– Бачча ыраах, суола суох сиргэ эһиги «бухааҥкаҕыт» эрэ кэлэр кыахтаах, ол иһин бу эйигин ыҥырбыппыт. А так эн даарым да наадаҥ суох! – диэтэ табахтыы олорон Биикэ.
– Дьаабы да дьоҥҥут дии! Итинник буоллаҕына, мин бэйэм отоннуу бардым! Гоша, барсаҕын дуо, эн?
«Биһиги оҕо сырыттахпытына хаһан даҕаны сайыны быһа бу курдук хойуу буруолааҕын өйдөөбөппүн. Сайын наар чаҕылхай күн, былыта суох күп-күөх мындаа халлаан, күөрэгэй ырыата, от-мас суугуна, түптэ буруота, ыраас салгын, сөрүүн тыал илгийэр этэ…» – диэн дьахтар устунан оҕо сааһын санаан, дириҥник өрө тыынна.
Бу буруо адьас буоратта диэтэллэр даҕаны хайыахтарай, олорбуттарын курдук олороллор. Быйыл оҕуруот аһа соччото суох. Хортуоппуй уга сибэккилээн иһэн, ап-аһыы буруоттан буоллаҕа, букатын төннөн хаалла. Онон кыһын сииргэ хортуоппуй атыылаһар кыһалҕаналлара буолуо. Хата, сир аһа син баар үһү. Маайыс дьүөгэлэрин кытта субуотаҕа отоннуу бараары сылдьар. Хаһан кинилэр хомунуохтарыгар диэри чугастааҕы сир аһын бүтэрбиттэрэ буолуо диэн, бу сырыыга чиэски сиргэ, дьүөгэтэ аах оттуур ходулаһарын кыйа сылдьыах буолбуттара.
Субуота сарсыарда Маайыс ааттаах эрдэ туран сир астыы бараары бэлэмнэннэ. Эрдэттэн буһаран тымныыга уурбут этин, салаатын анал иһиккэ укта, килиэбин, халбаһытын суулаата, тиэрмэскэ үүттээх итии чэйин кутта. Бэйэтигэр уонна кэргэнигэр биирдии уон лиитирэлээх солууру бэлэмнээтэ. Баҕар, өлгөм отонноох сиргэ түбэһиэхпит диэн, эбии бөҕө-таҕа бакыаттары суулаата.
– Тыый, бу эн букатын көһөн барардыы тэриммиккин дии? – кэргэнэ Гоша хотонуттан киирэн баран саҥа аллайда. – Биир да биэдэрэни буллахха син ини.
– Эс, оччо ыраах айанныыр буолан баран, элбэх иһити ыларбыт сөп. Эмиэ сүрэҕэлдьээн, хаалары саҥара турума! – диэн дьахтар идэтинэн кэргэнин саба саҥарда.
Сып-сап сарсыардааҥҥыларын аһаатылар, Маайыс иһитин-хомуоһун сууйда. Аргыстарыттан туох
да сибики биллибэтин иһин, хомунан баран, дьүөгэтигэр эрийдэ. Төлөпүөнэ өр баҕайы ыҥырбытын кэннэ анарааҥҥыта холбонно.
– Алее, Маайаа, туох ааттаах эрдэ эрийэҕиний? Утуйа сытабыт ээ, – дьахтара уутугар аҥаарыйан нэһиилэ саҥарар.
– Эс, бу да кыыс! Оттон бүгүн отоннуу барар буолбатахпыт дуо? – Маайа улаханнык бэркиһээтэ.
– Өрөбүл дии. Аа-дьуо да бардахха тугуй?
– Оччоҕо төһөнөн бэлэм буолаҕын, Биикээ? Жанналаах Рая эмиэ бэлэмэ суохтара буолуо дуо?
– Эбиэттэн киэһэ айанныахпыт. Уот турбутугар дылы тугун ыксалай! Ол кыргыттарга эрийэн хата дьаһай эрэ, дьаһаллаах дьахтар! – диэн баран Биикэ төлөпүөнүн арааран кэбистэ.
«Отонньуттар да бөҕөҕүт дии. Эчи, дьээбэтин, күн ортото сир астыы барар диэн. Биһиги ийэбинээн, эдьиийдэрбин, балтыларбын кытта наар ааттаах эрдэ туран сир астыыр буоларбыт. Ол киэһэлик барар дьон төһөнү булар үһүбүт?» – Маайа иһигэр улаханнык саарбахтыы санаата даҕаны, былааннаабытын уларытарга үөрүйэҕэ суох буолан, атыттарын күүтэригэр эрэ тиийдэ. Оҕуруотугар үлэтэ да баһаам, онон таһырдьа тахсан, тэпилииссэтигэр киирэн, оҕуруотун аһын бэрийэн барда.
Кэмниэ кэнэҕэс, күн ортото ааспытын кэннэ, улахан аймалҕанынан Маайыстаах «бухааҥкаларыгар» олорон айаннаатылар. Айылҕаҕа баран эрэр дьон санаалара кэлэн үөрүү-көтүү, саҥаран көрө-көрө күлсүү-салсыы бөҕө, бэрт сэргэхтик айаннаан сахсыллан иһэллэр.
– Бу буруо тыаҕа бардахха арыый да буолуо диэбитим, син биир эбит дии! Сайын ааттаахха киһи толору түөһүнэн тыыммат үлүгэрэ! Дьаабы диэтэҕиҥ! – Араайалара саҥа аллайда.
– Оннук ээ. Дьикти сайын буолла. Киһи эрэ санаата түһүөх. Хайыахпытый, айылҕаттан тутулуктаах буоллахпыт, – Маайа түннүгүнэн элэҥниир оту-маһы көрө олорон эттэ.
– Аны бу солко өрөөччү диир үөннэрэ быһа сиэн, мастарбыт лабаалара харааран туралларын көрүҥ… – Араайа эмиэ санаатын үллэһиннэ.
– Бачча сынньана баран иһэҥҥит, куһаҕаны саҥарымаҥ эрэ! Олохтон үөрүөххэ-көтүөххэ наада, хайдах да күн-дьыл кэллин, биир бэйэм санаабын түһэрэр санаам суох! – Биикэлэрэ улахан баҕайытык күлэн алларастаата.
– Бүт эрэ! Айылҕаҕа сылдьан наһаа улаханнык күлүмэ! – Маайыс буойда.
– Аньыы диэриий өссө! – диэтэ Биикэ ыйаастыгас хараҕынан үөннээх баҕайытык көрөн олорон.
– Аньыы буолумуна…
– Айуу, бу Маайа оскуолаттан быһа бэрээдэк быһа сиэбит кыыһа! Гоша, эн хайдах тулуйан олороҕун? – Биикэ, дьээбэлэммитэ табыллыбыт курдук сананан, эмиэ күлэн саһыгыраата.
Маайа дьүөгэтин диэки сөбүлээбэтэхтии кытаанахтык саһарчы көрөн эрэ кэбистэ.
Бу курдук бэрт өр айаннаатылар. Буруолаах халлаан биирдэ борук-сорук буолан хаалла.
– Тугун сүрэй, күн
ортото хараҥара охсубутун көр. Букатын атын дойду курдук. Отоммутун хайдах булан көрөбүт? – Араайа тэлибирээтэ.
– Кырдьык даҕаны, ыччуу, мин олох да чараас баҕайытык кэлбиппин. Куурка ылар өй суоҕа. Саатар бу Маайа киһини ыксатан! – Биикэ хаппырыыс оҕолуу уоһун толлотто.
– Бачча кэлэн баран туруохпут дуо? Уу иһэ түһэн баран, күн сырдыгын былдьаһан, отон көрүөххэ, – диэтэ Маайа.
– Эс, бачча уһуннук айаннаан баран, оҥостон олорон аһыыр буоллахпыт дии! Эн наһаа ыксаама эрэ! – Биикэлэрэ дьаһалымсыйда. – Манна отонноох сири мин билэбин! Аһаан баран биирдэ сирдиир санаалаахпын! – эмиэ күлэн ыгыһынна.
Дьахталлар ыскаатар хостоон сиргэ тэлгээтилэр, астарын таһааран уурдулар.
– Уой-даа.., бу үчүгэйин! Уонна ыксаабакка олорон аһыаҕыҥ, кэпсэтиэҕиҥ. Бачча айылҕаҕа тахсан бараммыт. Жанна, ыл, били иһиттэргин хостоо эрэ! – Биикэлэрэ эмиэ дьаһайда.
Тэлгэммит астарын хабыллар хаба ортотугар бэккэ маанылаан, буокка бытыылкаларын уурдулар.
– Мааны дьахталларга сампаан ылбытым. Бэйэм буоккаттан аккаастаммаппын! – Биикэлэрэ, уутугар-хаарыгар киирэн, дьаһала элбээтэ.
Маайа кэргэнин Гоша аттыгар тиийэн олордо.
– Уруулга сылдьар киһи, эн, иһимэ. Дьиэбитигэр төннүөхпүтүн наада дии, – диэн киһитигэр сибигинэйдэ.
– Эс, бачча айылҕаҕа тахсыбычча, кыратык амсайыам дии, – диэн сылтахтаах буолла оҕонньоро.
– Наһаалаабакка, олох кыратык! Мин маннык арыгылаах буолуохтара эрэ дии санаабатаҕым. Билбитим буоллар, олох да кэлиэм суоҕа этэ! – Маайыс кэргэнин кынчарыйан кэбистэ.
– Эс, бу да дьахтар! Аны оҕонньорун олох да сынньатымаары гыммыт дии! Ыл, Гоша, аскын кутаттаа. Ээ, арба, сиргин-уоккун аһат, бастаан! – диэн өрө көрө түстэ Биикэ.
– Арыгынан сири-уоту аһатар табыллыбат! Мин арыылаах алаадьынан күндүлүөм, – диэн баран Маайа анаан алаадьылаан уурбут салапаанын ылан тэйиччи барда.
– Ыы, бары-барыта бобуу-хайыы буолан түһэн, бу кыыс! Туох ааттаах правильнайыҥ буолла! – дии-дии Биикэ сирэйин араастаан туттубутугар атын кыргыттар күлэн тоҕо бардылар.
Маайа сири-уоту күндүлүүрүн күүппэккэ, аһаан-сиэн, «уоттаах» астарын өрө көтөҕөн бардылар.
– Аар айылҕабыт барахсан, кимнээх кэлэн айдааран эрэллэр диэн хом санаабакка, атыҥыраабакка көрүс дуу… Бу эн оҕолоруҥ, маннааҕы дойду дьоно, сир астыы кэллибит. Хайдах сатыырбынан аһатарбын-күндүлүүрбүн быһа гыммакка, ылын даа. Барыта этэҥҥэ буоллун… – Маайа сирин арыылаах алаадьынан аһатан баран, дьонугар кэлэн, кэргэнин аттыгар олордо.
Кэпсэтии ыраатта. Маайыс буолары-буолбаты ыатара сатыы олорор аргыстарыттан ис-иһиттэн кыйыттан кэллэ.
– Бу манна биһиги сир астыы кэлбиппит
дуу, арыгылыы дуу?! – диэн улаханнык саҥарбытыгар бары ах бардылар.
– Айкабыан! Эн манна наһаа куоласкын сонотума эрэ! Бэйэбит билэбит, хаһан сир астыырбытын! Манна эн дьиэҥ буолбатах, мин алааһым! – биллэрдик холуочуйбут Биикэ кыыһыран-тымтан туран кэллэ.
– Гоша, ыл, кэл, барыах! Саатар биир биэдэрэ отону булуо этибит буоллаҕа. Оҕолорбутугар муорус буолуо этэ дии… – Маайа бас билэр киһитин эрин ыҥыран көрдө.
– Ээ, чэ, атын да күҥҥэ сир астыахпыт буоллаҕа дии! Бүгүн сынньаннахха да туох баарый? Хата кэл, сампааҥҥын ис! Сынньан ээ, эн эмиэ!
– Маайа, кырдьык, расслабься, получай удовольствие от жизни! Олох – кэрэ! – дии-дии, Жанна арыгылаах үрүүмпэтин өрө көтөхтө.
– Сөп, өйдөннө! Манна эһиги бырааһынньыктыы кэлбит эбиккит! Уонна миигин албыннаан сир астыы диэбиккит! Албынчыктар! – Маайа абатыттан эмиэ ойон турда.
– Бачча ыраах, суола суох сиргэ эһиги «бухааҥкаҕыт» эрэ кэлэр кыахтаах, ол иһин бу эйигин ыҥырбыппыт. А так эн даарым да наадаҥ суох! – диэтэ табахтыы олорон Биикэ.
– Дьаабы да дьоҥҥут дии! Итинник буоллаҕына, мин бэйэм отоннуу бардым! Гоша, барсаҕын дуо, эн?
Кини хоруйа хайдаҕын биллэр да, өскүөрүтүн киһититтэн ыйыппытыгар анарааҥҥыта саҥата суох сапсыйан эрэ кэбистэ.
Маайа, биэдэрэтин харбаан ылаат, тыа диэки хаамта. Буруота хойуута бэрдиттэн киэһэ эрдэ баҕайы борук-сорук буолар. Ону ол диэбэккэ, Маайа кыыһырбыт омунугар эрчимнээхтик тыаҕа киирэн бара турда. Санаатыгар Гошата кэнниттэн ситэн кэлэрин кэтэһэн кулгаах иччитэ буола истэ. Отон угар түбэһэн син балачча өр биир сиргэ олорон отонноото. «Биир сиртэн начаас икки ардыгар биэдэрэ аҥаарынан буллум. Сотору иһиппин толорууһубун» диэн көнньүөрэн, булчут киһилии сири көрө-көрө хааман истэ. Эмиэ өлгөмнүк үүммүт отон угар түбэһэн хомуйда. Биэдэрэтин толордо.
«Бээ, төннүөххэ. Бачча ыраах кэлэн баран син биир биэдэрэ отонноннум. Оҕолорбор муорус өрөр киһи буоллум», –дии саныы-саныы, дьахтар кэлбит сирин диэки баран истэ. Ойуура тоҕо эрэ хойдон киирэн барда.
– Эс, хайдах-хайдаҕый? Бу диэкинэн кэлбитим дии, – саҥа аллайда.
Өссө иннин хоту бара түһэн баран, аны кэлбит сиринэн төнүннэ. Ыксаата-ыгылыйда.
– Ауу! Аа-уу! – диэн хаһыытаан көрдө.
Сирэйин хоту хаамар да, тула бараммат түҥ тыа. «Бу иэдээни! Муннум дии!» диэн санаа сытыытык тэһэ кэйдэ. Наһаа куттанна, ыксаата. Ханна барыан билиминэ, хаһыытыы-хаһыытыы мээнэ сүүрэкэлээтэ. Ол тухары отонноох биэдэрэтин тута сылдьар. «Оҕолорбор, чыычаахтарбар отон наада. Сарыалчааным муорус иһиэн наада, гемоглобина наар намыһах буолар. Хааныгар отон наһаа наада. Сыл аайы хайаан
да отонноон оҕолорбор күн аайы кэриэтэ муорус оҥорон иһэрдэбин. Бу билигин син буллум отону. Бу…» – диэн баран биэдэрэтин көрбүтэ, отоно моойторугунан эрэ хаалбыт, түҥ-таҥ түһэ-түһэ сүүрэ сылдьан тохпут. Бу курдук хас чаас хаампытын өйдөөбөт. Ыас хараҥа буолла. Былыта да, буруота да биллибэт хойуу туман сабардаан ахан турар.
«Уу, сылайдахпыан… Олорон сэниэтэ ылыах…» Маайыс маска өйөнөн олордо. Түүн сөрүүкээн тоҥон титирээтэ. Туран ыстаҥалаата, сылыйа сатаан этин-сиинин ньухханна. «Саатар табахтаабат буоламмын испиискэм да суох буоллаҕа. Кутаа оттуо эбиппин. Ыччуу-ычча! Хайдах эрэ гынан сарсыардааҥҥа диэри тулуйарым буоллар… Сырдаатаҕына дьоммун булуом этэ» дии санаталаата. Маска өйөнөн туран нуктаан ылла. Эмискэ адьас төбөтүн сиигинэн туох эрэ көтөрө сапсынан ааспытыгар соһуйан уһуктан кэлэн, чочумча ханна баарын билбэт курдук турда, онтон хара тыаҕа суос-соҕотоҕун сылдьарын өйдүү биэрэн эмиэ уолуйда, ыксаата. Ытыы-ытыы атах балай хааман истэ. Халлаан биллэрдик суһуктуйда.
“Хайа диэки барыахха?..” Маайа түҥ тыа ортотугар тугу гынарын, хайа диэки хардыылыырын да билбэккэ турда. “… маннык ойуурга мунан өлөр дьылҕалаах буоллаҕым дуу… Ама, бачча кылгас үйэлээх буолуом дуо? Оҕолорум! Мин уолаттарбын ким иитэн, киһи-хара гынар? Аҕаларыгар эрэл суох. Арыгылыырын ордорон ити хааллаҕа. Миигин бу түҥ ойуурга бырахтаҕа…”
Төһө даҕаны иннин-кэннин билбэт буолуор диэри буккулуннар, ийэ киһи оҕолорун санаат өйө-санаата дьэҥкэрэргэ дылы буолла. “Мин тоҕо ол наар кэлбит сирбэр төннө сатыыбыный? Ол дьон олорбут сирдэригэр бааллара да биллибэт. Ханан эрэ үрэх сүнньүн булар киһи. Үрэхтэр бары син биир эбэҕэ түһэллэр, онон үрэҕи батыстахха дьон олорор сиригэр тахсан кэлиэххэ сөп. Бээ эрэ, илин диэки барабын дуу, арҕаа дуу… Саатар хайысхабын билэрим буоллар… Мээнэ хаһыытаан бүтүөх, сэниэбин харыстыахпын наада.” Бу курдук ону-маны эргитэ саныы-саныы Маайыс санаатыгар арыый сырдаан көстөр сир диэки хаамта. Хааман иһэн отону, дөлүһүөнү сиир. Ол иһэн бүтэр уһуга биллибэт биир кэм уларыйбат хойуу ыркый ойуур устун хаамарыттан сылайан да, куттанан да эмиэ ытаата.
“Туох аньыым-харам иһин бу маннык иэдээҥҥэ тэбиллэн эрэрим буолуой? Кимиэхэ даҕаны куһаҕаны оҥорбутум суох. Бачча сааспар диэри олох иһин охсуһан таҕыстым. Оо, Айыы Таҥарам! Быыһаа-абыраа даа! Мин хайаан даҕаны быыһаныахпын наада! Оҕолорум тустарыгар!” Дьахтар бэйэтин аһынан ытыы олорон эмиэ оҕолорун санаан, туран иннин хоту барда. Тула түҥ тайҕа уонна кини… Киҥкиниир халыҥ тыа быыһыгар муммут кыракый, мөлтөх киһичээн. Кини бэйэтин
бу баараҕай мастар быыстарыгар букатын быыкаайык, кып-кыра харамайга холуу санаата.
“Аччыктаатахпыан. Билэрим буоллар, от-мас силиһин сиэммин сэниэ ылыам этэ. Бэйи, сиэн көрүөххэ, кыра эрдэххэ оонньуу сылдьан араас от силиһин бэрт минньигэстик сиирбит. Уһун күнү быһа таһырдьаттан киирбэккэ оонньоон тахсарбыт. Аччыктыырбын өйдөөбөппүн. Бээ, ыксаамыахха, уоскуйуохха. Ытаан-соҥоон туһа суох. Олорон сынньаныахха, отто тууран ыстыахха”.
Маайа бу тухары биэдэрэтин тута сылдьар. Оҕолоругар анаабыт отонуттан сиэбэт. Сотору-сотору өлгөм үүнүүлээх отоҥҥо түбэһэн хомуйан сиир. Онон утаҕа да ханарга дылы. Эмиэ им-дьим буола хараҥарда. Биллэрдик тымныйда. Маайа от үргээн таҥаһын иһигэр симиммитэ син сылаас буолла. «Эрдэттэн бу курдук отунан үллүммэккэбин. Хата, кимнээҕэр сылаас үллүк эбит ээ. Ии, айылҕам барахсан сымнаҕас ытыһыгар ууран арчылыы сылдьар эбит ээ. Махтанабын! Махтал буоллун, бары айыыһыттарбар, иэйэхсиппэр, иччилэрбэр. Ама, Ийэ айылҕам миигин көрүө суоҕа дуо? Итэҕэйиэххэ, эрэниэххэ…» Аарыма тиит тэллэҕэр түүрүллэн сытан утуйан хаалла. Төһө өр утуйбута буолла, эмискэччи ким эрэ көрөрүттэн уһуктан кэллэ. Киһи диэн кыыл буоларын бу тыаҕа муна сылдьан кини үчүгэйдик өйдөөтө. Маайа истэрэ, көрөрө сытыырхайан хаалбыт курдук. Бүтүн бэйэтэ чэпчээн, бэрт сымсатык хаамар, сүүрэр. Дьахтар олоро биэрдэ, куттал суоһуур сирин диэки көрбүтэ, доҕоор, үс-түөрт миэтэрэ тэйиччи эһэ тонолуппакка көрөн багдаллан олорор эбит. Маайа хайдах буолуон билбэтэ, саҥата суох утары көрөн олордо, сүрэҕэ тэбэрэ субу лүҥсүйэн иһиллэр. Онтон эмискэччи олус сытыытык часкыйа түһээт, биэдэрэтин ылан тииккэ сабыы-сабыы хаһыытаа да хаһыытаа буолла. Хантан кини итиччэ хатан куоластаммыта буолла? Эһэтэ, эргичис гынаат, тыа быыһыгар сүүрэн бүгүллэхтэнэ турда. Маайа кураанах биэдэрэтин туппутунан атын сир диэки сүүрдэ. Төһө өр сүүрбүтэ буолла. Биирдэ өйдөнөн тохтоон баран, сиргэ лах гына олордо да уйа-хайа суох сарылыы-сарылыы ытаата. Ытаан-ытаан баран сэниэтэ эстэн, утуйар-утуйбат икки ардынан сытта. Хараҕын аһан көрбүтэ эмиэ киэһэрэн эрэр… Халлаан суһуктуйуута уһуктан кэллэ. Хайдах эрэ сырдаабыкка дылы. Хантайан халлааны көрбүтэ, күөх өҥүнэн дуйдаммыт. Буруо сүппүт. Илин саҕахтан күн күлүмүрдээн тахсан эрэр эбит.
– Күнүм барахсан, тахсар суолбун арыйан биэриий. Күн быатын бигэтик тутуум даа… Тускуо-тускуо! – дии-дии, икки илиитин күн диэки уунан туран көрдөстө-ааттаста.
Тулата сырдаабытыгар Маайыс көхсө эмиэ кэҥээтэ.
– Сарыал, Айталик, Сандал, кэлиҥ эрэ, бардыбыт. Мэ, илиибиттэн тутуһуҥ. Бардыбыт
дьиэбитигэр. Сандал, чыычаах, ытаама, сотору дьиэбитигэр тиийиэхпит дии. Көр эрэ, бу убайдаргын, кинилэр ытаабаттар дии, ийэлэрэ баар буолан куттамматтар. Билигин биһиги бары тутуспутунан бу хара тыаттан тахсыахпыт, – дии-дии, Маайыс оҕолорун кытта сиэттиһэн иһэрдии сананан улаханнык кэпсэтэ-кэпсэтэ хаамта. – Оҕолоор, эһиги ийэҕит олус күүстээх санаалаах, туохтан да куттаммат. Хайдах эһигини хаалларан баран хаалыамый! Эһигини хайдах да хаалларыам суоҕа! Мин олоҕум эһиэхэ ананар. Хайа, сыбаайбаҕытын тэрийэн, сиэннэрбин көрөн, улаатыннартаан бараммын бу дойдуттан араҕыам дии!
Маайа соҕотоҕун биир кэм баллыгырыы истэ. Кини букатын оҕолорун кытта бииргэ сылдьар курдук сананан, куттала, кырдьык, ааста. Санаата эгди буолан сыыдамнык хааман иһэн, сытар мастан иҥнэн умса хоруйда. Сонно атаҕа ньир гынна. Төһө өр сыппыта буолла… Арай, улахан уолун Сарыалын мөссүөнэ көһүннэ: «Ийээ, тур. Кэл, кэл манна…» – диэн ыҥырда. «Оҕолорум төһө эрэ күүттүлэр…» Оттон-мастан тардыһан нэһиилэ турда. Онтон атаҕын соһон содьороҥноон иннин диэки дьулуста. Ол иһэн синньигэс бэйэлээх сыккыс устан чырылыы сытарын көрдө. Тута умса түһэн иҥсэлээхтик ууну ыймахтаата. Утаппыт да эбит. Онтон аҥхайдарга сүтэн ыла-ыла эмиэ кылыбырайан устар сүүрүгү батыһан барда. Төһө өр оннук хаампыта буолла? Бу иһэн, ыраах тыраахтар тыаһын иһиттэ. Алҕас иһиттэ дуу, чахчы дуу… Чахчы эбит. Маайа сүүрүөн баҕарда да, хаҥас атаҕа бэрэбинэ курдук. Ол да буоллар бэрт сорунуулаахтык ол тыас диэки содьороҥноото. Кэмниэ-кэнэҕэс ойуур суолугар тахсан кэллэ. Ыраах тыраахтар бирилээн иһэрин көрөн суол ортотугар турунан кэбистэ. «Оо, төһө эрэ дьүһүн-бодо буоллум… Илэ абааһы курдук туох дьахтарай дииллэрэ буолуо»…– диэн санаа күлүм гынан ааста.
– Мин… мин… муна сылдьабын… – диэн эрэрэ да, сүтэн хаалла.
– Ийээ, ийээ, мин эйигин наһаа да аҕынным… Биһиги бары олус да куттаммыппыт эн сүппүккэр… – хараҕын арыйан көрбүтэ, аттыгар оҕолоро олороллор. Муннун бүөтэ Сандала аттыгар олорон ытаан бөтүөхтүүр.
– Чыычаахтарыам, сүрэҕим ытарҕалара… ама, мин хайдах эһигини хаалларан барыамый?.. Ойуурга муна сырыттахпына, эһиги миигин быһаабыккыт дии… Эһиги суоххут буоллар, мин хайдах даҕаны быыһаныам суоҕа этэ… – Маайа сэниэтэ суохтук оргууй сибигинэйдэ. Муҥура суох таптыыр хараҕынан уолаттарын эр-биир көрө сытта.
– Ийээ, тоҕо ытыыгын? Тугуҥ ыалдьарый? – Айтал сэрэнэн ыйытта.
– Суох, ыалдьыбаппын. Эһигини көрөн, үөрүүбүттэн хараҕым уута кэлэр. Үрдүк Айыыларга махтанабын. Эһиэхэ, тапталлаах оҕолорбор махтанабын…
– Ийээ, аҕабыт эйигин көрдөөн бөҕө буолбута.
Дьону туруоран, утуйбакка даҕаны көрдөөбүтэ, – наар аҕатын көмүскэһэр идэлээх Сарыал ийэтин тонолуппакка көрөн олорон эттэ.
– Ол бэйэтэ ханна баарый?..
– Манна эйигин кытта хонсо сылдьыбыта. Наадаҕа барбыта, сотору кэлиэ.
– Ол мин манна хас да хоннум дуо?
– Икки хоннуҥ ээ, ийээ.
– Төрүт өйдөөбөппүн. Оттон атаҕым хайдаҕый? Олох хамсаабат эбит дии.
– Тостубут, гиипсэлээбиттэрэ.
– Ол иһин, инньэ дии санаабытым. Ол да буоллар хаама сылдьыбытым. Киһи этэ-сиинэ дьикти да буолар эбит. Мин эһигини санаатахпына, ураты күүс киирэн кэлэрэ. Олоруохтаахпын, быыһаныахтаахпын диэн күүстээх санаа сирдээбитэ. Арай, олорорго улахан сыалым суоҕа буоллар, быыһанарым биллибэт этэ. Ол иһин эһиэхэ махтанабын, уолаттарыам, чыычаахтарыам… Мантан инньэ биһиги саҥалыы, олус иллээхтик олоруохпут, – диэн баран Маайа оҕолорун дьолломмут хараҕынан имэрийэ көрөттөөтө.
– Ийээ, эн аҕабытын бырастыы гынаҕын дуо? Кини эйигиттэн олус куттанар, буруйдаахпын диир… – Сарыал эмиэ аҕатын көмүскэстэ.
– Эһиги көмөҕүтүнэн тыыннаах хаалан, бэйэбэр эрэлим улаатан баран, билигин мин кимиэхэ да кыыһырбаппын, – диэтэ Маайа быдан сэниэлээхтик.