Главная / Кэпсээннэр / Маарыйа
Добавить комментарий
(ааспыт үйэ үһүйээнэ)
Сааскы кус булдун көҥүлэ буолан Маарыйа эмиэ соҕотох хаалла (эр киһитэ суох). Эрэ Хабырыыс кустуу диэн барбыта хаһыс да хонуга. “Сыралтаҕа” үһүс сылын барар, кустаан бүттэҕинэ мэччирэҥ ходуһаны өртүө. “Сыралтаҕа” сайын субайдары таһаараллар.
Отделение тойотторун кытта бэттии буолан, ол да сырыттар хамнаска сылдьар. Сайылык күрүөтүн – хаһаатын абырахтыыр, бостууктар үүтээннэрин сөргүтэр. Быһата, ыһыахха биирдэ киирэр, онто да уһаабат, от үлэтэ саҕаланна да үрэх баһыгар “Бочоонойго” барсар. Дьиэтигэр хонор хоноһо, сылдьар ыалдьыт. Кыһынын бултуур.
Маарыйа соҕотох олоро үөрэнэн да хаалбыт, бу бөһүөлэккэ күн сирин көрбүтэ, манна улааппыта, оскуола кэнниттэн дьонун курдук фермаҕа үлэлии хаалбыта. Үөрэҕи ылыныа суоҕун билэрэ, онон киин сирдэргэ үөрэх туттарсар туһунан сананан да көрбөтөҕө.
Отделение эдэр ыччата элбэҕэ үлэҕэ, көргө – нарга көхтөөх да этилэрэ. Концертаан атын бөһүөлэктэргэ баран хонуктаан кэлэллэрэ, ол сылдьан 19 саастааҕар хат буолан хаалбыта, син аҕыйах уолу кытта хоонньоспута да Бүөтүр дуу, Хабырыыс дуу оҕото буоларын чопчу билбэт. Онтон сылтаан ыал буоларга күһэллибитэ. Бүөтүр комсомол сэкиритээрэ үөрэх сырсан барбыта, Хабырыыс ханна да барбат – кэлбэт киһи буолан, Маарыйа, оччолорго Маша ытаан – куттаан киниэхэ ойох тахсыбыта. Билигин кыыһа, Марианка, сүүрбэтин ааста, оҕото суох, эрдэнэ сылдьыбыта да арахсыбыттара. Маарыйа орто уҥуохтаах, этиргэн түөрт уонун ааста. Ыал буолан олорон тус олоҕо табыллыбыт курдук да, дьоллооҕун дуу, соргулааҕын дуу Маарыйа билбэт, билэ сатаабат. Икки убайдаах биир убайа куоракка, биирэ манна. Убайын уолаттара кыһын оттор маһын, иһэр уутун (мууһун) тиэйэн, таһан биэрэллэр. Сайылыкка көһөрүгэр иһитин – хомуоһун, таҥаһын – сабын, холодильнигар тиийэ бырааттара илдьэллэр. Бөһүөлэккэ баар дьиэлэрин хатаан кэбиһэр, арай булуустан эт, кус ыла киирдэҕинэ дьиэтигэр сылдьан ааһар.
Сотору сайылыкка көһүү сүпсүлгэнэ буолуо, Маарыйа биир ынахтаах онто да совхоз уопсай сүөһүлэрин кытта сайылыыр. Кыһын эрэ бэйэлэрин хотонноругар туталлар. Үлэни – хамнаһы кыайар үгэннэригэр сылдьар дьон син ынаҕы баҕас 4-5-һи тутуо этилэр да, үүт – сүөгэй үрдүгэр сылдьан, ол биир да ынахтарын эһэн кэбиһиэхтэрин тыа ыала ынахтаах буолуохтаах диэн өйдөбүл баһыйан солуобатыгар туталлар. Сайынын ынах айаҕар диэн сопхуос бэрт дуона суох хамнаһыттан харчы тутар.
Кыыһа Марианна мас кэрдэр нууччаны кытта булсуспут үһү, дьүөгэтэ Синэйиидэ билэн – көрөн кэпсии охсубута, ол да иһин кыыһа дьиэтигэр хонор – хоммот буолбут. Ол да нуучча мас кэрдэр
үлэтэ бүтэн, Маарыйалаах тахсыахтаах сайылыктарыгар ыанньыксыттар олоруохтаах хаптаһын дьиэни тутуохтаах. Билиҥҥи дьиэлэрэ инньэ колхуос саҕаттан турар эргэрэн уонна кыараҕас д буолан сорох кыргыттар бөһүөлэктэн сылдьан үлэлииллэр. Маарыйа кыыһын мөҕүттүбэт эрдэнэ сылдьыбыт дьахтар эр киһи хоонньун сылааһыгар угуттаныан баҕаран эрдэҕэ. Олохтоох уолаттары, муҥар, барыларын аймахтарын кэриэтэ, сорохторун кытта сыалыйа сыгынньаҕыттан пиэрмэҕэ, сайылыкка бииргэ улааппыта, онон кинилэри эр курдук көрбөтө чахчы.
Маарыйалаах “Дьуоҕалаах” сайылыктарыгар Хабырыыс эдэрси сылдьан бостууктуура эдэр ойоҕун кытта туспа олороору хаптаһынан сайыҥҥы дьиэ туттубута. Баҕана туруортаан икки өттүнэн хаптаһын саайан ортотугар мас көөбүлүн кутан бэртээхэй дьиэни дьэндэппитэ. Электро уот холбонуоҕуттан бөһүөлэктээҕи дьиэлэриттэн итэҕэһэ суох буолбута. Дьоҕус, дьаһамыр. Түннүктэрэ кыралар, хата, арыт сыл олору үнтү сынньыбыт буолаллара. Быйыл баҕас барыта бүтүн этэ, Маарыйа быраатынаан тахсан көрөн киирбиттэрэ.
Сайылыкка көспүттэрэ үһүс хонуга Маарыйалаах бэйэлэрин дьиэлэригэр, кыыһа Марианна, күтүөтэ дуу, быстах кэмнээҕи кыыһын эрэ дуу Деревянко Петро эмиэ кинилэри кытта олорор. Кыыһа иһим түгэҕэ ыалдьар диэн оройуоҥҥа бүгүн киириэхтээх. Икки түүн эрдии ойохтуу быыс нөҥүө сыттылар да тоҕо эрэ оҕо оҥоһуллар үлэтин тыаһа иһиллибэтэ. Биирдэ иһиттэҕинэ кыыһа; Больно, потом, потом – диирэ иһиллибитэ. Марианна ыанньыксыттар ыабыт үүттэрин тутар, ону сэппэрээтэрдиир, туһугар эмиэ эппиэттээх үлэ. Төһө үүтү туппутунан, бачча сүөгэй кэлиэхтээх диэн таблицалаах, онтон аҕыйаатаҕына итэҕэстээх курдук буолар. Үүккүтүгэр уу кутаҕыт диэн урукку үүт тутааччылары кытта этиһэн умайыктаныы да баар буолара. Марианна аҕатын курдук элбэх саҥата суох этиспэт, бүгүрү үлэһит. Ол баара ыарыйда, управляющай оройуоҥҥа киирэригэр мантан ылан ааһыахтаах, хата массыына дөбөҥнүк көһүннэ. Маарыйа күнүскү ыам кэнниттэн аһылык астанна күтүөтэ бөдөҥ, аһастаах киһи буолуо. Бодоруспатах, үчүгэйдик билбэт даҕаны. Кыыһа арыый сололоох буолан астарын кини астыыра, Маарыйа сарсыардааҥҥы ыамыгар эрдэ туран тахсара. Күнүһүн да соччо соло буолбат курдуга.
Миин буһарда, алаадьылаата. Ол аһын сиир киһи эбитэ дуу? Ээ, чэ, ол мас кэрдэн соҕотох олордоҕуна ким астаан аһаппыт үһү. Дьиэтигэр түбүгүрэн киэһээҥҥи ыам кэлбитин билбэккэ да хаалла, ынахтар маҥыраһалларын истэн “бабат” – диэтэҕэ. Күтүөтэ кэлбэтэ, киэһэ хойукка дылы үлэлиир, бүтэрдэҕинэ тугу гынара буолла? Ойуур саҕатыгар хахха сиргэ тутулла турары көрдөххө, баҕаналара
турбуттар, хаптаһын саайталаан, эмиэ Маарыйалаах дьиэлэрин курдук мас көөбүлэ ортотугар кутуулаах. “Засыпнушка” – диэн ааттанр дьиэни өр гыныа дуо? Кыанар, уһанар киһи. Хата, ботуччу хаччыны аахсан дойдулаар “көкөт” буолуо ээ. Саатар кыыһыгар оҕо оҥорон, Маарыйа сиэн минньигэс сытын сыллыа этэ буоллаҕа.
Киэьэ ыамын кэнниттэн кэлбитэ күтүөтэ таһырдьа табахтыы олорор, Маарыйа үлэлииргэ кэтэр халаатын антах устар, онон былааччыйанан сылдьар, толору түөһэ томтойон, суон бөтөҕөтө кылбаҥнаан, эр киһи ымсыыра көрөр дьахтар, тоҕо эрэ күтүөтэ бэккэ Маарыйа самыытын сыныйан көрөттүүр курдуга. Киирэн күнүскү миинин сылытан, өҥөйөн туран – давай кушать – диэн ыҥырда. Маарыйаҥ нууччалыы баҕас билэр. Саҥарарыгар олустаҕастык тахсарын иһин кыбыстар.
Аһаан баран иһитин хомуйаат быыс нөҥүө киирэн оронун оҥостон утуйардыы сытта, күтүөтэ да, сарсын үлэлээх киһи эмиэ сыгынньахтанан сытар тыаһа иһилиннэ. Маарыйа уута кэлбэт иһин түгэҕэ үмүрүҥнүүр, ахтата кычыгыланар, тойон эрэ буолуохсут имэҥэ бэлиэр сойбут курдук, Маарыйаны буруйдуур: дьаллайан абаһыҥ да киэҥэ, бардырҕас уу баһыллан олорор – диэннээх. Дүлэй Сэмэн да арыт ардыгар ситинник тыллаһар. Маарыйа атын дьахталлары билбэт да сэбэ, онтон айылҕаттан бэрилиннэҕэ, бэйэтэ кэҥэппитэ баарай. Эр киһи үрдүгэр күөлэһийэрин суохтаан Маарыйа эмийдэрин бобута туппахтыыр, аны ахтатын имэринэр ол аайы эт этэ дьырылаан ылар, ортоку тарбаҕынан хайаҕаһыгар укпута эчи итиитин, инчэҕэйин, таһааран тарбаҕын сыллаан көрбүтэ ураты минньигэс сыт дыргыйар, онтон ______ ахтатын убахтанар, бууттара дьаалатынан ахчайарын кыпчыйары көҕүйбүт дьахтар тохтотор да кыаҕа суох, бэйэтэ буоллаҕына ханна сытарын, тугу гынарын билбэт турукка киирэн имэҥ абыгар бас бэринэн көтөн эрэрэ атаҕын тилэҕэ сөрүүн муостаҕа тирэммитин бүдүк – бадык сэрэйдэ, ол эрээри онно аахайбакка түлүк уутугар утуйа сылдбар курдук да хоһуттан тахсар ааныгар устан эрэрдии хааман, өрбөх быыһы аһан таҕыста уонна утары улахан киһи турарын сэрэйдэ, эр киһи сытыы, хабаххай, ахтатын көрбүтүнэн киирэр имэҥнээх сытыттан, төһө да хараҕа сабылла сырыттар. Күнүс туохтан эрэ соһуйдаҕына часкыйа түһэр бэйэтэ абылаппыт курдук күтүөтэ Петроҕа уҥпуттуу ньуоҕас гынан эрдэҕинэ анарааҥҥыта биир илиитинэн санныттан бобо харбаат, биир илиитинэн такымнарыттан өрө баһан эрчимнээхтик көтөҕөн ылла. Маарыйа хаһан да эр киһиэхэ көтөхтөрбөтөх дьахтар күүстээх эр киһи эрчимэр манньыйан, моонньуттан кууһан налыйан хаалла, будьурхай түүлээх түөһүгэр сыстыаҕын сыстан моонньуттан кууспутунан көтүһэн эрэрэ. Биирдэ өйдөммүтэ
киирэр аан дьыбааныгар (быйыл ону дьиэлэриттэн аҕалбыттар кыыһа эрдэммит диэн) сытыаран түүн кэтэр ис ырбаахытын тимэҕин өрө хаһыйан күтүөтэ сабарай баппаҕайынан ахтатын бобо харбаат: - оо, готовая уже – диирэ иһилиннэ, бука туруусуга суоҕун, ахтата инчэҕэйин эттэ ини. Маарыйа модьу тарбах абаһын иһигэр киирэн ылбытыгар эт этэ дьигиһийэн, тилэҕиттэн оройун төбөтугэр дылы имэҥ сүүрээнэ долгун курдук охсулунна, ону даҕаһан ыарахан киһи үрдүгэр сыппыта эчи, үчүгэйин, хамсаппаттыы ыга баттаабыта манньытар да эбит.
Киһитэ чочумча сыта түһээт түллэх гынан өрө көппөс гынаат анньыбыта абаһын түүтүн өрө баһан эттээх иһин ньиккирийэн улаханнаахай өбүс киирэр хайаҕаһын булбакка чиккэйэн сытара билиннэ, Маарыйа да ахчайыаҕынан ахчайан эр киһи сэбин уктараары табыгастаах буолаары имилэҥниир.
– Введи – диирин сэрэйэр муҥунан киһитэ иккиһин көппөс гыммытыгар күтүөтүн өбүһүн харбаан ылбыта, доҕоор, эчи модьутун, итиитин. Аллараа диэкки салайан абаһын хайаҕаһыгар үҥүлүппүтүгэр укта эбээт, Маарыйа
– Айаа – диэбитин бэйэтэ да билбэтэ, ол эрээри эчи минньигэһин, олоччу киирэн маткатыгар анньыллыбыта ураты иэйиини сахта, ол эрээри наһаалаата ыалдьар эбит, киһитэ көппөйөр кэмигэр Маарыйа суон өбүс төрдүттэн харбаан күтүөтүн өбүһэ наһаа дириҥник киирбэтин курдук гынна, Петро дьахтар илиитин төлө тардан көрдө да биһиги киһибит ыыппата, ол эрээри хас кибиҥнээтэҕин аайы биирдии тарбаҕын ыытан бүтэһигэр олох да араарынна киһитин кууһуоҕунан кууһан, эбиитин хас кибиҥнээтэҕин аайы өрө мэтэрийсэ – мэтэрийсэ:
– Үчүгэйиэн – диэн саҥа аллайбытын бэйэтэ да сэрэйбэтэ, хата, ынчыктыырын быыһыгар хаһыы быластаах уһуутаан ылар. Петро күүскэ түстэҕинэ Маарыйа эбии өрө анньыһар, ахчайыаҕынан ахчайан кыарсыы уоҕар бас бэринэн уҥа – таала манньыйда. Аллараа ибис инчэҕэй баллырҕас тыас сүрдэннэ, Маарыйа төһөтө төлө биэрбитин соччо өйдөөбөт, үстэ баҕас соҥуруота кэллэҕэ, ол иһин да абаһа баллырҕас уу буоллаҕа. Киһитэ хабырына, хабырына дьахтар саныттан күүскэ тардына тардына сүр эрчимнээхтик түһүөлээтэ, онтон “ыых” диэх курдук ыйылаат тыктарда эбээт, Маарыйа мааткатыгар итии сиэмэ тыгыалыыра, сүрэх тэбэрин курдук “пыр-пыр” гынар курдуга да Маарыйа уҥпут курдук турукка кииодэ уонна хаайтара сылдьыбыт тыҥааһына төлө барбытыныы тилэҕиттэн төбөтүн оройугар дылы дьиһигис – дьиһигис гынна. Инньэ иһин тугэҕиттэн хаайтар сылдьыбыт сиэмэтэ тыгыалаата эбээт, өрөһүлтэтэ суох.
Биирдэ өйдөммүтэ күтүөтүн кууһуоҕунан кууһан моонньуттан сыллыы, убуруу сытар эбит.
– Все, все отпусти – диэбитигэр өй ылан илиитин араарда,
киһитэ сымнаабыт өбүһүн аргыый аҕай ороото, оо, онто астыгыан, бэл хоройбокко, өрөммөккө сылдьан абаһын киэлитин киэптиир курдук.
– Ну, как хорошо, лучше чем у мужа?
Маарыйа икки илиитин тойон эрбэхтэрин чочоҥнотор
– Очень хорошо, очень – диир.
Чочумча таалан сыттылар. Дьахтар киһитин түүлээх түөһүн имэрийэр устунан илиитин аллараа түһэрэн суон өбүһүн бигиир. Төһө да өрөммөтөҕүн иһин астык сэп Маарыйаны эбии көҕүтэр, маннык үчүгэй улахан өбүһү убуруон, эмиэн баҕарда. Биирдэ Хабырыыска
– Эмэбин дуо? – диэбитигэр, кыыһырбыта
– Боростотуутка буоллуҥ дуо? – диэбиттээх.
Бу нуучча кыыһырбат ини, бүгүн баар, сарсын барыа. Маарыйа харса суох аллараа сыылан түһэн Петро суон өбүһүн сэлтээскэтин айаҕар уопта, эчи минньигэһин, сыччах сэлтээскэтэ даҕаны айаҕар киэптээтэ,уҥа ытыһынан өбүһү бобо тутан үөһээ – аллараа сууралаата, тылынан сиэмэ кэлэр хайаҕаһын кычыгылатта, сэлтээскэ бүүрүгүн салаата, суон өбүс кытааттар кытаатан, өрөнөр аакка барда. Киһитэ кэтэҕиттэн аллараа баттыы сатаата да Маарыйа уобарыттан ордугу бэлэһигэр ыыппат. Бачча үчүгэйи көрөн дьахтар көҕүйэн ыйылыы түһээт ойон туран киһитин үрдүгэр ахчайан турунна, оо, таһаҕыан сымыыттара куурусса гиэнин саҕалар быһылаах халыйан сыталлара, кугас будьурхай түү олбохтоох модьу бэйэлээх өбүс биэтэҥниир, Маарыйа ол обургуну бэйэтин сэбин туһаайыытынан өрө тарта уонна ип итии, ибис инчэҕэй абаһынан ол суон өбүскэ оргууй аҕай олорбутунан барда, бастаан сэлтээскитэ ньиккирийэн дьахтар сэбин уутун – хаарын ыган киирдэ, Маарыйа тимиччи түспэтэ, манньыйан, таалан олордо,күтүөтэ биилиттэн икки илиитинэн бобо тутан аллараа баттыы сатаата да дьахтар бэриммэтэ, тыын быһаҕаһынан, ынчыктыырын быыһыгар:
– Я сама – диэн сибигинэйдэ. Онтон, суон, уһун өбүскэ аргыый тимирчи олорон барда, будьурхай, кугас түүгэ сыстыаҕынан сыстан уҥпут курдук турукка киирэн, тугу барытын умнан, киэптии киирбит өбүстэн атыны анаарбат юуолла. Киһитэ биилиттэн өрө анньан баран сүр күүскэ кэдэрис гына гына төттөрү олордутулаабытыгар астыммытын, манньыйбытын тулуйбакка хаһыытаан ылла.
Маарыйа төҥкөс гынан аллараа көрбүтэ күтүөтүн сэбэ ибис инчэҕэй, бэл кугас түүтэ суммут баттах курдук буолбут. Тымырдара үллүбүт суп суон өрөммүт өбүһү көрөн дьахтар баҕарбыт омунугар таптыы көрбүт сэбин имэрийиэх санаата киирэн тутан көрөөрү гынна да киһитэ түргэн түргэнник кибиҥнээт уһуутуу түһээт Маарыйаны таһаҕар дылы ыга тардан олордоот тыктарда эбээт. Маарыйа маткатыгар сүрэх тэбэринии “пул, пул” гынан эр киһи итии сиэмэтэ тыгыалаата, ону кытта ___ дьахтар иһин түгэҕиттэн
ип итии уу курдук симэһин кэмэ суох тыкта. Маарыйа отой, ырайга көтө сылдьыбыт курдук туруктанан киһитин үрдүгэр сытынан кэбистэ. Тыын ылыахтарыгар дылы хайалара да саҥарбата. Дьэ, уоскуйан Маарыйа киһитин сыллаа да сыллаа буолтугар, Петро:
– Хватит, хватит. Вытри – диэтэ.
Тугу сот диирин өйдөөн, түүҥҥү утуйарыгар кэтэр сорочкатын устан Петро өбүһүн сымнаҕас сымнаҕастык, имэрийэрдии сотто. Эчи астыгын. Онтон киһитигэр сыстыаҕынан сыстан таалан сытта, устунан утуйан хаалла.
Сарсыарда эрдэ уһуктубута күтүөтэ утуйа сытар. Маарыйа сүр сымсатык тура охсоот хоһугар киирэн таҥынна уонна ынахтар турар хаһааларыгар ыксаата. Бостуук уол Уйбаан эрдэһит буолара, ынахтары аҕалла ини диэн бүк эрэллээхтик хаамта, ыксыыра төрүөттээх, күтүөтэ тура илигинэ тиийэн, сатаннаҕына хоонньугар дьылыс гыныахтаах. Хата, ынахтара бааллар. Автодойка холбоон үлэтин саҕалаата. Хас төҥкөҥнөөтөҕүн аайы ахтатын киэптии киһитин сэбэ билигин да сылдьарга дылы, ол аайы Маарыйа мичээрдээн манньыйар. Бүтэн эрдэҕинэ дьүөгэтэ Синэйиидэ кэллэ, Маарыйаны көрөөт:
Онтон сибигинэйэн:
– Ээ, арба, күтүөккүнээн иккиэйэҕин хоннугут этэ дуу, үчүгэйдэттиҥ дуо? Сэбэ улахана сүрдээх үһү, Марианнаны маткатын хостуу сыыһан ол иһин балыыһаламмыт ээ – диэтэҕэ үһү.
– Ээ, бүт эрэ ону маны тыллаһан диэт Маарыйа ыамын бүтэрэн хомунар аакка барда.
Тиэтэлинэн дьиэлээтэ, тиийбитэ күтүөтэ уһуктаҕас, ааһан истэҕинэ Маарыйаны харбаан ылаат аттыгар сытыаран дьахтар туруусугун сулбурутан барда, ону эрэ кэтэспит Маарыйа өҕһллэҥнээн, өҥдөҥнөөн киһитигэр көмөлөстө. Өр гыммата, ахчайан биэрбит дьахтар итии дьаппахатыгар суон сэп киэптээн киирбитигэр Маарыйа өйө мэтэрийэ мэтэрийэ, ынчыктыыр ыйылыыр ыккардынан мэнэрийдэ, эмиэ астыныы, манньыйыы сүүрээнэ кууста, онтно икки өттүттэн тэнҥэ ыһыктынан Маарыйа түллэх гынан дьиһиҥнээтэ сүр минньигэс иэйии ахтатыттан төбөтүн оройугар дылы билиннэ, иһин тугэҕэр итийтэлээтэ, мэктиэтигэр мэйиитэ эргийэргэ дылы гынна. Соннук таалаан сыттылар, киһитэ үрдүттэн түспүтүгэр, кууһа кууһа сыллаа да сыллаа, быыһыгар сыҥырҕаан ытаата, тоҕо ытыырын бэйэтэ да билбэт, астыныы биир өттө оннук киирэн эрдэҕэ.
– Ну хватит, хватит. Кушать приготовь – диэтэ киһитэ.
Хап сабар туран сууна охсон ас бэлэмнээн түбүгүрдэ. Киһитин аһатан үлэтигэр атаарда. Аны күнүскү аһылыгын бэлэмнээн букунайда. Күнүскү ыамыттан кэллэҕинэ киһитигэр сылытыа. Эт миинэ борщтаан буһарда, бэлэм бааҥкалаах борщ баҕас баар аҕай.
Күнүскү
ыамыттан кэлбитэ Петро кэлэ илик эбит, хата, аһылыгын налыччы бэлэмниэ. Плитатын холбоон күөһүн сылытта, сөп буолла диэн арааран килиэбин быһа турдаҕына күтүөтэ кэллэ. Кэлээт да кэннинэн буолан турар Маарыйаны кууһан ылла, дьахтар ууллан хаалан киһитигэр сыһынна, халаатын тэллэҕин өрө көтөхтө, туруусугу ньылбырытта Маарыйаны умса туруорда бэйэтэ чохчойо чохчойо дьахтарын сэбин була сатаата да улахана бэрт буолан үөһэнэн анньыалыыр, онтон дьахтары биилиттэн харбаан өрө көтөҕөөт атыыр сылгы сэбин саҕа өбүһүгэр олордон кэбистэ. Маарыйаны ким маннык кыарбыта баарай, хаһан да боруобалаабатах оонньуута эбит, уруккулардааҕар уонунан манньытыылаах, дириҥник киириилээх үчүгэйиин, дьахтар күөх халлаан урсунан көтөн эрэрдии сананна, күүстээх илии көтөҕө,көтөҕө суон сэпкэ тимирдьи олортоҕун аайы:
– аа, айаа, үчүгэйиин, аа, аа – диэн хаһыытыырын истэр курдуга да, бу дойдуттан көтөн ырайга таалалыы сылдьара. Бүтүүлэрэ да уруккулардааҕар омуннааҕа, сытыыта. Маарыйа сайылык дьиэтигэр баарын соһуйбуттуу көрдө, күтүөтүн өбүһүн көрбүтэ ибис инчэҕэй уп уһун салыбырас
– вытри – диир эбит, сиргэ сытар туруусугун ылан нарыннык, аргыый аҕай оботторордуу сотто, астынан сэлтээскитин убураата, айаҕар уктаары гыммытыгар киһитэ:
– щекотно – Маарыйаны тарта, – кушать приготовь – диэтэ.
Маарыйа билигин аҕыс уонун ааста Петроттан кыыһыгар олорор, сиэн бөҕөлөөх. Кыыһа Марианна эрдэнэн туспа олорор, оҕоломмот. Балтын оҕолоругар аһара бэрт. Хабырыыс өлбүтэ ыраатта, бастаан нуучча оҕоломмутугар охсуоланан сүрдээҕэ. Кэлин кыыһын сиэтэ сырыттаҕына дьон: ким оҕотой бу? – диэн ыйыттахтарына:
– Мин оҕом, биһиги, интэрнэссэлиистэрбит – диир буолара.
Кыыстара Алена киһи эрэ таптыах кырасыабай оҕо этэ кыра сылдьан, билигин отой кырасаабысса. Маарыйа саныыр ээ, уол оҕо буолбута буоллар аймахтарын утары иирсээҥҥэ (СВО-ҕа) кыттыа этэ буоллаҕа – диэн.
Былыр эдэр сырыттаҕына дьахталлар этэр буолаллара;
– Эр киһи дьахтар сылдьыһар кэмнэригэр хайаларын имэҥэ баһыйар да оҕо онон буолар – диэн. Имэҥ дьаалыҥ өттүнэн эдэр эрдэхпинэ хайа да эр дьоннооҕор ордук эбиппин – дии саныыр. Билигин кэлэн ону ырыта олоруоҥ дуо? Анараа дойдуга бардахпына ити содурум иһин аадка ыыталлара дуу?
Чэ, ол эрээри уонча хонук астыктык да көрүлээбиппит. Хор, Синэйиидэ, эмиэ тиксибитэ ээ, ол Петро оонньуутуттан уонна ончу сөбүлээбэтэҕэ, улахана бэрт ахтабын хайыта сыспыта диэн, киһи күлүөх онтон уоллаах. Ити хааллын хаһан эмит ахтыахпыт.
22.08.2023с.
Аар Хаадьы.
Укажите e-mail или номер телефона для связи:
Опишите причину жалобы:
(ааспыт үйэ үһүйээнэ)
Сааскы кус булдун көҥүлэ буолан Маарыйа эмиэ соҕотох хаалла (эр киһитэ суох). Эрэ Хабырыыс кустуу диэн барбыта хаһыс да хонуга. “Сыралтаҕа” үһүс сылын барар, кустаан бүттэҕинэ мэччирэҥ ходуһаны өртүө. “Сыралтаҕа” сайын субайдары таһаараллар.
Отделение тойотторун кытта бэттии буолан, ол да сырыттар хамнаска сылдьар. Сайылык күрүөтүн – хаһаатын абырахтыыр, бостууктар үүтээннэрин сөргүтэр. Быһата, ыһыахха биирдэ киирэр, онто да уһаабат, от үлэтэ саҕаланна да үрэх баһыгар “Бочоонойго” барсар. Дьиэтигэр хонор хоноһо, сылдьар ыалдьыт. Кыһынын бултуур.
Маарыйа соҕотох олоро үөрэнэн да хаалбыт, бу бөһүөлэккэ күн сирин көрбүтэ, манна улааппыта, оскуола кэнниттэн дьонун курдук фермаҕа үлэлии хаалбыта. Үөрэҕи ылыныа суоҕун билэрэ, онон киин сирдэргэ үөрэх туттарсар туһунан сананан да көрбөтөҕө.
Отделение эдэр ыччата элбэҕэ үлэҕэ, көргө – нарга көхтөөх да этилэрэ. Концертаан атын бөһүөлэктэргэ баран хонуктаан кэлэллэрэ, ол сылдьан 19 саастааҕар хат буолан хаалбыта, син аҕыйах уолу кытта хоонньоспута да Бүөтүр дуу, Хабырыыс дуу оҕото буоларын чопчу билбэт. Онтон сылтаан ыал буоларга күһэллибитэ. Бүөтүр комсомол сэкиритээрэ үөрэх сырсан барбыта, Хабырыыс ханна да барбат – кэлбэт киһи буолан, Маарыйа, оччолорго Маша ытаан – куттаан киниэхэ ойох тахсыбыта. Билигин кыыһа, Марианка, сүүрбэтин ааста, оҕото суох, эрдэнэ сылдьыбыта да арахсыбыттара. Маарыйа орто уҥуохтаах, этиргэн түөрт уонун ааста. Ыал буолан олорон тус олоҕо табыллыбыт курдук да, дьоллооҕун дуу, соргулааҕын дуу Маарыйа билбэт, билэ сатаабат. Икки убайдаах биир убайа куоракка, биирэ манна. Убайын уолаттара кыһын оттор маһын, иһэр уутун (мууһун) тиэйэн, таһан биэрэллэр. Сайылыкка көһөрүгэр иһитин – хомуоһун, таҥаһын – сабын, холодильнигар тиийэ бырааттара илдьэллэр. Бөһүөлэккэ баар дьиэлэрин хатаан кэбиһэр, арай булуустан эт, кус ыла киирдэҕинэ дьиэтигэр сылдьан ааһар.
Сотору сайылыкка көһүү сүпсүлгэнэ буолуо, Маарыйа биир ынахтаах онто да совхоз уопсай сүөһүлэрин кытта сайылыыр. Кыһын эрэ бэйэлэрин хотонноругар туталлар. Үлэни – хамнаһы кыайар үгэннэригэр сылдьар дьон син ынаҕы баҕас 4-5-һи тутуо этилэр да, үүт – сүөгэй үрдүгэр сылдьан, ол биир да ынахтарын эһэн кэбиһиэхтэрин тыа ыала ынахтаах буолуохтаах диэн өйдөбүл баһыйан солуобатыгар туталлар. Сайынын ынах айаҕар диэн сопхуос бэрт дуона суох хамнаһыттан харчы тутар.
Кыыһа Марианна мас кэрдэр нууччаны кытта булсуспут үһү, дьүөгэтэ Синэйиидэ билэн – көрөн кэпсии охсубута, ол да иһин кыыһа дьиэтигэр хонор – хоммот буолбут. Ол да нуучча мас кэрдэр
үлэтэ бүтэн, Маарыйалаах тахсыахтаах сайылыктарыгар ыанньыксыттар олоруохтаах хаптаһын дьиэни тутуохтаах. Билиҥҥи дьиэлэрэ инньэ колхуос саҕаттан турар эргэрэн уонна кыараҕас д буолан сорох кыргыттар бөһүөлэктэн сылдьан үлэлииллэр. Маарыйа кыыһын мөҕүттүбэт эрдэнэ сылдьыбыт дьахтар эр киһи хоонньун сылааһыгар угуттаныан баҕаран эрдэҕэ. Олохтоох уолаттары, муҥар, барыларын аймахтарын кэриэтэ, сорохторун кытта сыалыйа сыгынньаҕыттан пиэрмэҕэ, сайылыкка бииргэ улааппыта, онон кинилэри эр курдук көрбөтө чахчы.
Маарыйалаах “Дьуоҕалаах” сайылыктарыгар Хабырыыс эдэрси сылдьан бостууктуура эдэр ойоҕун кытта туспа олороору хаптаһынан сайыҥҥы дьиэ туттубута. Баҕана туруортаан икки өттүнэн хаптаһын саайан ортотугар мас көөбүлүн кутан бэртээхэй дьиэни дьэндэппитэ. Электро уот холбонуоҕуттан бөһүөлэктээҕи дьиэлэриттэн итэҕэһэ суох буолбута. Дьоҕус, дьаһамыр. Түннүктэрэ кыралар, хата, арыт сыл олору үнтү сынньыбыт буолаллара. Быйыл баҕас барыта бүтүн этэ, Маарыйа быраатынаан тахсан көрөн киирбиттэрэ.
Сайылыкка көспүттэрэ үһүс хонуга Маарыйалаах бэйэлэрин дьиэлэригэр, кыыһа Марианна, күтүөтэ дуу, быстах кэмнээҕи кыыһын эрэ дуу Деревянко Петро эмиэ кинилэри кытта олорор. Кыыһа иһим түгэҕэ ыалдьар диэн оройуоҥҥа бүгүн киириэхтээх. Икки түүн эрдии ойохтуу быыс нөҥүө сыттылар да тоҕо эрэ оҕо оҥоһуллар үлэтин тыаһа иһиллибэтэ. Биирдэ иһиттэҕинэ кыыһа; Больно, потом, потом – диирэ иһиллибитэ. Марианна ыанньыксыттар ыабыт үүттэрин тутар, ону сэппэрээтэрдиир, туһугар эмиэ эппиэттээх үлэ. Төһө үүтү туппутунан, бачча сүөгэй кэлиэхтээх диэн таблицалаах, онтон аҕыйаатаҕына итэҕэстээх курдук буолар. Үүккүтүгэр уу кутаҕыт диэн урукку үүт тутааччылары кытта этиһэн умайыктаныы да баар буолара. Марианна аҕатын курдук элбэх саҥата суох этиспэт, бүгүрү үлэһит. Ол баара ыарыйда, управляющай оройуоҥҥа киирэригэр мантан ылан ааһыахтаах, хата массыына дөбөҥнүк көһүннэ. Маарыйа күнүскү ыам кэнниттэн аһылык астанна күтүөтэ бөдөҥ, аһастаах киһи буолуо. Бодоруспатах, үчүгэйдик билбэт даҕаны. Кыыһа арыый сололоох буолан астарын кини астыыра, Маарыйа сарсыардааҥҥы ыамыгар эрдэ туран тахсара. Күнүһүн да соччо соло буолбат курдуга.
Миин буһарда, алаадьылаата. Ол аһын сиир киһи эбитэ дуу? Ээ, чэ, ол мас кэрдэн соҕотох олордоҕуна ким астаан аһаппыт үһү. Дьиэтигэр түбүгүрэн киэһээҥҥи ыам кэлбитин билбэккэ да хаалла, ынахтар маҥыраһалларын истэн “бабат” – диэтэҕэ. Күтүөтэ кэлбэтэ, киэһэ хойукка дылы үлэлиир, бүтэрдэҕинэ тугу гынара буолла? Ойуур саҕатыгар хахха сиргэ тутулла турары көрдөххө, баҕаналара
турбуттар, хаптаһын саайталаан, эмиэ Маарыйалаах дьиэлэрин курдук мас көөбүлэ ортотугар кутуулаах. “Засыпнушка” – диэн ааттанр дьиэни өр гыныа дуо? Кыанар, уһанар киһи. Хата, ботуччу хаччыны аахсан дойдулаар “көкөт” буолуо ээ. Саатар кыыһыгар оҕо оҥорон, Маарыйа сиэн минньигэс сытын сыллыа этэ буоллаҕа.
Киэьэ ыамын кэнниттэн кэлбитэ күтүөтэ таһырдьа табахтыы олорор, Маарыйа үлэлииргэ кэтэр халаатын антах устар, онон былааччыйанан сылдьар, толору түөһэ томтойон, суон бөтөҕөтө кылбаҥнаан, эр киһи ымсыыра көрөр дьахтар, тоҕо эрэ күтүөтэ бэккэ Маарыйа самыытын сыныйан көрөттүүр курдуга. Киирэн күнүскү миинин сылытан, өҥөйөн туран – давай кушать – диэн ыҥырда. Маарыйаҥ нууччалыы баҕас билэр. Саҥарарыгар олустаҕастык тахсарын иһин кыбыстар.
Аһаан баран иһитин хомуйаат быыс нөҥүө киирэн оронун оҥостон утуйардыы сытта, күтүөтэ да, сарсын үлэлээх киһи эмиэ сыгынньахтанан сытар тыаһа иһилиннэ. Маарыйа уута кэлбэт иһин түгэҕэ үмүрүҥнүүр, ахтата кычыгыланар, тойон эрэ буолуохсут имэҥэ бэлиэр сойбут курдук, Маарыйаны буруйдуур: дьаллайан абаһыҥ да киэҥэ, бардырҕас уу баһыллан олорор – диэннээх. Дүлэй Сэмэн да арыт ардыгар ситинник тыллаһар. Маарыйа атын дьахталлары билбэт да сэбэ, онтон айылҕаттан бэрилиннэҕэ, бэйэтэ кэҥэппитэ баарай. Эр киһи үрдүгэр күөлэһийэрин суохтаан Маарыйа эмийдэрин бобута туппахтыыр, аны ахтатын имэринэр ол аайы эт этэ дьырылаан ылар, ортоку тарбаҕынан хайаҕаһыгар укпута эчи итиитин, инчэҕэйин, таһааран тарбаҕын сыллаан көрбүтэ ураты минньигэс сыт дыргыйар, онтон ______ ахтатын убахтанар, бууттара дьаалатынан ахчайарын кыпчыйары көҕүйбүт дьахтар тохтотор да кыаҕа суох, бэйэтэ буоллаҕына ханна сытарын, тугу гынарын билбэт турукка киирэн имэҥ абыгар бас бэринэн көтөн эрэрэ атаҕын тилэҕэ сөрүүн муостаҕа тирэммитин бүдүк – бадык сэрэйдэ, ол эрээри онно аахайбакка түлүк уутугар утуйа сылдбар курдук да хоһуттан тахсар ааныгар устан эрэрдии хааман, өрбөх быыһы аһан таҕыста уонна утары улахан киһи турарын сэрэйдэ, эр киһи сытыы, хабаххай, ахтатын көрбүтүнэн киирэр имэҥнээх сытыттан, төһө да хараҕа сабылла сырыттар. Күнүс туохтан эрэ соһуйдаҕына часкыйа түһэр бэйэтэ абылаппыт курдук күтүөтэ Петроҕа уҥпуттуу ньуоҕас гынан эрдэҕинэ анарааҥҥыта биир илиитинэн санныттан бобо харбаат, биир илиитинэн такымнарыттан өрө баһан эрчимнээхтик көтөҕөн ылла. Маарыйа хаһан да эр киһиэхэ көтөхтөрбөтөх дьахтар күүстээх эр киһи эрчимэр манньыйан, моонньуттан кууһан налыйан хаалла, будьурхай түүлээх түөһүгэр сыстыаҕын сыстан моонньуттан кууспутунан көтүһэн эрэрэ. Биирдэ өйдөммүтэ
киирэр аан дьыбааныгар (быйыл ону дьиэлэриттэн аҕалбыттар кыыһа эрдэммит диэн) сытыаран түүн кэтэр ис ырбаахытын тимэҕин өрө хаһыйан күтүөтэ сабарай баппаҕайынан ахтатын бобо харбаат: - оо, готовая уже – диирэ иһилиннэ, бука туруусуга суоҕун, ахтата инчэҕэйин эттэ ини. Маарыйа модьу тарбах абаһын иһигэр киирэн ылбытыгар эт этэ дьигиһийэн, тилэҕиттэн оройун төбөтугэр дылы имэҥ сүүрээнэ долгун курдук охсулунна, ону даҕаһан ыарахан киһи үрдүгэр сыппыта эчи, үчүгэйин, хамсаппаттыы ыга баттаабыта манньытар да эбит.
Киһитэ чочумча сыта түһээт түллэх гынан өрө көппөс гынаат анньыбыта абаһын түүтүн өрө баһан эттээх иһин ньиккирийэн улаханнаахай өбүс киирэр хайаҕаһын булбакка чиккэйэн сытара билиннэ, Маарыйа да ахчайыаҕынан ахчайан эр киһи сэбин уктараары табыгастаах буолаары имилэҥниир.
– Введи – диирин сэрэйэр муҥунан киһитэ иккиһин көппөс гыммытыгар күтүөтүн өбүһүн харбаан ылбыта, доҕоор, эчи модьутун, итиитин. Аллараа диэкки салайан абаһын хайаҕаһыгар үҥүлүппүтүгэр укта эбээт, Маарыйа
– Айаа – диэбитин бэйэтэ да билбэтэ, ол эрээри эчи минньигэһин, олоччу киирэн маткатыгар анньыллыбыта ураты иэйиини сахта, ол эрээри наһаалаата ыалдьар эбит, киһитэ көппөйөр кэмигэр Маарыйа суон өбүс төрдүттэн харбаан күтүөтүн өбүһэ наһаа дириҥник киирбэтин курдук гынна, Петро дьахтар илиитин төлө тардан көрдө да биһиги киһибит ыыппата, ол эрээри хас кибиҥнээтэҕин аайы биирдии тарбаҕын ыытан бүтэһигэр олох да араарынна киһитин кууһуоҕунан кууһан, эбиитин хас кибиҥнээтэҕин аайы өрө мэтэрийсэ – мэтэрийсэ:
– Үчүгэйиэн – диэн саҥа аллайбытын бэйэтэ да сэрэйбэтэ, хата, ынчыктыырын быыһыгар хаһыы быластаах уһуутаан ылар. Петро күүскэ түстэҕинэ Маарыйа эбии өрө анньыһар, ахчайыаҕынан ахчайан кыарсыы уоҕар бас бэринэн уҥа – таала манньыйда. Аллараа ибис инчэҕэй баллырҕас тыас сүрдэннэ, Маарыйа төһөтө төлө биэрбитин соччо өйдөөбөт, үстэ баҕас соҥуруота кэллэҕэ, ол иһин да абаһа баллырҕас уу буоллаҕа. Киһитэ хабырына, хабырына дьахтар саныттан күүскэ тардына тардына сүр эрчимнээхтик түһүөлээтэ, онтон “ыых” диэх курдук ыйылаат тыктарда эбээт, Маарыйа мааткатыгар итии сиэмэ тыгыалыыра, сүрэх тэбэрин курдук “пыр-пыр” гынар курдуга да Маарыйа уҥпут курдук турукка кииодэ уонна хаайтара сылдьыбыт тыҥааһына төлө барбытыныы тилэҕиттэн төбөтүн оройугар дылы дьиһигис – дьиһигис гынна. Инньэ иһин тугэҕиттэн хаайтар сылдьыбыт сиэмэтэ тыгыалаата эбээт, өрөһүлтэтэ суох.
Биирдэ өйдөммүтэ күтүөтүн кууһуоҕунан кууһан моонньуттан сыллыы, убуруу сытар эбит.
– Все, все отпусти – диэбитигэр өй ылан илиитин араарда,
киһитэ сымнаабыт өбүһүн аргыый аҕай ороото, оо, онто астыгыан, бэл хоройбокко, өрөммөккө сылдьан абаһын киэлитин киэптиир курдук.
– Ну, как хорошо, лучше чем у мужа?
Маарыйа икки илиитин тойон эрбэхтэрин чочоҥнотор
– Очень хорошо, очень – диир.
Чочумча таалан сыттылар. Дьахтар киһитин түүлээх түөһүн имэрийэр устунан илиитин аллараа түһэрэн суон өбүһүн бигиир. Төһө да өрөммөтөҕүн иһин астык сэп Маарыйаны эбии көҕүтэр, маннык үчүгэй улахан өбүһү убуруон, эмиэн баҕарда. Биирдэ Хабырыыска
– Эмэбин дуо? – диэбитигэр, кыыһырбыта
– Боростотуутка буоллуҥ дуо? – диэбиттээх.
Бу нуучча кыыһырбат ини, бүгүн баар, сарсын барыа. Маарыйа харса суох аллараа сыылан түһэн Петро суон өбүһүн сэлтээскэтин айаҕар уопта, эчи минньигэһин, сыччах сэлтээскэтэ даҕаны айаҕар киэптээтэ,уҥа ытыһынан өбүһү бобо тутан үөһээ – аллараа сууралаата, тылынан сиэмэ кэлэр хайаҕаһын кычыгылатта, сэлтээскэ бүүрүгүн салаата, суон өбүс кытааттар кытаатан, өрөнөр аакка барда. Киһитэ кэтэҕиттэн аллараа баттыы сатаата да Маарыйа уобарыттан ордугу бэлэһигэр ыыппат. Бачча үчүгэйи көрөн дьахтар көҕүйэн ыйылыы түһээт ойон туран киһитин үрдүгэр ахчайан турунна, оо, таһаҕыан сымыыттара куурусса гиэнин саҕалар быһылаах халыйан сыталлара, кугас будьурхай түү олбохтоох модьу бэйэлээх өбүс биэтэҥниир, Маарыйа ол обургуну бэйэтин сэбин туһаайыытынан өрө тарта уонна ип итии, ибис инчэҕэй абаһынан ол суон өбүскэ оргууй аҕай олорбутунан барда, бастаан сэлтээскитэ ньиккирийэн дьахтар сэбин уутун – хаарын ыган киирдэ, Маарыйа тимиччи түспэтэ, манньыйан, таалан олордо,күтүөтэ биилиттэн икки илиитинэн бобо тутан аллараа баттыы сатаата да дьахтар бэриммэтэ, тыын быһаҕаһынан, ынчыктыырын быыһыгар:
– Я сама – диэн сибигинэйдэ. Онтон, суон, уһун өбүскэ аргыый тимирчи олорон барда, будьурхай, кугас түүгэ сыстыаҕынан сыстан уҥпут курдук турукка киирэн, тугу барытын умнан, киэптии киирбит өбүстэн атыны анаарбат юуолла. Киһитэ биилиттэн өрө анньан баран сүр күүскэ кэдэрис гына гына төттөрү олордутулаабытыгар астыммытын, манньыйбытын тулуйбакка хаһыытаан ылла.
Маарыйа төҥкөс гынан аллараа көрбүтэ күтүөтүн сэбэ ибис инчэҕэй, бэл кугас түүтэ суммут баттах курдук буолбут. Тымырдара үллүбүт суп суон өрөммүт өбүһү көрөн дьахтар баҕарбыт омунугар таптыы көрбүт сэбин имэрийиэх санаата киирэн тутан көрөөрү гынна да киһитэ түргэн түргэнник кибиҥнээт уһуутуу түһээт Маарыйаны таһаҕар дылы ыга тардан олордоот тыктарда эбээт. Маарыйа маткатыгар сүрэх тэбэринии “пул, пул” гынан эр киһи итии сиэмэтэ тыгыалаата, ону кытта ___ дьахтар иһин түгэҕиттэн
ип итии уу курдук симэһин кэмэ суох тыкта. Маарыйа отой, ырайга көтө сылдьыбыт курдук туруктанан киһитин үрдүгэр сытынан кэбистэ. Тыын ылыахтарыгар дылы хайалара да саҥарбата. Дьэ, уоскуйан Маарыйа киһитин сыллаа да сыллаа буолтугар, Петро:
– Хватит, хватит. Вытри – диэтэ.
Тугу сот диирин өйдөөн, түүҥҥү утуйарыгар кэтэр сорочкатын устан Петро өбүһүн сымнаҕас сымнаҕастык, имэрийэрдии сотто. Эчи астыгын. Онтон киһитигэр сыстыаҕынан сыстан таалан сытта, устунан утуйан хаалла.
Сарсыарда эрдэ уһуктубута күтүөтэ утуйа сытар. Маарыйа сүр сымсатык тура охсоот хоһугар киирэн таҥынна уонна ынахтар турар хаһааларыгар ыксаата. Бостуук уол Уйбаан эрдэһит буолара, ынахтары аҕалла ини диэн бүк эрэллээхтик хаамта, ыксыыра төрүөттээх, күтүөтэ тура илигинэ тиийэн, сатаннаҕына хоонньугар дьылыс гыныахтаах. Хата, ынахтара бааллар. Автодойка холбоон үлэтин саҕалаата. Хас төҥкөҥнөөтөҕүн аайы ахтатын киэптии киһитин сэбэ билигин да сылдьарга дылы, ол аайы Маарыйа мичээрдээн манньыйар. Бүтэн эрдэҕинэ дьүөгэтэ Синэйиидэ кэллэ, Маарыйаны көрөөт:
Онтон сибигинэйэн:
– Ээ, арба, күтүөккүнээн иккиэйэҕин хоннугут этэ дуу, үчүгэйдэттиҥ дуо? Сэбэ улахана сүрдээх үһү, Марианнаны маткатын хостуу сыыһан ол иһин балыыһаламмыт ээ – диэтэҕэ үһү.
– Ээ, бүт эрэ ону маны тыллаһан диэт Маарыйа ыамын бүтэрэн хомунар аакка барда.
Тиэтэлинэн дьиэлээтэ, тиийбитэ күтүөтэ уһуктаҕас, ааһан истэҕинэ Маарыйаны харбаан ылаат аттыгар сытыаран дьахтар туруусугун сулбурутан барда, ону эрэ кэтэспит Маарыйа өҕһллэҥнээн, өҥдөҥнөөн киһитигэр көмөлөстө. Өр гыммата, ахчайан биэрбит дьахтар итии дьаппахатыгар суон сэп киэптээн киирбитигэр Маарыйа өйө мэтэрийэ мэтэрийэ, ынчыктыыр ыйылыыр ыккардынан мэнэрийдэ, эмиэ астыныы, манньыйыы сүүрээнэ кууста, онтно икки өттүттэн тэнҥэ ыһыктынан Маарыйа түллэх гынан дьиһиҥнээтэ сүр минньигэс иэйии ахтатыттан төбөтүн оройугар дылы билиннэ, иһин тугэҕэр итийтэлээтэ, мэктиэтигэр мэйиитэ эргийэргэ дылы гынна. Соннук таалаан сыттылар, киһитэ үрдүттэн түспүтүгэр, кууһа кууһа сыллаа да сыллаа, быыһыгар сыҥырҕаан ытаата, тоҕо ытыырын бэйэтэ да билбэт, астыныы биир өттө оннук киирэн эрдэҕэ.
– Ну хватит, хватит. Кушать приготовь – диэтэ киһитэ.
Хап сабар туран сууна охсон ас бэлэмнээн түбүгүрдэ. Киһитин аһатан үлэтигэр атаарда. Аны күнүскү аһылыгын бэлэмнээн букунайда. Күнүскү ыамыттан кэллэҕинэ киһитигэр сылытыа. Эт миинэ борщтаан буһарда, бэлэм бааҥкалаах борщ баҕас баар аҕай.
Күнүскү
ыамыттан кэлбитэ Петро кэлэ илик эбит, хата, аһылыгын налыччы бэлэмниэ. Плитатын холбоон күөһүн сылытта, сөп буолла диэн арааран килиэбин быһа турдаҕына күтүөтэ кэллэ. Кэлээт да кэннинэн буолан турар Маарыйаны кууһан ылла, дьахтар ууллан хаалан киһитигэр сыһынна, халаатын тэллэҕин өрө көтөхтө, туруусугу ньылбырытта Маарыйаны умса туруорда бэйэтэ чохчойо чохчойо дьахтарын сэбин була сатаата да улахана бэрт буолан үөһэнэн анньыалыыр, онтон дьахтары биилиттэн харбаан өрө көтөҕөөт атыыр сылгы сэбин саҕа өбүһүгэр олордон кэбистэ. Маарыйаны ким маннык кыарбыта баарай, хаһан да боруобалаабатах оонньуута эбит, уруккулардааҕар уонунан манньытыылаах, дириҥник киириилээх үчүгэйиин, дьахтар күөх халлаан урсунан көтөн эрэрдии сананна, күүстээх илии көтөҕө,көтөҕө суон сэпкэ тимирдьи олортоҕун аайы:
– аа, айаа, үчүгэйиин, аа, аа – диэн хаһыытыырын истэр курдуга да, бу дойдуттан көтөн ырайга таалалыы сылдьара. Бүтүүлэрэ да уруккулардааҕар омуннааҕа, сытыыта. Маарыйа сайылык дьиэтигэр баарын соһуйбуттуу көрдө, күтүөтүн өбүһүн көрбүтэ ибис инчэҕэй уп уһун салыбырас
– вытри – диир эбит, сиргэ сытар туруусугун ылан нарыннык, аргыый аҕай оботторордуу сотто, астынан сэлтээскитин убураата, айаҕар уктаары гыммытыгар киһитэ:
– щекотно – Маарыйаны тарта, – кушать приготовь – диэтэ.
Маарыйа билигин аҕыс уонун ааста Петроттан кыыһыгар олорор, сиэн бөҕөлөөх. Кыыһа Марианна эрдэнэн туспа олорор, оҕоломмот. Балтын оҕолоругар аһара бэрт. Хабырыыс өлбүтэ ыраатта, бастаан нуучча оҕоломмутугар охсуоланан сүрдээҕэ. Кэлин кыыһын сиэтэ сырыттаҕына дьон: ким оҕотой бу? – диэн ыйыттахтарына:
– Мин оҕом, биһиги, интэрнэссэлиистэрбит – диир буолара.
Кыыстара Алена киһи эрэ таптыах кырасыабай оҕо этэ кыра сылдьан, билигин отой кырасаабысса. Маарыйа саныыр ээ, уол оҕо буолбута буоллар аймахтарын утары иирсээҥҥэ (СВО-ҕа) кыттыа этэ буоллаҕа – диэн.
Былыр эдэр сырыттаҕына дьахталлар этэр буолаллара;
– Эр киһи дьахтар сылдьыһар кэмнэригэр хайаларын имэҥэ баһыйар да оҕо онон буолар – диэн. Имэҥ дьаалыҥ өттүнэн эдэр эрдэхпинэ хайа да эр дьоннооҕор ордук эбиппин – дии саныыр. Билигин кэлэн ону ырыта олоруоҥ дуо? Анараа дойдуга бардахпына ити содурум иһин аадка ыыталлара дуу?
Чэ, ол эрээри уонча хонук астыктык да көрүлээбиппит. Хор, Синэйиидэ, эмиэ тиксибитэ ээ, ол Петро оонньуутуттан уонна ончу сөбүлээбэтэҕэ, улахана бэрт ахтабын хайыта сыспыта диэн, киһи күлүөх онтон уоллаах. Ити хааллын хаһан эмит ахтыахпыт.
22.08.2023с.
Аар Хаадьы.