эбии сытайан сордуоҕун эттэ. Дьэллигирэй тула илэ сүүрэккэлээччи удаҕан буоларын, ойуун көрөн турбуттуу кэпсээтэ.
Кыыран бүтэн хата бэйэтиттэн атаҕын соболоҥо, кыыран эрэйдэммитэ диэн тарбыйахтаах ынаҕы илдьэ барда. Тарбыйаҕа да эрдэтээҥи төрүөх, эмньик сылдьыбыт буолан борооску саҕа буолбут. Ынаҕы Ардьаах ойуун сиэттэ. Тарбыйаҕа ийэтин батыһан иһэн, төттөрү барбытын уола Дьорҕоот аҥар илиитигэр кыбынан аҕалла.

– Сэрэн эрэ нохоо томуйах сүнньүн тоһутуоҥ. Ыытан кэбис ийэтин батыһыаҕа - диир уолугар.

---

Дьорҕоот бүгүн Чөмчүүккэ тиийбитэ, Бөдьөкө сүүрүк уол бэлиэр элэс тэнэн кэлэн турар. Сэһэнэ тэппэнэ ырааппыт, кыыс күлэн тиистэрэ кэчигириир.
Үһүөн бииргэ оонньоон улааппыттара. Алаас оҕолоро мустан кулун куллуруһаллара, хабылык хапсаллара. Ардыгар иччитэх дьиэҕэ мустан арааһы кэпсэтэллэрэ. Бөдьөкө уол үксүн күлүүлээҕи кэпсиирэ. Онтон Дьорҕоот абааһылааҕы, ойууттар тустарынан кэпсиирэ. Чөмчүүк куттанан уолаттарга атаартарара. Атын кыргыттар бааллара да үксүн бииргэ сылдьаллара. Кыыс хайаларын ордорорун биллэрбэтэ, уолаттар улаатан истэхтэрин аайы кыыһы иккиэн сөбүлээбиттэрэ. Бүгүн уолаттар иккиэн Чөмчүүгү көрсөн баран, дьиэлээн иһэннэр быһаарсар санаалаахтар.

– Дьорҕоот эн биһикки холоһон көрүөх, ким сүүрэн бастаабыт ол Чөмчүүгү ылар, хотторбут киһи туораан биэрэр - Бөдьөкө.

– Бэрди гыныыһыгын ! Оол сылдьар атыыр оҕуһу тутан ылан охторуох! Ким кыайбыт кыыһы ылар! - диир Дьорҕоот.

– Эс ама дуу. Бэйэҥ гиэҥҥинэн бэһирэҕин дуу!

– Эн бэйэҥ быһыйгынан быһаараҕын !

– Эн күүскүнэн өттөйөҕүн ! - ата стыылар мөккүһэн турдулар.

Бөдьөкөлөөх Дьорҕоот, Чөмчүүк сүрэҕин сүүйээри төһөлөөх бэйэлэрин көрдөрө сатаатыларый. Холобура Бөдьөкө кыыска көрдөрөөрү, кытыгырас муҥутаан маска ыттан тахсан

чыычаах оҕолорун түһэрбитэ.

– Тыый наһаа үчүгэйдэр дии – Чөмчүүк айахтарын аппаҥнатар, чыычаах оҕолорун таптыы көрбүтэ – көрүҥ эрэ бу биир оҕото улахан баҕайы дии.

– Былдьаан аһаабыта буолуо. Эбэтэр ийэлэрэ кэлтэччи кини эрэ айаҕар кутара буолуо - Бөдьөкө билээҕимсийэр.

– Бу бадаҕа кэҕэ оҕото. Кэҕэ оҕотун чыычаах уйатыгар угар дииллэрэ - Дьорҕоот быһаарар.

– Дьикти көтөр эбит. Оҕотун атыҥҥа биэрэр диэтэххэ…мин оҕобун кимиэхэ да биэриэм суох этэ - Чөмчүүк сөҕөр.

– Ээ ,эн биһикки холбоһон оҕолоннохпутуна диэ. Биллэн турар оҕобутун бэйэбит көрүөхпүт - диэн Бөдьөкө кыттыһан кэбистэ.

– Чэ бүт эрэ. Ыл илиигин! - Чөмчүүк кууһаары гыммыт уолу илиитин садьыйар.
Дьорҕоот хантан эрэ, аһыыкалары, хомурдуостары, кымырдаҕастары булан аҕалла.
Уонна чыычаах оҕолорун аһатта.

– Дьорҕоот миэхэ бэрсиий мин аһатыам - диэн кыыс уолтан ылан аһатар. Кэҕэ оҕото өрүсүһэн, чыычаах оҕолорун оройдорун чопчуйар.

– Кэҕэ оҕотун аһатыма, былдьаан сиир эбит - диир Бөдьөкө.

– Чэ сөп буолуо. Бөдьөкө таһааран уйаларын төттөрү уур - диэтэ Чөмчүүк.
Уол таһааран төттөрү түспүтүн кэннэ, күөл кытыытынан баран истилэр.

Ол баран иһэннэр биир ынах кутаҕа, батыллан сытарын көрдүлэр. Дьорҕоот хаһан этэрбэһин устуор диэри ,Бөдьөкө эрдэ тиийэн муоһуттан тардыалыы сатаата.

– Бэйи мин мас аҕалыам. Маһынан олуйдахха сатаныыһы - диэт тэбинэн хаалла. Дьорҕоот киирэн, маартан тирэнэн баран, ынаҕы ньылбы соһон таһаарда. Ынах тураары өгдөҥөлүүр кэмигэр, кутуругуттан тардан көмөлөстө. Ынах оборчоттон босхолонон, тэбэнэн сахсынна. Дьон диэки махтаммыттыы хайыһан көрөр.

– Ханна эмиэ сүүрэккэлии сылдьаҕыный? Дьорҕоот ынаҕы соҕотоҕун соһон таһаарда дии - Чөмчүүк сиэрдийэлэри соһон аҕалбыт Бөдьөкөҕө этэр.
Уол абаран да кыбыстан даҕаны кулук - халык туттар.
Хайдах эмит Дьорҕооттон чорбойон ,кыыс сүрэҕин сүүйүөн баҕарар. Кини санаатыгар Чөмчүүк Дьорҕоот диэки санаатын ууруох курдук.

**

Кэтириискэ кыыс Бөдьөкөнү сөбүлүү көрбүтэ ыраатта, бу диэн чугастык " эн - мин " дэһэн кэпсэтэ иликтэр. Эдэр ыччат мустан оонньоон, баран дьиэлииллэригэр Дьорҕоот, Бөдьөкө, Чөмчүүк буолан барар этилэр. Бастаан кыыс " суоллара биир буолан бараллар ини " дии саныыра.

Кэтириискэ " Бөдьөкө миигин атаарыаҥ дуо" диэн хаста бэлэмнэммитэй. Саҥаран иһэн сирэйэ кытаран, этэн иһэн төттөрү ыйыстара. Атын күннэргэ кыыс ынах көрдөөбүтэ буолан, кинилэр аттыларынан ааһара. Бөдьөкө " хайа диэки бардыҥ" , " туох сонун " диэнинэн муҥурданан сонон бүтэрэ.
Арай биирдэ кыыс ынахтара күлүмэннээн хороҕойдоспуттарын Бөдьөкө сүүрүк көрөн, күөйэ көтөн суолларын булларбыта. Кыыс махтанаары

кэннин хайыспыта уол, бэлиэр сүүрэн бырдааттыы турбута. " Бөдьөкө хайдах тыал курдук киһигиний ээ, мин эйигин таптыыбын ээ " диэн кыыс ботугуруу сайыһа көрөн хаалбыта.

Онтон бүгүн Бөдьөкө кэлэн иһэрин көрөн, кэпсэтэргэ сорунна.

– Бөдьөкө кэпсиэ.

– Үтүө күн буолуохтун Кэтириис.

– Эмиэ хантан тэлэһийэ тэбинэн иһэҕин?

– Сылдьар ыырым далааһыннаах, киэҥ буоллаҕаа.

– Чөмчүүгүнэн эҥин эрийэ тэптэрэн кэллиҥ диэ?

– Онон эмиэ сырыттым даҕаны, ханнык эрэ ыҥыырдаах аттар бааллан туралларын көрөн, тэһииркээн төттөрү тэбинэн кэллим.

– Дьорҕооттуун Чөмчүүгү былдьаһар сурахтааххыт, хайаҕыт да матара буолуо диэн истибитим - кыыс эҕэлээхтик этэн баран, суолун тутта.

– Кимнээх ол туох дииллэрий? Хайаабыттарый ? - Бөдьөкө кыыһы күөйэ көтөн ыйытар.

– Ээ билбэтим - кыыс иннин диэки баран иһэр.

– Этиий Кэтириис. Туоҕу кистиигин?

– Чөмчүүгү дьоно эрдэ кими эрэ кытта кэпсэппиттэр.

– Туоҕу эрдэ кэпсэппиттэр?

– Эргэ биэрэргэ!

– Ээ оччоҕо ити кинилэр, кыыһы ыйыта кэлбиттэрэ буолуо дуо?

– Билбэтим, баран бэйэлэриттэн ыйыт! - Кэтириискэ уол илиитин садьыйан бара турда. Бөдьөкө сүүрэн иһэн эмискэ туохха эрэ кэтиллибит киһилии, туймааран туран хаалла.

Татаар - нуучча буккаас хааннаах көскө уураахтаммыт, Чоккуруос Ууччааны Модьугу Бөҕө боҕутуннарбытын кэннэ, оттооҕор намыһахтык, уутааҕар чуумпутук тутта сылдьан баран, баардаах баара өтөн атын түөлбэҕэ көһөрбүттэрин кэннэ, " соролообут түүтэ үүнэн, кумуйбутун тыҥырахтара сарайан" эмиэ киибэһэ киирбитэ. Кыыбаҕатын кыаммакка кыргыттарга иҥээҥниирэ, дьахталлары кытта дьалыҥынан дьаҥсыйара. Эрдэ сэнии үөрэммиччэ, дьонтон астарын да былдьаан сиирэ. Уонна хантан үптэниэй, харчыланыай, ханна үлэлээн айаҕын булунуой. Дьон үппүт илимнэрин, тууларын да уоран көрөрө.

Кинээс эппитинэн ыаллар бу " ыалдьыты " уоннуу күн хоннороҕут. Онтон хаайыытын хаарчаҕа көтүллэн, буруйун боруостаабыта бүтэн дойдулуохтаах диэн буолбута. Амырыын ыалдьыттан дьон толлор - саллар этилэр. Ыаллар түөрт буолан уос - тиис үллэстэн сиир лэппиэскэлэрин, Чоккуруос аҕыйахта уобан, хадьырыйан кэбиһэрэ.

Онтон Ардьаах ойуун кинини олордор кэмэ кэллэ. Чоккуруос балаҕаҥҥа киирэн дьиэлээхтэргэ көбүөлээн эрэр курдук кэпсэтэр. Биир үксүн ойуун кини киирбитигэр илэ сала көппөккө, оһох иннигэр түҥнэри хайыһан олорорун сөбүлээбэтэ.
Ардьааҕы төбөтө тулла сыһыар диэри илгиэлээтэ. Ыалдьыт кэлбитин хайдах көрсөрү быһаара сатыыр. Дьорҕоот аҕатын ким эмит илгиэлиэхтээҕэр, холус тылы саҥарбытын да өйдөөбөт. Ол иһин хаһан да кыыһырбатаҕын кыйаханна. Чоккуруоһу уолугуттан харбаан ылан, өрө көтөҕөн таһааран тойон өһүөҕэ төбөтүнэн

лигийдэ. Дөйөн сүнньүн тосту ыттарбыт кус курдук, босхо барбытыгар элээрдэн кэбиспитэ хоолдьугунан тэлгэннэ. Төбөтүн хайы түһэн хаана ыһылла түстэ. Дьиэлээхтэр " күүтүүлээх күндү ыалдьыттарын" маннык көрсүбүттэриттэн куттаннылар. Эмээхсин хаанын тохтотоору оҕонньор биэрбит отун сабы тутан, таҥаһынан төбөтүн баайда.
Сэргиир дьон, ойуун ыар ыалдьыты хайдах көрсөрүн билээри үөмэн кэлэн, балаҕан таһыгар сыбдыҥнаспыттара.Иһиллээбиттэрэ. Иһиттэхтэринэ Чоккуруос орулаабытынан, кими эрэ кырбыыр курдук иһиллэр. Онтон Кутуруксут уол өҥөйөн көрөн эппитигэр түөрт киһи киирдэ.

– Һок дьэ тоһун ылбыт дии!

– Сөбө бороҕон, хайа мэлдьи көрүлүөҕэй!

– Оо кэбирэх да эрээри киэбирэр эбит. Дьэ оҕобут Дьорҕоот биһиги түөлбэни көмүскүүр, дурда - хахха буолар эр бэрдэ төрөөбүт! - дьон үөрэн айманар. !

– Кэбис мээнэ саҥарымаҥ. Ити улуу урдус өйө суох сытар. Кинээс биллэҕинэ оҕобун эрийэ сылдьыахтара - Дьорҕоот ийэтэ этэр.

– Дьэ өлбөт үөстээх үөн буолуо.

– “Аһара көҥүл айбардыыр!” диэн бары тахсан этиниэхпит.

– Оннук . Биһиги кинини иитэр, босхо аһатар бырааппыт суох ! - дэһэллэр.
Чоккуруос өйдөнөн кэллэ. Буруйданан умса туттан олордо. Онно эр ылан дьахталлар эбии кэлэн үөҕүстүлэр.
Сотору Чоккуруос Ууччаан кулубаҕа бэйэтэ тылланан куоракка барда. " Дьэ эргиллэн көрөөр!" - дьон сутуруктарын көрдөрөн хааллылар.

---

Кэтириискэ эппитин курдук, атын алаас дьоно Чөмчүүгү илдьэ барбатахтара. Кыыс буолуммакка батан ыыппыт этэ.

Чөмчүүк икки уолтан Дьорҕооту талбыта. Кыыс бииргэ оонньоон улааппыт уолаттарын, иккиэннэрин сөбүлүүрэ. Ол эрээри Дьорҕоот өттө баһыйан кинини ордорбута. Бөдьөкө эрдэттэн сэрэйбит буолан, туораан биэрбитэ.
Уол кинини сөбүлүүр Кэтириискэҕэ кэлэр буолбута. Кыыс иһигэр төһө да үөрдэр, үүрбүтэ буолбута. Онуоха элэстэнэн сүүрэн хаалбыта, кыыс хомойбуттуу батыһа көрбүтэ. Онтон сотору ким эрэ кэнниттэн хараҕын бүөлүү туппута. Кыыс соһуйан садьыйбыта Бөдьөкө хантан эрэ эрийэ тэптэрэн кэлэн турара. Иккиэн күлсэн баран куустуһа түспүттэрэ. Бөдьөкө сүүрүк билигин ким эрэ сүрэҕин сүүйэ сатаабат. Кимтэн да кими даҕаны былдьаспат. Киһиэхэ “таптыыр уонна таптатар " диэн үчүгэйин эриэхсит.

Бүттэ.

Ородьумаан

14.01.2026.