Аудиота:

Бодойбоҕо күрдьэҕинэн баһыллар кыһыл көмүс көстүбүт диэннэр көмүс сууйааччылартан түөкүттэргэ, арыгы атыыһыттарыгар, ол-бу атах-бытах үлэһит дьоҥҥо тиийэ үгүс киһи-сүөһү тоҕуоруйан, ас-үөл тиийбэт буо­ лан, бас быстар сыаналаммытын истэннэр саха баайдара, дьонтон хомуйан, сүүһүнэн сүөһүнү үүрэн илдьэн көмүскэ эргитэр идэлэммиттэрэ. Ол курдук Бүлүү кулубата улууһун дьонуттан сүөһү хомуйтаран Бодойбоҕо илдьэн бириискэ дьонун аһынан-үөлүнэн хааччыйан олорор атыыһыкка туттарара. Ол тутгарбыт сүөһүтэ харчынан төһөҕө турбутун кыһыл көмүһүнэн аахтаран ылара. Сир-дойду муннуктарыттан мустубут тэрээһиннээх түөкүттэр саайкалара көмүсчүтгэри көмүс сууйар сирдэригэр, бири­ искэ иһигэр, атыыһыттары айан суолугар тоһуйан, өлөртөөн, көмүстэрин, үптэрин-харчыларын ылаллара. Ол иһин сэрэх кулуба би­ риискэ олохтооҕо атыыһыт-түөкүттэр намырыылларын керөн, көмүһү бэйэтин киһитинэн киниэхэ ыытарга кэпсэтэн, дуогабар түһэрсибитэ. Кулуба дьон быһыытын билэринэн, өйдөөҕүнэн, бэйэтин “сир түннүгүнэн” ааҕынар киһи эрээри, көмүс ухханыгар ылларбыт, мунна-уоһа кэрдиллибит атыыһыт, салыҥнаах балык курдук, таба туттарбат уонна бириискэ суруллубутах сокуонун тутуһар буолуохтааҕын туһунан өйүгэр оҕустарбатаҕа.
    Атыыһыт ыраах улуустартан кэлэн, ол-бу илии-атах үлэҕэ кыра хамнаска, үксүгэр айахтарын эрэ туһугар үлэлиир эдэр дьонтон чугас уруута-аймаҕа суохтарын, көнөлөрүн, көрсүөлэрин көрөн, талан ылбыт хамначчыттардааҕа. Ол дьонтон биир уолу харах халтарыйар баай тэриллээх хоһугар ыҥыртаран ылбыта. Уол: “Тойонум туох буруйу оҥорбутум иһин ыҥыртардаҕай? ” — Диэн куттана-куттана киирбитэ. “Итини өрө тарт, маны оҥор! ” — Диэн күргүй-көбүө былаастаах соруйартан атыны билбэт, соруйара суох буоллаҕына, киһи баар да диэбэккэ халты көрөн кэбиһэр тойоно үөрүүлээхтик мичээрдээбитинэн ааҥҥа көрсөн, санныттан кууһан аҕалан араас ас, арыгы тардыллыбыт остуолун таһыгар турар сымнаҕас кириэһилэҕэ олордубута. Бэйэтэ остуол нөҥүө утары олорон баран:
    — Тоҕойуом, иккиэммитигэр сыһыаннаах, улахан наадалаах, ол гынан баран, ордук эн кэлэр кэскилгин, инники олоххун быһаарар суолталаах кэпсэтиигэ ыҥырдым. Билигин аһаа-сиэ. Сыыйа-баайа кэпсэтиэхпит, — диэн баран, өтөрүнэн аһаабатах киһи курдук иҥсэлээхтик аһаан, иһэн барбыта. Уол тойоно өрүү мөҕөр-этэр, арыт илиилээн да кэбиһэр бэйэтэ, бириискэ туох эрэ маанылаах тойоно ыалдьыттыы кэлбитин көрсөрдүү маанылаан ас-үөл тардыбытын, өтөр-наар истибэтэх сымнаҕас тылынан кэпсэппитин улаханнык дьиктиргии санаабыта. Оҕонньор аһыы олорон, тиит да үрдүгэр түстэр туох

да буолуо суох көрүҥнээх эрээри, кырдьыбытын-буорайбытын, сотору аҕатын аахха барыахтааҕын туһунан хос-хос эппитэ. Кинилэр балачча өр саҥата суох аһаабыттара. Онтон оҕонньор аһаан бүтэн, табахтаабыта уонна:
    — Мин ити биир уоллааҕым, миэнэ-миэнин курдук туох да солуута суох киһи үөскээн таҕыста. Үбү-харчыны матайдыыртан, хаартылыыртан, арыгылыыртан, дьахтардыырга орох тэбэриттэн атыны билбэт. Мин өллүм даҕаны, ол күнүнэн сүүһүм көлөһүнүн тилэхпэр аҕаан, тилэҕим көлөһүнүн сүүспэр аҕаан, сүүрэнкөтөн муспут харчыбын-үппүн, баайбын-дуолбун күдэҥҥэ көтүтүө. Ол иһин тыыннаахпар мин муспут баайбын хаҥатарга өйүнэнсүрэҕинэн кыттыһыах, өллөхпүнэ иилээбитсаҕалаабыт дьыалабын салгыы салайан ыытыах, мин ааппын ааттатыах киһини көрдөөбүтүм өр буолла. Мин эйигин аан маҥнайгыттан сөбүлүү көрбүтүм. Ол да буоллар элбэх үбүхарчыны, улахан эргиэн дьыалатын итэҕэйээри туран хайдах, туох киһигин билээри атын уолатгартан чорбоппокко, хамначчыт быһыытынан үлэлэтэн холоон көрдүм. Ол тухары тустаах үлэҕэр ээл-дээл сыһыаннаспыккын, барт-дуомун толорбуккун, сүрэҕэлдьээбиккин биирдэ да көрбөтүм. Мин эйигин сыыһа талбатах эбиппин! Тоҕойуом, миэхэ уол буол, мин баайбын — баай, үппүн — үп гын! Тиһэҕэр бэйэҥ баайыҥ буолуохтаах баайыдуолу хаҥатыһан, байарга-тайарга, үбү-харчыны оҥорорго үөрэн! — Диэтэ оҕонньоро. Ону эрэ истиэм диэбэтэх уолу улаханнык соһуппута. Кини туох диэн хардарыан билбэккэ тылыттан матан олорбута. Онуоха оҕонньоро:
    — Дьэ, ити эмиэ киһи быһыыта. Маннык улахан эппиэттээх дьыалаҕа тутатына сөбүлэһэ охсубатаҕыҥ сиэрдээх майгыгын көрдөрөр. Ол эрэн тугу эппиппин сыта-тура сыымайдаан көрөөр. Тиэтэппэппин. Били киһийдэх хоһун кытта сэргэстэһэ турар хоһу эйиэхэ анаан тэриттэрдим, бүгүҥҥүттэн ыла онно олоруоҥ. Сөбүн үтүөх-батаах сырыттыҥ, мантан инньэ үлэлиэҥ суоҕа. Чэ, барыах, хоскун көр, — ди­ эн, бэйэтин хоһуттан итэҕэһэ суох тэриллээх хоско аҕалбыта. Хаттаан кэпсэтии кэнниттэн уол сөбүлэҥин биэрбитэ, тойонун “аҕам”, хотунун “ийэм” диэн ааттаан дьиэ кэргэн ахсааныгар киирбитэ. Атыыһыт уола өйдөөхтөйдөөх кэмигэр, ону даҕаны аҕата ыган-хаайан, сурукка үөрэппитэ. Уол хоп курдук ааҕарсуруйар буолбута. Кини аҕатын ол-бу кыра соругар сылдьара, ханнык эмэ суолтата суох докумуоҥҥа илии баттыыра. Кини кэлин-кэнникинэн тойон оҕото буолбутун итэҕэйбитэ. Эл­ бэх көмүһү булан, сууйан, туттаран, күннээн ахан сылдьар көмүс сууйааччылар, бытыылканы таҥнары туппут курдук остоох саппыкыларын айаҕыттан солко онньуускаларын уһугун быктаран, киэҥ билиис ыстааннара халыҥнаан, тэлиэс-былаас

үктүүллэрин үтүктэн дьалкыҥнаан бириискэ бөхтөөх-сыыстаах, кыараҕас уулуссатын устун киэптээн иһэн: “Я фартовый” диэн хаһыытыы-хаһыытыы аалыҥнаһалларын көрөн: “Мин эмиэ баартаахпын! ” Дии саныыра. Атыыһыт ылгын уола бу­ олбута ый да буола илигинэ, биир киэһэ оҕонньор, субу өлөн эрэр курдук ыардык ынчыктаан, тыын быһаҕаһынан тыынан, торуоскатын тайахтанан, нэһиилэ хааман, уол хоһугар киирбитэ. Уол: “Аҕам ыалдьыбыт быһыылаах”, — диэн ойон туран, өйөөн аҕалан кириэһилэҕэ олордубута. Оҕонньор чахчы буорайбыт киһи быһыытынан ынчыктыырын быыһыгар нэһиилэ ыган таһааран, саҥаран барбыта:
    — Саас баттаан күн-түүн бэйэм туругум да, өйүм-санаам да мөлтөөн иһэр. Бүлүү кулубатыгар иэспин ыытыахтаахпын олох умнан кэбиһэ сылдьар эбиппин. “Аҕам, хаһыытыыр халыҥ харчылаах киһи ол аҕыйах сыспай сиэллээҕи, хороҕор муостааҕы мунньан баай аатырбыт тыа киһитигэр хайаан иэскэ киирбитэй? ” Диэн ыйытардыы көрбүтэ.
    — Иэстээхпин, иэстээхпин. Үүрүү сүөһү атыыта иэскэ сылдьар. Кулуба-кулуба курдук оҕуруктаах өйүнэн баһыйан, сүөһүтүн атыытын кырылас кыһыл көмүһүнэн ыларын ааһан, көмүһү бэйэм киһи тэрийэн киниэхэ ыытарбар тылыгар киллэрэн, дуогабар түһэрсэн илии баттаппыта. Иэскэ сылдьар көмүһү ыытар болдьоҕум бу тиийэн кэлбитин, күннээҕи түбүккэ баттатан умна сылдьыбыппын уонна ыытар киһибин булбатахпын. Көмүһү илдьэр киһи эрэллээх киһи буолуохта­ ах. Оннук киһи дэбигис көстүбэт. Түбэһээрэй киһини хайдах элбэх көмүһү итэҕэйэн ыытыамый, чахчы тириэрдиэх эрэллээх киһи барыахтаах. Иэс кэмигэр төлөммөтөҕүнэ дуогабар быһыытынан хас күн ахсын бырыһыана үүнэн иһэр, онон биһиги улахан ньочоокко тэбиллиэхпитин сөп, — диэн оҕонньор субу эстэн-быстан, ыал устун баран эрэр киһи курдук муҥатыйбыта. Уол үтүөнү үтүөнэн төлүүр тоҕоостоох кэм көстүбүтүттэн үөрэн:
    — Аҕаа, мин барыам! Мин илдьэн биэриэм! — Диэбитинэн, сибилигин барыах киһи кур­ дук, туран кэлбитэ. Оҕонньор соһуйбут курдук өрө көрө түспүтэ:
    — Эн? ! — Бырдаҕы үргүтэр курдук икки илиитинэн сапсыйа-сапсыйа: — Суох, суох! Эйигин ыыппаппын! Айан кутталлаах, түөкүтгэр ханна-ханна, хас-хас сиргэ тоһуйан сыталлара биллибэт.
    — Аҕаа, барабын! Хайдах эмэ быыс-хайаҕас булан тиийиэҕим. Хайа, ол түөкүттэр уһун суол устатын тухары тоһуйан сыппаттар ини, — диэбитэ уола. Оҕонньор улахан санааҕа ылларан, аастыйбыт баттахтаах төбөтүн умса туттан өр саҥата суох сөнөн олорбута:
    — Саҥа оҕо иитэн иһэммин кутталлаах суолга төһө да ыытыахпын баҕарбатаҕым иһин, эргиэн дьыалата бэриллибит тылы, дуогабары кэмигэр толорору эрэйэр. Инньэ диэн хайыамый,

баран көрөрүҥ буолуо, — диэн баран, оҕонньор үөһэ тыынан кэбиспитэ. Уол аҕатыгар үтүөнү оҥорорун таһынан, Бүлүү өрүс сүнньүн олохтооҕо буолан, ахтылҕаннаах сирин-дойдутун көрөр тоҕоостоох сырыыга барарга бэйэтэ тиэтэйбитэ.
    — Аҕаа, хаһан барабын? — Диэн ыйыппыта.
    — Барар буоллуҥ да, тугу уһата-кэҥэтэ туруохпутуй, сарсын түүн тыаһа-ууһа суох аттаныаҥ. Аатгаах күүлэй, ыраах сырыыга сылдьарга ананан баайыллыбыт ат бэлэм турар, — диэ­ битэ. “Иэһин” ыытарын умна сылдьан күүлэйдээх атын баайтарарын умнубатах. Аҕам кырдьык түөс-маас буолан эрдэҕэ дуу? — Дии санаабыта. Сарсыныгар хоһугар иккиэйэҕин хатанан олорон көмүһү бэркэ кичэйэн ыйаан, сарыы мөһөөччүктэргэ кутан, сургуустаан, бэйэтин бэчээтинэн бэчээттээн, хос-хос суулаан, сымаҕа укпута уонна уолга Бүлүү кулубатыгар илдьэргэ биир буут кыһыл көмүһү туппутун туоһулуур араспыыска суруйтаран илии баттаппыта. Уол илии баттаан баран, аҕатын диэки дьиктиргээбиттии уонна ыйытардыы көрбүтүн иһин:
    — Суох, суох! Итэҕэйбэккэ буолбатах. Үпхарчы суоту-учуоту сөбүлүүр. Докумуона суох буоллахпына барыспын-ньочооппун хайдах ааҕыныахпыный? — Диэбитэ аһарынардыы. Уол түүн үөһүн саҕана аттанаары турдаҕына:
    — Сүрэҕим-быарым бөҕөх, этэҥҥэ сылдьаҥҥын соруккун ситиһэн кэлиэҕиҥ. Сурукка-бичиккэ олус түргэнник үөрэнниҥ, үөрэҕи ылыныыһыккын, атыыга-эргиэҥҥэ да сыстаҕас буолууһуккун. Кэлбитиҥ кэннэ ханна эрэ атыы-тутуу оскуолатыгар үөрэххэ ыытыаҕым, — диэн баран, кириэс охсубута. Төһө да түүн үөһэ буолбутун үрдүнэн бириискэ охсуһуулаах-этиһиилээх, халааһыннаахталааһыннаах олоҕо уҕараабатах этэ. Ол-бу хаарбах маһынан тутуллубут, сиргэ хаһан оҥоһуллубут дьиэлэр истэриттэн үөгү-хаһыы, ньуу-ньаа саҥа биир кэм ньиргийэн иһиллэрэ. Кыараҕас, токур-бокур уулуссаҕа кимнээх эрэ кими эрэ эккирэтэллэрэ. Онно-манна итирик уонна тыас-уус таһаарбат буолбут дьон сытал­ лара. Уол иннигэр икки киһи “Бежал бродя­ га… ” Диэн ырыаны биирдэрэ биирин истибэккэ күөмэйдэрэ хайдыаҕынан ыллаан сарылаһаллара. Кини ситэн кэлбитигэр: “Куда прешь! — Диэн баран, киһи иилэн ылбат үөхсүүтүн түһэрэ-түһэрэ, аты охсоору далайан эрдэҕинэ, уол кымньыытынан курбуулаабыта уонна ахсым аты тиҥилэхтээн кэбиспитэ. Ки­ ни ити курдук бириискэттэн мүччү ойутан тахсыбыта. Бириискэ таһынааҕы сири-уоту үчүгэйдик билэр буолан, ойууру тэлэн айаннаабыта уонна балай эмэ ыраатан баран, хараната бэрдиттэн тохтообута. Санаатыгар бэрт өр күүппүтүн кэнниттэн илин саҕах арыллан үөл-дьүөл буолан барбытыгар, айаныгар турбута. Кини халыҥ тыалары, сис хайалары уҥуордаан, таас үрэхтэри туораталаан,

обоччо маардары тумнуталаан айаннаабыта. Маннык сиргэ, суолтан ыраах ханнык да тоһуур суох буолуохтааҕын төһө да биллэр, саа тыаһа ньиргийэ түһэрин, биитэр кини тохтууругар модьуйан уордаах хаһыы сатарыырын истиэм диэн, саатын бэлэм тутан, тула өртүн кэтии, чуҥнуу, тыас иһиллии испитэ. Күн төһө да үөһэ ойдор, ыраах айанныыр киһи быһыытынан, ата төһө да көлөһүннэрбэтэҕин үрдүнэн сынньатаары тохтоон чэйдээбитэ. Кини күн ортото буолуор диэри сиһи быһан айаннатан баран, үчүгэй баайыылаах ат хас да көһү дайбаатаҕа диэн, мантан инньэ тоһуур суох буолуохтааҕар эрэнэн, суолга киирбитэ. Күнү быһа кими да көрсүбэккэ айаннаан, биир үрэх үрдүгэр, кэлэр-барар айанньыт хонон ааһар улахан кэлтэгэй отуулаах, күлэ өссө хаптайа илик кутаа оруннаах сиргэ тохтоон, хонордуу оҥостубута. Уот оттунан, чэй өрүнэн олордоҕуна үрэх үөһэ өггүн диэкиттэн хоһооно иһиллибэт, биир күрүс дьүрүһүйүү тойук иһиллэн чугаһаатар чугаһаан испитэ. ’’Өлөрөр-халыыр соруктаах киһи ырыа-тойук аргыстаммата ини", — дии санаатар даҕаны, саатын сомуогун туруоран, мае кэннигэр саһан, бэлэм турбута. Таас үрэх түргэн сүүрүгэр оҕустаран, салайаары хам-түм эрдинэн ыла-ыла, тоҕой кэтэҕиттэн тыылаах киһи эрдинэн тахсан, кутаа таһыгар тохтообута. Кэлбит киһи булчут да, көмүс сууйааччы да буолбатах этэ. Киһи уорбалыах айылаах туох да суоҕа уолу дьиктиргэппитэ. Кини кэпсэтэн, куттала суох киһитин билэн, уотугар кэлэн, аадьуо олорунан табахтаабыта. Кэлбит киһи табах көрдөөн ылан, хамсатыгар уурунан, утаппыт курдук, буруону сүр күүскэ эҕирийэн ылаыла, муннунан таһаарбыта. Буор табахсыт да чачайа сыһыах курдук имэҥнээхтик эҕирийбитигэр, көрбүтүнэн тоҥон хаалбыт курдук харахтарыгар таммах да уу бычыр гымматаҕын, түөһэ хамсаабатын бэлиэтии көрөн, киһиттэн уратылаах киһи ыалдьыттаммытыттан дьиксинэ санаабыта.
    — Оо, абыраннахпын ньии, тоҕо баҕас үчүгэйэй, — диэн, чахчы дуоһуйан хаста да эппитэ, табахтаан бүтэн, хамсатын күлүн саппыкытын хобулугар охсон тэбээбитэ уонна туох да быһаарыыта суох мэндээриччи көрөн олорон:
    — Эн, били, мин кылгас кэмҥэ “аҕам” диэн ааттаан “оҕото” буола сылдьыбыт бириискэ атыыһыта эмиэ мин курдук “нэстилиэнньик” уола Бүлүү кулубатыгар “аҕаҥ” иэһин бүтүн биир буут кырылас кыһыл көмүһү илдьэ баран истэҕиҥ дии, ньии-и? — Диэбитэ. Уол атыыһыт нэстилиэнньигэ буолбута кистэлэҥҥэ тутуллубат этэ, оттон оҕонньор чып кистэлэҥинэн ыытар көмүһүн көрсө түспүт киһи билэрэ кутталлаах этэ. Кини куттаммытын биллэримээри:
    — Бу, эн кэллэ-кэлээт тугунан киирбит киһигиний? Ханнык да атыыһыты, көмүһү

билбэппин. Мин бэйэм бэйэбэр сылдьар киһибин. Ааһар буоллаххына аас, хонор буоллаххына сүгүн хон! — Диэн кыыһыран, баргыытаан туран кэлбитэ. Киһитэ кини уордайбытыгар кыратык даҕаны ымыттан көрбөккө:
    — Нохоо, мин эйиэхэ үчүгэйи эрэ баҕаран… — Диэн эрдэҕинэ уол:
    — “Үчүгэйи” диэбит буола-буола! Хата, үчүгэй аҕайдык түөскүн симтэрэн биэрээйэҕин! — Диэн көбүөлээбитинэн уолугуттан харбаан ылбыта, тоһоҕоҕо кэтэрдиллибит кур­ дук, сон иһэ кураанах этэ. Кини: “Һуу, бу тугуй! — Диэн хаһыырбытынан илиитин ыһыктан кэбиспитэ, кутталыттан кулгааҕа чуҥкунуу-чуҥкунуу, куйахатын туох эрэ оройугар өрө ньиккэрийэн таһаарбытгыы баттаҕа өрө турар курдук буолбута…
    — Нохоо, куттаныма, абааһы буолбатахпын. Дьон өлөрөн баран сир-халлаан икки ардыгар бырахпыттара кутум-сүрүм үөр буолан илэ сылдьар сордооҕобун. Мин кэппин кэппэтин диэн эйиэхэ көмөлөһөөрү кэлбитим. Билигин тугу этэрбин иһит, — диэбитэ. Кини бириискэ атыыһытыгар хамнаска кэпсэтэн үлэлии сылдьан эмискэ кини уола, нэстилиэнньигэ буо­ лан хаалбытын уонна Бүлүү кулубатыгар көмүс илдьэ баран иһэн, бу билигин олорор сирдэригэр кэлэн, хоммутун кэпсээбитэ.
    — Атыыһыт нэстилиэнньигэ буолан, улахан итэҕэлгэ киирбит киһи быһыытынан сиһи быһан бэрт сэрэхтээхтик айаннаан манна кэ­ лэн хоммутум. Утуйа сыттахпына “аҕам” кигэн ыыппыт түөрт хаһааҕа кэлэн өлөрбүтгэрэ, өлүкпүн ууга бырахпыттара. Көмүһү “аҕабар” илдьэн биэрбиттэрэ. Атыыһыт сылаастык көрбүккэ, сымнаҕастык кэпсэппиккэ, эккэһит ыт курдук, сыстар биһиги курдук үүрүүгэүтүрүйүүгэ сылдьар дьаданы сордоохтору бу­ лан “нэстилиэнньик” оҥостубута буолан өрө байан иһэригэр толук биэрэр эбит. Ону билбэккэ баай-тот олоххо ымсыыран, бу буолуох буолуох курдук, кини угаайытыгар киирэн биэрбитим. Кулуба иэһин ирдэһэн үҥсэ сатаабыта да, мин киниэхэ илдьээри биир буут көмүһү ылбыппар араспыыскам “аҕабын” төлүүрүттэн босхолообута. Мин баран иһэн өлбүт эбэтэр өлөрбүт буоллахтарына өлүгүм көстүбэккэ көмүһү уоран баран күрээбит ааттаах сылдьабын. Сылдьабын буолуо дуо, өлүгүм хараллыбакка күүстээх сүүрүк кырамтабын онно-манна ыспыта үрэх кумаҕар тибиллэн, кутумсүрүм ынчык-ырыа аргыстаах сир бэйдиэ сыл­ дьар. Кини быһаарыыта суох мэндээриччи көрбүт хараҕын бириискэ диэки туһаайан, бэйэтэ эрэ истэрин иһиллээн олорбохтоон ба­ ран:
    — “Аҕабыт” обургу туктаан ыыппыт дьоно түргэн айанынан кэлэн иһэллэр, — кини уол тураары хамсаабытын көрөн:
    — Ыксаама, ыксаама, ыраахтар. Хаһаактар суоххун көрөн баран, бэйэлэрэ да суолдьута суох дьон, суоллуу сатыахтара суоҕа, түүннэри да буоллар төннүөхтэрэ.

Кинилэр барбыттарын кэннэ үрэҕи таҥнары биэрэстэ курдук сири баран хоноор. Сарсыарда үрэххэ сууна киирэ сылдьаҥҥын кытыыга тарбахтара кытта баар киһи харытын уҥуоҕа сытарын көрүөҕүҥ. Ол мин илиим кырамтата. Ол илиим устан киирэн барыаҕа уонна кумахха тибиллэн сытар хас кырамтам ахсын тохтоон сөмүйэтинэн ыйыаҕа. Кумаҕы хаһыйа түстүҥ да кырамта тахсыаҕа, ону хомуйан иһээр. Бүтэһигэр харым уҥуоҕа тохтуоҕа, ол, кырамтам барыта көстүбүт бэлиэтэ буолуоҕа. Ол тохтообут сириттэн кытылга тахсан, иин хаһан, кырамтабын саас сааһынан ууран ийэ буорга кистээр. Дьэ, оччоҕо кутумсүрүм олохтоох сирин булан уоскуйуо. Мин эппиппин толоруо, үтүөнү-үтүөнэн төлүө диэн эрэнэбин. “Аҕаҥ” биир буут көмүһү илдьэ күрээбит киһини суутунан да, бэйэтэ дьон наймылаһан да көрдөтүө, онон дойдугар тонне сорунаайаҕын. Сир көхсө киэҥ. Кини тохтоон иһиллээбитэ уонна:
    — Кэпсэтэллэрэ иһиллэр буолбут да, өссө да ыраахтар. Уоккар уута таһааран кутан баран, куот, — диэн баран, тыытыгар олорон хоһооно суох ситимэ быстыбат тойугун туойан сыналытан сүүрүккэ оҕустаран уста турбута. Уол дьирбии сис хайа кэтэҕэр тахсан, атын кистии баайбыта уонна төннөн кэлэн, күрбэ таас кэннигэр саһан, ытыска ууруллубут курдук көстөр, тохтоон сылдьыбыт сирин көрөн сыппыта. Өр күүттэрбэтэхтэрэ, мастан-маска сирэйдэнэн түөрт киһи үөмэн иһэрэ көстүбүтэ. Өлөрө үөрэммит дьон быһыылаахтара: биир киһи саабылатын сыгынньахтыы, атыттар сааларын элбэрээгин төлө тардарга бэлэм тутан иһэллэрэ. Уол хаһаак сытыы саабылата кини төбөтүн быһа охсон сиргэ төкүнүйэ сытыахтааҕын санаан этэ тымныйталаан ылбыта. Хаһаактар кэлтэгэй отууга кэлэн, өлөрүллүөхтээх киһи өлөрүн күүппэтэҕин көрөн, киһилии киһи айаҕыттан батан тахсыбат быдьар үөхсүүнү төһө билэллэрин барытын куоталаспыт курдук кулгуйа турбутгара. Дуоһуйа үөхсэн бараннар, кэпсэтэн баллыгыраһа-баллыгыраһа, төннө турбуттара.
    Уол үөр эппит сиригэр тиийэн, хонон ба­ ран, сарсыныгар кини кырамтатын хомуйан, сир ийэҕэ кистээбитэ. Кини үтүө санаалаах үөр көмөтүнэн тыыннаах хаалбыта, үөрү олохтоох сирин булларан, сиргэ бэйдиэ сылдьар эрэйиттэн быыһаабыта.
    Үгүс кэпсээҥҥэ этиллэрин курдук, үөр буолла да, барыта сиэмэх буолбат, туох да дьайыыны оҥорбокко киһиэхэ көннөрү көстүөхтэрин уонна бу кэпсээҥҥэ кэпсэнэрин курдук, киһиэхэ туһалыахтарын эмиэ сөп эбит диэн санааҕа аҕалар. Бу кэпсээни, Бүлүүгэ эрэ буолбакка, дьоннор араастаан кэпсииллэрэ.