Уоруллубут дьылҕа

Главная / Кэпсээннэр / Уоруллубут дьылҕа

Добавить комментарий

Кэпсээ 1804

15.04.2026 14:26

2,936 0

Аудиота:

🎵 Уоруллубут дьылҕа — Кэпсиэ

Содержание

Куорат биир бастыҥ оҕо төрөтөр дьиэтигэр, төрүүр саалаҕа, орто саастаах дьахтар төрүү сытар. Быраас саастаах эр киһи, дьахтарга туох эрэ диир, медсестра кыргыттар төттөрү таары сүүрсэллэр. Балыыһа көрүдүөрүгэр буолла, ол дьахтар кэргэнэ, биллэр көстөр, дьэ саҕалаан эрэр эдэр урбаанньыт Петр Алексеевич , уонна дьахтар аҕата Прокопий Шамилович сонуну күүтэн тураллар. Прокопий төттөрү таары хааматалыы-хааматалыы , сотору-сотору чаһыытын көрүнэрэ. “Хайаан эрэ уһаатылар, үһүс чаастара буолан эрэр” - диэн, кыыһын соҕотоҕун иитэн таһаарбыт эр киһи, иһигэр долгуйара. Петр эмиэ, хас тыас ахсын тулатын көрүнэ түһэрэ, төрүүр саалаттан сууламмыт оҕону көтөхпүт быраастар тахсалларын күүтэрэ. Прокопий, хаамыталыы сылдьан, күтүөтүн, наар долгуйан кумааҕы курдук үрүҥээн хаалбыт сирэйин көрө-көрө бэйэтэ эмиэ долгуйуох курдуга. Ол эрээри иһигэр : “Валя күүстээх санаалаах, өрүттүөҕэ. Билигин көрөөр эрэ, оҕону көтөхпүт быраастар тахсыахтара” - диэн бэйэтин бэйэтэ уоскутара.
Ол кэмҥэ, куорат түгэҕэр, кыракый балыыһаҕа, Рита диэн уон алталаах эрэ кыысчаан икки чаас эрэйдэнэн ахан уол оҕону күн сиргэ көрдөрбүтэ. Кыыс саала иһигэр саҥа төрөөбүт оҕо ытаабытыгар, сылайан сонно өйүн сүтэрэн кэбиспитэ. Билигин кыысчаан утуйа сытар. Медсестралар төрөөбүт уолу аҕалан эдэр ийэ таһыгар сытыаран кэбиспиттэрэ.

Ол кэмҥэ, нэһиилэ муҥнанан сордонон, Валентина оҕотун төрөппүтэ. Дьахтар хаана баран билигин аны олох уонна өлүү икки ардыгар сылдьара. Барыта быраастартан тутулуктааҕа. Саамай үчүгэй исписэлиистэр эдэр дьахтар олоҕун иһин охсуһаллара.
Эпэрээссийэ чаастан ордук буолбута. Ол кэм тухары, Петрдаах Прокопий күүтэн кэлтэгэй буола сыспыттара. Эпэрээссийэлиир саалаттан үрүҥ халааттаах аанньаллар тахсыбыттарыгар , Прокопий Шамилович уоскуйан дьэ өрө тыыммыта. Күүтүүлээх оҕолоро төрөөтө, аны барыта этэҥҥэ буолуохтаах. Ол эрээри, барыта кини санаабытын курдук буолбатаҕа. Олоҕун устата балыыһаҕа үлэлээбит, элбэх уопуттаах быраас, халыҥ өстүөкүлэлээх ачыкытын сотто-сотто:

Кутурҕаммын тиэрдэбин… Оҕоҕут тыына быһынна - диэн куһаҕан сонуну эппитэ. Петр, аҕа кылынын сирэйэ уларыйа түспүтүн сонно билиэтии көрбүтэ. Прокопий, сирэйэ эмискэ кытара түстэ, хараҕа буолла уоттуйа түһээтин кытта, бырааһы халаатын саҕатыттан харбаан ылла уонна:
Хайдах ол!! Эһиэхэ биһиги оҕобут олоҕун итэҕэйбиппитин, өлөрөн кэбистигит дуо! - диэн балыыһа бүттүү истэн ходьох гына түһүөр диэри ыһытаабыта.
Биһиги буруйбут суох… Оҕо бастаан төбөтө быктан баран, салҕыы кыайан тахсыбакка тыына хааттаран өлбүтэ
Ол да буоллар, эһиги быраастаргыт

дии! Эһигини саамай үрдүк категориялаах исписэлиистэр диэн, клиникаҕытыгар баар суох соҕотох кыыспын төрөттөрө аҕалбытым! Ону баара!
Арай оҕо сонно тахсыбыта да эбитэ буоллар, ыарыһах буолуох эбит. Сүрэҕэ, быара, бүөрдэрэ олус куһаҕаннык сайдыбыттар этэ… Чэ, ыытыаххыт дуо салгыы үлэлии барыам этэ
Хара, ыт! Сиэммин өлөрө-өлөрө - диэт Прокопий баҕарбатар да, бырааһы ыытта. Быраас халаатын көннөстө-көннөстө түргэн үлүгэрдик көрүдүөр устун баран хаалла. Прокопий буолла, кыыһыгар ити куһаҕан сонуну хайдах кэпсиирин толкуйдуу сатаата да, Валята олус уйан дууһалаах буолан баҕар ол сонунтан соһуйан төбөтүнэн да ыалдьыан сөп. Ол иһин эр киһи кыыһын аһынан, харыстаан, күтүөтүн диэки хайыһаат:
Кыыспын таптыыр буоллаххына, ити өлбүт оҕо оннугар саҥа оҕону бул - диэтэ.
Эс, Прокопий Шамилович, хайдах оннук гыныамый? Сокуону кэһэр санаам суох… - диэн Пётр аҕа кылынын этиитин истэн соһуйда.
Ким да билиэ суоҕа… Билигин харчы барытын быһаарар. Оннооҕор тоҕус уонустар саҕана уулуссаҕа оҕону уоран ылан баран, бэйэлэрин оҕолоро оҥостоллоро
Тоҕус уонустар номнуо ааспыттара. Билигин икки тыһыынча онус сыл…
Икки тыһыынча отутус да буоллун… Оҕону булаҕын, эбэтэр биисинэскин кытта быраһаайдас! - диэн Прокопий кытаанахтык эттэ
Чэ, Валя туһугар диэн баран… Була сатыам, ол да буоллар букатын булуом диэн тылбын биэрбэппин
Маладьыас, Петя… Ол эрээри ыксаар
Билэбин-билэбин - дии-дии Петр туохха баран иһэрин санаан өрө тыынан ылла.

2 чааһа

Нөҥүө күнүгэр, Рита өйүгэр кэлэн, кыратык аһаабытын кэннэ медсестра кыыс, оҕотун аҕалан көрдөрдө. Кыыс сонно уолчаанын сүрэҕэр сыһыараат, ырыаны ыллаан барда. Ол турдаҕына, эмискэ аан тэлэс гынна уонна палаатаҕа, эргэ кууркалаах, барыта табаах арыгы сыттаах сүүрбэччэлээх уол баар буола түстэ. Уол аҥаар илиитигэр сибэкки дьөрбөтүн тута сылдьара. Онтукатын туппутунан Ритаҕа чугаһаат:

Махтал, Ритуль уолум иһин - диэтэ. Онуоха кыыс:
Көр, эйиэхэ наһаа маарынныыр… - дии-дии оҕону эдэр аҕа илиитигэр уурда.
Оҕобун… - диэн уол эппитигэр, Рита сонно тапталлааҕыттан ханнык эрэ атын баҕайы сыт кэлэрин билэн:
Толик, эн миэхэ тылгын биэртиҥ буолбат дуо, ити дьааты быраҕыам диэн - дии түстэ
Рита, уоскуй-уоскуй. Туох да буортута суох, оннооҕор ньиэмэс лётчиктара итини сиэн бараннар самолекка олороллоро
Толик, эн ити дьаллыккын бырах эбэтэр мин эйигиттэн баран хаалыам оҕобун кытта
Быраҕыам-быраҕыам
Билигин да сатаан өйдөөбөппүн хайдах сэниэ ыал мааны уоллара, маннык наркоман буолан хаалбытын - дии-дии Рита Толяттан оҕотун былдьаата
Быраҕыам диэтим дии… Хайаан эмиэ собуоттанныҥ… Чэ, эйигин дьиэҕэр күүтэбин
Өссө ыраах тахсарым. Үс-түөрт хонугунан биирдэ
Оччоҕо үс-түөрт күнүнэн күүтэбин - дии-дии Толик палаататтан тахсан барда. Рита буолла, түннүк таһыгар чугаһаат, Толига дьиэтин диэки баран эрэрин көрө-көрө өрө тыынна. Хаһан эрэ кини букатын атын этэ.
Рита Толигы кытта, уон түөртээх кыыс буола сылдьан билсибитэ. Ол саҕана Толик уон сэттэлээҕэ. Иккиэн биир оскуолаҕа үөрэнэллэрэ да, соччо кэпсэппэттэрэ. Ритаҕа дьүөгэлэрэ Толик туһунан : “Кини баай дьон оҕолоро… Аҕата хируур, ийэтэ учуутал. Интеллигенция усхалыы эттэххэ. Эн курдук кыыһы хаһан да көрүө суоҕа” - дииллэрэ. Ол эрээри, биир сайын Рита паарка устун күүлэйдии сырыттаҕына, икки билбэт уолаттара кэлэн кыыска сыстаҥныы сатаабыттарыгар, хантан эрэ Толик тахсан кэлээт кыыһы көмүскэспитэ. Оннук билсибиттэрэ. Хас киэһэ ахсын паарка устун күүлэйдиир, Толик кыыһы матасыыкылыгар хатааһылыыр буолбута. Оннук күүлэйдээн, улам-улам бэйэ-бэйэлэригэр сыһыаннара уларыйан, чугасыһан, биир түүнү бииргэ атаарбыттара. Ол түүн кэннэ Рита хат буолан хаалбыта. Арай Толик оннугар атын уол эбитэ буоллар, сонно куотан хаалыа эбит да, Толик оннук гымматаҕа. Төттөрүтүн Ритаҕа барытыгар көмөлөһөр буолбута, эргэ хрущевка кыбартыыраттанбиир хостоох куортам кыбартыыраҕа көһөрбүтэ. Ону тэҥэ, уол эппиэтинэһи сүкпүт киһи быһыытынан Ританы төрөппүттэрин кытта билиһиннэрбитэ. Толик төрөппүттэрэ кыыһы сонно сөбүлээбиттэрэ, эдэрдэр бииргэ буолалларыгар алгыс тылларын эппиттэрэ. Ол эрээри, оскуолаҕа уон биэстээх кыыс хат буолбутун билэн улахан айдаан тахса сылдьыбыта. Сорохтор Ританы оскуолаттан үүрүҥ дииллэрэ, сорохтор төттөрүтүн аһыналлара. Дьэ уонна тоҕус ый ааспытын кэннэ, Рита оҕотун төрөтөн эдэр ийэ буолан баран сытар. Ол кэмҥэ Толик төрөппүттэрэ суол саахалыгар түбэһэн, өбүгэлэригэр ааттаммыттара төрдүс ыйа буолбута.
Күн ортото, Ритаҕа дабылыанньатын кэмнээн баран, главврач Арамаан Ыстапаанабыс докумуону толоро турдаҕына, медсестра кыыс сүүрэн кэлээт:
Арамаан Ыстапаанабыс, эһигини итиннэ ыҥыраллар - диэн эттэ
Ким ыҥырар!?
Биир эр киһи…
Маргарита, билигин сотору кэлиэм ду - диэт Арамаан Ыстапаанабыс иһигэр “Ким кэлэн үлэни тохтоттоҕой” дии-дии палаататтан көрүдүөргэ тахсыбытыгар , кинини Петр Алексеевич көрүстэ. Главврач уордайбыт, суон куолаһынан:
Эһиги ким буолаҕыт? Хайаан үлэлииргэ мэһэйдиигит?! - диэтэ
Бастаан дорооболоруҥ! Мин, Петр Алексеевич Холодов, диэн буолабын. “ХолодовСтрой” маҕаһыын уонна “Холод” холдинг хаһаайынабын. Мин эһигини кытта кэпсэтиэхпин баҕарабын, ким да истибэт сиригэр
Чэ, кабинеппар бардыбыт оччоҕо. Манна чугас - диэт

быраас көрүдүөр устун бара турда. Петр кини кэнниттэн, бэтсээгин ис сиэбигэр сытар харчылаах кэмбиэрин ыларга бэлэмнэнэ-бэлэмнэнэ барда. Иккиэн сырдык, ыраас кабинекка киирээт, главврач кириэһилэтигэр, Петр буолла кини таһыгар олоппоһу аҕалынан олордо.
Чэ, тугу ыйытаары эбэтэр этээри гынаҕыт?
Арамаан Ыстапаанабыс, мин бэйэм дьоммунан быйыл эһиги балыыһатыгар бюджеттан аҕыйах харчы көрүллүбүтүн биллим. Ол харчы тиийбэтэ чуолкай, эһиги ыарыһах оҕолорго буор босхо эпэрээссийэ оҥороҕут, босхо эминэн хааччыйаҕыт. Билигин буолла харчыгыт суох буолан сатаан ону барытын оҥорбоккут. Оҕолор барахсаттар эһиэхэ наһаа да эрэммиттэрэ эрээри, увы…. Ол да буоллар санааҕытын түһэримэҥ , мин бу сылга туох баар буолар буолбат эпэрээссийэни барытын төлүөм, уонна эбиитин саҥа тэрили, орону, малы-салы атыылаһан биэриэм. Ол оннугар, эһиги миэхэ оҕону биэриэхтээххит. Бэҕэһээ биир кыыс төрөппүт этэ доруобай уолу
Бырастыы гыныҥ, мин бэрик иһин оҕону биэрэр санаам да, быраабым да суох. Баһаалыста барыҥ
Чэ, сөп өйдөннө. Ол да буоллар мин эппиппин өссө биирдэ толкуйдаан көрөөрүҥ, баҕар санааҕытын уларытыаххыт - диэт Петр кабинеттан тахсан барда.
Дьиҥэ бырааһы кытта кэпсэтэрин саҕана Петр син бэйэтин туттуна сылдьыбыта. Ол кэннэ эрэ, дьыалата сатамматаҕыттан ньиэрбинэйдээн, массыынатын көлүөһэтин дэлби тэбиэлээн уоскуйа сатаабыта. Эр киһи билбэтэ билигин аҕа кылыныгар тиийэн туох диирин. Ол олордоҕуна, массыынаҕа биир эдэр уол чугаһаат:
Эһиэхэ оҕо наада да? Мин ылан биэриэхпин сөп. Алҕаска бырааһы кытта кэпсэппиккитин иһиттим - диэтэ
Кырдьык этэҕин? - диэн Пётр сэргэхсийэ түстэ
Кырдьык. Бэҕэһээ мин кыыһым уол оҕону төрөппүтэ, ону эһиэхэ диэн уоруохпун сөп
Аатыҥ ким диэний?
Анатолий
Мин Петр диэммин. Билсиһэн кэбиһиэххэ - диэт Петр Толиктыын илии тутуста
Арай мин эһиэхэ оҕону уоран аҕаллым, ону эһиги миэхэ тугу биэрэҕит ду?
Уон биэс мөлүйүөн тиийиэҕэ? - диэн Пётр эппитигэр, Толик истибит суумматыттан хараҕа сырдыы түстэ
Тиийиэ-тиийиэ. Сарсын оҕо эһиэхэ буолуо…
Сөп, оччоҕо сарсын киэһэ куорат түгэҕэр быраҕыллыбыт собуот таһыгар көрсүһүөхпүт, түүн уон иккигэ. Онуоха диэри оҕону ылыаҥ?
Ылыам-ылыам. Харчыгытын бэлэмнээҥ - диэт Толик баран хаалла. Петр буолла, харчыга киһи олоҕун атыылаһан эрэрин саныы-саныы “Оҕоҕо биһиги дьоллоох олоҕу оҥоруохпут, ити наркоманнары кытта олоруон кэриэтэ, биһигини кытта олордун” диэн кэбиспитэ. Эр киһи тутатына ол туһунан аҕа кылыныгар эрийэн кэпсээбитэ.

3 чааһа

Толик Рита сытар палаататыгар киирээт, муннукка олоппос турарын ылан кыыс сытар оронун таһыгар олордо. Рита уола кэлбититтэн

дьиктиргээбитэ, дьиҥэ Толик өтөр аҕай кэлэн барбыта дии…

Рита, кэпсээтии баар, кытаанах - диэн Толик саҕалаата
Тугуй?
Рита, мин оҕобутун атыылаары гынным, уон биэс мөлүйүөҥҥэ
Эс, ол хайдах атыылаары гынным диэн?
Оттон биир эр киһи оҕоҕо наадыйар киниэхэ атыылыам харчыга. Ол харчынан иккиэн дьиэ, массыына ылыныахпыт уонна атын да оҕону төрөтөө инибит - дии-дии Толик Рита илиитин имэрийдэ
Толик, бэйэҥ истэҕин дуо, туох дииргин. Мин оҕобун туох да иһин атыылаабаппын, уон биэс миллиарды да биэрэр буоллахтарына атыылыам суоҕа. Уонна ол туһунан санаама, оҕобутун иитиэххин баҕарбат буоллаххына тутатына эт! Эйигин өйдүөҕүм
Суох , Рита. Мин эн биһиккигэ баай, дьоллоох олоҕу бэлэхтиэхпин баҕарабын…
Аргыый! Мин оҕобун атыылаабаппын! Бар мантан! Эбэтэр мин ыһытыам!
Чэ, сөп. Сыыспыппын өйдөөтүм. Дьиэбитигэр эйигин уонна оҕобутун күүтүөм. Пока - диэт Толик аргыый аҕай олоппостон тураат, баран хаалла. Дьиҥэ кини оҕону атыылаан дьиэ, массыына атыылаһар санаата суоҕа. Кини былааныгар; харчыны ылан баран атын куоракка көһөн барааһын, уонна арыгы, наркотик эрэ баара. Уол куортам дьиэтигэр баран иһэн, хараҥа переулокка биир дьиэ подвалыгар түһэн күннээҕи дозатын атыылаһан баран, дьэ дьиэлээбитэ.
Ол кэмҥэ, Петрдаах Прокопий былааннарын өссө биирдэ санаан баран, барыта туолан иһэриттэн үөрэ сылдьаллара. Валентина уһун наркоз кэнниттэн уһуктан баран, сонно: “Оҕом ханна баарый?” диэн ыйыппытыгар, Прокопий: “Атын оҕолору кытта утуйа сытар. Баарыын медсестра аҕала сылдьыбыта, эн утуйа сытар этиҥ. Петялыын биһиги көрбүппүт оҕобутун” диэн албынныырыгар тиийбитэ. Валя аҕатыгар итэҕэйбитэ. Дьахтар билбэтэ, кини төрөппүт оҕото өлбүтүн, уонна сотору кэминэн кини оннугар атын оҕо кэлиэхтээҕин.

Нөҥүө күнүгэр, балыыһаҕа миэстэ суох буолан, Ритаты дьиэтигэр икки хонук эрдэ таһаарбыттара. Толик дьонун балыыһа таһыгар көрсөн, такси массыынатынан дьиэлэригэр айаннаабыттара. Кыракый, биир хостоох куортам кыбартыыраҕа киирээт, Рита уолугар сонно:

Дьэ, Родик, бу эн дьиэҥ буолар. Эн манна улаатыаҥ, маамалаах паапа үлэ булан саҥа кыбартыыра атыылаһыахтарыгар диэри - дии-дии кыракый оҕочооһу көтөҕөөт дьиэ устун хаамыталыы сылдьан эппитэ.
Оҕобутугар ааты биэрбитиҥ да?
Биэрэн, Родион диэн буолуо. Родион Анатольевич, үчүгэй баҕайытык иһиллэр буолбат дуо? Хойут оҕобут улаатан, үөрэнэн тойон буоллаҕына инньэ диэн ыҥырыахтара - дии-дии Рита утуйа сытар Родигы сүүһүттэн уураан ылла
Ээ, сөп. Чэ, мин үлэ көрдөнө бардым. Киэһэ Родигы харайа түһүөм - диэт Толик кыбартыыраттан тахсан барта. Уһун күнү быһа Рита уолун илиититтэн

ыыппакка көтөҕө сылдьан, бэйэтигэр кыра эрдэҕинэ ийэтэ ыллаабыт ырыаларын ыллаан таҕыста. Уолчаан буолла ийэтин кэрэ куолаһын истэ-истэ минньигэстик утуйа сытара.
Киэһэлик, Толик төннүбүтэ. Уол кыбартыыраҕа киирээт, куукунаҕа баран, салапаан суумканы тута сылдьарыттан икки бухаанка килиэби, үс холбуйа оҕо үүтүн, уонна икки доширак лапсаны хостоон остуолга ууран кэбистэ. “Бүгүҥҥү хамнаспынан ыллым. Ыскылаакка грузчик буоллум” - диэн Толик кылгастык харчыны хантан ылбытын эттэ. Ол кэннэ эдэрдэр бэйэлэригэр доширак лапсатын, Родикка буолла үүтү оҥорон баран киэһээҥҥи аһылыктарын аһаабыттара. Рита уолун үүтүнэн аһата-аһата
Оҕом күүстээх, доруобай буола улаат - диэн алгыыра. Аһаан бүппүттэрин кэннэ, Рита оҕотун Толигы кытта хааллараат, хоһугар сынньана барбыта. Кыыс билбэтэ даҕаны, уолун ити бүтэһигин көрбүтүн.
Рита утуйбутун билэн, Толик сонно ыскааптан спортивнай суумкатын хостоот, бэйэтин таҥаһын онно угунна, уолу буолла суорҕаҥҥа суулаан баран, аргыыйдык кыбартыыраттан тахсан барда. Толик Петр эппитин курдук эргэ собуокка барбыта. Родик туох эрэ куһаҕан буолаары гыммытын санаан, ытыыра да , аҕата оҕотугар суосканы биэрэн уоскуйара.
Толик этиллибит сиригэр тиийэн, тулатын көрбөхтөөтө. Быраҕыллыбыта хайыы үйэ буолбут эргэ собуот эмэҕирэн сууллаары нэһиилэ турара. Онто да суох сэрэх көстүүлээх собуот, туманныйан эрэр буолан, өссө кутталлаахтык көстөрө. Толик буолла ол эрэ собуокка наадыйбакка төбөтүгэр номнуо Петр биэрбит харчытын ааҕа сылдьара. Бу куоракка кинини туох да туппата. Төрөппүттэрэ өлбүттэрин кэннэ, уол сонно олорбут кыбартыыраларын атыылаан кэбиспит буолан, саатар дьиэтэ да суоҕа. Ол иһин Толик саҥа олоҕу саҥа сиргэ саҕалыырга санаммыта.
Ол кэмҥэ, ыыс туман быыһынан ыраах баҕайы массыына фаратын уота көстөрө, уонна түргэн үлүгэрдик чугаһаан иһэрэ.

4 чааһа

Хара сирэйдээх Крузак массыына Толик таһыгар кэлэн тохтообутугар, уол “Тоҕо көтүө” диэн куттанан кэннигэр хас да хардыыны оҥордо. Сотору кэминэн массыына аана ыараханнык аһылла түһээтин кытары, хара көстүүмнээх Петр Алексеевич түстэ. Массыына үлэлии турда. Эр киһи буолла бэтсээгин көннөстө-көннөстө:

Хайа, оҕо ханнаный? - диэн ыйыппытыгар Толик саҥата-иҥэтэ суох суорҕаҥҥа суулаллыбыт оҕону көрдөрдө. Петр сэрэнэн ахан оҕону ылаат , массыына кэтэх аанын арыйан баран, сиденьяҕа уурда. Толик харчытын күүтэн турда. Петр буолла харчыны биэрэр санаата суоҕа. Эр киһиэхэ эмискэ төлөпүөнүгэр ким эрэ эрийбитигэр, икки курдук мүнүүтэни быһа кэпсэппитэ. Ол кэннэ массыынатыгар олорон баран айаннаары гыммытыгар, Толик :
Онтон

харчыбын? - диэн ыйыта түстэ. Петр онуоха сирэйэ уларыйан хаалбыт киһи массыынаттан түһээт, илиитин бүрүүкэтин сиэбигэр уктан баран:
Ханнааҕы харчыны? - диэтэ
Онтон оҕону аҕаллахпына харчы биэриэх буолбуккут дии
Аа, ол харчыны диэ. Ол харчы буолла оҕону иитиигэ барыа буолла. Эн кыыскын кытта миигин аанньал курдук көрүөхтээххит. Эһиги курдук наркоманнары кытта оҕо дьоллоохтук олоруо суох этэ. Онтон биһиэхэ итии дьиэ, баай-дуол, сыаналаах мал барыта баар буолуоҕа.
Эс, оччоҕо мин милииссийэҕэ бардым. Эһигини оҕобун уордулар диэн сайабылыанньа суруйуом.
Дьээрэ, биһиги ол туһунан дуогабарбытыгар суох этэ. Чэ, харчыны биэриэм, шуткалаан эппитим биэриэм суоҕа диэн. Бардыбыт массыына багажнигар баар харчылаах суумка - диэт Петр массыына кэннигэр барда. Толик кэнниттэн батыста. Петр багажнигы арыйаат, суумканы хостоон баран Толик иннигэр бырахта. Толик онуоха тобуктуу түһээт, суумканы арыйан көрбүтэ, букатын айаҕар диэри биэс тыһыынчалаах купюралар хааламмыттар эбит. Толик хас биирдии харчы паачкатын ылан, баай буолар хайдаҕын билэ олордоҕуна, эмискэ тимир кастеттаах сутуруҥ сирэйигэр көтөн кэллэ. Петр туох баарынан уолу сыҥаахха саайбытыгар, Толик охсуу күүһүттэн буорга баран түстэ. Уол тура сатаата да буоллар, Петр таһыгар кэлээт, Толик хабарҕатын лаактан кылабачыйа сылдьар крокодил тириитинэн тигиллибит түүпүлэтинэн баттаата. Уол тыына кэлибинэ сирэйэ кытаран эрдэҕинэ, Петр түүпүлэтин ылаат, кырбаан барда. Сотору кэминэн Толик хамсаабат буолан хаалла. Ол да буоллар Петр, өйүн сүтэрбит, кырбаллан олох уонна өлүү икки ардыгар сытар уолу хаалларан кэбиспэккэ, массыынатыгар олорон баран Толик үрдүнэн сүүрдэн ааста.

Сарсыарда, сырдаан истэҕинэ Петр оҕону балыыһаҕа аҕалбыта. Бэҕэһээ Прокопий бырааһы куттаан оҕолору уларытарга соруйбута. Ол иннинэ харчыга да сөбүлэспэтэх быраас, билигин бэйэтин уонна дьиэ кэргэнин олоҕун иһин куттанан сөбүлэһэргэ тиийбитэ. Быраас аргыый аҕай саҥа оҕону өлбүт оҕо оннугар докумуоҥҥа тиһэн кэбиспитэ. Ол күнтэн ыла, аны Родик Петрдаах Валентина уоллара буолбута. Уонна Родион буолбакка Максим диэн ааты сүкпүтэ.
Прокопий кыыһыгар оҕону көрдөрбүтүгэр, Валентина сонно хараҕа сырдыы түспүтэ. Дьахтар улахан кистэлэҥи билбэтэ.

Оттон Рита буолла, уһуктан баран Толигы да, Родигы да көрүбүнэ, тутатына милииссийэҕэ сайабылыанньа суруйбута. Онно даҕаны эдэр ийэҕэ: “Уоскуй, уолуҥ оҕотун кытта күүлэйдии барбыт буолуо. Кэлиэхтэрэ” - диэн сайабылыанньаны ылбатахтара. Ол күнтэн ыла Рита күүтэргэ тиийбитэ. Хас сарсыарда аайы иччитэх куукунаҕа киирэн, чааһы чааһынан

түннүк таһыгар олорон тахсара. Сотору кэминэн харчыта да туга да суох кыыһы, куортам кыбартыыратыттан үүрэн, дьиэтэ суох буолан хаалта. Рита сылтан ордук умнаһыттары кытта биир сиртэн аһыыр, таҥнар буолуор диэри уларыйбыта. Дьахтар докумуоннарын барытын сүтэрэн, салгыы тугу гынарын билбэтэ. Эбиитин наар оҕотун суохтаах төбөтүнэн ыалдьан сотору кэминэн “Псих балыыһа” олохтооҕо буолаахтаабыта.

5 чааһа

Валентина Прокопьевна роддомтан тахсыбытын кэннэ, Холодовтарга утуйбат кэмнэрэ саҕаламмыта. Уоллара күнүс утуйан, түүн ытаан тахсар буолан төрөппүттэрэ уочаратынан туран уоскуталлара. Күнүһүгэр, Петр үлэтигэр баар кэмигэр Прокопий кэлэн кыыһыгар көмө буолара. Прокопийтан уонна Петр Алексеевичтан ураты ким да билбэтэ, кинилэр дьиэлэригэр букатын атын оҕо улаатарын.
Сыл хонук ааһан, Максим Холодов номнуо алта сааһын туолбута. Төһө да элбэх харчылаах , баайдаах-дуоллаах буоллар, Максим оҕо эрдэҕиттэн кытаанах усулуобуйаҕа улааппыта. Суох, төрөппүттэрэ кинини кырбаабаттара, атаҕастаабаттара, эбиитин атаахтаталлара , хаппырыыһын толорон иһэллэрэ. Туох кытаанах усулуобуйатай диир буоллахха, Максим кыра эрдэҕиттэн аҕата ийэтин атаҕастыырын көрөн улааппыта. Уолчаан киэһэ , улахан кирпииччэ дьиэ иккис этээһигэр утуйаары сытан истэрэ, аллараа этээскэ төрөппүттэрэ ыһытаһаллары, иһитинэн-хомуоһунан бырахсалларын. Күнүһүн буолла, Петрдаах Валентина туохтан эрэ иирсэн бэйэ-бэйэлэрин охсоллорун, ыһытаһалларын, маатыраннан үөхсэллэрин барытын Максим хоһун аанын кырыытынан көрөрө.
Биир үтүөкэн күн, үгэһинэн Петр ойоҕо буһарбыт миинин сөбүлээбинэ, Валентинаны мөҕөн баран иккиэн этиһэн барбыттара. Максим куттанан хоһугар бараат, аан кырыытынан төрөппүттэрэ хайыылларын көрөрө. Бастаан уруккуларын курдук бэйэ-бэйэлэригэр ыһытаһаллара , ол кэннэ эмискэ Петр улахан бэйэлээхтик:

Оччоҕо мин бу дьиэттэн бардым! Аны төннүөм суоҕа! - диэн ыһытаат, ааны тоҕо быраҕан дьиэттэн тахсан барда. Уол ийэтэ дьыбааҥҥа ытыһынан сирэйин саптан баран ытыы олорорын көрөрө. Ол кэннэ, дьахтар эмискэччи туран кэлээт, ваннай хоһугар бараат, иһинэн хатанан кэбиспитэ.
Киэһэлик, Петр уоскуйаат дьиэтигэр төннүбүтэ. Эр киһи дьиэтигэр киирээт, куукунаҕа барбыта кинини иччитэх хос көрсө түспүтэ. Остуолга туох да суоҕа, билииккэҕэ миискэ да турбата. Петр сонно уолун хоһугар бараат, Максимы кытта оонньуу түһээт, сымнаҕастык ийэтэ ханна барбытын ыйыппыта. Уол сонно туох баарынан , тугу көрбүтүнэн кэпсээн биэрбитигэр, Петр ыксаабыта. Ойоҕо туох эрэ буолбут, ол оннук уһуннук киһи ваннайга олорбот. Эр киһи, бастаан ааны аһа

сатаабыта да, иһинэн хатааһыннаах буолан, кыаллыбатаҕа. Онуоха гарааһыгар баран, сүгэни аҕалан ваннай хос аанын ортотунан сүгэнэн тоҕо эттээн барбыта. Сотору кэминэн аан аргыый аҕайдык аһылла түспүтүгэр, Петр сонно хаантан кытаран хаалбыт уулаах ваннаҕа ойоҕо Валентина сытарын көрбүтэ. Эр киһи сонно ойоҕор ыстанаат, дьахтары ваннаттан хостоон баран сиргэ сытыараат сүрэҕин тэбиитин кэмнээбитэ, туох да суоҕа. Эбиитин Валентина этэ номнуо тымныйан хаалбыт этэ. Петр сонно милииссийэни кытта суһал көмөнү ыҥырбыта. Кинилэр кэлиэхтэригэр диэри эр киһи ойоҕун өлүгүн таһыгар тугу да тыыппакка олорбута. Аҕа кылыныгар эмиэ эрийэн эппит буолан, Прокопий эрдэ кэлэн сиэнин кытта баара.
Милииссийэлэр, быраастар кэлэн баран, Валентинаны бэйэтигэр тиийиммит диэбиттэрэ. Дьахтар тымырын быстыбыт буолан, хаанын сүтэрэн өлбүт эбит. Хата өлүөн иннинэ сурук суруйан хаалларбыт буолан, милииссийэ салгыы тугу да быһаарбакка айаннаабыта. Суһал көмө буолла өлүгү моргаҕа илпиттэрэ.

Үс хонугунан Валентинаны тиһэх суолугар атаарбыттарын кэннэ, Петр уоскуйа түһээри муораҕа сынньана айаннаабыта. Уолун бэйэтин кытта илдьэ барбыта. Кырачаан уолчаан кумах устун сүүрэрин , муора кытылыгар араас пуормалаах ракушкалары хомуйарын көрө-көрө Петр мичээрдээн ылара. Аны уолун кытта иккиэйэх эрэ халлахтара. Максим ол кэмҥэ билбэтэ даҕаны, букатын кыра эрдэҕинэ кинини дьиҥнээх төрөппүт, тоҕус ый устата сүрэҕин анныгар илдьэ сылдьыбыт ийэтиттэн уоран, атын ааты биэрэн иитэ сылдьалларын. Ол кэмҥэ буолла куорат сабыылаах псих балыыһатыгар Рита оҕотун санаан күн ахсын ытыыра. Уонна быраастар анал укуолу эрэ оҥордохторуна уоскуйара. Төһө да маннык киһи киириэн баҕарбат сиригэр олордор, Рита хаһан эмит көҥүлгэ тахсан оҕотун булан көрсүөн баҕарара.

6 чааһа

Үс ый буолан баран, Петр уолун кытта дьиэлэригэр төннүбүттэрэ. Балаҕан ыйын бастакы күнэ чугаһаан иһэрэ. Быйыл Максим оскуолаҕа киирэр буолан, дьиэлэригэр кэлэ түһээттэрин кытта, аҕата саҥа үрүксээк, уруучука, тэтэрээт атыыласпыта. Ол кэннэ нөҥүө күнүгэр таҥас маҕаһыыныгар баран оскуолаҕа кэтэр пуорманы уонна кылабачыйа сылдьар лаактаах түүпүлэни ылбыттара. Максим баай киһи оҕотун быһыытынан, боростуой оскуолаҕа буолбакка, лицейга үөрэнэ киирэрэ. Онно эмиэ кини курдук араас баай тойон-хотун оҕолоро бааллара. Ону тэҥэ ол оскуола уонча гранты оонньотор буолан, боростуой да үлэһит дьон оҕолоро ол гранты ханнык эмит күрэххэ, олимпиадаҕа сүүйэн, үөрэнэ киириэхтэрин сөбө.
Үөрэх дьылын бастакы күнүгэр, Петр Алексеевич эрдэ туран уолун таҥыннаран, малын-салын хомуйан

баран, лицейга илпитэ. Максим саҥа сиргэ тиийэн, тугу да билбэт буолан сүтэн хаалыам диэн куттанан аҕатыттан тэйбэтэ. Петр буолла аҥаар илиитинэн уолун сиэтээт, аҥаарыгар Максим маллаах суумкатын ылан баран оскуолаҕа киирбитэ. Кинилэри ааҥҥа биир үрдүк соҕус уҥуохтаах, кэтит сарыннаах, эдэрчи көрүҥнээх эр киһи көрсүбүтэ. Бу лицей дириэктэрэ уонна хаһаайына - Семен Николаевич этэ. Петр Алексеевичтыын дириэктэр тугу эрэ кэпсэтэ түһээт, бэйэтин хоһугар ыҥырбыта. Ол тухары Петр уолун илиитин ыыппата. Максим бу маннык курдук улахан , киэҥ , толору дьонноох сиргэ маҥнайгытын сылдьара. Аҕата дириэктэр хоһугар барбытыгар уол эмиэ кинини сырсан барбыта.
Сырдык, ыраас, киэҥ хоско киирээт, дириэктэр бэйэтин кириэһилэтигэр олордо. Петр буолла уолугар дьыбааны ыйан баран:

Максимка, ол онно олорон эр ду? - диэбитигэр, уол дьыбааҥҥа баран аҕата эппитин курдук олорунан кэбистэ. Петр бэйэтэ, дириэктэр утарытыгар олоппоско олорбута. Семен Николаевич докумуоннары көрөөт:
Дьэ, Петр Алексеевич, уолгутун лицейга ылабыт. Эҕэрдэ - диэтэ
Махтал, Семен Николаевич. Уолум сыллааҕы үөрэҕин иһин харчыны бэҕэһээ ыыппытым оскуола счетугар.
Көрбүтүм, ол да буоллар наһаа элбэх этэ дии. Букатын биэс оҕо үөрэнэр харчытын ыыппыт этигит. Киэһэ бухгалтер төттөрү ыытыа
Суох, ыытымаҥ. Ити мин оскуолаҕа спонсорствам буолуоҕа. Уолум аныгы маллаах, үөрэх тэриллээх, ыраас сиргэ үөрэниэхтээх буолла.
Сөпкө этэҕит, Петр Алексеевич. Чэ, уолгут туһугар долгуйумаҥ, манна ким да кими да атаҕастаабат, барыларын бэйэм оҕолорум курдук көрөбүн-истэбин.
Өссө биирдэ махтал , Семен Николаевич. Чэ, мин барыам ду - диэт Петр аан диэки баран иһэн, уолун бэйэтигэр ыҥыран ылаат:
Чэ, Макс, аны улахан киһи буоллуҥ. Бу лицейга эн олоруоҥ уонна үөрэниэҥ кэлэр уон биир сылы быһа. Мин эйиэхэ нэдиэлэ ахсын кэлэ сылдьыам, кэһиибин аҕалыам. Үчүгэйдик сырыт - диэтэ
Паапа, миигин умнумаар дии - диэн уола хардарбытыгар, Петр кинини кууһан ылаат:
Хайаан умнуомуй, оҕобун. Билигин эйигин ийэҥ үөһээттэн көрө-көрө: “Оҕом үчүгэйин” диирэ буолуо - диэтэ
Оттон эһэм кэлэ сылдьыаҕа
Эһэҥ эмиэ паапа курдук нэдиэлэ ахсын кэлиэҕэ… Чэ, пока, Максим! Үчүгэйдик сырыт - диэт Петр уолун бүтэһигин сүүһүгэр уураан ылаат, хостон тахсан барда. Максим аҕатыттан арахсыбытыттан кыратык ытаан ылла да буоллар, эһэтэ: “Уолаттар хаһан да ытаабаттар” - диэбитин санаан сонно уоскуйда. Семен Николаевич буолла, кини таһыгар кэлээт:
Чэ, Максим, аны манна үөрэнэҕин. Мин Семен Николаевич диэммин. Тугу эмэ билбэтэххинэ куруук миигиттэн ыйытыаххын сөп. Аны билигин эйиэхэ интернаппытын,

уонна уруоктар буолар хосторун көрдөрүөм - диэт уолу сиэтэн баран хостон таһаарда. Иккиэн бастаан иккис, онтон үһүс этээскэ тахсаннар кабинеттары, үөрэнээччилэр олорор хосторун көрдүлэр. Семен Николаевич, биир сырдык хоһу арыйан баран:
Максим, эн бу хоско олоруоҥ… Хоскутугар үс буолуоххут, атын үөрэнээччилэр кэлэ иликтэр. Билигин малгын хостонон, хоскун оҥостон эр - диэт уолу соҕотох хаалларан баран, тахсан барда.

7 чааһа

Уон сыл ааһа оҕуста
Ол кэм тухары син балайда элбэх уларыйа охсубута. Петр Алексеевич лицей сүрүн спопсора буола охсубута, эбиитин өр кэм соҕотох сылдьан баран саҥа ойохтоммута. Ол эрээри, саҥа ойоҕун Стелланы кытта Петр оҕоломмотоҕо, ол иһин Максим кээм да кини соҕотох оҕото буола сылдьара.
Төһө да Валентина өлбүтэ уон сыл аастар, Прокопий соҕотох кыыһын сүтэрбит аһыытын тулуйубуна, өтөрдөөҕүтэ иккистээн инсультаан орон тэллэх киһитэ буолбута. Эр киһи бэйэтин кыбартыыратыгар, дьон харалтатыгар сытара. Нэдиэлэҕэ иккитэ күтүөтэ Петр кэлэн бородуукта атыылаһан аҕалара. Прокопийы буолла, биир орто саастаах Нина диэн дьахтар харайара. Нина Холодовтарга аан бастаан домработница этэ. Ол кэннэ “дуоһунаһа” улаатан сиделка буолбута.
Максим буолла, ол кэмҥэ онус кылааһы бүтэрээри сылдьара. Төһө да аҕатыгар хаанынан уола буолбатар, Петр Алексеевичы батан барытын харчынан быһаарар идэлээҕэ. Учуутал иккини туруордаҕына, үс биэс тыһыынчалаах купюра ол сыананы түөрт гынара. Ол иһин син үөрэх дьылын бүтүүтэ, таабылыгар түөрт игин сыана баара. Онтон ураты Максим саамай киэҥ туттар , сөбүлүүр уруогар , физкультураҕа , биэс сыана куруутун турара. Физкультураны кырдьык Максим олус диэн сөбүлүүрэ. Бэйэтэ даҕаны тас көстүүтүнэн бииргэ үөрэнэр уолаттарын курдук буолбатаҕа. Бэйэтин сааһыгар эт-хаан өттүнэн олус сайдылаах уол этэ. Охсуһууга соҕотоҕун икки үс киһини аа-дьуо кыайара хоторо. Киниттэн бары куттаналлара. Тоҕо диэтэр үөрэнээччилэр өйдөрүгэр үс сыллааҕыта буолбут быһылаан хатанан хаалбыта. Үс сыллааҕы Максим уруок кэмигэр улаханнык нуучча тылын учууталын кытта этиспит. Ыһыыга атын кылаастартан үөрэнээччилэр бары сүүрэн кэлбиттэрэ. Учууталлар да бааллара эрээри, Максим майгытын билэр буоланнар кини илиитигэр киирэн биэримээри кыттыспатахтара. Ол турдахтарына этиһии охсуһууга кубулуйбута. Туох баар лицей үөрэнээччитэ, учуутала бары көрөн турдахтарына, Максим биир саайыыннан учуутал сыҥааҕын уҥуоҕун тосту саайбыта. Ол кэмтэн ыла “Тымныы Маахыс” “Сытыы Маахыска” кубулуйбута. Сорох үөрэнээччилэр киниттэн астыналлара (ордук кыргыттар), сорохтор куттаналлара. Ол эрээри

лицей хас биирдии уола Маахыһы кытта доҕордуу буолуон баҕарара. Ол да буоллар, төһө да элбэх доҕордоннор Маахыска икки эрэ дьиҥнээх, маҥнайгы кылаастан ыла доҕордоһор атастардааҕа. Ол дьоннорунан, Маахыһы кытта биир хоско олорор, бииргэ үөрэнэр Никита Панфилов уонна Гаврил Хренов диэн эмиэ онус кылаас уолаттара этилэр. Үһүөн арааска барытыгар түбэһэн, билиҥҥи диэри кэллэхтэрэ. Кинилэртэн кимиэхэ эмит көмө наада буоллаҕына, бэйэ-бэйэлэригэр сонно көмөлөсүһэллэрэ.
Төрдүс чиэппэр ону тэҥэ бу үөрэх дьыла бүтэн, үөрэнээччилэргэ күүтүүлээх сайыҥҥы сынньалаҥнара үүнэн кэлбитэ. Үөрэнээччилэри төрөппүттэрэ лицейтан ылан саҕалаабыттара. Петр Алексеевич уолун ыла массыынатынан тиийбитигэр, Маахыс доҕотторун кытта илии тутуһаат, уонна куустуһан баран саҥата иҥэтэ суох массыынаҕа киирбитэ. Аҕа уонна уол уу-чуумпутук дьиэлэригэр айаннаабыттара. Сотору кэминэн Петр массыынатын ыытан иһэн:

Хайа, хайдах үөрэнниҥ? - диэн уолуттан ыйыта түстэ
Син, физкультураҕа биэс, атыттарга үс.
Ээ… Чэ, хомойума, мин да эн сааскар үстэн атын сыананы ылбат этим - диэт Петр, центральнай уулуссаттан, тахсан барда. Максим ону көрөн:
Дьиэбит атын сиргэ баар буолбат дуо? - дии түстэ
Ээ, итиннэ баарыын суоллара алдьаммыт этэ… Манан да бардахпытына тиийиэхпит…
Сөп-сөп - диэт Максим төлөпүөнүн аһан, доҕотторуттан кэлбит суруктары аахта. Ол кэмҥэ уулусса оруобуна психологическай ыарыылаахтар балыыһаларын таһынан ааһара. Петр ити куһаҕан сири түргэнник айаннаары гааһы эбии баттаата. Ол да буоллар, эр киһи балыыһаттан тахсан эрэр халлаан күөҕэ өҥнөөх кууркалаах дьахтары көрөн хаалла.
Ити дьахтар - Рита этэ. Билигин кини номнуо отут иккилээҕэ. Уон алта сыл псих балыыһаҕа сытан баран, билигин дьэ көҥүлгэ биир кууркалаах уонна быраастан “Проходила лечение сроком 16 лет. Полностью здорова” диэн суруктаах справкалаах тахсыбыта. Рита салгыы тугу гынарын билбэтэ. Билигин барар да сирэ суоҕа. Ол иһин саатар аҕыйах кэмҥэ дьиэни куортамныырга быстах үлэни көрдөнөргө түспүтэ. Дьахтар хас биирдии биллэрии дуоскатын кэрийэ сылдьан, киниэхэ ханнык үлэ барсарын быһаарыммыта. Ол эрээри үксүгэр эр киһи наада диэн суруктаах буолара.

8 чааһа

Маахыс аҕатын кытта дьиэтигэр тиийбитигэр, ааҥҥа кинилэри Стелла көрүстэ. Эдэр дьахтар, билигин аҕай оҥостубут смузитын иһэ-иһэ:

Хайа, Максик, оскуолаҥ бүттэ ду? - диэн ыйытта
Бүтэн… Хата аны үс ый ити сиртэн сынньаныам
Петя, эн уолбутугар этэ иликкин да?
Аа, кырдьык. Макс, бу сайыҥҥы сынньалаҥҥа биһиги бары, даачабытыгар айанныыбыт. Стелла айылҕаҕа сылдьыан баҕарта уонна эбии куорат тыаһыттан ууһуттан

сынньана түһээри. Онно гарааска эйигин уон алтаҕын туолбутун иһин миигиттэн уонна Стеллаттан бэлэх күүтэн турар.
Да? Тугуй?
Секрет. Биир нэдиэлэнэн барыахпыт. Оччоҕо билиэҥ - диэт Петр Стелланы кытта куукунаҕа баран хааллылар. Маахыс буолла төрөппүттэрэ туох бэлэҕин ылбыттарын таайа сатаата. Гарааска турар буоллаҕына туох эрэ тиэхиникэтэ буолуохтаах. Матасыыкыл эбэтэр массыына. Арааһа матасыыкыл буолуо, тоҕо диэтэр Маахыс уон үстээҕиттэн матасыыкылланыан баҕарбыта.
Биир нэдиэлэ биллибэккэ түргэнник ааспыта. Холодовтар малларын хомунан баран, икки көс куораттан тэйиэс турар “Сыырдаах” диэн нэһилиэккэ биэс сыллааҕыта туппут үс этээстээх даачаларыгар айаннаабыттара. “Кырдьаҕас киһи сэргэхсийдин” диэн Прокопийы кытта илдьибиттэрэ. Эр киһи инсультаан баран хаампат буолан, инбэлииттэр кэлээскэлэригэр олорон тиэниллэрэ. Нина Прокопийы салгыы харайарга аккаастаабыт буолан, Петр түргэн үлүгэрдик саҥа үлэһити була охсубута. Онтукалара сонно даачаҕа тиийиэхтээҕэ.
Үс чаас айаннаат Холодовтар даачаларыгар тиийбиттэрэ. Тиийэ түһээт, Маахыс сонно дьонун кыйдаан гарааска барбыттара. Петр сиэбиттэн элбэх бэйэлээх күлүүһү хостоон, наадалааҕы булан гараас аанын аспытыгар, Маахыс онно киирэ түһээт, күн уотугар кылабачыйа турар, үрүҥ өҥнөөх “Ямаха” хампаанньа оҥорбут матасыыкыла турарын көрө түстэ. Кини баҕа санаата туолбута. Маахыс төрөппүттэригэр махтанан баран, салгыы дьиэҕэ да киирбэккэ гарааска матасыыкылын кытта хаалбыта. Стеллалаах Петр буолла уолларын дьоллоон баран, кэлээскэҕэ олорор Прокопий Шамиловичы үтэн, дьиэҕэ киирбиттэрэ. Ол кэннэ Петр массыынаттан малларын киллэрэн саҕалаабыта. Оттон Стелла дэриэбинэни кэрийэ барбыта.
Петр бүтэһик суумканы киллэрбитин кэннэ, эмискэ калитка аана аһылла түстэ, уонна биир дьахтар аргыый аҕай киирэн хаалла. Эр киһи сонно:
Арааһа саҥа сиделка быһыылаах - дии санаата, уонна дьахтарга утары бараат:
Дорообо, мин Петр Алексеевич диэммин. Эһиги Маргаритаҕыт да ? - диэн ыйытта
Аһа, мин Маргарита диэммин. Эһиэхэ сайыҥҥы кэмҥэ үлэлии кэллим.
Сөп үчүгэй. Үчүгэйдик үлэлээтэххинэ кыһыҥҥы да кэмҥэ үлэлэтэ хаалларыахпыт. Кэлиҥ, билигин эһигини харайар киһигитин кытта билиһиннэриэм - диэт Петр дьиэҕэ киирдэ. Рита бэйэтин кытта илдьэ кэлбит таҥастаах суумкатын тутан баран эр киһини батыста. Иккиэн иккис этээскэ тахсан баран, Прокопий хоһугар киирэн баран, Петр :
Чэ, Маргарита, билсэн кэбиһиҥ бу - Прокопий Шамилович. Мин бастакы ойоҕум аҕата. Икки сыллааҕыта инсультаабыта, өтөр аҕай эмиэ иккистээн инсультаан орон тэллэх киһитэ буолбута. Кыайан саҥарбат, аһаабат,

хаампат. Ороҥҥо сытан тахсар. Эһиги кинини бүттүү харайыахтааххыт. Ити түннүк таһыгар турар хоруопкаҕа аһыыр аһа. Итинтэн ураты миини иһиэн сөп. Иһигэр анал туруупкалаах буолуо. Хойуута-убаҕаһа эмиэ анал туруупканан кэлэр - диэтэ
Сөп… Онтон мин ханна олоробун? Дьиэм суох ээ
Кэл, бу хос нөҥүө олоруоҥ. Өссө тугу ыйытыаххын баҕараҕын?
Тугу да ыйытарым суох. Махтал - диэн Рита этэ түһээтин кытта хоско Маахыс көтөн түһээт:
Паапа, харчыта биэр да, маҕаһыыҥҥа баран кола атыыластыам - диэтэ. Онуоха Пётр:
Маргарита, билсэн кэбис бу мин соҕотох уолум - Максим - диэн Маахыстаах Ританы билиһиннэрдэ. Рита уолу көрө түһээт, эмискэ уон алта сыл анараа өттүгэр төрөппүт уолун санаан ылла. Киниэхэ эмиэ, бу Маахыска курдук моонньугар кыракый мэҥнээх этэ. Эбиитин Маахыс Толикка олус маарынныыра. Эмискэ Ритаҕа: “Баҕар бу мин уолум буолуо” диэн санаа үөскээбитэ. Маахыс буолла, аҕатыттан харчы ылаат хостон тахсан барбыта.
Чэ, Маргарита, салгыы бэйэҕит билэр инигит тугу гынаргытын. Наада буоллахпына таһырдьа баар буолуом - диэт аны Петр тахсан барда. Рита буолла Маахыс туһунан өссө элбэҕи билиэн баҕарта. Ол иһин уолга кыра-кыралаан чугаһыахха наада, доҕор курдук буоларга.
Киэһэлик, дьиэ кэргэн бары хомуллан аһыы олорбута. Улахан остуолга Ританы эмиэ ыҥырбыттара. Маахыс уу-чуумпутук аһыы-аһыы сотору-сотору кинини саҥа эһэтин сиделката көрөрүн бэлиэтии көрдө. Ол эрээри уол тугу да саҥарбата. Остуолтан бастакы Стелла туран барта, ол кэннэ Петр. Маахыс Риталыын иккиэйэх хаалан хаалбыттара. Рита ол түгэнинэн туһанан, Маахыстан дьонун туһунан ыйытан барда:
Максим , эн төрөппүттэриҥ кимнээх буолаллар?
Ол эйиэхэ туохха нааданый. Эн мээлэ прислугаҕын эрэ. Билиэххин баҕарар буоллаххына, аҕам ити сылдьар. Ийэм буолла алталаахпар бэйэтигэр тиийиммитэ
Оо… Оттон ити аҕаҥ саҥа ойоҕо да?
Стелла дуо?
Кини
Аа, саҥа. Ол да буоллар ийэбинээҕэр үчүгэй…
Хайаан, ийэҥ эйигин оннооҕор күүскэ таптыыра буолуо дии
Таптыыра буоллар тымырын быстыа суох этэ. Чэ, хаал прислуга. Онто да суох эйиэхэ элбэҕи кэпсээтим - диэт Маахыс туран баран хаалла.

9 чааһа

Рита Холодовтарга үлэлээбитэ нэдиэлэ курдук буолбута. Дьахтар хас киэһэ аайы Прокопийга атаҕын имэрийэн эмтиирэ, араас нуучча классиктарын сэһэннэрин ааҕара. Уонна сорох ардыгар, Рита бэйэтин ыарахан олоҕун туһунан Прокопийы кытта үллэстэрэ. Киһитэ кинини бэрт үчүгэйдик истэн баран сытара.
Петрдаах Стелла буолла, ыаллыы олорор дьоннорун кытта билсиһэн, доҕордоһон нэдиэлэҕэ иккитэ шашлыктыы, бииргэ сир астыы барар буолбуттара. Маахыс даҕаны маннааҕы уолаттары кытта булсан, дьиэтигэр

букатын түүн биирдэ төннөрө. Сорох ардыгар саҥа матасыыкылыгар араас кыргыттары хатааһылыыра, сороҕор уолаттары кытта өрүскэ киирэн балыктыыллара. Онно сылдьан уолаттар табаахтаан, кыратык арыгылаан да ылааччылара.

Биир киэһэ, Маахыс кимниин эрэ охсуһан, сутуруга бүттүү хаан буолан кэлбитигэр, оруобуна Рита ааҥҥа көрсө түстэ. Төһө да уол утарсыбытын иһин, Рита кинини олоппоско олордон, сылаас уунан сутуругун сууйан барбыта. Маахыс ол тухары кими да чугаһаппат бэйэтэ уордайан туран барыан баҕарта да буоллар, олорорго тиийбитэ. Рита Маахыс сутуругун сууйан баран, тириитэ хастырыйбыт сиринэн пластырь диэннэрин сыһыаран биэрдэ. Онуоха Маахыс аргыыйдык, ахсааннаахтык махтанар бэйэтэ:

Махтал - диэт туран баран хаалла.
Рита уолугар көмөлөспүтүттэн үөрэрэ эрэ. Дьахтар билэрэ бу кини уон алта сыл анараа өттүгэр төрөппүт уола сылдьарын. Ону барытын өтөрдөөҕүтэ Маахыс пааспарын булан, уол төрөөбүт күнэ ыйа, Рита уолун төрөппүт сылын, ыйын дьылын оннооҕор күнүн кытта тэбис тэҥин көрөн билбитэ.
Ол иһин Рита Маахыска чугас буолаары, уолга таҥаһын сабын сууйан, өтүүктээн биэрэрэ. Чэй кутара, аһын бэлэмниирэ.
Биирдэ Рита Маахыска итии бэрэскини кытта чэйи аҕалбытыгар, уол:
Мин биллим хайаан наар миэхэ ону маны таһаргын - диэн соһуппута. Рита :
Максим, эн барытын өйдөөбүт буоллаххына үчүгэй. Аҕаҕар киэһэ этэбит буолла - диэбитигэр, киһитэ:
Туохха. Кини онно үөрүө суоҕа. Иккиэн кыракый кистэлэҥмит буолуо буолла - диэт оронуттан туран кэллэ уонна аргыый аҕай Ритаҕа чугаһаата
Аҕаҥ кырдьыктыы үөрүө суоҕа
Чэ, билигин кини да, Стелла да суох. Саҕалыахха
Тугу ? - диэн Рита Маахыһы өйдөөбүнэ ыйытта
Оттон билэҕин дии тугу саҕалыырбытын. Мин эмиэ чиэһинэйдик эттэххэ эйигин сөбүлүү көртүм - диэт Маахыс Ританы биилиттэн кууһан ылаат, ууруу-ууруу сыгынньахтаан барда.
Максим тохтоо! - дии-дии Рита утарса сатаата да, киһитэ ыытар санаата суоҕа. Онуоха киинэҕэ курдук, быыһанаары Рита туумбаҕа турар вазаны ылан Маахыс төбөтүгэр саайда. Ол эрээри киһитэ дөйөн хаалбата. Төттөрүтүн уордайан:
Хайаатыҥ ити аата , шл*ха! - диэн ыһытаат, Ританы иэдэһигэр оҕуста. Дьахтар ыарыытыттан Маахыс охсубут сирин ытыһынан тутта түстэ. Маахыс буолла
Хайа! Хайаан чуумпурдуҥ! Киэһэ аҕам кэллэҕинэ этэн биэриэм, эн миэхэ сыстаҥнаабытыҥ диэн! Оччоҕо мантан сонно көтөн тахсыаҥ! - диэт хостон тахсан барда. Рита буолла, уолуттан кэлэйэн аргыый аҕай муостаҕа олороот, сирэйин ытыһынан саптан баран ытаан барда

10 чааһа

Киэһэ, төрөппүттэрэ дьиэлэригэр төннүбүттэригэр, Маахыс эппитин курдук барытын аҕатыгар кэпсээбитэ. Онуоха Пётр Алексеевич

уордайан, туох буолбутун да хасыһан барбакка Ританы сонно уураппыта. Дьахтар дьиэттэн букатыннаахтык барыан иннинэ, Петр Алексеевичка:

Петр Алексеевич, баҕар эһиги өйдөөбөккүт буолуо да буоллар, эһиги уон алта сыл анараа өттүгэр мин төрөппүт уолбун уорбуккут. Онно эһиэхэ Толик диэн мин эдэр киһим көмөлөспүтэ. Ол иһин мин Максим дьиҥнээх ийэтэ буолабын - диэбитэ. Петр онуоха истэ да барбакка:
Бар мантан, сатана дьахтара! Аны биһиги олохпутугар кииримэ - диэн ыһытаан хаалбыта.

Ол кэннэ аҕыйах хонук ааспыта. Рита хамнаһын кыра тобоҕун ылбыт буолан, кыараҕас да буоллар кыбартыыраны куортамнаабыта. Дьахтар бэйэтэ буолла балыыһаҕа муоста сууйааччы буолан үлэлии киирбитэ. Төһө да Холодовтартан үүрүлүннэр, Рита уолун умнубата. Хайдах эрэ гынан Маахыстыын көрсүһэр санаалааҕа. Ол эрээри төттөрү “Сыырдаахха” барарыттан толлоро. Тиийдэҕинэ даҕаны Петр Алексеевич ааҥҥа да киллэрбэккэ үүрэн ыытыа этэ. Ол иһин бара да сатаабатаҕа.
Холодовтар буолла уруккуларын курдук олороллоро. Маахыс күнүн доҕотторун кытта атааран бүтэрэрэ. Онтон төрөппүттэрэ буолла, сир астаан тахсаллара. Петр улахан бэйэлээх биэдирэҕэ биирдии-биирдии отону хомуйан угарын олус сөбүлээбитэ. Киһи оннукка уоскуйан хаалар курдуга.
Самаан сайын барахсан биллибэккэ ааһаахтаабыта. Кыһыл көмүс күһүн кэлэн, от-мас саһаран, күн кыра-кыралаан кылгаан, түүн тымныйар буолбута. Холодовтар куоракка арыыйда хойутаан, балаҕан ыйын ортотун диэки төннүбүттэрэ. Куоракка төннө түһээт, нөҥүө күнүгэр Петр сонно уолун лицейга илдьэргэ соруммута. Онуоха диэн эр киһи сарсыарда эрдэ тураат массыынатын ититтэн, сапараапкалаан айанныырга бэлэмнэммитэ. Ол күн оруобуна ардах түһэ турар буолан, халтараан бөҕө этэ. Онтон иҥнибэккэ Петр уолун кытта айаҥҥа туруммуттара. Лицей куораттан кыратык тэйиэс соҕус буолан, массыынанан чаас курдугунан тиийэллэрэ. Маахыс аҕатын кытта ону маны кэпсэтэ-кэпсэтэ айаннаан истэхтэринэ, Петр Алексеевич утары Камаз сүүрдэн иһэрин көрүбүнэ , букатын икки массыына саайыллара аҕыйах миэтирэ хаалтын кэннэ эр киһи уруулун эмискэ уҥа диэки эргиппитигэр, инчэҕэй суол буруйуттан массыына бэйэтин ыйааһынын уйубуна тимир күрүөнү үлтү көтөөт суолтан сууллан түһэн, хаста да эргийэн баран дьэ тохтоото. Камаз суоппара сонно массыынатыттан тахсаат, суһал көмөҕө уонна милииссийэҕэ ыҥырбыта.
Петрдаах Маахыһы дьылҕа хаан ыйааҕын курдук, Рита үлэлиир балыыһатыгар аҕалбыттара. Онно аҕалаах уолга эпэрээссийэ оҥоһуллубута. Туруктара ыарахан этэ. Суол саахалыгар элбэх хааны сүтэрбит буоланнар иккиэннэригэр хаан наада буолбуттара.

Онуоха Стелла сонно сүүрэн кэлэн, иккиэннэригэр диэн хааны туттарбыта да, Маахыс адьас атын группа хааннаах эбит. Бастакы группа хаана хайдах да үһүскэ барсыбата. Онно дьэ Стелла билбитэ, Маахыс Петрга төрөппүт уола буолбатах диэн. Петр эбии хааны кутан биэрбиттэрин кэннэ, син эмп көмөтүнэн төһөмө бэттэх кэлбитэ. Аны эр киһи нөҥүө палаатаҕа уола өлөн эрэрин билэн, Маахыс курдук хаан группалаах дьону көрдөөн саҕалаабыта. Ол эрээри үһүс группа хаана уонтан биир эрэ киһиэхэ баар буолан, донор көстө илигэ. Кэмниэ кэнэҕэс көмө Холодовтар күүппэтэх киһилэриттэн кэлбитэ. Рита быраастар кэпсэтиилэриттэн уола өлөн эрэрин билэн ол күн сонно хаан туттарбыта. Дьахтар эмиэ үһүс группа хааннааҕа, уолун киэнин курдук.

Маахыс өрүттүбүтэ. Атаҕар сонно иккис күнүгэр турбута. Өссө балыыһаттан эрдэ тахсыан баҕарта да, быраастар ыыппатахтара “Өссө саатар нэдиэлэ курдук сыта түс” диэбиттэрэ.
Биир күн Маахыс палаататыгар сыттаҕына, аан аргыый аһылла түһээтин кытта Рита киирэн кэлбитэ. Дьахтар аргыый аҕай Маахыс таһыгар кэлэн орон кырыытыгар олороот:

Хайдаххыный, Максим - диэн ыйытта
Хайдах буолуомуй? Хата туох буолан миигин быыһаатыҥ? Миигин абааһы көрбөт этиҥ дуо, үлэҕиттэн уураппыттарыттан
Суох, эйигин бырастыы гыммытым номнуо…
Хайаан?
Тоҕо диэтэр…. - диэт Рита чуумпуран баран, төбөтүгэр этэбин ду, суох ду дии санаан баран:
Тоҕо диэтэр мин эйиэхэ төрөппүт ийэҥ буолабын - диэтэ.
Эс хайдах ол? Мин ийэм Валентина Прокопьевна диэн этэ
Эйигин, мин уон алта сыл анараа өттүгэр муус устар 25 күнүгэр , иккис нүөмэрдээх балыыһаҕа төрөппүтүм. Ол кэннэ аҕыйах хонугунан балыыһаттан тахсыбытым кэннэ, Толик диэн эдэр киһим, эн дьиҥнээх аҕаҥ, эйигин уоран баран ити Петр Алексеевичка атыылаабыта…
Чэ, албыннаан бүт… Бар мантан! Барытын айан этэҕин, эйигин бырастыы гынарбар - диэн Маахыс истибитин итэҕэйибинэ эттэ
Албыннаабаппын… Ити барыта кырдьык - диэт Рита оронтон тураат, ааҥҥа баран иһэн Петр Алексеевичтыын харах харахха көрсө түстэ
Туох барыта кырдьык буолар? Мин эмиэ билиэхпин баҕарабын …. - диэн эр киһи кытаанахтык эттэ
Паапа, көр бу уборщица эйиэхэ ийэҥ буолабын диэн туойа турар… Үчүгэй соҕустук миэстэтин буллар да
Маргарита, хаһан эрэ мин туох диэбиппиний? Эйигин аны биһиги олохпутугар кииримэ диэбитим. Билигин үчүгэйдик бар уонна төннүмэ хаһан даҕаны - диэт Петр ааны аста. Рита буолла, өрө тыынаат, Маахыс диэки көрөн кэбистэ уонна аргыый аҕай палаататтан тахсан барда.

11 чааһа

Рита бартын кэннэ, Маахыс сонно аҕатын диэки көрө түһээт:

Паапа, эн миэхэ дьиҥнээх аҕаҕын да? - диэн куттана-куттана ыйытта
Макс, эн

номнуо улахаҥҥын. Ол иһин баҕар кырдьыгы билэриҥ кэлбит буолуо…
Туох кырдьыгын? Ити уборщица эппитэ барыта кырдьык дуо?
Иһит, оччоҕо өйдүөҥ. Мин эн ийэҕин олус таптыыр этим. Ол иһин кэргэннэһэн баран сонно оҕо төрөтөргө санаммыппыт. Ону мин ол саҕана эдэр уол этим. Отуппун дьэ туолбут эр бэрдэ буола сырыттаам. Ону санаам оонньоон ийэҕэр эрэ буолбакка өссө биир атын дьахтарга эмиэ оҕону оҥорбутум. Дьылҕа хаан ыйааҕын курдук ийэҥ уонна ол дьахтар тэҥҥэ төрөппүттэрэ. Ол да буоллар араас-араас сиргэ. Биһиги ийэҕин кытта оҕобут хомолтолоох баҕайытык өлөн хаалта. Онтон анараа дьахтар уола тыыннаах төрөөбүтэ. Ону мин ол оҕону ылбытым. Быраабынан мин оҕом буолла. Дьахтар буолла төбөтүнэн ыалдьан псих балыыһаҕа киирбитэ. Ол оҕо буолла эн этиҥ - диэн Пётр бэйэтиттэн эбиилээх, албын соҕус кэпсээнин бүтэрдэ
Оччоҕо эн миэхэ аҕам буолаҕын , ийэм эрэ атын буолла
Сөпкө өйдөөтүҥ… Чэ, ити дьахтар кэпсээнин истимээр, ким билиэ баарай псих ыарыһахтар тугу саныылларын… Кини эйиэхэ ким да буолбатах.
Махтал , барытын кэпсээбиккэр - диэн Маахыс аҕатын кэпсээнин итэҕэйэн Бүөтүргэ эттэ.
Эйигиттэн кистэлэҥим суох. Баҕарар буоллаххына хаһан эмит дьиҥнээх ийэҕин булан билиһиннэриэм - диэт Петр тахсан барда.

Ол кэмҥэ Рита, балыыһаттан тахсаат дьиэтигэр барбыта. Дьахтар аан нөҥүө истибитэ , Петр Маахыска албын кэпсээни кэпсиирин, ол иһин аны Маахыс киниэхэ итэҕэйбэт буолуохтаах. Ол да буоллар ийэ сүрэҕэ хотторор санаата суоҕа, туох да буолбутун иһин, Рита уолугар кырдьыгы тириэрдиэ.
Ол курдук, Маахыс лицейыгар кыһын буолан истэҕинэ дьэ төннүбүтэ. Никиталаах Ганя доҕордорун аан таһыгар көрсүбүттэрэ. Үһүөн бэйэ-бэйэлэрин ахтыһан куустаһан ыллылар. Никита Маахыска ырбайа-ырбайа:

Чэ, Макс, бүгүн киэһэ шоулуу барар инибит - диэтэ.
Буолубуна… Хайа ити кимий? - диэн Маахыс муостаны сууйа сылдьар дьахтары көрөн доҕотторуттан ыйытта
Ээ, саҥа уборщица…. Ни че такая да?
Арааһа билэбин быһыылаах ити дьахтары - диэт Маахыс доҕотторун хааллараат дьахтарга чугаһаан барда :
Хайа, Маргарита, миигин сырса сылдьаҕын ду? - диэтэ. Рита кини диэки хайыһаат, үрдүктүк көрбүт уолу көрөн баран:
Эйигин батыһа сылдьабаппын… Үлэлии кэлбитим - диэт Маахыһы хараҕар көрдө
Чэ-чэ, үлэлээ. Биири өйдөө, мин кыыһа суохпун… - диэн Маахыс күлэ-күлэ доҕотторугар барда. Доҕотторугар тиийбитигэр, Ганя сонно:
Хайа, билэҕин дуо ити дьахтары? - диэн ыйытта.
Билэн. Төбөтүнэн ыарыһах… Сайын биһиэхэ оҕонньору харайбыта
Ээ, диэ. Киһи сибээстэспэт дьахтара эбит. Туох эрэ заразатын сыһыарыа - диэт Никита Рита диэки көрө-көрө күллэ. Ганя буолла чуумпу соҕустук:
Бардыбыт табаахтыы түһүөххэ - диэн тыл киллэрдэ.
Хата бардыбыт - диэт Маахыс сөбүлэһэн уолаттарын кытта оскуола иккис этээһигэр тахса турда.

12 чааһа

Рита балыыһаттан уурайан бу Лицейга үлэһит наада диэн биллэриини көрөн үлэлии кэлбитэ. Кини билбэтэ даҕаны Маахыс эмиэ бу Лицейга үөрэнэр диэн. Ол иһин уолун көрөн биир кэм соһуйбута , үөрбүтэ даҕаны. Ол да буоллар Рита Петр Алексеевичтан куттанан, Маахыстан куота сылдьар идэлэммитэ. Арай уол ханнык эмит кини сууйа сылдьар хоһугар киирдэҕинэ, дьахтар түргэн үлүгэрдик буута быстарынан тахсан барара.
Ол курдук хас да нэдиэлэ ааспытын кэннэ, биир үтүө күн оҕолор кыһыҥҥы тыаҕа күүлэйдии барбыттарыгар Рита кылаастары сууйа сырыттаҕына:

Үтүө күнүнэн! Бу нуучча тылын кылааһа дуо? - диэн эр киһи саҥата иһиллибитигэр дьахтар соһуйан дьигис гына түстэ. Ол кэннэ аҕыйах сөкүүндэ ааспытын кэннэ эргийэн көрбүтэ, биир үрдүк, кэтит сарыннаах, эдэрчи көрүҥнээх, эргэ джинса ыстааны кытта баайыы сибиитирэлээх эр киһи мичээрдээн баран турар эбит. Эр киһи илиитигэр улахан соҕус тимир холбуйаны тута сылдьар, арааһа саҥа техүлэһит быһыылаах.
Суох, бу история кылааһа - диэн баран Рита салгыы ыскаап быылын сотон барыах эбит да, ити эр киһи хараҕар хатанан хаалла, кими эрэ олус санатара. Онуоха киһитэ:
Сөп, махтал син биир. Мин Анатолий диэммин. Билсэн кэбиһиэххэ… Саҥа үлэһиппин - диэт баран хаалла. Рита буолла араас санаалары кытта туран хаалла.
“Анатолий…. Толя….” диэн ааты истэн дьахтар уруккутун санаан ылбыта. Ыарахан , киһи харах уута суох санаабат санааларын барытын Рита өйдөөн кэлбитэ. “Баҕар ити Толик буоллун. Тоҕо бачча сыл ааспытын кэннэ дьэ кэллэ? " - диэн ыйытыы дьахтар төбөтүттэн күнү быһа тахсыбакка сылдьыбыта.
Киэһэлик соҕус, Рита Регина Павловна диэн сэбиэдиссэй дьахтары кытта кэпсэтэргэ санаммыта. Бу сааһыра барбыт, куруук хара көстүүмнээх, суон өстүөкүлэлээх ачыкы нөҥүө көрбүт дьахтары кытта Рита олус да дьүөгэлии буолбаталлар син тыл булан кэпсэтэрэ. Регина Павловна кыыс ыарахан дьылҕатын билэрэ, ол иһин туох кыахтааҕынан көмөлөһө сатыыра. Куукунаҕа үөрэнээччилэртэн ордубут астары; араас бурдук аһын, үрүҥ аһы, мииннэри барыларын туспа иһиккэ кутуталаан Ритаҕа тиксэрэрэ.
Рита сэбиэдиссэй хоһугар киирбитэ, Регина Павловна соҕотох олороро. Хос иһэ хабыс хараҥата, остуолга эрэ турар лаампа уота дьахтар сирэйин уонна кумааҕыны сырдатара. Регина Рита киирбитин көрөн, төбөтүн көтөҕөөт:
Туох нааданый? - дии түстэ
Регина Павловна, эһиги көмөҕүт наада буолла - диэн баран Рита сэбиэдиссэй остуолун таһыгар турар уруккута тирии эбит да билигин

куоска хайа тарпытын курдук алдьаммыт эргэ дьыбааҥҥа кэлэн олордо. Онуоха:
Туох нааданый? Отчуот оҥоро олоробун…. - диэтэ төбөтүн да көтөхпөккө, калькуляторга тугу эрэ суотттуу-суоттуу Регина Павловна
Регина Павловна, баһаалыста ити саҥа үлэһит Анатолий туһунан матырыйаал булуоххут дуо, ханна төрөөбүтүн, аатын суолун диэбит курдук
Ол Анатолий эйиэхэ кимий?
Арааһа урукку уолум быһыылаах. Хаһан эрэ кэпсээбитим дии , Толик диэн ааттаах эдэр киһилээх этим диэн…
Чэ, иллэҥ кэм көһүннэҕинэ докумуоннары хаһа
түһүөм, онно баара буолуо
Махтал , Регина Павловна… Туох да көмө наадата суох дуо?
Суох… Наада буоллаҕына этиэм. Билигин бар ду, мэһэйдээмэ. Улахан эппиэтинэстээх үлэни үлэлии олоробун - диэн Регина Павловна Ританы сымнаҕастык үүрдэ. Онуоха дьахтар
Сөп…. Сарсыҥҥы диэри… - диэт тахсан барда.

Ол кэмҥэ, Маахыс утуйаары сытан Ританы саныы-саныы иһигэр:

Арай ити дьахтар албыннаабат буолуо, баҕар кини дьиҥнээх ийэм буолуо? - диирэ да, аҕата эппитин өйдөөн кэллэҕинэ, ол санаалара ханна эрэ ыраах куотан хаалаллара. Оннук санааҕа ылларан сыттаҕына Никита:
Макс, туох буоллуҥ? Бүгүн букатын сэрээтэ бүппүт төлөпүөн курдук сылдьыбытыҥ…. Наар дөйөн хаалар курдуккун. Урут итинник буолбатах этиҥ дии - диэн Маахыһы төттөрү бу сиргэ аҕалла
Ээ, суох. Батябын саныыбын…. Өтөрдөөҕүтэ ийэм миэхэ төрөппүт ийэм буолбатаҕын билбитим…. - диэт Маахыс туумбатыгар турар төрөппүттэрин кытта түспүт хаартыскатын көрөн ылла. Никиталаах Ганя буолла, Валентина Маахыс ийэтэ буолбатаҕын билэн:
Кырдьык дуо? - дэһэ түстүлэр
Кырдьык-кырдьык, “зуб даю”. Билигин бу сытан саныыбын дьиҥнээх ийэм ким буоларын
Оттон аҕаҕыттан ыйытыаххын - диэн Никита усхатык эппитигэр, Маахыс аны ийэтин туһунан истэр санаата суоҕуттан:
Ыйытыам сарсын. Чэ, уолаттар утуйуохха. Билигин өссө утуйбатахпытын билэн “Эриэппэ” кэлиэ - диэн тиэмэни уларытаат хайыһан баран, утуйбута буолла.
Хас да мүнүүтэ ааспытын кэннэ, хос иһэ чуумпуран ханна эрэ чаһыы “тыс-тыс” диэн үлэлиирэ иһиллэр эрэ буолбута. Түннүк нөҥүө буолла, кыһыҥҥы чуумпу, былыта суох , туолбут ыйдаҥалаах халлаан турара. Киһи манныкка сылаас дьиэҕэ, суорҕаҥҥа дэлби сууланан баран итии, саахардаах чэйи эрэ иһиэх санаата кэлэрэ.

13 чааһа

Нөҥүө күнүгэр, Маахыс уолаттарынааҕар эрдэ уһуктан, таҥнан баран аллараа этээскэ бибилитиэкэҕэ түһэн ким да истибэтинэ аҕатыгар эрийбитэ. Петр сонно ылбатаҕа. Эр киһи уола үһүстээн эрэ эрийбитин кэннэ төлөпүөнү ылан, нэһиилэ:

Алло, туохха? - диэтэ. Кини куолаһынан дьэ утуйан турбут киһини билиэххэ сөбө этэ
Паапа, кэпсэтии баар….
Тугуй?
Өйдүүгүн, хаһан эрэ балыыһаҕа сыттахпына,

эн эппитин дии миэхэ “Баҕарар буоллаххына дьиҥнээх ийэҕин кытта билиһиннэриэм " диэн? Ол иһин билигин мин ийэбин кытта көрсүһүөхпүн баҕардым. Хаһан көрсүһүөхпүн сөбүй - диэн Маахыс баҕатын аҕатыгар эппитигэр, Петр туох диирин билибинэ хас да мүнүүтэ саҥарбата.
Алло, паапа истэҕин дуо?
Аа, истэбин-истэбин… Ийэҕин икки күнүнэн сынньалаҥнарга булан аҕалыам - диэт Петр төлөпүөнү түргэн соҕустук ууран кэбистэ. Эр киһи ити кэпсэтиитинэн ойоҕун уһугуннарбыта. Стелла , Петр уолун кытта кэпсэтиитин истэн баран:
Туох диир Максик? - дии-дии эрэ төттөрү оронугар сыппытыгар төбөтүн Петр түөһүгэр уурда
Дьиҥнээх ийэбин бул диир… Бу сынньалаҥнарга билиһиннэриэх буоллум…
Валентина өлбүтэ үйэ буолла буолбат дуо? Ханнык ийэни булаҕын?
Валентина кини ийэтэ буолбатах. Мин эйиэхэ кэпсээбэтээм эрээри, мин эмиэ киниэхэ төрөппүт аҕа буолбатахпын…
Оччоҕо кимий кини? Подкидыш дуо?
Билиэххин баҕарар буоллаххына иһит…. Уон алта сыл анараа өттүгэр, Валентина оҕо төрөппүтэ, уолу. Онтукабыт буолла өлбүт оҕо төрөөбүтэ. Онуоха ити Прокопий Шамилович куттаан туран миигин атын оҕону булан аҕал диэбитэ. Арай ону гымматахпына биисинэһэ суох хаалыахтаах этим… Сөбүлэһэргэ тиийбитим уонна биир уолу булан , Маргарита диэн Валентинаны кытта тэҥ күҥҥэ төрөппүт кыыстан оҕотун уордарбытым…
Сүрүн… Хайаан миэхэ итини барытын сонно кэпсээбэтэххиний кэргэннэспиппит кэннэ… - диэт Стелла эрин саҥа көрбүт киһитин курдук көрдө. Петр буолла
Куттаммытым… Кистэлэҥ буоллаҕа ол барыта. Оҕону уорбуппут туһунан мин уонна Прокопий эрэ билэр. Уолу аҕалбыт киһини, Толигы, онно собуот таһыгар өлөрбүтүм диэххэ сөп… - диэн туохтан да кэлэйбэт, кэмсиммэт, төттөрүтүн бэйэтин быһыытынан киэҥ туттар киһи курдук эттэ
Петя, арай Максикка барытын кэпсээтэххинэ?
Билигин киниэхэ олоҕор ыарахан кэмнэр. Этэ сиинэ дьэ ситэр, сайдар, улахан киһи буолар сааһа. Оннук сааска оҕолор олус уйан буолаллар. Кырдьык киниэхэ ыарыылаах буолуо. Ол кэриэтэ “ийэтин” кытта билиһиннэрээ инибин - дии-дии Петр оронуттан тураат таҥнан барда. Эр киһи бастаан бүрүүкэтин, онтон хаар курдук үрүҥ өҥнөөх ырбаахытын кэттэ. Стелла буолла хас биирдии кини хамсаныытын көрө-көрө, туох эрэ диэри гынан баран саҥарбата. Петр, таҥнан бүтээт, бэтсээгин көннөстө-көннөстө, үлэтигэр бараары туран ойоҕун сүүһүгэр “чоп” гынан уураан ылла уонна истиҥник:
Киэһээҥҥи диэри - диэт аргыый аҕай хостон тахсаат, ааны сабан кэбистэ.

Уонча мүнүүтэ курдугунан, Петр номнуо бэйэтин хампаанньатын офиһыгар тиийэн үлэлии олороро. Сэкиритээрэ киирэн:

Петр Алексеевич, манна илии баттааҥ - дии-дии эр киһи иннигэр докумуон

бөҕөтүн аҕалан ууран кэбистэ. Петр онуоха наадалаах сиргэ илии баттаан баран:
Миэхэ ханнык эмит тыйаатыр актрисата наада. Уонна ким да билбэтэх көрбөтөх, сүрүн оруоллары оонньооботох дьахтар буолуохтаах - диэн сорудах биэрдэ. Онуоха сэкиритээр
Сөп, Петр Алексеевич, булуохпут - диэт төлөпүөнүн хостоноот түбүс түргэнник кабинеттан тахсан барда.
Күн ортото, Петр үлэһиттэрин кытта мунньахтаан, инвестордары кытта кэпсэтэн, партнердары кытары чэйдээн бүтэн баран, сынньана таарыйа кириэһилэтигэр олорон утуйа түстэ. Ол олордоҕуна, ааны аргыый аҕай сэрэнэн-сэрэнэн тоҥсуйан баран, сэкиритээр кыыс киирэн кэлээт:
Петр Алексеевич, сорудаххытын толордум - диэн аргыыйдык тойонун соһутумаары ботугураан эттэ. Петр син бэттэх төһөмө баар буолан, сэкиритээр куолаһын истэн сонно уһукта түстэ.
Толордуҥ да?
Толорон
Маладьыас, Юля. Бу ый бүтүүтүгэр премия биэриэм….
Махтал. Билигин артыысканы кытта билиһиннэриэм - диэт сэкиритээр тахсан барда. Сотору кэминэн аан аһылла түһээтин кытары, хоско орто саастара, намыһах уҥуохтаах, маҥхайан эрэр баттахтаах дьахтар киирэн кэллэ. Кини тойон иннигэр маннык көстүүтүттэн кыбыстара сирэйигэр көстө сылдьара. Эргэ халлаан күөҕэ өҥнөөх сиэҕэ алдьаммыт ырбаахытын көннөстө-көннөстө, аргыыйдык:
Дорооболоруҥ - диэтэ.
Дорообо, мин Петр Алексеевич диэн буолабын. Эһиги ким диэн ааттаах суоллааххытый?
Родинкова Зинаида Егоровна, тыйаатыр актрисатабын….
Сөп… Сүрүн оруолларга оонньуур этиҥ дуо?
Хомойуох иһин суох. Билигин эдэр көлүөнэ ыччаттарын ыла сатыыллар сүрүн оруолларга…
Сөп… Үчүгэй… Оччоҕо эһиэхэ мин сүрүн оруолу биэриэм бэйэм испэктээкэлбэр. Эһиги оруолгут буолла, псих балыыһаттан тахсыбыт отут икки саастаах, уон алта сыл анараа өттүгэр хаалларбыт уолун көрдүүр дьахтар. Ааккытын хаалластыаххытын син… Барытын мин эппитим курдук оҥордоххутуна гонораргын үрдүөҕэ.
Хаһан ханна ол оруолу толоробун. Уонна тугу саҥарарбын суруйан биэриэххит дуо?
Эбэһээт. Кэлиҥ эрэ, билигин кимиэхэ ол оруолу толороргутун көрдөрүөм - диэт Петр туумбатын таһыгар кэлээт, эрдэ бэлэмнээбит суон паапкалаах Максим туһунан матырыйаалы ылаат, Зинаидаҕа биэрдэ.
Ити мин уолум, Максим Петрович Холодов диэн. Уон алталаах. Лицейга үөрэнэр. Кини мин иитиэх уолум. Дьиҥнээх ийэтин кытта билсиһиэн баҕарар, ону эн ол ийэ оруолун толоруохтааххын. Үчүгэйдик ааҕаарыҥ уолум тугу сөбүлүүрүн сөбүлээбэтин. Ити паапка ортотугар эһиги тылгыт баар буолуо. Уолбун кытта кэпсэтэргит саҕана ити тылгытын тутуһа сатаарыҥ. Мэйиҥ , бу буолла төлөбүргүт аҥаара - диэт Петр , Зинаида иннигэр сүүрбэччэ кытара сылдьар биэс тыһыынчалаах

купюралары уурда.
Сөп. Барытын эппиккит курдук толоруом… - дии-дии Зинаида харчытын ылан сиэбигэр уктан кэбистэ
“Испэктээкэлбит” өйүүн буолуо. Бэлэм буолаарыҥ. Барыаххытын сөп - диэн баран Петр кириэһилэтигэр олороот, төлөпүөнүн хаста. Зинаида буолла:
Өйдөөтүм - диэн кылгастык этэн баран, паапкатын туппутунан кабинеттан тахсан барда.

14 чааһа

Петр Алексеевич уон алта сыл кистии сылдьыбыт кистэлэҥэ тахсыбат гына, туох баарынан онтукатын кистии сатыыра. Бэл диэтэр Зинаиданы булан, Маахыска диэн туспа “испэктээкэл” толороору сылдьаллара.
Ол кэмҥэ буолла, Маахыс дьиҥнээх , кинини тоҕус ый сүрэҕин анныгар илдьэ сылдьыбыт ийэтэ, Регина Павловна көмөтүнэн, саҥа үлэһит Анатолий, уон алта сыл анараа өттүгэр таптыы сылдьыбыт бэл диэтэр киниттэн оҕону төрөппүт киһитэ буоларын билбитэ. Рита ол сонуну истэн баран, бастаан итэҕэйиэн баҕарбатаҕа да, биир күн Толик киниэхэ барытын кэпсээбитигэр дьэ итэҕэйэн барбыта.
Анатолий, эбэтэр усхалыы эттэххэ Толик, бу Лицейга алҕас үлэлии кэлбэтэҕэ. Кини олоҕун уон сылын ыраах хоту вахтаҕа атааран баран, бу кэнники алта сылга Ританы уонна уолун Родигы көрдөөн саҕалаабыта. Анатолий, араас вахтаҕа барытыгар үлэлээбит буолан син элбэх доҕоттордооҕо-атастардааҕа. Кинилэр көмөлөрүнэн эр киһи бастаан уолун ол кэннэ Ританы булбута. Кини сайынын хас да нэдиэлэ устата, Петр Алексеевичы уонна Маахыһы ыраахтан кэтээн көрбүтэ уонна уолун, Петр Алексеевич букатыннаахтык харчы көмөтүнэн иирдибитин быһаарбыта. Ону тэҥэ, Рита эмиэ уолугар чугаһыы сатыырын көрөн, эр киһи аны Рита олоҕун кэтээн көрөр буолбута. Уонна биир үтүө күн Анатолий , Рита Лицейга үлэлии киирбитин билэн, кинини батыһан кэлэн бу үөрэх кыһатыгар үлэһит буолбута.
Биирдэ, үөрэх бүтэн үөрэнээччилэр хосторугар тарҕаспыттарын кэннэ, Анатолий Ританы биир ханнык эрэ биридимиэт хоһугар ыҥырбыта. Эр киһи кэпсэтиилэрин туохтан саҕалыырын эрдэттэн бэлэмнэммит буолан, Рита киирэ түһээтин кытары, саҥаран барбыта.

Рита, дорообо. Баҕар билбитиҥ буолуо миигин…. Толя Вершинин буолабын
Ол иһин даҕаны, ханна эрэ көрбүт киһим этиҥ… Хайа, төһө баайдык тоттук олордуҥ, оҕобун уоран бараҥҥын! - диэн Рита Толикка ыһытаан барда
Чиэһинэйдик эттэххэ, соччото суохтук. Оҕону уоран баран, Петрга аҕалан биэрбитим да, киһим харчыны төлөөбөтөҕө. Төттөрүтүн кырбаан өлөрө сыспыта. Эбиитин барыан иннинэ дьэ миигин өллүн диэн массыынанан үрдүбүнэн айаннаабыта. Хата тыыннаах хаалбытым. Ол да буоллар доруобуйабар охсубута. Бүөрүм мөлтөх ол иһин ыйын аайы балыыһаҕа баран көрдөстөбүн…
Кэһэйбитиҥ буолуо… Харчы туһугар төрөппүт оҕоҕун атыылаабытыҥ

иһин эйиэхэ итинник Үрдүк Айыылар иэстэһэллэр
Рита, миигин бырастыы гын. Акаары киһи эбиппин. Ким эдэр сылдьан сыыспатаҕай, бары сыыһаллар. Барытын хаттаан саҕалыахха - диэт Толик Ритаҕа ыкса чугаһаат дьахтары биилиттэн кууста. Онуоха Рита утарылаһан, Толигы үтэн ыытаат
Чугаһаама миэхэ! Чиэһинэйдик эт туохха кэлбиккин! Харчы наада буоллаҕына киридьиит да ылан биэриэм!
Эйигиттэн тугу да ылбаппын… Үлэлии диэн кэлбитим - диэт Толик өрө тыынаат, маллардаах дьааһыгын ылан баран, хостон тахсан барда.
Рита буолла, Толик эппитин соччо итэҕэйбэтэ. Иһигэр: “Харчы көрдөөрү кэлбит буолуохтаах. Син биир кини курдук дьон уларыйбаттар” диэн кэбистэ.

15 чааһа

Бүгүн сынньалаҥ күн буолан, сорох үөрэнээччилэр дьиэлэригэр тарҕаспыттара. Маахыс доҕотторун, Никиталаах Ганя эмиэ төрөппүттэрэ кэлэн сынньалаҥнарыгар дьиэлэригэр ылбыттара. Маахыс буолла бүгүн ийэтин кытта көрсүһэр күнэ буолан, ханна да барбакка аҕатын массыыната кэлэн Лицей таһыгар тохтуур күүтэн түннүгү маныыра.
Оттон Петр Алексеевич ол кэмҥэ Зинаиданы кытары Лицейга Маахыс иннигэр “испэктээкэл” туруора айаннаан испиттэрэ. Зинаида бу бастакы сүрүн оруола буолан кыратык долгуйара. Дьахтар өйдүүрэ туохха баран иһэрин ол да буоллар киниэхэ харчы наада буолан оруолун толорор санаалаах олороро.
Иккиэн уу-чуумпутук Лицейга айаннаан истэхтэринэ, Зинаида Петрдыын бастакы билсибит күнүттэн ыла ыйытыах буолбут ыйытыытын ыйытта:

Петр Алексеевич, онтон уолгут дьиҥнээх ийэтэ ханна барбытай? - диэн Зинаида Пётр Алексеевичы соһутта.
Ханна буолуой, халлааҥҥа… Уонна ол туһунан аны ыйытыма - диэт Петр кыратык гааһы баттаан биэрдэ. Сотору кэминэн Лицей кырыыһата көһүннэ.
Бэлэмнэн - дии-дии Петр массыынатын Лицей территориятыгар урууллаан, анал парковкаҕа кэлэн тохтоотто. Эр киһи массыынатын мотуорун умуллараат, бэтсээгин ис сиэбигэр төлөпүөнүн уктаат, таҥаһын көннөстө-көннөстө массыынатыттан түстэ. Маахыс ол кэмҥэ түннүгүнэн аҕата айаннаан кэлбитин көрөн сонно таһырдьа ыстанна. Уол үһүс этээстэн ыксаан аҕай кирилиэһинэн түһэн, таһырдьа тахсыбытыгар, Петр күлэ-күлэ истиҥник мичээрдээт киниэхэ чугаһаан баран:
Аҕыннахпын эйигин - диэт Маахыһы кууһан ылла
Мин эмиэ эйигин аҕынным. Оттон ийэм ханна баарый?
Баар, массыынаҕа олорор - диэт Петр массыынатыгар бараат, ааны аспытыгар массыынаттан биир кыракый уҥуохтаах хатыҥыр дьахтар түстэ. Маахыс кинини көрө түһээт хайдах эрэ сирэйигэр уларыйан хаалла. Ийэм итинник буолуо диэн санаабатаҕа. Зинаида буолла оруолун толорон Маахыска чугаһаат:
Эйигин өр да көрдөөтөөм буолла - диэт уолу кууһан ылла. Маахыс

онуоха ийэбин көрүстүм диэн үөрбэккэ төттөрүтүн:
Эн миэхэ ийэм буолаҕын дуо? - диэн Зинаиданы көрө-көрө сэргэммиттии ыйытта
Уонна ким буолумуй… Эйигин уон алта сылы быһа көрдөөн баран буллум дии хата. Аны хас сынньалаҥ ахсын көрсүһэр буолуохпут… Мин аатым Зинаида диэн
Аҕам сүбэлиэ суоҕа көрсүһэрбитигэр
Хайаан? Сөбүлэһэбин. Оҕо ийэтин билиэхтээх буолла. Төһө баҕарар көрсүһээриҥ - дии-дии Петр төлөпүөнүн көрбүтэ буолла. Онуоха Маахыс салгыы ийэтин кытары кэпсэтимээри:
Чэ, билсистибит, онон бүтэр. Мин дьиэ үлэ оҥостуохтаахпын - диэт Лицейга киирээри гыммытыгар, Пётр:
Макс, ийэҕэр үөрэнэр оскуолаҕын көрдөр да. Уонна Зинаида эйиэхэ көмөлөһүө буолла дьиэ үлэҕин аахтаргар. Мин суһаллык мунньахха айаннаатым, киэһэ кэлиэм - диэтэ. Маахыс онуоха сөбүлээбэтэхтии өрө тыынаат, сутуругун имэрийдэ уонна баҕарбатар да:
Бардыбыт, ийэ - диэт Зинаиданы илиититтэн ылаат Лицейга киллэрдэ.
Ол кэмҥэ оруобуна көрүдүөргэ Рита муостаны сууйа сылдьар этэ. Дьахтар эмискэ аан тэлэс гыммытыгар Маахыс кими эрэ кытта киирэн кэлбитин көрө-көрө, уола ханнык дьахтары батыһыннара сылдьарын интириэһиргээтэ ахан. Уонна ол дьахтар кимин билээри, Рита Маахыска чугаһаат:
Максим, дорообо. Бу кимий? - дии-дии Зинаида диэки көрдө. Онуоха Маахыс:
Дорообо-дорообо. Билсэн кэбис, бу ийэм Зинаида…. аҕатын аатын билбэппин - диэбитигэр , Зинаида:
Зинаида Егоровна диэммин - диэн бэйэтин билиһиннэрдэ.
Ээ, сөп. Мин Маргарита диэммин…
Билсэн кэбиһиэххэ - диэт Зинаида Ритаҕа туох эрэ диэри гыммытыгар, Маахыс:
Чэ, билсистигит онон бүтэр. Бардыбыт оскуоланы көрдөрүөм - диэт ийэтин илдьэ барда.
Рита буолла иһигэр: “Арааһа аны миигин итэҕэйииһи да суох буолбут быһыылаах. Ити дьахтары ийэм дии санаабыт” - диэн кэбистэ.

16 чааһа

Киэһэлик, Петр үлэтиттэн бүтэн Зинаиданы ыла Лицейга кэлбитэ. Эр киһи массыынатын тохтото түһээтин кытары Лицей аана тэлэс гынна уонна Маахыс эмискэ тахсаат, аҕатыгар сүүрэн кэллэ. Петр онуоха мотуорун умуллараат, бэтсээгин көннөстө-көннөстө массыынаттан түһэн уолугар:

Хайа, Макс, ийэҕин кытта төһө үчүгэйдик бириэмэҕин атаардыҥ? - диэтэ. Онуоха Маахыс аҕата итини ыйытыахтааҕын күүппүт курдук, сонно:
Аанньа буолуой. Баһаалыста ити дьахтары илдьэ бар уонна аны аҕалыма. Букатын шизофреничка, төбөтүнэн ыарыһах эбит…. - диэн үҥүстэ
Уоскуй-уоскуй. Илдьиэм билигин. Эйигин инньэ диэҕи дии санаабытым, ол иһин ийэҕин кытары бачча сылы быһа билиһиннэрбэккэ сылдьыбытым
Сөпкө гыммыт эбиккит. Ити дьахтары билиэхпин баҕарбаппын! Хата доҕотторум суох буоланнар, бааллара буоллар күлүү гыныа этилэр - диэт Маахыс Лицей диэки хайыһаат, аантан

Зинаида тахсыбытын көрдө. Петр онуоха сонно дьахтарга сүүрэн бараат, Зинаиданы сиэтэн аҕалан массыынаҕа киллэрдэ. Уонна уолугар кылгастык:
Аныгы нэдиэлэҕэ диэри - диэт массыынатыгар олорон баран, мотуорун собуоттаат аргыый аҕай кэннилээн барда. Сотору кэминэн хара сирэйдээх Крузак Лицей территориятыттан тыраассаҕа тахсаат, куорат диэки элээрдэ турда. Маахыс массыына көстүбэт буолуор диэри көрөн турда. Ол эрэ кэннэ, илиитэ тоҥон түргэн соҕустук төттөрү Лицейыгар киирдэ.
Оттон Петр буолла , айаннаан иһэн аҥаар илиитигэр бэтсээгин ис сиэбиттэн харчыны хостоот, таһыгар олорор Зинаидаҕа биэрэн баран:
Махтал, бэркэ оонньообуккут оруолгутун. Харчыгыт тобоҕун ити биэрдим. Кыратык бэйэбиттэн эбэн биэртим… - диэтэ
Эһиэхэ махтал, итинник эппиэтинэстээх оруолга миигин ыҥырбыккытыгар…
Баан таһыгар түһэрдэхпинэ бэйэҕит такси ыҥырынан дьиэҕитигэр айанныаххыт дуо?
Айанныам
Сөп оччоҕо - диэт Петр, уулуссаттан тахсаат, куорат саамай бөдөҥ бааныгар кэлэн тохтоото. Онуоха Зинаида өссө биирдэ махтанаат массыынаттан таҕыста. Ол кэннэ Петр, былаана туолбут киһи быһыытынан толору настарыанньалаах дьиэтигэр айаннаата.

Куорат сыантырыгар баар түөрт хостоох, мааны маллаах-саллаах кыбартыыра хаһаайынын иччитэх көрсүбүтэ. Петр Алексеевич кинини ким да көрсүбэтэҕиттэн муодарҕаан хостор устун хааматалыы-хааматалыы иһиллэр гына:

Стелла! Мин кэллим - диэн көрдө да, ким да эппиэттээбэтэ. Урут баччаҕа Стелла куруук дьиэтигэр баар буолааччы. Бу бүгүн тугу да эппэккэ баран хаалбытыттан, Петр долгуйан барбыта. Ойоҕор эрийэн көрбүтэ, Стелла куолаһын оннугар оператор эппиэттээт “Абонент недоступен” диэн кэбистэ.
Петр ойоҕун күүтэр түбүккэ түстэ. Эр киһи сотору-сотору түннүккэ кэлэн уулусса устун баран эрэр дьону көрө-көрө баҕар Стелланы көрүөм диирэ.
Стелла буолла дьиэтигэр чаас ааспытын кэннэ дьэ кэлбитэ. Дьахтар букатын холорук курдук кыбартыыраҕа көтөн киирээт, сонно таҥаһын устан баран ыйаабакка эрэ сиргэ быраҕан баран, Петр кабинетыгар сүүрэн барда. Эдэр дьахтар сирэйигэр толору дьоллоох киһи дьүһүнэ көстөрө. Петр ойоҕо кэлбитин көрөөт сонно:
Стелла, ханна сырыттыҥ? Долгуйдум ахан - дии түстэ уонна аргыый аҕай кэлэн ойоҕун кууһан ылла
Петя, эйиэхэ наһаа үчүгэй сонуннаахпыт! - дии-дии Стелла аҕылыы-аҕылыы этээт, чуут ыстаҥалаабата эрэ.
Тугуй? Туох буолла?
Петя, мин хат буолбуппун. Билигин аҕай УЗИга баран түспүтүм. Сотору төрөппүттэр буолуохпут - диэт Стелла ыксаан аҕай суумкатыттан УЗИга быраас дьахтар биэрбит кумааҕытын хостоот, Петрга аста. Петр Алексеевич ону түргэн үлүгэрдик иһигэр ааҕаат, туох диэн

суруллубутун өйдөөн баран:
Стелла сотору уол оҕолонор эбиппииит! - дии-дии ойоҕун көтөҕөн ылаат салгыҥҥа эргиттэ
Уой! Түһэр… - диэн Стелла ыһытаабытыгар, Петр ойоҕун аргыый аҕай сиргэ туруораат өссө биирдэ:
Стелла, махтал… - диэтэ
Аны биэс ыйынан кырачааммыт күн сирин көрүө… - дии-дии Стелла иһин имэриннэ.
Ол кэмҥэ буолла, Ританы эмиэ Толик ыҥырбытыгар дьахтар киниэхэ баран иһэрэ. Толик эппитинэн кинини кытаанах кэпсэтии күүтэрэ. Рита барытыгар бэлэм этэ. Олоҕун уон алта сылын псих балыыһаҕа атаарбыт киһи аны туохтан да куттаммата.
Рита Лицей куукунатыгар киирэ түһээт, биир билииккэ таһыгар турар остуолга Толик чэй иһэ олорорун көрдө. Дьахтар киниэхэ чугаһаат:
Туохха ыҥырдыҥ - диэбитигэр, Толик соһуйан чэйиттэн чичэйэ-чичэйэ :
Манна олор - диэт бэйэтин утарытыгар турар устуулу ыйда. Рита сэрэнэн-сэрэнэн устуулга олороот Толигы көрө түстэ уонна кытаанахтык:
Чэ, эт туохха ыҥырбыккын - диэтэ
Рита, мин биир ыйытыылаахпын. Ити уон биирис кылааска үөрэнэр уол баар дии, Максим Холодов, ити кини аҕата баарыын кэлэн барта да?
Крузак массыыналаах буоллаҕына кини…
Ол иһин даҕаны. Ити киһи Петр Алексеевич Холодов диэн. Уон алта сыл анараа өттүгэр киниэхэ оҕобутун атыылаабытым. Бу кэнники кэмҥэ саныыр буоллум, арааһа ити Максим эн биһикки уолбут быһыылаах…
Мин уолум, эйиэнэ буолбатах… Эн уон алта сыл анараа өттүгэр Петр Алексеевичка биэрбэтэҕиҥ буоллар, билигин уолум миигин кытта буолуо этэ….
Эппитим дии, сыыспыппын диэн… Арай билигин милииссийэҕэ тыллаатахха…
Ол онно тиийэн баран туох диэригин! Эйигин күлүү эрэ гыныахтара, уон алта сыл буолан баран дьэ өйдөнөн кэлбит диэн…
Оччоҕо тугу гыныаххын баҕараҕын? - диэт Толик Ританы көрөн олордо.

17 чааһа

Рита тугу эрэ толкуйдаан чуумпуран хаалла. Толик кини туох диирин эрэммиттии күүтэн олорор, сорох ардыгар чэйин иһэн ылар. Сотору эр киһи тулуйубуна:

Чэ, тугу быһаарынныҥ - дии түстэ
Толик эн миэхэ тылгын биэр Максим олоҕор орооспоппун диэн…
Хайаан? Уолбут дии
Ол да буоллар. Мин эмиэ бастаан киниэхэ чугаһыы сатаабытым, бэл диэтэр кинилэргэ үлэлии сылдьыбыттаахпын… Бу кэнники кэмҥэ, миэхэ маннык санаа кэллэ “Тоҕо мин кинилэр дьиэ кэргэннэригэр киирэ сатыыбын?”. Петр Алексеевич Максимы бэйэтин уолун курдук иитэн киһи гыммыт. Сотору уон биирис кылааһы бүтэрэн олох киэҥ аартыгар үктэниэ. Уонна бүгүн Петр бэйэтин киһитин аҕалан, Максимҥа ийэҥ диэн билиһиннэрбитэ…
Рита, өйдөөн көр да, эн тоҕус ый сүрэҕин анныгар илдьэ сылдьыбыт оҕоҕун хайа эрэ билэр билбэт атын киһиҥ иитэрэ сөптөөх дуо?
Толик, аргыый! Мин эмиэ элбэхтэ инньэ дии санаабытым да, баҕар Максимы Петр ииппитэ

сөптөөх да буолуо… - дии-дии Рита Толикка кытаанахтык этэ сатаата.
Оччоҕо итинэн эн биһиги уолбутун куһаҕаннык иитиэ этибит диэн этэ сатыыгын да!?
Оннук буолбатах, Толик! Хас биирдии төрөппүт оҕотугар үчүгэйи эрэ баҕарар. Ону баҕар биһиги Максимҥа сатаан биэриэ суох этибит буолла. Ким билиэ баарай, арай оҕобутун эн Петр Алексеевичка биэрбэтээҥ буоллар хайдах олоруо эбиппитин
Ол эн миигин сатаан оҕобутун иитиэ суох этиҥ диэн этэ сатыыгын дуо?!
Өйдөөн көр да, үөрэҕэ, харчыта суох эдэр оҕолор хайдах уолбутун иитэн киһи гыныахпытын
Иитэн киһи гыныам этэ
Оччоҕо оннук этэриҥ курдук гыныаххын? Туохха диэн оҕобутун атыылаабыккыный?
Харчыга ымсыыран! Этэбин дии эдэр этим диэн! Уонна Петр Алексеевич харчыны төлөөбөккө оҕону уоран ылбыта!
Чэ, Толик уоскуй…. Максим син биир билбэт эн биһикки кини төрөппүттэрэ буоларбытын. Билигин салгыы хайдах олорбуппут курдук олорон иһиэххэ - диэн Рита этэ түһээтин кытары, кэннигэр:
Аны билэбин - диэн саҥа иһилиннэ. Толиктаах Рита соһуйан эргийэн көрбүттэрэ, Маахыс турар эбит. Дьахтар уолга туох диирин билибинэ:
Хайаан утуйбаккын Максим ? - дии түстэ. Онуоха Маахыс:
Уум кэлбэтэҕэ. Куукунаҕа түһэн сылаас үүтү иһиэм диэбитим да, аны ити истибиппиттэн утуйарбар үүт да абыраабат буолсу - дии-дии илиитин ыстаанын сиэбигэр уктан баран, куукуна устун хаамыталаата
Ол кэпсэтиини барытын иһиттиҥ дуо? - диэн аны Толик ыйытта
Миэхэ наадалааҕы барытын… Чэ, мин хоспор бараммын ыарыылаах кырдьыгы кытта утуйа сатыам. Эһиги манна хаалыҥ, салгыы кэпсэтиҥ убаастабыллаах “төрөппүттэрим”. Аны эһигини төрөппүттэрим диибин буолла оччоҕо - диэт Маахыс аргыый аҕай куукунаттан тахсан барда.
Риталаах Толик буолла, соһуйан бэйэ-бэйэлэрин көрө түстүлэр.

18 чааһа

Маахыс, аһыы , ыарыылаах кырдьыгы билэн баран, аны салгыы хайдах олорорун билбэтэ. Уон алта сылы быһа кини албын олоххо олорбут буолан тахсара. Аҕам диир киһитэ киниэхэ букатын атын киһи буолан хаалбыт, эгэ баарыын эрэ билсибит ийэтэ эмиэ туора киһи эбит.
Уон алта саас киһиэхэ саамай сайдар, этэ хаана ситэр сааһа буолара. Нууччалыы эттэххэ “Подростковый возраст”. Ол да иһин Маахыс ити сонуну сүрэҕэр олус чугастык ылыммыта.
Нөҥүө күнүгэр уол уруокка барбакка, малын хомунан баран Лицейтан күрэммитэ. Үөрэнээччи күрээбитин туһунан учууталлар, дириэктэр сонно билбиттэрэ. Маахыс суола сойо илигинэ кини кэнниттэн дириэктэр барбыта да, уолу кыайан сиппэтэҕэ. Семен Николаевич Максим күрээбитин туһунан улахан Холодовка эрийэн этээри гыммыта да, ол күн Петр Алексеевич Москваҕа урбаанньыттар көрсүһүүлэригэр көппүт буолан төлөпүөнүн ылбата.

Эр киһи милииссийэҕэ тыллыах эбит да, сайабылыанньаны киһи сүппүтэ үс хонук буолтун кэннэ эрэ ылаллар эбит.
Рита Толиктыын Максим күрээбитин туһунан учууталлар кэпсэтиилэриттэн истэн истэригэр “Арааһа бэҕэһээ истибитин уйбатах” дии санаабыттара уонна эмиэ Маахыс ханна барбытын учууталлары кытта таайа сатаабыттара. Бэл диэтэр Толик доҕоруттан массыына уларсан, куоракка баран уулуссаҕа дьонтон ыйыталаһан кэлбитэ да, ким да Маахыһы көрбөтөхтөрө.
Петр Алексеевич буолла, дириэктэргэ киэһэлик дьэ эрийбитэ. Семен Николаевич тугу да уларыппакка туох баарынан барытын кэпсээбитэ. Петр, син аҕа киһи быһыытынан уолун иһин долгуйбута, дириэктэрдиин кэпсэтэн бүтээт тутатына бэйэтин дьонун нөҥүө, уолун куоракка көрдөтөн барбыта.
Маахыс сүппүтэ үһүс күнүгэр, уолу көрдөөһүҥҥэ милииссийэ кыттыспыта. Куорат улахан аҥаара биллэр көстөр , кыахтаах урбаанньыт Петр Алексеевич Холодов сүппүт уолун көрдөөһүҥҥэ кыттара. Онно сурунаалыыстар эмиэ хаалсыбаттара. Хаһыакка күн аайы Маахыһы кытта сибээстээх араас ыстатыйа барыта тахсара. Ким эрэ уолу уорбуттар диэн суруйара, ким эрэ өлөрбүттэр диирэ, сорохтор букатын НЛО кэлэн уолу илдьэ барбыт диэн суруйаллара. Онуоха барытыгар куорат олохтоохторо итэҕэйэн иһэллэрэ.
Маахыс буолла ол кэм тухары эһэтин кыбартыыратыгар саһан олороро. Кини манна баарын туһунан Прокопий бэйэтэ уонна кинини харайар Шаира диэн дьахтар эрэ билэллэрэ. Маахыс кэлэ түһээт Шаираттан тыл ылбыта ол иһин дьахтар уолу көрдүүллэрин билэ-билэ ханна баарын эппэтэ. Прокопий буолла уруккутун курдук саҥарбат да, хамсаабат да этэ. Ол эрээри барытын истэ сытара. Маахыс кини оронун таһыгар чааһы чааһынан олорон , эһэтигэр туох кыһалҕалааҕын барытын кэпсиирэ. Прокопий тугу эрэ кытта сөбүлэһэрин сөбүлэспэтин илиитин тарбаҕынан көрдөрөрө. Сөбүлэспэт буоллаҕына, эр киһи уҥа тарбаҕа үөһэ тахса сатыыра, оттон сөбүлэһэр буоллаҕына ортоку тарбаҕа тахсара. Маахыс ону көрөн эһэтэ киниэхэ туох диэн хоруйдуурун барытын өйдүүрэ.
Өссө икки хонон баран, Москваттан Петр Алексеевич төннүбүтэ. Эр киһи милииссийэниэрдэри кытары уолун көрдүүр түбүккэ түспүтэ. Ол тухары Петр Маахыс эһэтигэр баар буолуо диэн санаан да көрбөтөҕө. Уола сүппүтэ алтыс эрэ күнүгэр, Петр аҕа кылыныгар баран кэпсииргэ санаммыта. Онно тиийэн, Прокопий оронун таһыгар Маахыс олорорун көрөн, төһөлөөҕүн соһуйдаҕай. Петр сонно уолугар чугаһаан баран, кууһан ылаары гыммытыгар Маахыс кинини үтэн ыытаат:

Бар! Миэхэ чугаһаама! - диэн ыһытыы түстэ
Максим, хайдах буоллуҥ? Аҕаҥ турабын дии
Эн миэхэ аҕам буолбатахпын. Кырдьыгы билбитим… Эн миигин

дьиҥнээх төрөппүттэрбиттэн уоран ылбыккын!
Хайдах ол уорбуккун диэн. Мин эйиэхэ дьиҥнээх аҕаҥ буолабын…
Суох! Букатын албыннаама. Мин дьиҥнээх төрөппүттэрим Маргарита уонна Анатолий диэннэр. Билигин дьэ өйдөөтүм хайаан Маргарита миэхэ чугаһыы сатаабытын…
Ол дьон эйиэхэ ким буолалларый? Кинилэр ол эйиэхэ тугу гыммыттарыгар кинилэри төрөппүттэрим диэтиҥ - дии-дии Петр Маахыһы көрдө. Уол онуоха
Төрөппүттэрэ… Эн буолла миигин уорбуккун! Уонна албыннаан аҕаҥ буолабын дии-дии ииппиккин. Букатын атын туора дьону аҕала-аҕала ийэҥ диигин, билиһиннэрбитэ буолаҕын…. Эн уопсайынан суобастааххын дуо? - диэн ыйытан, аҕатын соһутта
Туох-туох диэн туойаҕын ? Бэйэҕин истэҕин дуо, туох дииргин?
Истэбин… Уонна баһаалыста мантан бар. Эйигин көрүөхпүн баҕарбаппын
Максим, кырдьыктыы туох буоллуҥ? Мин эйигин ииппитим, аһаппытым, таҥаннарбытым. Эн буолла биир күн эмискэ миигин таҥнарыахсыт курдук көрдүҥ… Мин эйиэхэ уордайаары гынным - диэн Пётр уордайан сымнаҕастык этэ сатаата. Маахыс буолла:
Уордайан көрөөхтөө… - диэбитигэр, Петр тулуйубуна уолун туох баарынан сыҥааҕар саайда. Маахыс кинини охсуо эрэ дии санаабатаҕа. Уол утарсан, аҕатын эппиэккэ охсубутугар, Петр кинини хабарҕатыттан ылаат, өрө көтөҕөн баран:
Миигин охсон көрөөр эрэ, хара ыт! Сонно детдомҥа барар буолуохтааххын! - диэтэ.

19 чааһа

Маахыс тыына кэлибинэ, сирэйэ кытаран барбытыгар эрэ Петр кинини ыыппыта. Эр киһи , нэһиилэ тыын ылан олорор уолун диэки көрөөт тугу эрэ санаан кэлэн баран, саҥарбакка хостон тахсан барда. Ити барыта Прокопий Шамилович көрөн сыттаҕына буолбута. Кырдьаҕас төһө да инсультаан орон-тэллэх киһитэ буоллар, барытын өйдүүр буолан күтүөтэ туох диэбитин барытын истибитэ.
Нөҥүө күнүгэр, Маахыс туох да буолбатаҕын курдук Лицейга төннүбүтэ. Дьиҥэ уол манна төннүөн баҕарбатаҕа да, аҕата кинини күүһүнэн аҕалбыта. “Үөрэнэн бүтэриҥ сыл аҥаара хаалла, тулуй. Ол кэннэ ханна баҕарар бараар” дии-дии Петр уолун массыынаттан түһэрэн, суумкатын туттаран баран туруоран кэбиспитэ.
Маахыс Лицейга киирэ түһээтин кытары кинини ааҥҥа Рита көрсө түстэ. Уол дьахтары көрөөт:

Хайаатыҥ? - диэн бардьыгынаат ааһан хаалаары гыммытын, Рита кинини кууркатын сиэҕиттэн тутан ылла уонна
Максим, кэл кэпсэтиэххэ - дии түстэ
Тугу?
Кэл, итиннэ хоско барыахха - дии-дии Рита сууйар малларын уурар кыракый хоһугар барда. Маахыс баҕарбатар да кинини батыһан баран , Рита кэнниттэн хоско киирдэ. Хоско Риталаах Маахыстан ураты өссө Толик баар эбит. Толик Маахыс хоско киирбитин сонно ааны сабан кэбистэ, уонна аргыый аҕай сымнаҕастык:
Максим, кэпсэтэ түһүөххэ - диэтэ.
Чэ, кэпсээҥ туохха ыҥырбыккытын - диэн баран, Маахыс муннукка олоппос турарын ылан олорунан кэбистэ. Онуоха Рита туох диирин билбэккэ, тылыгар буутулла-буутулла:
Чэ, Анатолий эн саҕалаа - диэт тылы Толикка биэрэн кэбистэ. Толик онуоха толло-толло кэтэҕин тарбана-тарбана:
Максим, эн хаһан эрэ истиэ суохтааххын истибиккин… Уонна бу өтөрдөөҕүтэ куоппутуҥ ону кытта сибээстээх быһыылаах мин санаабар… - диэтэ
Чэ, этэ ис тугу саныыргын… Эбэтэр эн этэҕин дуу? - дии-дии Маахыс Толиктаах Ританы көрдө
Максим, төһө да эн төрөппүттэргин билбитиҥ иһин, аҕаҕын кытта сибээскин быһыма. Петр Алексеевич эйигин бу күн сирин көрүөххүттэн ыла бэйэтин оҕотун курдук ииппитэ. Ол кини туох да буруйа суох…. Буруйдаах биһиги эрэ буолабыт - диэн Рита этэ түһээтин кытта, Маахыс олоппоһуттан туран кэлээт, ытыһынан таһына-таһына:
Браво! Бис! Оруолгутун наһаа үчүгэйдик толордугут. Ол ааттаах аҕам төһөнү төлөөбүтэй эһиэхэ, маны барытын кэпсииргитигэр - диэтэ
Максим, эн аҕаҥ биһиэхэ харчы төлөөбөтөҕө, бэйэбит санаабытын этэбит
Чэ, итэҕэйбитэ буолуом. Ол да буоллар, ол Петр Алексеевичкытын аны билиэхпин баҕарбаппын. Ол иһин кини туһунан саната сатаамаҥ дуу? Чэ, мин бардым. Малбын да ууруна иликпин - диэн баран Маахыс ааны тоҕо быраҕаат хостон тахсан барда.

Ол кэмҥэ, Петр Алексеевич уолун Лицейга илдьэн баран, үлэтигэр айаннаабакка, дьиэтигэр төннүбүтэ. Стелла, кэргэнэ хайаан итиччэ эрдэ төннүбүтүн дьиктиргээбитэ. Эдэр дьахтар сонно:

Петя, хайаан эрдэ кэллиҥ? - диэбитэ
Үлэлиэм кэлбэт буолан хаалла. Бу күнү эһигини эрэ кытта атаарыам. Дьиэ кэргэн үлэтээҕэр сыаннай. Сөпкө этэбин буолбат дуо, Алексей Петрович - диэт Петр Стеллаҕа кэлэн баран, дьахтар улаатан эрэр иһин имэрийдэ.
Петя, төрүү да илик дии оҕобут, эн буолла номнуо ааты толкуйдаабыккын
Сатаммат дуо, мин оҕом буолла…
Петя, оҕобут төрөөбүтүн кэннэ атын кыбартыыра атыыластабыт? - диэн Стелла түгэнинэн туһанан кэргэниттэн ыйытта
Эбэһээт буолла. Оҕом саҥа, итии дьиэҕэ улаатыа буолла. Сарсыҥыттан саҕалаан оҕобор малы-салы, таҥаһы-сабы атыылаһан саҕалыахпыт. Күүтүүлээх оҕобутун маанытык көрсүөхтээхпит буолла. Хойут мин өллөхпүнэ дьыалабын салҕааччы буолуо…
Оттон Максим?
Макс буолла аны миэхэ туора киһи. Бэҕэһээ сатана баара, киһиэхэ илиитин көтөхпүтэ. Чэ, кыратык тулуйа түһүөххэ наада алта ыйынан оскуоланы бүтэрэр уонна ханна эрэ үөрэнэ барыа буолла. Ол кэмҥэ Алексей Петрович да төрүүр ини. Оччоҕо аны Максим миэхэ наадата да суох буолуо
Петя, хайдах буоллуҥ? Ииппит уолуҥ буолбат дуо?
Төрөппүт уолум эбитэ буоллар буоллун даҕаны. Ииппит диэн букатын атын. Арааһа

наркоман төрөппүттэрин геннара баһылаан эрэр быһыылаах… Туох аанньа геннаах буолуохтарай наркоман дьоннор - дии-дии Петр Толигы санаан ылла
Петя, арай Максимтан аккаастаннаххына? Баҕар хойут өлбүтүҥ кэннэ оҕобут нэһилиэстибэтин былдьаһыа баар дии…
Ээ, син биир сотору барыаҕа. Барбатаҕына бэйэм үүрүөм. Баҕардахпына ханна баҕарар ыытыам кинини
Петя, мин наһаа дьоллоохпун дии эйигин көрсүбүппэр… Иккиэн бэйэ-бэйэбитигэр аналлаахпыт быһыылаах - диэн баран Стелла Петр Алексеевичы моонньуттан кууһан ылла. Онуоха кэргэнэ:
Сөпкө этэҕин , чыычаах - дии-дии дьахтары уураан ылла.

20 чааһа

Маахыс бэйэтин олоҕун туһунан саҥаны билэн, аны салгыы уруккутун курдук олорор кыаҕа суох буолбута. Уол хас күн ахсын төрөппүттэр ийэлээх аҕатын үлэлии сылдьалларын көрөрө. Сорох ардыгар, кинилэргэ чугаһаан дорооболоһуох санаата кэлэрэ да, бэйэмсэх майгыта ону көҥүллээбэтэ.
Маахыс уларыйбытын доҕотторо эмиэ бэлиэтии көрбүттэрэ. Уол уруккутун курдук буолбатаҕа. Үөрэ-көтө сылдьар, дьону кытта түргэнник биир тылы булар Маахыс билигин ханна да суоҕа. Сороҕор киниттэн тугу эмит ыйыттахтарына, уол өр баҕайы дөйбүт курдук олороро, ол эрэ кэннэ бэттэх кэлэн ыйытыыны хаттаан ыйытан баран хоруйдуура.
Оннук курдук уһун тымныы кыһын ааһан, саас кэлэн Лицей үөрэнээччилэрэ сааскы сынньалаҥнарыгар дьиэлэригэр тарҕаспыттара. Маахыһы аҕата кэлэн, туох да буолбатаҕын курдук дьиэтигэр илдьибитэ. Ол да буоллар уоллаах аҕа икки ардыларыгар уруккуларын курдук ыкса сибээс сүпппүтэ. Соччо кэпсэппэт да буолбуттара. Уонна билигин Петр уолугар буолбакка ойоҕор иирэ сылдьара. Стелла төрөтөрө баара суоҕа үс нэдиэлэ кэриҥэ хаалбыта. Ол иһин Петр күнү быһа кини таһыгар сылдьара, дьахтар хаппырыыһын барытын толорон иһэрэ. Холодовтар кыбартыыралара буолла, оҕо төрүүрүгэр бэлэм турара. Петр төрүү да илик уолугар номнуо хоһу бэлэмнээбитэ. Кырачаан хоһугар туспа орон, остуол, истиэнэ саҕа иэннээх тэлэбиисэр баара. Маахыс ол хоһу ырааҕынан эргийэн ааһара. Кини сотору бырааттанарыттан соччо үөрбэтэ да ону таһыгар көрдөрбөтө.

Сарсыардааҥҥы чуумпуну эмискэччи төлөпүөн тыаһа ыспыта. Петр Алексеевич, өссө да утуйа сытар буолан, хараҕын сотто-сотто туумбаттан төлөпүөнүн ылаат ким эрийэрин да көрбөккө сонно ылан баран:

Алло, истэбин - дии түстэ
Алло, Петр Алексеевич Холодов да?
Мин буолабын, туох нааданый?
Ойоххут Стелла Вадимовна төрөтөн эрэр, түргэнник кэлэ охсоргут буоллар. Клиника бырааһа эрийэбин - диэн төлөпүөн анараа өттүгэр иһиллибитигэр, Петр соһуйан:
Төрөтөн эрэр даа? Өссө да икки нэдиэлэ баар диэбиккит дии - диэт сонно оронуттан ойон

тураат таҥнан барда
Оннук этэ. Ол да буоллар бу сарсыарда эмискэ Стелла Вадимовна төрөөн барда…
Сөп… Билигин тиийиэм - диэт Петр төлөпүөнү араараат, таҥнан баран кыбартыыраттан тахсан барда. Эр киһи ойоҕор уонна оҕотугар ыксаан, светофору айаннаан, суол быраабылатын бөҕөнү кэһэн балыыһаҕа тиийбитэ. Хата кини дьолугар сарсыарда алта чаас эрэ буолан, уулуссаҕа массыына ахсааннааҕа.
Эр киһи балыыһаҕа тиийэ түһээт сонно күүтэр түбүккэ түспүтэ. Петр иһигэр үөрэрэ да, долгуйара да, куттанара да.
Үөрэр этэ кини, дьиҥнээх хаан оҕото төрүүрүттэн, уонна Холодовтар сыдьааннарын салҕааччы тэнитээччи баар буоларыттан. Оттон долгуйара буолла, ол оҕо баҕар ыарыһах, инбэлиит төрүүрүттэн. Уонна баҕар эмиэ уон алта сыл анараа өттүгэр курдук оҕо өлөн хаалыа диэн Пётр куттанара.

Төһө чаас ааспытын Петр билбэтэ. Эр киһи олоппоско олорон утуйан хаалбытын, медсестра кыыс ааһан иһин уһугуннарбыта. Петр ыксаан чаһыытын көрбүтэ, номнуо уон чаас буолан эрэр эбит. Ойоҕо төрөппүтүн төрөппөтөҕүн эр киһи билбэт буолан, сонно быраас хоһугар баран ыйыталааһарга санаммыта да, быраас бэйэтэ киниэхэ кэлбитэ. Быраас, үрдүк, үрүҥ халааттаах, төбөтүн оройугар тараҕайдаах, кырдьан эрэр эр киһи, суон паапканы кууһан тураат, Петр Алексеевичка:

Дьэ, Петр Алексеевич, туохтан саҕалыырбын билбэппин. Куһаҕан да , үчүгэй да сонун баар. Ханныктан саҕалыыбын? - диэтэ
Оттон үчүгэйтэн буолла - диэн Пётр туохтан эрэ куттаммыт киһи курдук эттэ
Үчүгэй сонун диэн, ойоххут этэҥҥэ төрөттө. Билигин кини олоҕун иһин куттал суох…
Оччоҕо куһаҕан сонун оҕону кытта сибээстээх дуо?
Сөпкө санаатыгыт. Хомойуох иһин оҕо ыарыһах төрөөтө. Хайаан оннук төрөөбүтүн билбэппит. Эһиги ойоххутун кытары муус доруобай дьоҥҥут, ол иһин оҕо ситэ сайдыбакка төрөөбүтүттэн буолуо диэн санааҕа сылдьабыт кэллиэгэлэрбин кытта….
Оҕо туга сайдыбатаҕый?
Оҕо сүрэҕинэн ыарыһах. “Врождённый порок сердца” диэн диагноз турбута. Баҕарар буоллаххытына аккаастаныаххытын сөп…
Эс, туох диигит. Төрөппүт оҕобуттан хайаан аккаастаныамый… Мин баай киһибин, ол иһин оҕобун эмтиир кыахтаахпын
Чэ, бэйэҕит таллыгыт. Билигин оҕону өссө көрө түһүөхпүт, ол кэннэ аҕай буоллаҕына үс-түөрт хонугунан дьиэтигэр таһаарарга көҥүл биэриэхпит. Көрсүөххэ диэри - диэт быраас баран хаалла. Петр буолла, балыыһа кыараҕас көрүдүөрүгэр туран хаалла. Аны бу күнтэн ыла кини олоҕун сыала - оҕотун эмтээн, үөрэтэн, бэйэтин кэнниттэн туйах хатарааччы гына иитээһин буолбута.

21 чааһа

Нэдиэлэ курдугунан, Петр дьонун дьиэтигэр таһаарбыта. Онтон ыла Холодовтарга утуйбат кэмнэрэ саҕаламмыта. Оҕо сарсыардаттан киэһээҥҥи

диэри ытаан тахсара. Сылаас үүт да көмөлөспөтө. Онтон сылтаан Маахыс кыра быраатын күнтэн күн сөбүлээбэт буолан иһэрэ. Оҕо ытыыра Маахыска ньиэрбэтигэр аалара. Түүнүн даҕаны уол сынньаммата. Эбиитин оҕо аатын Маахыс эмиэ сөбүлээбэтэ. Аҕата аан бастаан уолга Алексей диэн ааты биэриэм диэбитигэр, Маахыс : “Төбөҕүтүгэр Алексейтан ураты атын аат киирбэтэх быһыылаах дии” - диэн аҕатын кытта улаханнык иирсэ сылдьыбыта. Биирдэ оннук кыра этиһиилэрэ охсуһууга диэри тиийбитэ. Петр уолун кырбаан, чуут эрэ өлөрө сыспытын Стелла тохтоппута. Эр киһи уордайар кэмигэр бэйэтин хонтуруоллаабат буолбута.
Маахыс буолла нэдиэлэ кэриҥэ балыыһаҕа киирэн тахсаат, сонно малын хомунан баран эһэтин дьиэтигэр көспүтэ. Уол барыан иннинэ аҕата ааттаах киһитигэр:

Аны мин төннүөм суоҕа… Миигин төнүннэрэ сатаамаар, эн миэхэ аны аҕам буолбатаххын - диэбитигэр, Петр кини диэки үрдүктүк көрөн кэбиһээт:
Тонүннэрэр да санаам суох этэ. Ханна баҕарар барыаххын сөп! Аны миэхэ бэйэм уолум баар, эн наадаҥ бүттэ. Бу дьиэҕэ эйиэхэ аан сабылынна - диэт Маахыс муннун иннигэр ааны сабан кэбиспитэ. Онуоха уол сиргэ силлээт, иһигэр “Наадалаах этиҥ… Хойут сыылан кэлиэҥ” диэт баран хаалта.

Ити күнтэн ыла, Маахыс эһэтин дьиэтигэр олорор буолбута. Уруккутун курдук эһэтигэр кыһалҕатын кэпсиир буолбута, ону Прокопий Шамилович истэн баран биир икки тылынан эппиэттиирэ. Эр киһи, инсультаан кыайан саҥарбат буолбут бэйэтэ, биир күн “Уута” диэн этэн, барыларын соһуппута. Онтон ыла реабилитация саҕаламмыта. Маахыс иһигэр итэҕэйэрэ эһэтэ үтүөрүөн сөбүн.
Нэдиэлэ курдугунан, Маахыс Лицейыгар төннүбүтэ. Бүтэһик, төрдүс чиэппэр саҕаламмыта. Бу чиэппэр Маахыс уонна кини бииргэ үөрэнэр оҕолоругар олохторугар бүтэһигэ. Аны икки ыйынан оҕолор оскуоланы бүтэрэн олох киэҥ аартыгар үктэнэн, улахан дьон буолуохтара. Ол да буоллар ,сөбүлүүр үөрэхтэригэр киирэн идэ ылалларыгар эксээмэн туттараллара наада буолан, ити күнтэн ыла бүппэт консультациялар саҕаламмыттара.
Маахыс сорох консультациялары көтүтэрэ, ол оннугар бириэмэтин ийэтин кытары атаарар буолбута. Маахыс син Ритаҕа чугаһаан, иккиэн доҕордуу курдук буолан кэпсэтэр , дорооболоһор буолбуттара. Ол да буоллар Маахыс өссө да итэҕэйэ илигэ Рита кини ийэтэ буоларын. Рита буолла иһигэр үөрэрэ эрэ, уола кинини ылыммытын уонна бэйэтигэр чугаһаппытын.
Маахыс салгыы ийэтин кытта алтыһыаҕын кинилэр кылаастарыгар саҥа үөрэнээччи - Милена кэлэн уолу букатын иирдэн кэбиспитэ. Милена кэлэ түһээт, Маахыһы сөбүлүү көрбүтэ уонна уолга аһаҕастык:

Мин эйигин сөбүлээтим, давай көрсүһүөххэ - диэн эппитигэр

Маахыс кыайан аккаастаабатаҕа. Уоллаах кыыс бииргэ күүлэйдиир , остолобуойга биир остуолга олорон аһыыр буолбуттара. Милена усхатык Маахыс хампаанньатыгар киирбитэ. Уолаттар урут үһүөн эрэ сылдьар буоллахтарына, билигин аны Миленаланан төрдүө буолбуттара.
Олох уруккутун курдук устан иһиэ эбит да, биир күн Маахыс үөрэнэн бүтэн, математика кабинетыттан тахсан истэҕинэ:
Максим - диэн уол билэр баҕайы куолаһынан кинини ыҥырдылар. Онуоха Маахыс эргийэн көрбүтэ, Лицей аанын таһыгар аҕата хайа эрэ дьахтары кытары тураллар эбит. Петр уолугар өссө биирдэ:
Максим - диэт дьахтары кытары уолга бардылар.
Туохха кэллиҥ? Уонна киммитий бу? - дии-дии Маахыс дьахтар диэки көрө-көрө эттэ
Максим, бу опека үлэһитэ, Нонна Захаровна диэн. Мин эйигиттэн аккаастанаары гынным. Хаһан эрэ бэйэҥ этэр этиҥ дии, аны миэхэ аҕам буолбатаххын диэн…- диэн Пётр эппитигэр, Маахыс истибитин итэҕэйибинэ, күлэ түһээт:
Кырдьык дуо? Инньэ дииргин уһуннук да күүттээм буолла - диэтэ
Оттон күүппүтүҥ илэ буоллаҕа дии… Мин наадалаах докумуоннары бэлэмнээбитим.
Өссө инньэ диэ… Оччоҕо аны мин оҕо дьиэтигэр барабын да?
Суох. Лицейга хаалбыт икки ыйгын төлөөбүтүм, ол иһин салгыы манна үөрэниэҥ. Ол кэннэ бэйэҥ талбыт үөрэхтэр киирэн үөрэниэҥ буолла…
Чэ, оччоҕо бэлэммин…. - диэт Маахыс сөбүлэһэн, Петр киниэхэ биэрбит докумуоннарын иһигэр аахта.
Оччоҕо, сарсын мин эйигин кэлэн ылыам уонна иккиэн опекаҕа баран докумуоннары толоруохпут. Оччоҕо мин эйиэхэ аҕа буолан бүтүөм
Сөп, сөбүлэһэбин - диэт Маахыс аҕатыгар төттөрү докумуоннары биэрээт, баран хаалла. Уол үһүс этээскэ хоһугар баран иһэн, Ританы көрө түстэ. Дьахтар түннүгүнэн Петр кэлбитин көрбүт буолан, уолтан сонно:
Аҕаҥ кэлэн барда да? - диэн ыйыта түстэ
Кэлэн… Ханнык эрэ опека үлэһитин бэйэтин кытары соһон аҕалбыт
Туохха наадыйда?
Миигиттэн аккаастанаары гынар. Ол аата аны кини миэхэ аҕам буолан бүтэр
Тоҕо?
Ээ, оттон өтөрдөөҕүтэ ойоҕо саҥа оҕону төрөппүтэ. Ол иһин быһыылаах. Уонна бу кэнники кэмҥэ сыһыаммыт да соччо бэрдэ суох буолта…. Чэ , быйыл Лицейы син биир бүтэрэбин, ол кэннэ университетка туттарсыам. Кини миэхэ наадата да суох, миэхэ аны эн бааргын буолла Толиктыын - диэт Маахыс ийэтин кууһан ылла. Рита буолла уолун кууһат, хараҕыттан тахсан иэдэһин устун сүүрбүт уутун сотто-сотто, бэйэтин дьолун итэҕэйбэккэ турда. Кини санаан да көрбөтөҕө, уон сэттэ сыл ааһан баран уоруллубут оҕотун кытта көрсөн, иккиэн куустуһан туралларын. Билигин дьахтар толору дьоллоох буоларыгар Толига эрэ тиийбэтэ.
Толик икки хонуктааҕыта, бүөрүн көрдөстө куорат балыыһатыгар киирбитэ. Төһө да

Толик Ритаҕа эдэр сааһын алдьаттар иһин, дьахтар тапталлааҕын бырастыы гынар кыах булунан, уруккуларын курдук бииргэ буолбуттара.

22 чааһа

Нөҥүө күнүгэр, Петр эппитин курдук сарсыарда кэлэн Маахыһы бэйэтин кытары илдьибитэ. Уоллаах аҕа суукка тиийбиттэрэ, кинилэри Нонна Захаровна күүтэн олороро. Дьахтар тугу эрэ кэпсээбитэ да, Маахыс букатын атыны саныы сылдьар буолан истибэтэҕэ. Сорох ардыгар дьахтар “Өйдөөтүҥ?” диэн ыйыттаҕына эрэ, Маахыс албыннаан “Өйдөөтүм” диирэ. Дьэ чаас кэриҥэ Нонна Захаровна тугу эрэ кэпсээбитин кэннэ, Петр докумуоннарга илии баттаабыта. Ол кэннэ эр киһи туох эрэ ыарахан гурууһун санныттан түһэрбит курдук, үөрэ-көтө Маахыска:

Чэ, аны мин эйиэхэ аҕа буолбатахпын - диэтэ
Эҕэрдэлиибин. Мин барыахпын сөп дуо?
Билигин мин эйигин төттөрү Лицейга илдьиэм - диэт Петр туран кэлээт, бэтсээгин көннөстө-көннөстө, остуолга сытар докумуоннарын ылаат, опека дьахтарыгар:
Махтал - диэн кылгастык этээт, аргыый аҕай хостон тахсан барбыта. Маахыс эмиэ кууркатын ылаат, аҕатын батыспыта. Иккиэн массыынаҕа олорбуттарын кэннэ, Маахыс тугу эрэ толкуйдуу түһээт:
Оччоҕо мин эйигин аны аҕа диэбэккэ Петр диибин буолла? - диэн ыйыппытыгар, Петр сонно:
Петр Алексеевич буолабын… - диэтэ
Ээх, Петр Алексеевич. Оччоҕо аны көрсүспэт да инибит…
Дьэ ким билэр, баҕар өссө да көрсүһүөхпүт - дии-дии Петр массыынатын ыытан истэ. Сотору кэминэн ыраах да буоллар Лицей кырыыһата көһүннэ. Эр киһи түргэн соҕустук дьиэтигэр бараары, массыына гааһын баттаан биэрдэ. Маахыс буолла, аҕатын кытта иккиэйэҕинэн туһанан, кинини өр кэм муодарҕаппыт ыйытыытын эттэ:
Хайаан эн миэхэ кырдьыгы барытын кэпсээбэтээҥий эрдэттэн?
Оттон куттаннаам дии, эн миигин куһаҕаннык өйдөөн баран миигин туоратан кэбиһиэҥ диэн. Син биир ол кистэлэҥим хаһан эмит арыллыа этэ
Һэ, мин уон сэттэ сыл албыҥҥа олорбуппун… Арай итини барытын билбэтэҕим буолла хайдах буолуо этэ билигин?
Ким билэр. Мин санаабар, барытыгар мин буруйдаахпын. Арай ити ийэҕин Маргаританы үлэлэтэ ылбатаам буоллар, баҕар эһиги көрсүһүө да суох этигит
Син биир , миигин буолуо этэ. Чэ, кэллибит быһыылаах, көрсүөххэ диэри - диэт Маахыс, массыына Лицей таһыгар кэлэн тохтообутугар, суумкатын ылаат тахсан барда. Кинини ааҥҥа номнуо Риталаах Толик күүтэн тураллара. Маахыс дьонугар утары бараат, Толигы көрө-көрө:
Хайа? Хаһан үспүөйдээн кэллиҥ? Баарыын сарсыарда суох этиҥ дии? - диэт эр киһилиин илии тутуста
Күнүһүн кэлтим. Ийэҥ эйигин аҕатын кытта барбыта диэбитэ
Ээ, аны кини аҕам да буолбатах - диэт Маахыс айаннаан эрэр массыына диэки көрөн кэбистэ.

Маанытык киэргэтэллибит

саала иһигэр дьон сэргэ бөҕө мустубут. Бары мааны таҥастаахтар, эр дьон көстүүмнэрин, дьахталлар туох баар көмүстэрин барытын симэнэн кэлбиттэрэ. Буолубуна, бүгүн бүтэһик чуораан буолла. Бүгүн Лицейы өссө уон икки оҕо бүтэрэн олох киэҥ аартыгар үктэнэр күннэрэ. Дириэктэр Семен Николаевич, сүүрбэһис выпускниктары атаарар буолан долгуйуу бөҕө. Эр киһи санаатыгар бэҕэһээ эрэ эргэ оскуоланы Лицей гынан, үлэлэтэн эрэрэ. Билигин буолла ол күнтэн ыла номнуо сүүрбэ сыл ааһан, сүүрбэһис выпускниктары атааран эрэр.
Выпускной баал түмүктэнэн эрэрэ. Хас биирдии учуутал, төрөппүт тыл этэн оҕолору алҕаан баран, бары үөрэхтээх дьон буолалларыгар сампаан куттан испиттэрэ. Төһө да выпускниктар буолбуттарын иһин, учууталлар уон биирис кылааһы бүтэрбиттэргэ арыгы иһэргэ көҥүллээбэтэхтэрэ. “Өссө да оҕолор, билиҥҥиттэн арыгы истэхтэринэ туох буолаллара биллибэт” диэн хас да учуутал тыл таһаарбыта. Ол иһин ордук уолаттарга хобдох соҕус бырааһынньык этэ.
Никиталаах Ганя хомойон олордохторуна Маахыс:

Хомойумаҥ братишкалар, бардыбыт таһырдьа, тугу эрэ кистээбитим - диэн уолаттарыгар этэн, үһүөн салгын сии атыыран таһырдьа тахсыбыттара. Маахыс эрдэттэн таһырдьа биир бытыылка ханньаагы кирилиэс анныгар кистээбит буолан, онтукатын хостоон Лицейтан тутан тахсыбыт ыстакааннарыгар куттан баран, уолаттар “Оскуоланы бүтэрбиппит иһин” диэт иһэн кэбистилэр.
Үчүгэйдик барда… Өссө кут да - диэн баран Никита ыстакаанын тоһуйбутугар Маахыс доҕоругар уонна бэйэтигэр эбии кутта. Ол турдахтарына эмискэ кэннилэригэр:
Бу тугу гына турабыт - диэн саҥа иһиллибитигэр, уолаттар учуутал тутта дии санаан куттанан бытыылкаларын кистии-кистии аргыый аҕай эргийбиттэрэ, Милена турар эбит. Онуоха үһүөн “Һуу, хата эн эбит” дии түстүлэр
Бэйэлэрэ иһэ тураллар, дьүөгэлэрин буолла умнан кэбиспиттэр. Дьээрэ, миэхэ эмиэ кутун эрэ - диэт Милена кууркатын иһиттэн ыстакааны хостоото. Маахыс онуоха кыыһыгар үөрэ-көтө кутан биэрдэ. Милена ону биирдэ уу курдук иһэн кэбистэ. Ол кэннэ кыыс:
Макс, миигин кытта бара сырыт да - диэтэ
Ханна?
Билигин көрдөрүөм - диэн баран Милена Маахыһы илиититтэн сиэтэн ылаат, Лицейга төттөрү киллэрдэ. Никиталаах Ганя иккиэйэх туран хааллылар.
Маахыс Миленаны кытары Лицей туалетын хоһугар киирбиттэригэр, кыыс ааны иһиттэн хатаан кэбистэ. Маахыс онуоха собуоттанан, эбиитин испит арыгыта кыах биэрэн кыыһы биилиттэн кууһан ылаат:
Тугу гынаары гыммыккын өйдөөтүм. Кэл миэхэ - дии-дии кыыһы бэйэтигэр чугаһатта. Онуоха Милена:
Макс , итинэн дьарыктанаары эйигин ыҥырбатаам… Ыыт миигин - диэт Маахыс илиититтэн босхолоноот

уолтан тэйиэс барда
Оччоҕо туохха ыҥырдыҥ?
Маныаха - диэт Милена кууркатын сиэбиттэн линейкаҕа маарынныыр үрүҥ өҥнөөх, ортотугар икки болуоскалаах кэрчиги ылан Маахыс иннигэр бырахта
Бу туохпутуй? - дии-дии Маахыс ону ылан эттэ
Ити дуо? Ити тест на беременность. Эҕэрдэлиибин сотору аҕа буолууһуккун…
Эс, хайдах ол…. Баара суоҕа биирдэ эрэ утуйбуппут дии…
Оттон дьиҥэ бастаан утуйдаххына хат буолбаккын дииллэр да, мин буолбуппун дии….
Оттон кырдьаҕастарыҥ билэллэр дуо?
Ийэбэр этэ иликпин…. Билигин номнуо сэттис нэдиэлэм
Оттон түһэртэр да…
Суох… Түһэртэрдэхпинэ аны сатаан оҕоломмот буолабын. Ол эйигиттэн сылтаан олоҕум тухары оҕото суох сылдьыам дуо?
Инньэ диэн хайаарыгын?! - диэн Маахыс кыыска ыһытыы түстэ
Төрөтүөм, ол кэннэ иккиэн иитиэхпит буолла
Хайдах ол аата иккиэн диэн? Мин эйигин кытары олохпун холбуохпун баҕарбаппын… Уонна мин бу куораттан сотору барыам…
Оччоҕо мин төрөппүттэрбэр эйигин миигин күүһүлээбитэ диэн кэпсиэм оннук буоллаххына! Кэпсээтэхпинэ хаайыыга бараҕын!
Чэ-чэ, уоскуй. Тугу эмит толкуйдуохпут - диэт Маахыс Миленаны кууһан ылла. Уол дьэ билбитэ уон сэттэ сыл анараа өттүгэр кини төрүүрүн билэн баран Толик тугу санаабытын.

23 чааһа

Нөҥүө күнүгэр, баал кэнниттэн Маахыс нэһиилэ уһуктубута. Төбөтө ыаҕастаах уу курдуга. Бэҕэһээҥҥи ханньаага бэркэ үлэлээбит. Уол нэһиилэ ыстаанын булунан, таҥнан баран куукунаҕа барбыта, кинини Шаира көрсө түстэ.

Үтүө сарсыарданан, Максим Петрович - диэт саастаах дьахтар уолга сарсыардааҥҥы аһылыгын остуолга ууран биэрдэ. Онуоха Маахыс биилкэни ылаат, ыһаарыллыбыт сымыыты сиэн саҕалаата уонна Шаираҕа:
Махтал - диэтэ
Минньигэстик аһааҥ… Ээ, арба даҕаны, баарыын Петр Алексеевич кэлэ сылдьыбыта
Петр Алексеевич да? - диэн Маахыс соһуйан сымыыкка хара сыста
Эһигини ыйыталаспыта… Ол да буоллар киллэрбэтээм
Сөп… Киллэрбэт буол кэллэҕинэ даҕаны
Билэбин, Прокопий Шамилович эппитэ инньэ диэн
Оттон эһэм уһугунна дуо?
Уһуктан… Хоһугар кинигэ ааҕа сытар этэ
Оччоҕо мин эһэбэр бардым, сымыыт иһин махтал. Наһаа минньигэс этэ - дии-дии Маахыс илиитин сотторго сотто-сотто остуолтан туран барда.
Уол эһэтин хоһугар киирээт, сонно ороҥҥо кинигэ ааҕа сытар Прокопийы көрдө. Прокопий буолла, Маахыс киирбитин ачыкытын үрдүнэн көрөөт, кинигэни туумбаҕа ууран баран:
Туохха? - дии түстэ. Иккистээн инсультаабыт киһи диэтэххэ син үтүөрэн бэркэ саҥарар, дьону кытта кэпсэтэр буолбута.
Кэпсэтиэхпин баҕарабын эйигин кытары , эһээ
Чэ, кэпсээ…
Эһээ, маннык дьыала баар буолла. Мин биир кыыһы кытта көрсүһэбин, ол кыыһым миигиттэн хат буолбут - дии-дии Маахыс аргыый аҕай кэлэн эһэтин оронун кырыытыгар олордо
Хат даа? Хаһыс нэдиэлэтэ үһүнүй?
Ахсыһа буолаары гынна быһыылаах… Тугу гынарбын билбэппин - диэт Маахыс буруйдаах киһи курдук төбөтүн түһэрэн кэбистэ
Сөп, доҕоор. Оттон хайыаххытый, төрөтөргө тиийэр буолла… Мин баарым тухары харчынан көмөлөһүөм. Эн буолла билигин үөрэххэ туттарсан идэ ылыаххын наада…
Билэбин. Докумуоммуннары университетка ыыппытым онлайн нөҥүө…
Ол ханнык идэни баһылыаххын баҕараҕын?
Ээ, оттон докумуоммун техникумҥа ыыппытым ылаллар ини…
Бэрт дии… Хойут мин өллөхпүнэ биисинэспин салгыы сайыннарыаҥ буолла
Эн биисинэһиҥ Петр киэнэ буолбатах дуо?
Ээ, хайаан киниэхэ буолуой. Өйдөө, Максим, ити Петр дьиҥинэн туга да суох. Докумуонунан барыта миэнэ. Ити бэйэтин киэнинэн аахтар биисинэһэ докумуонунан миэнэ, дьиэтэ уота барыта миэнэ…
Эбит ду? Эмиэ букатын баайбын дэнэр дии…
Максим, иһит эрэ миигин. Ити Петр мин кыыспын ойох ыларын саҕана, туга да суох университеты саҥа бүтэрбит уол этэ. Мин кинини таҥыннарбытым, массыыналаабытым. Ону сатана баара, аһары баран, бардамсыйан умуннаҕа. Чэ, өллөхпүнэ сэттэтин ылар буолуо
Хайдах ол?
Хойут өйдүөҥ…
Сөп…. Чэ, сүбэҥ иһин махтал. Билигин кыыспар баран этиэҕим - диэт Маахыс оронтон тураат, хостон тахсан барда. Прокопий буолла, баарыын ааҕан иһэн Маахыс киирбитигэр туумбаҕа уурбут кинигэтин төттөрү ылан, тохтообут сириттэн ааҕан барда.

Ол кэмҥэ, куорат нөҥүө өттүгэр Петрдаах Стелла уолларын кытары сарсыардааҥҥы аһылыктарын аһыы олордулар. Биэс ыйдаах Алеша анал аппаратка холбонон, убаҕас хааһытын сиирэ. Петр буолла, Стелла ыһааран биэрбит сымыытын быһаҕынан кыра кырбастарга быһан, биилкэҕэ үөлэн сии олороро.

Петя, мин каартабар харчым бүттэ - диэн Стелла уу-чуумпуну ыста
Ону мин хайыыбын… Билэҕин дии билигин хампаанньабар ыарахан кэмнэр саҕаланнылар диэн. Уонна өтөр аҕай икки мөлүйүөнү ыыппатаам дуо каартаҕар?
Бүттэҕэ дии, бу Алешаҕа саҥа кэлээскэни атыыласпытым
Ол биир кэлээскэ икки мөлүйүөннээх дуо?
Сүүс сүүрбэ тыһыынчалаах… Атыныгар бэйэбэр таҥас ылыммытым. Дьоллоох ийэ тэҥнэһэр дьоллоох оҕо
Хас сырыы аайы таҥас ылынным диигин, ол да буоллар бары итиннэ миэстэни эрэ мэһэйдээн тураллар ыскаапка…
Кэтиэм буолла… Уонна Мальдиваҕа хаһан барабыт?
Мальдиваланыма хайаама! Этэбин дии ыарахан кэмнэр саҕаланнылар диэн!
Аа, арба үнүр Максигы көрбүтүм. Доҕотторун кытта эрэстэрээнтэн тахсан эрэллэр этэ… Эрэстэрээн буолла куоракка саамай ыараханынан биллэр. Ким киниэхэ итинник харчыны биэрэрэ буолла
Прокопий буолубуна. Ким буолуой өссө… Оҕонньор төһө да тугу да гыммакка сыттар, хампаанньа отут биэс бырыһыан акциятын кини бас билэр… Ол иһин харчы кэлэ

турар киниэхэ… Оттон акция биэс уон бырыһыана миэнэ, уонна ордубута уонча акционер киэнэ.
Оттон ол акцияны былдьаан ылыаххын. Эн наһаа күүстээххин, кыахтааххын дии?
Стелла, биисинэс диэн ыарахан кыыл. Ол ыллым да, акционердартан акцияларын былдьаан ылбаппын. Билбэт аата ону маны сүбэлээмэ! - диэн Пётр кытаанахтык эттэ
Ээх доҕоор. Оччоҕо Алешаны кытта оонньуом ду?
Ол сүбэ биэриэҥ кэриэтэ, туһалаах буолуо - диэн Пётр эппитигэр, Стелла өһүргэммиттии туран баран хаалла. Петр буолла, ойоҕун кытта этиспититтэн аппетита сүтэн, сымыытын аҥаарын ситэ сиэбэккэ даҕаны илиитин соттон баран, кабинетыгар барда.
Кырдьык бу кэнники кэмҥэ, Петр дьыалата соччо бэрдэ суох буолбута. Хампаанньатын күнтэн күн конкурент холдинг “Макаров+” ылан иһэрэ. Бу Петр кэнники тендерга хотторбута хампаанньаҕа улаханнык охсуулаах этэ. Ол иһин “Макаров+” холдинг, сиэмэх кыыл курдук тугу да хаалларбакка Петр хампаанньатын сиэн иһэрэ. Сотору өссө биир государственнай объекка тендер буолуохтааҕа, онно Петр хампаанньата хоттордоҕуна дьэ кырдьык эр киһи туга да суох хаалар кутталлаах.
Петр сорох ардыгар Маахыс туһунан санаан ылара. Номнуо түөрт ый ааһа охсубута, Петр Маахыстан аккаастаммыта. Ол эрээри эр киһи уолун санаабатах күнэ диэн суоҕа. Дьиҥэ Петр Маахыстан аккаастаныан баҕарбатаҕа, кинини Стелла соруйан, куттаан туран уолуттан аккаастаппыта. Билигин аны Стелла төттөрүтүн Маахыһы төнүннэр диэн эр киһиэхэ этэрэ күнтэн-күн элбээн иһэрэ. Хайаан төнүннэрэ сатыыр диир буоллахха, Стелла билэрэ Петр дьыалата куһаҕан буолан иһэрин, ону уруккуттан баай, мааны олоххо үөрэнэн хаалбыт дьахтар боростуой дьон курдук олоруон баҕарбата. Оттон Маахыс буолла Стелла санаатынан баай этэ. Ол иһин дьахтар уол баайын-дуолун ылаары Маахыһы төнүннэрэ сатыыра

24 чааһа

Үтүө сарсыарда, биир дойдулаахтарбыт! Бүгүн бэс ыйын уон түөрт күнэ. Самаан сайыммыт кэлбитин күннэтэ биллэрэн иһэр… - диэн араадьыйаҕа диктор этэрин истэ-истэ Петр массыынатынан аҕа кылынын дьиэтигэр айаннаан истэ. Ол айаннаан истэҕинэ, эмискэ төлөпүөнэ тырылыы түстэ. Эр киһи ускуораһын аччатаат, төлөпүөнүн ылла
Алло? Ким эрийэр?
Алло, Петр Алексеевич, билбэтиҥ ду?
Аа, Никанор Харитонович диэ. Туох буолан эн курдук солото суох киһи миэхэ эрийдиҥ?
Албыннаан ол бу буолума! Иэскин хаһан төнүннэрэр киһигин!?
Төнүннэриэм-төнүннэриэм…
Дьиэтин уоккун барытын да атыылаан баран төнүннэр!
Атыылыыр малым да бүттэ… Массыынам да суох. Ол иһин доҕорум массыынатын уларсабын онно манна айанныырбар
Ол мин бырабылыанньам буолбатах! Ким миэхэ үс ыйынан иэс ылбыт харчытын төнүннэриэх буолбутай!?
Төнүннэриэм-төнүннэриэм! - диэт Петр түргэн үлүгэрдик төлөпүөнүн арааран кэбистэ. Ол араарбытын кэннэ аны Стелла эрийэн барда. “Сатана дьахтара, туохха диэн эрий-эрий буолаҕын!” диэн эр киһи иһигэр санаан ылаат, төлөпүөнү ылбата.
Петр наадалаах сиригэр тиийбитэ, кинини ким да көрсө тахсыбатаҕа. Эр киһи аргыый аҕай массыынаттан түһээт, урукку даачата бэркэ тупсубутун сонно бэлиэтии көрдө. Үрдүк бэйэлээх тимиринэн саайыллыбыт күрүөлээх дьиэ хайдах эрэ эр киһиэхэ соччо үөрбэтэх көрүҥнээҕэ. Дьиэ таһыгар аарыма тииккэ суор олорон “Да-ах” дии түстэ.
Петр күрүө аанын аһаат, аргыый аҕай тэлгэһэҕэ киирбитэ, биир эр киһи массыынаны сууйа турара.
Дорооболоруҥ, Прокопий Шамилович баар дуо? - дии-дии Петр эр киһиэхэ чугаһаат Толигы биллэ. Толик Петр диэки көрбөккө даҕаны:
Билигин тахсыа - диэн баран, уулаах биэдирэтин туппутунан гараас диэки бара турда.
Сотору кэминэн, дьиэттэн тайахха тирэнэн аргыый аҕай Прокопий тахсан кэллэ. Эр киһи уруккутун курдук буолбатаҕа. Төлөһүйбүт, сирэйэ-хараҕа сырдаан кэлбит, киһи ыалдьар диэбэт буолбут көрүҥнээҕэ.
Дорообо, Прокопий Шамилович! Туох сонун - дии-дии Петр Прокопийдыын илии тутуста
Эйиэхэ эмиэ, дорообо… Туох буолан кэллиҥ? - диэт Прокопий олоппоско олордо
Прокопий Шамилович, эн биһикки туора дьон буолбатахпыт дии… Миэхэ көмө наада буолла. Олус улахан иэскэ киирэн сылдьабын, эһиги эрэ көмөлөстөххүтүнэ көмөлөһүөххүт
Ол тугу көмөлөһөбүн?
Харчынан көмө наада…. Икки-үс мөлүйүөннэ биэрэриҥ буолла… - диэт Петр этэ түһээтин кытары, калитка аана аһыллыбытыгар тэлгэһэҕэ хара сирэйдээх Крузак массыына сүүрэн киирдэ. Урут Петрга эмиэ итинник массыыналааҕа….
Массыына мотуора умуллубутун кэннэ, Крузак аана аһылла түһээтин кытары уончалаах уол тахсаат: “Эһээ!” дии-дии Прокопийга сүүрэн кэллэ.
Оо, Тимурка, тиискин тууртардыҥ ду? - диэт Прокопий уолу көтөҕөн ылаат, тобугар олорто.
Аһаа, көр бу баар. Маны киэһэ утуйарым саҕана сыттыгым анныгар уктуом - дии-дии уол Прокопийга тууртарбыт тииһин көрдөрдө.
Үчүгэйиэн!
Эһээ оттон бу кимий? - дии-дии Тимур Петр диэки көрөн ыйытта
Ити дуо, ити…. - диэн Прокопий этэн истэҕинэ, массыынаттан Маахыс тахсаат, эһэтин оннугар эттэ:
Ити ким да буолбатах, Тимур. Дьиэҕэ киирэҥҥин тиискин ийэҕэр көрдөр ду? Паапа билигин киириэ
Сөп - диэт Тимур эһэтин тобугуттан түһээт, дьиэҕэ киирэн хаалла.
Маахыс буолла Петрга чугаһаат:
Дорообо, Петр Алексеевич - диэтэ
Дорообо, Максим. Хайа хайдаххыный? - дии-дии Петр уолугар илиитин биэрбитигэр, Маахыс ылбата
Туохха кэллиҥ?
Оттон көрсө…. эйигин….
Эн миэхэ ол кимҥиний?
Максим, туох буоллуҥ? Аҕаҥ кэлэн турабын дии….
Мин аҕам ол сылдьар - диэн Маахыс массыынаны сууйа сылдьар Толик диэки көрөөт эттэ
Максим, тупсубуккун аҕай дии… Хас сыл ааста?
Уон сыл ааста, эн миигиттэн аккаастаммытыҥ
Сыыспыт эбиппин Маахыс, бырастыы гын миигин… Мин эмиэ эйиэхэ төттөрү аҕаҥ буолуом
Миэхэ аҕалаахпын, иккис наадата суох. Баһыыбаны кытары. Бар мантан , үчүгэйдик! Аан аһаҕас! - диэт Маахыс кытаанахтык этээт аан диэки ыйда

25 чааһа

Максим, миигин бырастыы гын, баһаалыста. Улаханнык сыыспыт эбиппин - диэн Пётр этэ сатаата да, Маахыс аан диэки ыйан баран турда.
Максим, кырдьык уоскуй… Бастаан истиэххэ убаастабыллаах Петр Алексеевич тугу көрдөһө кэлбитин - дии-дии Прокопий туран кэллэ. Онуоха Маахыс илиитин түһэрээри, бэтсээгин көннөстө-көннөстө:
Чэ, эт истэбит - дии түстэ.
Прокопий Шамилович, Максим, эһиги миэхэ туора дьон буолбатаххыт дии. Мин да эһиэхэ аймаххыт буолабын…. Мин билигин улахан бырабылыанньалаах сылдьабыт. Улахан убаастанар киһиттэн харчы иэс ылан кыайан төлөспөккө сылдьабын…. Эбиитин оҕобун эмтиэхпин наада. Алешабын соҕотох иитэбин дии
Онон туох дии сатыыгын?
Миэхэ харчыта иэстээҥ… Билэбин эһиги харчылааххытын. Хампаанньабын былдьаан ылбыккыт дии…
Былдьаабатахпыт… Сокуонунан ылбыппыт. Докумуонунан хампаанньа эһэм киэнэ, эн дьиэҥ эмиэ. Ол иһин ылбыппыт….
Сатаналаргыт дии…. Соҕотох аҕаны да аһыммаккын. Инбэлиит оҕобун иитэрбэр харчы суох… Аһыырбытыгар да харчыбыт суох…
Чэ, биэрэбит дуо? - диэт Прокопий Маахыһы көрдө. Маахыс онуоха бэтсээгин ис сиэбиттэн кумааһынньыгын хостоот, иһиттэн биир тыһыынчалаах купюраны ылан Петр Алексеевичка уунна
Махтал… Ол да буоллар элбэх соҕус суох дуо… Биир да күннээх аһылыкпытыгар тиийбэт буолла
Мыынар буоллаххына бар…
Суох-суох…. Өссө биирдэ махтал…. Ээ, арба Прокопий Шамилович, мин саҥа хампаанньа арынаары гынным, онно эйигин инвестор буол диэн ыҥырабын…
Суох, биһиги туохха да кыттыбаппыт! - диэн Маахыс быһа этэн кэбистэ. Ол турдахтарына, оруобуна маҕаһыынтан Рита кэлээт, Петр Алексеевичы көрөн баран:
Дорооболоруҥ, Петр Алексеевич кэлбит эбиккин дии. Хата киирэн бары чэйдэ иһиэххэ. Торт атыылаһан кэллим - диэтэ
Суох, Петр барда. Буолбат дуо? - диэн Маахыс кытаанахтык эппитигэр, Петр куттанан:
Мин бардым… Көрсүөххэ диэри - диэт аан диэки бара турда. Эр киһи баҕар ыҥыран ылыахтара диэн бытаан соҕустук барда да, Маахыстаах киниэхэ эрэ наадыйбаккалар дьиэлэригэр киирэн хааллылар.
Петр онуоха ыараханнык өрө тыынаат, массыынатыгар олорон баран куортам дьиэтин диэки айанныы турда. Кини билбитэ аны манна киниэхэ наадыйбаттарын.

Бу уон сыл иһигэр элбэх да уларыйа охсубута. Этиллибитин курдук Петр

хампаанньатыттан матан, дьадайан барбытыгар Стелла: “Миэхэ дьадаҥы эр наадата суох!” - диэт оҕотун хааллараат арахсан барбыта. Ол иһин ыарыһах оҕотун Петр баҕарбатар да соҕотоҕун иитэргэ тиийбитэ. Алеша төһө улааттаан ахсын ыарыыта бэргээн, бүтэһик кэмҥэ оронтон турбат буолбута. Сүрэҕинэн ураты уол бүөрүнэн эмиэ ыалдьара. Сылга үс сүүс алта уон түөрт хонук баарын, Алеша икки сүүс сэттэ уонун балыыһаҕа атаарара. Эбиитин онто да суох мөлтөх доруобуйалаах уол онтуката өссө бэргээбэтин диэн ыарахан сыаналаах Германияҕа оҥоһуллар эмтэри иһиэхтээҕэ да, аҕата харчыта суох буолан хаһыс да ыйын көтүтэрэ. Петр дьадайан баран хас да саҥа хампаанньа арына сатаабыта да, конкуренция кытаанаҕыттан бары сабыллыбыттара.
Оттон Маахыс буолла, төттөрүтүн эһэтин көмөтүнэн Петр урукку хампаанньатын саҥа хаһаайыныттан атыылаһан ылаат, үлэлэтэн байан-тайан олороро. Эбиитин урукку Петр конкуренын, “Макаров+” холдинг хаһаайынын Сергей Васильевичы кытта Маахыс ыкса доҕордоһон, конкурент оннугар бизнес-партнер буолбуттара. Партнердар билигин куорат иһигэр хас да саҥа маҕаһыын, автомастерской, бэл диэтэр сүүрбэттэн тахса этээстээх таас дьиэ туппуттара. Ол иһин харчы эрэ кэлэ турара.
Маахыс тус да олоҕор барыта этэҥҥэ этэ. Уол Миленаны ойох ылан, Тимур диэн уолланан дьоллоохтук олороллоро. Риталаах Толик сиэннэммиттэринэн үөрэллэрэ эрэ.
Рита аны Лицейга үлэлээбэтэ. Дьахтар аҕыс сыллааҕыта уурайан баран, билигин дьиэтин-уотун көрөрө. Толик эмиэ кини кэннэ сонно уурайан, билигин Маахыс хампаанньатыгар охранник буола сылдьара.

Киэһэлик, дьиэ кэргэн бары аһаан бүтээт, хосторугар тарҕаһан утуйарга бэлэмнэммиттэрэ. Кэргэннии Холодовтар уһун күн кэннэ, утуйаары сыттахтарына Маахыс төлөпүөнүнэн үлэһиттэрин кытары суруйсарын көрөн баран Милена:

Макс, баарын ити аҕаҥ туохха кэлэн барбытай? - диэн ыйыта түстэ
Ээ, харчы көрдөспүтэ
Биэрбитиҥ ду?
Суох буолубуна. Кини миэхэ ким да буолбатах…
Оттон ииппитэ буолбат дуо?
Мин киниэхэ ииппитин иһин отут мөлүйүөнү буор босхо уунан биэрбитим. Онон бүтэр…. Ол харчытын сатаан туһаммакка бүтэрэн кэбиспитэ…
Макс, эн ханнык аҕаҕын таптыыгын ордук? Ииппити ду, төрөппүтү ду?
Иккиэннэрин, Милена, иккиэннэрин. Бастакы миигин харчыга сыһыаннаһарга, иккис буолла тулалыыр дьоммор сыһыаннаһарга үөрэппиттэрэ. Ол иһин иккиэннэригэр махтанабын… Ол да буоллар бастакы миигин таҥнарбытын бырастыы гымматаам…. Баҕар хойут бырастыы гыныам
Чэ, олохпут өссө уһун… Бырастыы гыныаххыт бэйэ-бэйэҕитин…
Сөпкө этэҕин…. Чэ, киэһэ буолла утуйуохха дии… Сарсын эмиэ үлэ - диэт Маахыс хайыһаат, туумбатыгар турар светильнигы

умуруордан кэбистэ. Сотору кэминэн Миленалаах Маахыс утуйбуттарыгар дьиэ иһэ уу-чуумпу, им-дьим буола түспүтэ. Бэл диэтэр чаһы да үлэлиир тыаһа иһиллибэтэ. Санаатахха барыта тохтоон хаалбыт курдуга. Ол эрээри, бу чуумпуга сарсыҥҥы күҥҥэ эрэллээх алта сүрэх тэбис тэҥҥэ тэбэрэ…. Сарсын эмиэ саҥа күн үүнүө….

БҮТТЭ

25.04.2026
ХАЛЫМА