Содержание

• 2 чааһа
• 3 чааһа
• 4 чааһа
• 5 чааһа
• 6 чааһа
• 7 чааһа
• 8 чааһа

    Куорат биир бастыҥ оҕо төрөтөр дьиэтигэр, төрүүр саалаҕа, орто саастаах дьахтар төрүү сытар. Быраас саастаах эр киһи, дьахтарга туох эрэ диир, медсестра кыргыттар төттөрү таары сүүрсэллэр. Балыыһа көрүдүөрүгэр буолла, ол дьахтар кэргэнэ, биллэр көстөр, дьэ саҕалаан эрэр эдэр урбаанньыт Петр Алексеевич , уонна дьахтар аҕата Прокопий Шамилович сонуну күүтэн тураллар. Прокопий төттөрү таары хааматалыы-хааматалыы , сотору-сотору чаһыытын көрүнэрэ. “Хайаан эрэ уһаатылар, үһүс чаастара буолан эрэр” - диэн, кыыһын соҕотоҕун иитэн таһаарбыт эр киһи, иһигэр долгуйара. Петр эмиэ, хас тыас ахсын тулатын көрүнэ түһэрэ, төрүүр саалаттан сууламмыт оҕону көтөхпүт быраастар тахсалларын күүтэрэ. Прокопий, хаамыталыы сылдьан, күтүөтүн, наар долгуйан кумааҕы курдук үрүҥээн хаалбыт сирэйин көрө-көрө бэйэтэ эмиэ долгуйуох курдуга. Ол эрээри иһигэр : “Валя күүстээх санаалаах, өрүттүөҕэ. Билигин көрөөр эрэ, оҕону көтөхпүт быраастар тахсыахтара” - диэн бэйэтин бэйэтэ уоскутара.
Ол кэмҥэ, куорат түгэҕэр, кыракый балыыһаҕа, Рита диэн уон алталаах эрэ кыысчаан икки чаас эрэйдэнэн ахан уол оҕону күн сиргэ көрдөрбүтэ. Кыыс саала иһигэр саҥа төрөөбүт оҕо ытаабытыгар, сылайан сонно өйүн сүтэрэн кэбиспитэ. Билигин кыысчаан утуйа сытар. Медсестралар төрөөбүт уолу аҕалан эдэр ийэ таһыгар сытыаран кэбиспиттэрэ.

Ол кэмҥэ, нэһиилэ муҥнанан сордонон, Валентина оҕотун төрөппүтэ. Дьахтар хаана баран билигин аны олох уонна өлүү икки ардыгар сылдьара. Барыта быраастартан тутулуктааҕа. Саамай үчүгэй исписэлиистэр эдэр дьахтар олоҕун иһин охсуһаллара.
Эпэрээссийэ чаастан ордук буолбута. Ол кэм тухары, Петрдаах Прокопий күүтэн кэлтэгэй буола сыспыттара. Эпэрээссийэлиир саалаттан үрүҥ халааттаах аанньаллар тахсыбыттарыгар , Прокопий Шамилович уоскуйан дьэ өрө тыыммыта. Күүтүүлээх оҕолоро төрөөтө, аны барыта этэҥҥэ буолуохтаах. Ол эрээри, барыта кини санаабытын курдук буолбатаҕа. Олоҕун устата балыыһаҕа үлэлээбит, элбэх уопуттаах быраас, халыҥ өстүөкүлэлээх ачыкытын сотто-сотто:

• Кутурҕаммын тиэрдэбин… Оҕоҕут тыына быһынна - диэн куһаҕан сонуну эппитэ. Петр, аҕа кылынын сирэйэ уларыйа түспүтүн сонно билиэтии көрбүтэ. Прокопий, сирэйэ эмискэ кытара түстэ, хараҕа буолла уоттуйа түһээтин кытта, бырааһы халаатын саҕатыттан харбаан ылла уонна:
• Хайдах ол!! Эһиэхэ биһиги оҕобут олоҕун итэҕэйбиппитин, өлөрөн кэбистигит дуо! - диэн балыыһа бүттүү истэн ходьох гына түһүөр диэри ыһытаабыта.
• Биһиги буруйбут суох… Оҕо бастаан төбөтө быктан баран, салҕыы кыайан тахсыбакка тыына хааттаран өлбүтэ
• Ол да буоллар, эһиги быраастаргыт

  дии! Эһигини саамай үрдүк категориялаах исписэлиистэр диэн, клиникаҕытыгар баар суох соҕотох кыыспын төрөттөрө аҕалбытым! Ону баара!

• Арай оҕо сонно тахсыбыта да эбитэ буоллар, ыарыһах буолуох эбит. Сүрэҕэ, быара, бүөрдэрэ олус куһаҕаннык сайдыбыттар этэ… Чэ, ыытыаххыт дуо салгыы үлэлии барыам этэ
• Хара, ыт! Сиэммин өлөрө-өлөрө - диэт Прокопий баҕарбатар да, бырааһы ыытта. Быраас халаатын көннөстө-көннөстө түргэн үлүгэрдик көрүдүөр устун баран хаалла. Прокопий буолла, кыыһыгар ити куһаҕан сонуну хайдах кэпсиирин толкуйдуу сатаата да, Валята олус уйан дууһалаах буолан баҕар ол сонунтан соһуйан төбөтүнэн да ыалдьыан сөп. Ол иһин эр киһи кыыһын аһынан, харыстаан, күтүөтүн диэки хайыһаат:
• Кыыспын таптыыр буоллаххына, ити өлбүт оҕо оннугар саҥа оҕону бул - диэтэ.
• Эс, Прокопий Шамилович, хайдах оннук гыныамый? Сокуону кэһэр санаам суох… - диэн Пётр аҕа кылынын этиитин истэн соһуйда.
• Ким да билиэ суоҕа… Билигин харчы барытын быһаарар. Оннооҕор тоҕус уонустар саҕана уулуссаҕа оҕону уоран ылан баран, бэйэлэрин оҕолоро оҥостоллоро
• Тоҕус уонустар номнуо ааспыттара. Билигин икки тыһыынча онус сыл…
• Икки тыһыынча отутус да буоллун… Оҕону булаҕын, эбэтэр биисинэскин кытта быраһаайдас! - диэн Прокопий кытаанахтык эттэ
• Чэ, Валя туһугар диэн баран… Була сатыам, ол да буоллар букатын булуом диэн тылбын биэрбэппин
• Маладьыас, Петя… Ол эрээри ыксаар
• Билэбин-билэбин - дии-дии Петр туохха баран иһэрин санаан өрө тыынан ылла.

2 чааһа

Нөҥүө күнүгэр, Рита өйүгэр кэлэн, кыратык аһаабытын кэннэ медсестра кыыс, оҕотун аҕалан көрдөрдө. Кыыс сонно уолчаанын сүрэҕэр сыһыараат, ырыаны ыллаан барда. Ол турдаҕына, эмискэ аан тэлэс гынна уонна палаатаҕа, эргэ кууркалаах, барыта табаах арыгы сыттаах сүүрбэччэлээх уол баар буола түстэ. Уол аҥаар илиитигэр сибэкки дьөрбөтүн тута сылдьара. Онтукатын туппутунан Ритаҕа чугаһаат:

• Махтал, Ритуль уолум иһин - диэтэ. Онуоха кыыс:
• Көр, эйиэхэ наһаа маарынныыр… - дии-дии оҕону эдэр аҕа илиитигэр уурда.
• Оҕобун… - диэн уол эппитигэр, Рита сонно тапталлааҕыттан ханнык эрэ атын баҕайы сыт кэлэрин билэн:
• Толик, эн миэхэ тылгын биэртиҥ буолбат дуо, ити дьааты быраҕыам диэн - дии түстэ
• Рита, уоскуй-уоскуй. Туох да буортута суох, оннооҕор ньиэмэс лётчиктара итини сиэн бараннар самолекка олороллоро
• Толик, эн ити дьаллыккын бырах эбэтэр мин эйигиттэн баран хаалыам оҕобун кытта
• Быраҕыам-быраҕыам
• Билигин да сатаан өйдөөбөппүн хайдах сэниэ ыал мааны уоллара, маннык наркоман буолан хаалбытын - дии-дии Рита Толяттан оҕотун былдьаата
• Быраҕыам диэтим дии… Хайаан эмиэ собуоттанныҥ… Чэ, эйигин дьиэҕэр күүтэбин
• Өссө ыраах тахсарым. Үс-түөрт хонугунан биирдэ
• Оччоҕо үс-түөрт күнүнэн күүтэбин - дии-дии Толик палаататтан тахсан барда. Рита буолла, түннүк таһыгар чугаһаат, Толига дьиэтин диэки баран эрэрин көрө-көрө өрө тыынна. Хаһан эрэ кини букатын атын этэ.
  Рита Толигы кытта, уон түөртээх кыыс буола сылдьан билсибитэ. Ол саҕана Толик уон сэттэлээҕэ. Иккиэн биир оскуолаҕа үөрэнэллэрэ да, соччо кэпсэппэттэрэ. Ритаҕа дьүөгэлэрэ Толик туһунан : “Кини баай дьон оҕолоро… Аҕата хируур, ийэтэ учуутал. Интеллигенция усхалыы эттэххэ. Эн курдук кыыһы хаһан да көрүө суоҕа” - дииллэрэ. Ол эрээри, биир сайын Рита паарка устун күүлэйдии сырыттаҕына, икки билбэт уолаттара кэлэн кыыска сыстаҥныы сатаабыттарыгар, хантан эрэ Толик тахсан кэлээт кыыһы көмүскэспитэ. Оннук билсибиттэрэ. Хас киэһэ ахсын паарка устун күүлэйдиир, Толик кыыһы матасыыкылыгар хатааһылыыр буолбута. Оннук күүлэйдээн, улам-улам бэйэ-бэйэлэригэр сыһыаннара уларыйан, чугасыһан, биир түүнү бииргэ атаарбыттара. Ол түүн кэннэ Рита хат буолан хаалбыта. Арай Толик оннугар атын уол эбитэ буоллар, сонно куотан хаалыа эбит да, Толик оннук гымматаҕа. Төттөрүтүн Ритаҕа барытыгар көмөлөһөр буолбута, эргэ хрущевка кыбартыыраттанбиир хостоох куортам кыбартыыраҕа көһөрбүтэ. Ону тэҥэ, уол эппиэтинэһи сүкпүт киһи быһыытынан Ританы төрөппүттэрин кытта билиһиннэрбитэ. Толик төрөппүттэрэ кыыһы сонно сөбүлээбиттэрэ, эдэрдэр бииргэ буолалларыгар алгыс тылларын эппиттэрэ. Ол эрээри, оскуолаҕа уон биэстээх кыыс хат буолбутун билэн улахан айдаан тахса сылдьыбыта. Сорохтор Ританы оскуолаттан үүрүҥ дииллэрэ, сорохтор төттөрүтүн аһыналлара. Дьэ уонна тоҕус ый ааспытын кэннэ, Рита оҕотун төрөтөн эдэр ийэ буолан баран сытар. Ол кэмҥэ Толик төрөппүттэрэ суол саахалыгар түбэһэн, өбүгэлэригэр ааттаммыттара төрдүс ыйа буолбута.
  Күн ортото, Ритаҕа дабылыанньатын кэмнээн баран, главврач Арамаан Ыстапаанабыс докумуону толоро турдаҕына, медсестра кыыс сүүрэн кэлээт:
• Арамаан Ыстапаанабыс, эһигини итиннэ ыҥыраллар - диэн эттэ
• Ким ыҥырар!?
• Биир эр киһи…
• Маргарита, билигин сотору кэлиэм ду - диэт Арамаан Ыстапаанабыс иһигэр “Ким кэлэн үлэни тохтоттоҕой” дии-дии палаататтан көрүдүөргэ тахсыбытыгар , кинини Петр Алексеевич көрүстэ. Главврач уордайбыт, суон куолаһынан:
• Эһиги ким буолаҕыт? Хайаан үлэлииргэ мэһэйдиигит?! - диэтэ
• Бастаан дорооболоруҥ! Мин, Петр Алексеевич Холодов, диэн буолабын. “ХолодовСтрой” маҕаһыын уонна “Холод” холдинг хаһаайынабын. Мин эһигини кытта кэпсэтиэхпин баҕарабын, ким да истибэт сиригэр
• Чэ, кабинеппар бардыбыт оччоҕо. Манна чугас - диэт

  быраас көрүдүөр устун бара турда. Петр кини кэнниттэн, бэтсээгин ис сиэбигэр сытар харчылаах кэмбиэрин ыларга бэлэмнэнэ-бэлэмнэнэ барда. Иккиэн сырдык, ыраас кабинекка киирээт, главврач кириэһилэтигэр, Петр буолла кини таһыгар олоппоһу аҕалынан олордо.

• Чэ, тугу ыйытаары эбэтэр этээри гынаҕыт?
• Арамаан Ыстапаанабыс, мин бэйэм дьоммунан быйыл эһиги балыыһатыгар бюджеттан аҕыйах харчы көрүллүбүтүн биллим. Ол харчы тиийбэтэ чуолкай, эһиги ыарыһах оҕолорго буор босхо эпэрээссийэ оҥороҕут, босхо эминэн хааччыйаҕыт. Билигин буолла харчыгыт суох буолан сатаан ону барытын оҥорбоккут. Оҕолор барахсаттар эһиэхэ наһаа да эрэммиттэрэ эрээри, увы…. Ол да буоллар санааҕытын түһэримэҥ , мин бу сылга туох баар буолар буолбат эпэрээссийэни барытын төлүөм, уонна эбиитин саҥа тэрили, орону, малы-салы атыылаһан биэриэм. Ол оннугар, эһиги миэхэ оҕону биэриэхтээххит. Бэҕэһээ биир кыыс төрөппүт этэ доруобай уолу
• Бырастыы гыныҥ, мин бэрик иһин оҕону биэрэр санаам да, быраабым да суох. Баһаалыста барыҥ
• Чэ, сөп өйдөннө. Ол да буоллар мин эппиппин өссө биирдэ толкуйдаан көрөөрүҥ, баҕар санааҕытын уларытыаххыт - диэт Петр кабинеттан тахсан барда.
  Дьиҥэ бырааһы кытта кэпсэтэрин саҕана Петр син бэйэтин туттуна сылдьыбыта. Ол кэннэ эрэ, дьыалата сатамматаҕыттан ньиэрбинэйдээн, массыынатын көлүөһэтин дэлби тэбиэлээн уоскуйа сатаабыта. Эр киһи билбэтэ билигин аҕа кылыныгар тиийэн туох диирин. Ол олордоҕуна, массыынаҕа биир эдэр уол чугаһаат:
• Эһиэхэ оҕо наада да? Мин ылан биэриэхпин сөп. Алҕаска бырааһы кытта кэпсэппиккитин иһиттим - диэтэ
• Кырдьык этэҕин? - диэн Пётр сэргэхсийэ түстэ
• Кырдьык. Бэҕэһээ мин кыыһым уол оҕону төрөппүтэ, ону эһиэхэ диэн уоруохпун сөп
• Аатыҥ ким диэний?
• Анатолий
• Мин Петр диэммин. Билсиһэн кэбиһиэххэ - диэт Петр Толиктыын илии тутуста
• Арай мин эһиэхэ оҕону уоран аҕаллым, ону эһиги миэхэ тугу биэрэҕит ду?
• Уон биэс мөлүйүөн тиийиэҕэ? - диэн Пётр эппитигэр, Толик истибит суумматыттан хараҕа сырдыы түстэ
• Тиийиэ-тиийиэ. Сарсын оҕо эһиэхэ буолуо…
• Сөп, оччоҕо сарсын киэһэ куорат түгэҕэр быраҕыллыбыт собуот таһыгар көрсүһүөхпүт, түүн уон иккигэ. Онуоха диэри оҕону ылыаҥ?
• Ылыам-ылыам. Харчыгытын бэлэмнээҥ - диэт Толик баран хаалла. Петр буолла, харчыга киһи олоҕун атыылаһан эрэрин саныы-саныы “Оҕоҕо биһиги дьоллоох олоҕу оҥоруохпут, ити наркоманнары кытта олоруон кэриэтэ, биһигини кытта олордун” диэн кэбиспитэ. Эр киһи тутатына ол туһунан аҕа кылыныгар эрийэн кэпсээбитэ.

3 чааһа

Толик Рита сытар палаататыгар киирээт, муннукка олоппос турарын ылан кыыс сытар оронун таһыгар олордо. Рита уола кэлбититтэн

дьиктиргээбитэ, дьиҥэ Толик өтөр аҕай кэлэн барбыта дии…

• Рита, кэпсээтии баар, кытаанах - диэн Толик саҕалаата
• Тугуй?
• Рита, мин оҕобутун атыылаары гынным, уон биэс мөлүйүөҥҥэ
• Эс, ол хайдах атыылаары гынным диэн?
• Оттон биир эр киһи оҕоҕо наадыйар киниэхэ атыылыам харчыга. Ол харчынан иккиэн дьиэ, массыына ылыныахпыт уонна атын да оҕону төрөтөө инибит - дии-дии Толик Рита илиитин имэрийдэ
• Толик, бэйэҥ истэҕин дуо, туох дииргин. Мин оҕобун туох да иһин атыылаабаппын, уон биэс миллиарды да биэрэр буоллахтарына атыылыам суоҕа. Уонна ол туһунан санаама, оҕобутун иитиэххин баҕарбат буоллаххына тутатына эт! Эйигин өйдүөҕүм
• Суох , Рита. Мин эн биһиккигэ баай, дьоллоох олоҕу бэлэхтиэхпин баҕарабын…
• Аргыый! Мин оҕобун атыылаабаппын! Бар мантан! Эбэтэр мин ыһытыам!
• Чэ, сөп. Сыыспыппын өйдөөтүм. Дьиэбитигэр эйигин уонна оҕобутун күүтүөм. Пока - диэт Толик аргыый аҕай олоппостон тураат, баран хаалла. Дьиҥэ кини оҕону атыылаан дьиэ, массыына атыылаһар санаата суоҕа. Кини былааныгар; харчыны ылан баран атын куоракка көһөн барааһын, уонна арыгы, наркотик эрэ баара. Уол куортам дьиэтигэр баран иһэн, хараҥа переулокка биир дьиэ подвалыгар түһэн күннээҕи дозатын атыылаһан баран, дьэ дьиэлээбитэ.
  Ол кэмҥэ, Петрдаах Прокопий былааннарын өссө биирдэ санаан баран, барыта туолан иһэриттэн үөрэ сылдьаллара. Валентина уһун наркоз кэнниттэн уһуктан баран, сонно: “Оҕом ханна баарый?” диэн ыйыппытыгар, Прокопий: “Атын оҕолору кытта утуйа сытар. Баарыын медсестра аҕала сылдьыбыта, эн утуйа сытар этиҥ. Петялыын биһиги көрбүппүт оҕобутун” диэн албынныырыгар тиийбитэ. Валя аҕатыгар итэҕэйбитэ. Дьахтар билбэтэ, кини төрөппүт оҕото өлбүтүн, уонна сотору кэминэн кини оннугар атын оҕо кэлиэхтээҕин.

Нөҥүө күнүгэр, балыыһаҕа миэстэ суох буолан, Ритаты дьиэтигэр икки хонук эрдэ таһаарбыттара. Толик дьонун балыыһа таһыгар көрсөн, такси массыынатынан дьиэлэригэр айаннаабыттара. Кыракый, биир хостоох куортам кыбартыыраҕа киирээт, Рита уолугар сонно:

• Дьэ, Родик, бу эн дьиэҥ буолар. Эн манна улаатыаҥ, маамалаах паапа үлэ булан саҥа кыбартыыра атыылаһыахтарыгар диэри - дии-дии кыракый оҕочооһу көтөҕөөт дьиэ устун хаамыталыы сылдьан эппитэ.
• Оҕобутугар ааты биэрбитиҥ да?
• Биэрэн, Родион диэн буолуо. Родион Анатольевич, үчүгэй баҕайытык иһиллэр буолбат дуо? Хойут оҕобут улаатан, үөрэнэн тойон буоллаҕына инньэ диэн ыҥырыахтара - дии-дии Рита утуйа сытар Родигы сүүһүттэн уураан ылла
• Ээ, сөп. Чэ, мин үлэ көрдөнө бардым. Киэһэ Родигы харайа түһүөм - диэт Толик кыбартыыраттан тахсан барта. Уһун күнү быһа Рита уолун илиититтэн

  ыыппакка көтөҕө сылдьан, бэйэтигэр кыра эрдэҕинэ ийэтэ ыллаабыт ырыаларын ыллаан таҕыста. Уолчаан буолла ийэтин кэрэ куолаһын истэ-истэ минньигэстик утуйа сытара.
  Киэһэлик, Толик төннүбүтэ. Уол кыбартыыраҕа киирээт, куукунаҕа баран, салапаан суумканы тута сылдьарыттан икки бухаанка килиэби, үс холбуйа оҕо үүтүн, уонна икки доширак лапсаны хостоон остуолга ууран кэбистэ. “Бүгүҥҥү хамнаспынан ыллым. Ыскылаакка грузчик буоллум” - диэн Толик кылгастык харчыны хантан ылбытын эттэ. Ол кэннэ эдэрдэр бэйэлэригэр доширак лапсатын, Родикка буолла үүтү оҥорон баран киэһээҥҥи аһылыктарын аһаабыттара. Рита уолун үүтүнэн аһата-аһата

• Оҕом күүстээх, доруобай буола улаат - диэн алгыыра. Аһаан бүппүттэрин кэннэ, Рита оҕотун Толигы кытта хааллараат, хоһугар сынньана барбыта. Кыыс билбэтэ даҕаны, уолун ити бүтэһигин көрбүтүн.
  Рита утуйбутун билэн, Толик сонно ыскааптан спортивнай суумкатын хостоот, бэйэтин таҥаһын онно угунна, уолу буолла суорҕаҥҥа суулаан баран, аргыыйдык кыбартыыраттан тахсан барда. Толик Петр эппитин курдук эргэ собуокка барбыта. Родик туох эрэ куһаҕан буолаары гыммытын санаан, ытыыра да , аҕата оҕотугар суосканы биэрэн уоскуйара.
  Толик этиллибит сиригэр тиийэн, тулатын көрбөхтөөтө. Быраҕыллыбыта хайыы үйэ буолбут эргэ собуот эмэҕирэн сууллаары нэһиилэ турара. Онто да суох сэрэх көстүүлээх собуот, туманныйан эрэр буолан, өссө кутталлаахтык көстөрө. Толик буолла ол эрэ собуокка наадыйбакка төбөтүгэр номнуо Петр биэрбит харчытын ааҕа сылдьара. Бу куоракка кинини туох да туппата. Төрөппүттэрэ өлбүттэрин кэннэ, уол сонно олорбут кыбартыыраларын атыылаан кэбиспит буолан, саатар дьиэтэ да суоҕа. Ол иһин Толик саҥа олоҕу саҥа сиргэ саҕалыырга санаммыта.
  Ол кэмҥэ, ыыс туман быыһынан ыраах баҕайы массыына фаратын уота көстөрө, уонна түргэн үлүгэрдик чугаһаан иһэрэ.

4 чааһа

Хара сирэйдээх Крузак массыына Толик таһыгар кэлэн тохтообутугар, уол “Тоҕо көтүө” диэн куттанан кэннигэр хас да хардыыны оҥордо. Сотору кэминэн массыына аана ыараханнык аһылла түһээтин кытары, хара көстүүмнээх Петр Алексеевич түстэ. Массыына үлэлии турда. Эр киһи буолла бэтсээгин көннөстө-көннөстө:

• Хайа, оҕо ханнаный? - диэн ыйыппытыгар Толик саҥата-иҥэтэ суох суорҕаҥҥа суулаллыбыт оҕону көрдөрдө. Петр сэрэнэн ахан оҕону ылаат , массыына кэтэх аанын арыйан баран, сиденьяҕа уурда. Толик харчытын күүтэн турда. Петр буолла харчыны биэрэр санаата суоҕа. Эр киһиэхэ эмискэ төлөпүөнүгэр ким эрэ эрийбитигэр, икки курдук мүнүүтэни быһа кэпсэппитэ. Ол кэннэ массыынатыгар олорон баран айаннаары гыммытыгар, Толик :
• Онтон

  харчыбын? - диэн ыйыта түстэ. Петр онуоха сирэйэ уларыйан хаалбыт киһи массыынаттан түһээт, илиитин бүрүүкэтин сиэбигэр уктан баран:

• Ханнааҕы харчыны? - диэтэ
• Онтон оҕону аҕаллахпына харчы биэриэх буолбуккут дии
• Аа, ол харчыны диэ. Ол харчы буолла оҕону иитиигэ барыа буолла. Эн кыыскын кытта миигин аанньал курдук көрүөхтээххит. Эһиги курдук наркоманнары кытта оҕо дьоллоохтук олоруо суох этэ. Онтон биһиэхэ итии дьиэ, баай-дуол, сыаналаах мал барыта баар буолуоҕа.
• Эс, оччоҕо мин милииссийэҕэ бардым. Эһигини оҕобун уордулар диэн сайабылыанньа суруйуом.
• Дьээрэ, биһиги ол туһунан дуогабарбытыгар суох этэ. Чэ, харчыны биэриэм, шуткалаан эппитим биэриэм суоҕа диэн. Бардыбыт массыына багажнигар баар харчылаах суумка - диэт Петр массыына кэннигэр барда. Толик кэнниттэн батыста. Петр багажнигы арыйаат, суумканы хостоон баран Толик иннигэр бырахта. Толик онуоха тобуктуу түһээт, суумканы арыйан көрбүтэ, букатын айаҕар диэри биэс тыһыынчалаах купюралар хааламмыттар эбит. Толик хас биирдии харчы паачкатын ылан, баай буолар хайдаҕын билэ олордоҕуна, эмискэ тимир кастеттаах сутуруҥ сирэйигэр көтөн кэллэ. Петр туох баарынан уолу сыҥаахха саайбытыгар, Толик охсуу күүһүттэн буорга баран түстэ. Уол тура сатаата да буоллар, Петр таһыгар кэлээт, Толик хабарҕатын лаактан кылабачыйа сылдьар крокодил тириитинэн тигиллибит түүпүлэтинэн баттаата. Уол тыына кэлибинэ сирэйэ кытаран эрдэҕинэ, Петр түүпүлэтин ылаат, кырбаан барда. Сотору кэминэн Толик хамсаабат буолан хаалла. Ол да буоллар Петр, өйүн сүтэрбит, кырбаллан олох уонна өлүү икки ардыгар сытар уолу хаалларан кэбиспэккэ, массыынатыгар олорон баран Толик үрдүнэн сүүрдэн ааста.

Сарсыарда, сырдаан истэҕинэ Петр оҕону балыыһаҕа аҕалбыта. Бэҕэһээ Прокопий бырааһы куттаан оҕолору уларытарга соруйбута. Ол иннинэ харчыга да сөбүлэспэтэх быраас, билигин бэйэтин уонна дьиэ кэргэнин олоҕун иһин куттанан сөбүлэһэргэ тиийбитэ. Быраас аргыый аҕай саҥа оҕону өлбүт оҕо оннугар докумуоҥҥа тиһэн кэбиспитэ. Ол күнтэн ыла, аны Родик Петрдаах Валентина уоллара буолбута. Уонна Родион буолбакка Максим диэн ааты сүкпүтэ.
Прокопий кыыһыгар оҕону көрдөрбүтүгэр, Валентина сонно хараҕа сырдыы түспүтэ. Дьахтар улахан кистэлэҥи билбэтэ.

Оттон Рита буолла, уһуктан баран Толигы да, Родигы да көрүбүнэ, тутатына милииссийэҕэ сайабылыанньа суруйбута. Онно даҕаны эдэр ийэҕэ: “Уоскуй, уолуҥ оҕотун кытта күүлэйдии барбыт буолуо. Кэлиэхтэрэ” - диэн сайабылыанньаны ылбатахтара. Ол күнтэн ыла Рита күүтэргэ тиийбитэ. Хас сарсыарда аайы иччитэх куукунаҕа киирэн, чааһы чааһынан

түннүк таһыгар олорон тахсара. Сотору кэминэн харчыта да туга да суох кыыһы, куортам кыбартыыратыттан үүрэн, дьиэтэ суох буолан хаалта. Рита сылтан ордук умнаһыттары кытта биир сиртэн аһыыр, таҥнар буолуор диэри уларыйбыта. Дьахтар докумуоннарын барытын сүтэрэн, салгыы тугу гынарын билбэтэ. Эбиитин наар оҕотун суохтаах төбөтүнэн ыалдьан сотору кэминэн “Псих балыыһа” олохтооҕо буолаахтаабыта.

5 чааһа

Валентина Прокопьевна роддомтан тахсыбытын кэннэ, Холодовтарга утуйбат кэмнэрэ саҕаламмыта. Уоллара күнүс утуйан, түүн ытаан тахсар буолан төрөппүттэрэ уочаратынан туран уоскуталлара. Күнүһүгэр, Петр үлэтигэр баар кэмигэр Прокопий кэлэн кыыһыгар көмө буолара. Прокопийтан уонна Петр Алексеевичтан ураты ким да билбэтэ, кинилэр дьиэлэригэр букатын атын оҕо улаатарын.
Сыл хонук ааһан, Максим Холодов номнуо алта сааһын туолбута. Төһө да элбэх харчылаах , баайдаах-дуоллаах буоллар, Максим оҕо эрдэҕиттэн кытаанах усулуобуйаҕа улааппыта. Суох, төрөппүттэрэ кинини кырбаабаттара, атаҕастаабаттара, эбиитин атаахтаталлара , хаппырыыһын толорон иһэллэрэ. Туох кытаанах усулуобуйатай диир буоллахха, Максим кыра эрдэҕиттэн аҕата ийэтин атаҕастыырын көрөн улааппыта. Уолчаан киэһэ , улахан кирпииччэ дьиэ иккис этээһигэр утуйаары сытан истэрэ, аллараа этээскэ төрөппүттэрэ ыһытаһаллары, иһитинэн-хомуоһунан бырахсалларын. Күнүһүн буолла, Петрдаах Валентина туохтан эрэ иирсэн бэйэ-бэйэлэрин охсоллорун, ыһытаһалларын, маатыраннан үөхсэллэрин барытын Максим хоһун аанын кырыытынан көрөрө.
Биир үтүөкэн күн, үгэһинэн Петр ойоҕо буһарбыт миинин сөбүлээбинэ, Валентинаны мөҕөн баран иккиэн этиһэн барбыттара. Максим куттанан хоһугар бараат, аан кырыытынан төрөппүттэрэ хайыылларын көрөрө. Бастаан уруккуларын курдук бэйэ-бэйэлэригэр ыһытаһаллара , ол кэннэ эмискэ Петр улахан бэйэлээхтик:

• Оччоҕо мин бу дьиэттэн бардым! Аны төннүөм суоҕа! - диэн ыһытаат, ааны тоҕо быраҕан дьиэттэн тахсан барда. Уол ийэтэ дьыбааҥҥа ытыһынан сирэйин саптан баран ытыы олорорын көрөрө. Ол кэннэ, дьахтар эмискэччи туран кэлээт, ваннай хоһугар бараат, иһинэн хатанан кэбиспитэ.
  Киэһэлик, Петр уоскуйаат дьиэтигэр төннүбүтэ. Эр киһи дьиэтигэр киирээт, куукунаҕа барбыта кинини иччитэх хос көрсө түспүтэ. Остуолга туох да суоҕа, билииккэҕэ миискэ да турбата. Петр сонно уолун хоһугар бараат, Максимы кытта оонньуу түһээт, сымнаҕастык ийэтэ ханна барбытын ыйыппыта. Уол сонно туох баарынан , тугу көрбүтүнэн кэпсээн биэрбитигэр, Петр ыксаабыта. Ойоҕо туох эрэ буолбут, ол оннук уһуннук киһи ваннайга олорбот. Эр киһи, бастаан ааны аһа

  сатаабыта да, иһинэн хатааһыннаах буолан, кыаллыбатаҕа. Онуоха гарааһыгар баран, сүгэни аҕалан ваннай хос аанын ортотунан сүгэнэн тоҕо эттээн барбыта. Сотору кэминэн аан аргыый аҕайдык аһылла түспүтүгэр, Петр сонно хаантан кытаран хаалбыт уулаах ваннаҕа ойоҕо Валентина сытарын көрбүтэ. Эр киһи сонно ойоҕор ыстанаат, дьахтары ваннаттан хостоон баран сиргэ сытыараат сүрэҕин тэбиитин кэмнээбитэ, туох да суоҕа. Эбиитин Валентина этэ номнуо тымныйан хаалбыт этэ. Петр сонно милииссийэни кытта суһал көмөнү ыҥырбыта. Кинилэр кэлиэхтэригэр диэри эр киһи ойоҕун өлүгүн таһыгар тугу да тыыппакка олорбута. Аҕа кылыныгар эмиэ эрийэн эппит буолан, Прокопий эрдэ кэлэн сиэнин кытта баара.
  Милииссийэлэр, быраастар кэлэн баран, Валентинаны бэйэтигэр тиийиммит диэбиттэрэ. Дьахтар тымырын быстыбыт буолан, хаанын сүтэрэн өлбүт эбит. Хата өлүөн иннинэ сурук суруйан хаалларбыт буолан, милииссийэ салгыы тугу да быһаарбакка айаннаабыта. Суһал көмө буолла өлүгү моргаҕа илпиттэрэ.

Үс хонугунан Валентинаны тиһэх суолугар атаарбыттарын кэннэ, Петр уоскуйа түһээри муораҕа сынньана айаннаабыта. Уолун бэйэтин кытта илдьэ барбыта. Кырачаан уолчаан кумах устун сүүрэрин , муора кытылыгар араас пуормалаах ракушкалары хомуйарын көрө-көрө Петр мичээрдээн ылара. Аны уолун кытта иккиэйэх эрэ халлахтара. Максим ол кэмҥэ билбэтэ даҕаны, букатын кыра эрдэҕинэ кинини дьиҥнээх төрөппүт, тоҕус ый устата сүрэҕин анныгар илдьэ сылдьыбыт ийэтиттэн уоран, атын ааты биэрэн иитэ сылдьалларын. Ол кэмҥэ буолла куорат сабыылаах псих балыыһатыгар Рита оҕотун санаан күн ахсын ытыыра. Уонна быраастар анал укуолу эрэ оҥордохторуна уоскуйара. Төһө да маннык киһи киириэн баҕарбат сиригэр олордор, Рита хаһан эмит көҥүлгэ тахсан оҕотун булан көрсүөн баҕарара.

6 чааһа

Үс ый буолан баран, Петр уолун кытта дьиэлэригэр төннүбүттэрэ. Балаҕан ыйын бастакы күнэ чугаһаан иһэрэ. Быйыл Максим оскуолаҕа киирэр буолан, дьиэлэригэр кэлэ түһээттэрин кытта, аҕата саҥа үрүксээк, уруучука, тэтэрээт атыыласпыта. Ол кэннэ нөҥүө күнүгэр таҥас маҕаһыыныгар баран оскуолаҕа кэтэр пуорманы уонна кылабачыйа сылдьар лаактаах түүпүлэни ылбыттара. Максим баай киһи оҕотун быһыытынан, боростуой оскуолаҕа буолбакка, лицейга үөрэнэ киирэрэ. Онно эмиэ кини курдук араас баай тойон-хотун оҕолоро бааллара. Ону тэҥэ ол оскуола уонча гранты оонньотор буолан, боростуой да үлэһит дьон оҕолоро ол гранты ханнык эмит күрэххэ, олимпиадаҕа сүүйэн, үөрэнэ киириэхтэрин сөбө.
Үөрэх дьылын бастакы күнүгэр, Петр Алексеевич эрдэ туран уолун таҥыннаран, малын-салын хомуйан

баран, лицейга илпитэ. Максим саҥа сиргэ тиийэн, тугу да билбэт буолан сүтэн хаалыам диэн куттанан аҕатыттан тэйбэтэ. Петр буолла аҥаар илиитинэн уолун сиэтээт, аҥаарыгар Максим маллаах суумкатын ылан баран оскуолаҕа киирбитэ. Кинилэри ааҥҥа биир үрдүк соҕус уҥуохтаах, кэтит сарыннаах, эдэрчи көрүҥнээх эр киһи көрсүбүтэ. Бу лицей дириэктэрэ уонна хаһаайына - Семен Николаевич этэ. Петр Алексеевичтыын дириэктэр тугу эрэ кэпсэтэ түһээт, бэйэтин хоһугар ыҥырбыта. Ол тухары Петр уолун илиитин ыыппата. Максим бу маннык курдук улахан , киэҥ , толору дьонноох сиргэ маҥнайгытын сылдьара. Аҕата дириэктэр хоһугар барбытыгар уол эмиэ кинини сырсан барбыта.
Сырдык, ыраас, киэҥ хоско киирээт, дириэктэр бэйэтин кириэһилэтигэр олордо. Петр буолла уолугар дьыбааны ыйан баран:

• Максимка, ол онно олорон эр ду? - диэбитигэр, уол дьыбааҥҥа баран аҕата эппитин курдук олорунан кэбистэ. Петр бэйэтэ, дириэктэр утарытыгар олоппоско олорбута. Семен Николаевич докумуоннары көрөөт:
• Дьэ, Петр Алексеевич, уолгутун лицейга ылабыт. Эҕэрдэ - диэтэ
• Махтал, Семен Николаевич. Уолум сыллааҕы үөрэҕин иһин харчыны бэҕэһээ ыыппытым оскуола счетугар.
• Көрбүтүм, ол да буоллар наһаа элбэх этэ дии. Букатын биэс оҕо үөрэнэр харчытын ыыппыт этигит. Киэһэ бухгалтер төттөрү ыытыа
• Суох, ыытымаҥ. Ити мин оскуолаҕа спонсорствам буолуоҕа. Уолум аныгы маллаах, үөрэх тэриллээх, ыраас сиргэ үөрэниэхтээх буолла.
• Сөпкө этэҕит, Петр Алексеевич. Чэ, уолгут туһугар долгуйумаҥ, манна ким да кими да атаҕастаабат, барыларын бэйэм оҕолорум курдук көрөбүн-истэбин.
• Өссө биирдэ махтал , Семен Николаевич. Чэ, мин барыам ду - диэт Петр аан диэки баран иһэн, уолун бэйэтигэр ыҥыран ылаат:
• Чэ, Макс, аны улахан киһи буоллуҥ. Бу лицейга эн олоруоҥ уонна үөрэниэҥ кэлэр уон биир сылы быһа. Мин эйиэхэ нэдиэлэ ахсын кэлэ сылдьыам, кэһиибин аҕалыам. Үчүгэйдик сырыт - диэтэ
• Паапа, миигин умнумаар дии - диэн уола хардарбытыгар, Петр кинини кууһан ылаат:
• Хайаан умнуомуй, оҕобун. Билигин эйигин ийэҥ үөһээттэн көрө-көрө: “Оҕом үчүгэйин” диирэ буолуо - диэтэ
• Оттон эһэм кэлэ сылдьыаҕа
• Эһэҥ эмиэ паапа курдук нэдиэлэ ахсын кэлиэҕэ… Чэ, пока, Максим! Үчүгэйдик сырыт - диэт Петр уолун бүтэһигин сүүһүгэр уураан ылаат, хостон тахсан барда. Максим аҕатыттан арахсыбытыттан кыратык ытаан ылла да буоллар, эһэтэ: “Уолаттар хаһан да ытаабаттар” - диэбитин санаан сонно уоскуйда. Семен Николаевич буолла, кини таһыгар кэлээт:
• Чэ, Максим, аны манна үөрэнэҕин. Мин Семен Николаевич диэммин. Тугу эмэ билбэтэххинэ куруук миигиттэн ыйытыаххын сөп. Аны билигин эйиэхэ интернаппытын,

  уонна уруоктар буолар хосторун көрдөрүөм - диэт уолу сиэтэн баран хостон таһаарда. Иккиэн бастаан иккис, онтон үһүс этээскэ тахсаннар кабинеттары, үөрэнээччилэр олорор хосторун көрдүлэр. Семен Николаевич, биир сырдык хоһу арыйан баран:

• Максим, эн бу хоско олоруоҥ… Хоскутугар үс буолуоххут, атын үөрэнээччилэр кэлэ иликтэр. Билигин малгын хостонон, хоскун оҥостон эр - диэт уолу соҕотох хаалларан баран, тахсан барда.

7 чааһа

Уон сыл ааһа оҕуста
Ол кэм тухары син балайда элбэх уларыйа охсубута. Петр Алексеевич лицей сүрүн спопсора буола охсубута, эбиитин өр кэм соҕотох сылдьан баран саҥа ойохтоммута. Ол эрээри, саҥа ойоҕун Стелланы кытта Петр оҕоломмотоҕо, ол иһин Максим кээм да кини соҕотох оҕото буола сылдьара.
Төһө да Валентина өлбүтэ уон сыл аастар, Прокопий соҕотох кыыһын сүтэрбит аһыытын тулуйубуна, өтөрдөөҕүтэ иккистээн инсультаан орон тэллэх киһитэ буолбута. Эр киһи бэйэтин кыбартыыратыгар, дьон харалтатыгар сытара. Нэдиэлэҕэ иккитэ күтүөтэ Петр кэлэн бородуукта атыылаһан аҕалара. Прокопийы буолла, биир орто саастаах Нина диэн дьахтар харайара. Нина Холодовтарга аан бастаан домработница этэ. Ол кэннэ “дуоһунаһа” улаатан сиделка буолбута.
Максим буолла, ол кэмҥэ онус кылааһы бүтэрээри сылдьара. Төһө да аҕатыгар хаанынан уола буолбатар, Петр Алексеевичы батан барытын харчынан быһаарар идэлээҕэ. Учуутал иккини туруордаҕына, үс биэс тыһыынчалаах купюра ол сыананы түөрт гынара. Ол иһин син үөрэх дьылын бүтүүтэ, таабылыгар түөрт игин сыана баара. Онтон ураты Максим саамай киэҥ туттар , сөбүлүүр уруогар , физкультураҕа , биэс сыана куруутун турара. Физкультураны кырдьык Максим олус диэн сөбүлүүрэ. Бэйэтэ даҕаны тас көстүүтүнэн бииргэ үөрэнэр уолаттарын курдук буолбатаҕа. Бэйэтин сааһыгар эт-хаан өттүнэн олус сайдылаах уол этэ. Охсуһууга соҕотоҕун икки үс киһини аа-дьуо кыайара хоторо. Киниттэн бары куттаналлара. Тоҕо диэтэр үөрэнээччилэр өйдөрүгэр үс сыллааҕыта буолбут быһылаан хатанан хаалбыта. Үс сыллааҕы Максим уруок кэмигэр улаханнык нуучча тылын учууталын кытта этиспит. Ыһыыга атын кылаастартан үөрэнээччилэр бары сүүрэн кэлбиттэрэ. Учууталлар да бааллара эрээри, Максим майгытын билэр буоланнар кини илиитигэр киирэн биэримээри кыттыспатахтара. Ол турдахтарына этиһии охсуһууга кубулуйбута. Туох баар лицей үөрэнээччитэ, учуутала бары көрөн турдахтарына, Максим биир саайыыннан учуутал сыҥааҕын уҥуоҕун тосту саайбыта. Ол кэмтэн ыла “Тымныы Маахыс” “Сытыы Маахыска” кубулуйбута. Сорох үөрэнээччилэр киниттэн астыналлара (ордук кыргыттар), сорохтор куттаналлара. Ол эрээри

лицей хас биирдии уола Маахыһы кытта доҕордуу буолуон баҕарара. Ол да буоллар, төһө да элбэх доҕордоннор Маахыска икки эрэ дьиҥнээх, маҥнайгы кылаастан ыла доҕордоһор атастардааҕа. Ол дьоннорунан, Маахыһы кытта биир хоско олорор, бииргэ үөрэнэр Никита Панфилов уонна Гаврил Хренов диэн эмиэ онус кылаас уолаттара этилэр. Үһүөн арааска барытыгар түбэһэн, билиҥҥи диэри кэллэхтэрэ. Кинилэртэн кимиэхэ эмит көмө наада буоллаҕына, бэйэ-бэйэлэригэр сонно көмөлөсүһэллэрэ.
Төрдүс чиэппэр ону тэҥэ бу үөрэх дьыла бүтэн, үөрэнээччилэргэ күүтүүлээх сайыҥҥы сынньалаҥнара үүнэн кэлбитэ. Үөрэнээччилэри төрөппүттэрэ лицейтан ылан саҕалаабыттара. Петр Алексеевич уолун ыла массыынатынан тиийбитигэр, Маахыс доҕотторун кытта илии тутуһаат, уонна куустуһан баран саҥата иҥэтэ суох массыынаҕа киирбитэ. Аҕа уонна уол уу-чуумпутук дьиэлэригэр айаннаабыттара. Сотору кэминэн Петр массыынатын ыытан иһэн:

• Хайа, хайдах үөрэнниҥ? - диэн уолуттан ыйыта түстэ
• Син, физкультураҕа биэс, атыттарга үс.
• Ээ… Чэ, хомойума, мин да эн сааскар үстэн атын сыананы ылбат этим - диэт Петр, центральнай уулуссаттан, тахсан барда. Максим ону көрөн:
• Дьиэбит атын сиргэ баар буолбат дуо? - дии түстэ
• Ээ, итиннэ баарыын суоллара алдьаммыт этэ… Манан да бардахпытына тиийиэхпит…
• Сөп-сөп - диэт Максим төлөпүөнүн аһан, доҕотторуттан кэлбит суруктары аахта. Ол кэмҥэ уулусса оруобуна психологическай ыарыылаахтар балыыһаларын таһынан ааһара. Петр ити куһаҕан сири түргэнник айаннаары гааһы эбии баттаата. Ол да буоллар, эр киһи балыыһаттан тахсан эрэр халлаан күөҕэ өҥнөөх кууркалаах дьахтары көрөн хаалла.
  Ити дьахтар - Рита этэ. Билигин кини номнуо отут иккилээҕэ. Уон алта сыл псих балыыһаҕа сытан баран, билигин дьэ көҥүлгэ биир кууркалаах уонна быраастан “Проходила лечение сроком 16 лет. Полностью здорова” диэн суруктаах справкалаах тахсыбыта. Рита салгыы тугу гынарын билбэтэ. Билигин барар да сирэ суоҕа. Ол иһин саатар аҕыйах кэмҥэ дьиэни куортамныырга быстах үлэни көрдөнөргө түспүтэ. Дьахтар хас биирдии биллэрии дуоскатын кэрийэ сылдьан, киниэхэ ханнык үлэ барсарын быһаарыммыта. Ол эрээри үксүгэр эр киһи наада диэн суруктаах буолара.

8 чааһа

Маахыс аҕатын кытта дьиэтигэр тиийбитигэр, ааҥҥа кинилэри Стелла көрүстэ. Эдэр дьахтар, билигин аҕай оҥостубут смузитын иһэ-иһэ:

• Хайа, Максик, оскуолаҥ бүттэ ду? - диэн ыйытта
• Бүтэн… Хата аны үс ый ити сиртэн сынньаныам
• Петя, эн уолбутугар этэ иликкин да?
• Аа, кырдьык. Макс, бу сайыҥҥы сынньалаҥҥа биһиги бары, даачабытыгар айанныыбыт. Стелла айылҕаҕа сылдьыан баҕарта уонна эбии куорат тыаһыттан ууһуттан

  сынньана түһээри. Онно гарааска эйигин уон алтаҕын туолбутун иһин миигиттэн уонна Стеллаттан бэлэх күүтэн турар.

• Да? Тугуй?
• Секрет. Биир нэдиэлэнэн барыахпыт. Оччоҕо билиэҥ - диэт Петр Стелланы кытта куукунаҕа баран хааллылар. Маахыс буолла төрөппүттэрэ туох бэлэҕин ылбыттарын таайа сатаата. Гарааска турар буоллаҕына туох эрэ тиэхиникэтэ буолуохтаах. Матасыыкыл эбэтэр массыына. Арааһа матасыыкыл буолуо, тоҕо диэтэр Маахыс уон үстээҕиттэн матасыыкылланыан баҕарбыта.
  Биир нэдиэлэ биллибэккэ түргэнник ааспыта. Холодовтар малларын хомунан баран, икки көс куораттан тэйиэс турар “Сыырдаах” диэн нэһилиэккэ биэс сыллааҕыта туппут үс этээстээх даачаларыгар айаннаабыттара. “Кырдьаҕас киһи сэргэхсийдин” диэн Прокопийы кытта илдьибиттэрэ. Эр киһи инсультаан баран хаампат буолан, инбэлииттэр кэлээскэлэригэр олорон тиэниллэрэ. Нина Прокопийы салгыы харайарга аккаастаабыт буолан, Петр түргэн үлүгэрдик саҥа үлэһити була охсубута. Онтукалара сонно даачаҕа тиийиэхтээҕэ.
  Үс чаас айаннаат Холодовтар даачаларыгар тиийбиттэрэ. Тиийэ түһээт, Маахыс сонно дьонун кыйдаан гарааска барбыттара. Петр сиэбиттэн элбэх бэйэлээх күлүүһү хостоон, наадалааҕы булан гараас аанын аспытыгар, Маахыс онно киирэ түһээт, күн уотугар кылабачыйа турар, үрүҥ өҥнөөх “Ямаха” хампаанньа оҥорбут матасыыкыла турарын көрө түстэ. Кини баҕа санаата туолбута. Маахыс төрөппүттэригэр махтанан баран, салгыы дьиэҕэ да киирбэккэ гарааска матасыыкылын кытта хаалбыта. Стеллалаах Петр буолла уолларын дьоллоон баран, кэлээскэҕэ олорор Прокопий Шамиловичы үтэн, дьиэҕэ киирбиттэрэ. Ол кэннэ Петр массыынаттан малларын киллэрэн саҕалаабыта. Оттон Стелла дэриэбинэни кэрийэ барбыта.
  Петр бүтэһик суумканы киллэрбитин кэннэ, эмискэ калитка аана аһылла түстэ, уонна биир дьахтар аргыый аҕай киирэн хаалла. Эр киһи сонно:
• Арааһа саҥа сиделка быһыылаах - дии санаата, уонна дьахтарга утары бараат:
• Дорообо, мин Петр Алексеевич диэммин. Эһиги Маргаритаҕыт да ? - диэн ыйытта
• Аһа, мин Маргарита диэммин. Эһиэхэ сайыҥҥы кэмҥэ үлэлии кэллим.
• Сөп үчүгэй. Үчүгэйдик үлэлээтэххинэ кыһыҥҥы да кэмҥэ үлэлэтэ хаалларыахпыт. Кэлиҥ, билигин эһигини харайар киһигитин кытта билиһиннэриэм - диэт Петр дьиэҕэ киирдэ. Рита бэйэтин кытта илдьэ кэлбит таҥастаах суумкатын тутан баран эр киһини батыста. Иккиэн иккис этээскэ тахсан баран, Прокопий хоһугар киирэн баран, Петр :
• Чэ, Маргарита, билсэн кэбиһиҥ бу - Прокопий Шамилович. Мин бастакы ойоҕум аҕата. Икки сыллааҕыта инсультаабыта, өтөр аҕай эмиэ иккистээн инсультаан орон тэллэх киһитэ буолбута. Кыайан саҥарбат, аһаабат,

  хаампат. Ороҥҥо сытан тахсар. Эһиги кинини бүттүү харайыахтааххыт. Ити түннүк таһыгар турар хоруопкаҕа аһыыр аһа. Итинтэн ураты миини иһиэн сөп. Иһигэр анал туруупкалаах буолуо. Хойуута-убаҕаһа эмиэ анал туруупканан кэлэр - диэтэ

• Сөп… Онтон мин ханна олоробун? Дьиэм суох ээ
• Кэл, бу хос нөҥүө олоруоҥ. Өссө тугу ыйытыаххын баҕараҕын?
• Тугу да ыйытарым суох. Махтал - диэн Рита этэ түһээтин кытта хоско Маахыс көтөн түһээт:
• Паапа, харчыта биэр да, маҕаһыыҥҥа баран кола атыыластыам - диэтэ. Онуоха Пётр:
• Маргарита, билсэн кэбис бу мин соҕотох уолум - Максим - диэн Маахыстаах Ританы билиһиннэрдэ. Рита уолу көрө түһээт, эмискэ уон алта сыл анараа өттүгэр төрөппүт уолун санаан ылла. Киниэхэ эмиэ, бу Маахыска курдук моонньугар кыракый мэҥнээх этэ. Эбиитин Маахыс Толикка олус маарынныыра. Эмискэ Ритаҕа: “Баҕар бу мин уолум буолуо” диэн санаа үөскээбитэ. Маахыс буолла, аҕатыттан харчы ылаат хостон тахсан барбыта.
• Чэ, Маргарита, салгыы бэйэҕит билэр инигит тугу гынаргытын. Наада буоллахпына таһырдьа баар буолуом - диэт аны Петр тахсан барда. Рита буолла Маахыс туһунан өссө элбэҕи билиэн баҕарта. Ол иһин уолга кыра-кыралаан чугаһыахха наада, доҕор курдук буоларга.
  Киэһэлик, дьиэ кэргэн бары хомуллан аһыы олорбута. Улахан остуолга Ританы эмиэ ыҥырбыттара. Маахыс уу-чуумпутук аһыы-аһыы сотору-сотору кинини саҥа эһэтин сиделката көрөрүн бэлиэтии көрдө. Ол эрээри уол тугу да саҥарбата. Остуолтан бастакы Стелла туран барта, ол кэннэ Петр. Маахыс Риталыын иккиэйэх хаалан хаалбыттара. Рита ол түгэнинэн туһанан, Маахыстан дьонун туһунан ыйытан барда:
• Максим , эн төрөппүттэриҥ кимнээх буолаллар?
• Ол эйиэхэ туохха нааданый. Эн мээлэ прислугаҕын эрэ. Билиэххин баҕарар буоллаххына, аҕам ити сылдьар. Ийэм буолла алталаахпар бэйэтигэр тиийиммитэ
• Оо… Оттон ити аҕаҥ саҥа ойоҕо да?
• Стелла дуо?
• Кини
• Аа, саҥа. Ол да буоллар ийэбинээҕэр үчүгэй…
• Хайаан, ийэҥ эйигин оннооҕор күүскэ таптыыра буолуо дии
• Таптыыра буоллар тымырын быстыа суох этэ. Чэ, хаал прислуга. Онто да суох эйиэхэ элбэҕи кэпсээтим - диэт Маахыс туран баран хаалла.

САЛГЫЫТА СУРУЛЛУО
Халыма