(Тус санаа)

Хотугу улуустарга учууталлар тиийбэт буоланнар контракт быһыытынан математика, физика, омук тылын үөрэтэр идэлээхтэр баран үлэлииллэрэ үөрүүлээх буолла. Онно төһө да олорор усулуобуйа ыараханын иһин үп-харчы туһа диэн дьон син үлэлии сатыыллар. Оннук учууталлартан биирдэстэрин кытта, Эдьигээҥҥэ үс сыл үлэлээн баран дойдутугар төннөн иһэр омук тылын учууталын Марианна Васильевна Павлованы көрсөн кэпсэттим:

— Хоту дойду дьонун олус сөбүлээтим. Киһи туһугар кыһаллаллара, эйэҕэстэрэ сүрдээх. Ол гынан баран, уопсайынан саба тутан эттэххэ, салалта өттүттэн тахсар буолан дуу, оҕолорун, бэйэлэрин ыччаттарын ситэ сыаналаабаттар быһыылаах дии санаатым.
Таһыттан сылдьар дьон көрө түһээт, сөптөөх сыанабылы уталыппакка биэрээччилэр дииллэрэ сөптөөх курдук. Чахчы, үгүс бэйэбит оҕолорбутугар, олор истэригэр араас идэлээх учууталларга, эмчиттэргэ даҕаны, сөптөөх услуобуйаны тэрийбэккэ атын улуустарга ыыталаан кэбиспит түгэммит аҕыйаҕа суох. Кинилэр республика араас муннуктарыгар тиийэн, таһаарыылаахтык үлэлээн, дьон-сэргэ махталын ылаллар, араас салалтаҕа тиийэ үүнэллэр. Хас да сыллааҕыта дойдуларыгар анатан кэлэн олохсуйаары туруорса сатаан баран хомойон бөҕө барбыт ыччаттары кытта көрсүһэ, кэпсэтэ сылдьыбыттааҕым. Тоҕо сатамматый, кинилэр төрөөбүт сирдэрэ сайдыытыгар күүстэрин, билиилэрин биэрэллэрэ диэн олус мунчаара саныырым. Аны билигин ыччат улуус диэки таласпат. Ордук хотугу сиргэ. Киин сиргэ, куоракка хааларга туруулаһар. “В городе каждый день праздник “— диэччилэр элбэхтэр.
Билигин үүнэн иһэр кэнчээри ыччакка итинник омсолоох түгэни салҕыы турбат туһуттан төрөөбүт дойдуга-сиргэ уҕараабат тапталы, биир дойдулаахтарынан киэн туттар патриотическай санааны иҥэрэр, иитэр наада.
Педагогтар бу түбэлтэҕэ олохтоох холобурдарынан иитэллэрэ оҕолорго тиийимтиэ буолара саарбаҕа суох. Биһиги да ортобутугар киэн туттар ыччаттарбыт аҕыйахтара суох эбээт.
Холобурун эттэххэ, эдьиигээннэр үгүстэрэ умна охсубуттара буолуо диэтэхпинэ омнуо буолуо суоҕа, Володя Лазарев хорсун быһыытын. Кини олох кырачаан эрдэҕинэ, ийэтэ барахсан олохтон өлөн туораабыта. Тулаайах хаалбыт ыы кырбас 6 оҕону аҕаларын эдьиийэ Мария Лазарева сыһан-соһон атахтарыгар туруортаабыта. Төһөлөөх кини эрэйдэммитэ буолуой хотугу сайыннары буурҕалаах хабараан сиргэ бу оҕолору иитэ-аһата, таҥыннара сатаан! Аҕалара, булчут буолан бөһүөлэккэ киирбэккэ туундара-тайҕа киһитэ, оҕолорун баҕарбытын да иһин иитиһэр бииргэ сылдьар кыаҕа суоҕа. Арай бултаан эт, балык булан эрдэҕэ. Маннык ыарахан түбэлтэҕэ Вова оскуоланы үчүгэйдик

үөрэнэн бүтэрээт, армияҕа барбыта. Ол саҕана, билиҥҥи курдук Советскай Союз территориятыгар сэрии, сэймэктэһии суоҕа, онон армияттан уолаттар сайдан, күүс-күдэх ылынан үөрэн-көтөн кэлэллэрэ. Аҕата, ииппит ийэтэ-эдьиийэ, бииргэ төрөөбүттэрэ уолбут сотору кэминэн эргиллиэ дии санаан сырыттахтарына, куһаҕан сурах кэлбитэ. Володя Лазарев байыанннай уокурук штабыгар улахан баһаар буолбутугар, аан бастакынан ойон киирэн докумуоннары таһарга хорсуннук туруммут. Онтон командир саамай наадалаах докумуоннар ханна сыталларын ыйан биэрбитигэр үстэ киирэн таһаарбыт. Бүтэһик сырыыта уол эрэйдээҕи өлөр өлүү суолун булларбыт. Кини төһө да умайа сырыттар докумуонун ыһыктыбатах. Володя курдук күүстээх уокка үс төгүл киирбит байыас суох эбит. Эдэр уол барахсаны сыынкабай хоруопка уган түөрт саллаат харабыллаах, анал командирдаах төрөөбүт дойдутун булларбыттара, үгүс үтүө тылы эппиттэрэ, дьонугар махтал биллэрбиттэрэ. Билигин кини уҥуоҕун үрдүгэр кэтэ сылдьыбыт сулус ойуулаах кааската сытар, төрөөбүт Эдьигээнин ото-маһа суугунуур…
Сулууспалаабыт чааһыгар кинини умнубаттар. Билигин Саха сириттэн Забайкалье Кяхтатыгар сулууспалаабыт уолаттар кэпсииллэринэн, Володя Лазарев утуйбут ороно сип-сибилигин туран барбытын курдук хомуллуулаах эрээри, геройдуу өлбүтүн туһунан табличка уонна хап-хара хаастаах уол тонолуппакка одуулуур портрета өлбөт-сүппэт үйэлэммит саллаат туһунан кэпсиир эбит. Мантан саҥа сулууспалыы кэлбит уолаттар герой курдук хорсун, чиэстээх буоларга үөрэнэллэр. Биир дойдулаахтара ол ыарахан кэм саҕана эмиэ умнуо суох буолбуттара…
Оҕо саас барахсан бары үтүөнү-мөкүнү барытын хайдах дууһатыгар хаалларар да, оннук салаллыыны үйэтин-сааһын тухары илдьэ сылдьар. Дьэ, ол иһин биһиги төһө кыалларынан оҕолорбутугар, кэнчээри ыччаппытыгар сөптөөх олоххо киэн суолларынан тэлэллэригэр күүс-көмө буолуохтаахпыт.
Ити кэпсээбит Вова Лазарев аатын үйэтитэн, саатар биир эмэ уулуссаҕа төрөөбүт сиригэр, Эдьиигээҥҥэ иҥэриллибитэ буоллар, кэлэн иһэр көлүөнэ ыччат син интэриэһиргиэ этилэр. Хайа уонна бииргэ төрөөбүт эдьиийдэрэ-убайдара, эдьиийдэрэ-балыстара, кинилэр оҕолоро, ыраах-чугас аймахтара төһөлөөх киэн туттуо этилэрий! Мантан саҕаланар, төрөөбүт сиргэ таптал. Кэнники кэмҥэ син араас, буолар-буолбат ааттаах уулуссалар дэлэйдилэр дии. Холобур: Новая, Ленская-1, Ленская-2, Таежная, Лесная уо. Д. А.
Оннооҕор, Саха сирин бастакы олимпийскай чемпиона Роман Дмитриев аатынан уулусса Эдьигээҥҥэ суох. Манна кини төрөөбүтэ эбээт! Үөрэммитэ, улаатан, куорсун анньынан Чурапчыттан тайанан

улуу сирдэргэ суон сураҕырбыта. Дьэ, ити баар, бэйэбит оҕолорбутун өрө туппаппыт, кинилэр үтүө ааттарын үйэтитэ сатаабаппыт! Саамай хомолтолооҕо баар— кинилэринэн киэн туттар дьолбутун өйдөөн анаарарбыт кэрэгэй буолбута. Итинник холобур олоххо баһаам буоллаҕа… Учуутал Марианна Васильевна Павлова чахчы саамай сөп сыанабылы биэрбит диэн бэйэм олус хомойо санаатым. Олохтоох оҕо силиһэ-умнаһа сиик курдук симэлийиэ суохтаах, кини бэйэтин кэнниттэн биллэр суолу кэлэр кэскил туһугар хаалларара үтүө суобаһа, оттон дьоно-сэргэтэ ону өйөөн, өйдөөн киэн туттар дьоллоох буолуохтаах.
Татьяна ЭЛЛЯЕВА,
журналист.
2000 сыл