Аудиота:

Баабылла таптала

Баабылла бүгүн ,кулуупка таансылыы бараары оҥосто сылдьар. Үнүр биир кыыһы кытта билсиэҕиттэн, өйө - санаата барыта киниэхэ көстө. Кулуупка сылдьыбат бэйэтэ субуотаны көтүппэт. Били сиэйкэ ду шейка дуу диэн үҥкүүлэрин да сатыыр буолла. Тибиис диэннэрин үтүктээри аһара ньохчоҥноон, өрүтэ тэбиэлэнэн охто сыста. Ону даҕаны биир бэркэ үҥкүүлүүр уолу кыыһа уоран,сөбүлээбиттии көрбүтүттэн сылтаан, дьиэтигэр ким да суоҕар кистээн дьарыктанар. Магнитолатыгар хара пластинканы холбоон баран үҥкүүлээн битийэр. Бүгүн таһырдьа хочуоҥкатын оһоҕун отунна. Ол чоҕун ылан өтүүккэ симэн ,күлүөс бүрүүкэтин өтүүктээтэ. Аныгы муода күлүөс бүрүүкэтин атаҕын кэтитэ эчи сүрүн, бачыыҥкатын тумса нэһиилэ быган көстөр. Баабылла бүрүүкэтин өтүүктээн ,маҥан сорочкатын кэттэ, түөһүгэр бабочка иилиннэ. Ол турдаҕына ыаллара киһи киирдэ.

– Хайа бу уолгут ханна бараары ытыаҕар диэри маанымсыйда?

– Кулуупка.

– Сотору сыа сиэтииһи бадахтаах.

– Биһиги да оҕобут сылдьан таансылаатын ээ, үлэҕэ баттатан ханна да сылдьыбат этэ.

– Биир эмит кыыһы буллаҕа дуу?

– Буллаҕына да туох баарый? - ийэтэ эппит кэмигэр Баабылла остуолга чугаһаан чэй истэ. Ыаллара киһи уолу сирийэ көрөн одуулуур.

– Бу били күлүөс диэн бүрүүкэлэрэ дуо? Эчи атаҕа кэтитин, итинтэн икки дьахтар дьууппата тахсыан син эбит. Нохоо биир ыстааны соҕотох кэтиэхтээҕэр ыл ийэҕэр кытта ,балтыгар дьууппата тиктэр һэ ,һэ - уолу хаадьылыыр.

– Маннык билигин муода . Бары кэтэллэр.

– Һок ,дьэ үчүгэйдик өтүүктээбиккин дии. Бирээмэ киһи илиитин быһыах курдук. Кыыс барыта эйиэнэ буолсу дии доҕор - уолу хаадьылыыр.
Баабылла онно эрэ кыһаммат ,тахсан Восход -2 матасыкылын " ойоҕоһун көҥү үктээбитигэр " өрө бирилии түстэ. Кыыһын Суура дьиэтин аттынан элиэтии сатаан баран кулууп диэки көтүттэ, быыл бөҕөнү өрүкүттэ. Кулууп өрөмүөҥҥэ
барбыт буолан ,таҥара дьиэтин кулууп оҥостубуттар. Куупалын үрдүнээҕи кириэһэ халлаан диэки харбаспыт. Баабылла таҥара дьиэтигэр киирдэ. Пластинка холбоон тыаһаталлар. Сорохтор кэлэн үҥкүүлээн ырааппыттар. Баабылла сөбүлүүр кыыһа Суура бэлиэр кэлэн үҥкүүлүү сылдьар эбит. Уол кинилэр эргиирдэригэр, киирэн үҥкүүлээтэ. Ардыгар эргэ ,хаһыллыбыт пластинканы уураллар быһыылаах. Хардьыгынаан ылар, киһи куйахата күүрүөх, мас көлүөһэлээх тэлиэгэ курдук кыыкынаан ылар. Ким эрэ дьиэтиттэн атын пластинка аҕала барда. Ол кэмҥэ байаанынан тустеп үҥкүүлээтилэр. Биһиги Баабыллабыт кура төлө баран, ыстаана сулбуруйда, эбиитин Балбаара күлүөс бүрүүкэтин үктээбитигэр, тустеп үҥкүүгэ сиэтиһэн үҥкүүлүүр буоланнар, иккиэн тутуспутунан сууллан түстүлэр.

Суон Балбаара биһиги киһибитин миинньэ түстэ, күлсүү - салсыы бөҕө буолла. Баабылла сирэйэ дьэс алтан курдук кытарда. Ыстаанын өрө тардынан курун баанна. Таһырдьа тахсан Таҥара дьиэтин кэннигэр уолаттар, вермут диэн кыһыл арыгы иһэ туралларын көрөн, арычча эрдийээри иһистэ. Иһэ аһыйан
ис - иһиттэн чэпчии түстэ. Уолаттар иккис арыгыларын портвейны истилэр. Баабылла подсигарыттан казбек диэн табах хостообутун көрөн, уолаттар көрдөөн ыллылар.
Биир уол соҕуруу бара сылдьыбытын кэпсиир.

– Сонун арыгыны манна амсатыам диэммин гымза бөҕөнү сүгэн - көтөҕөн кэллим ээ доҕоттор. Бытыыкката эчи улахана да бэрт. Манна кэлэн баран маҕаһыын аттынан ааһан иһэн көрдөхпүнэ арай, дьон иһэ олорор эбит. Өйдөөн көрбүтүм гымза бытыыкката бөҕө төкүнүйбүт. Ыраах баайыттан сүгэн кэлбитим манна мин иннибинэ кэлбит эбит. Кэлэйбит иһин туох кэлиэй - сеткалаах култаҕар иһиттээх арыгы туһунан кэпсээбитигэр уолаттар күлсэллэр. Баабылла устунан холуочуйан барда. Уолаттар хантан эрэ рубин арыгы уонна ууламмыт испиир аҕаллылар. Киирэн үҥкүүлээбитэ буолаат тахсан эмиэ иһэллэр. Баабылла Суураҕа тиийэн муусуканы баһыйа сатаан улаханнык үөгүлүү быластаан саҥарда. " Суураа киирэн баалыстыыбыт дуо чыычаах ! " - диир кэмигэр пластинканы уларытаары арааран кэбистилэр. Саала иһэ чуумпура түһүүтүгэр дьон бары иһиттэ “…чыычаах !! " диэн улахан саҥаны истэн дьон күлсэ түстүлэр. Суура кыбыстан ойон туран кыргыттарыгар барда. Баабылла бүгүн табыллыбакка иккиһин күлүүгэ киирдэ, баарыан эрэ ыстаана сулбуруйан , күлүөс бүрүүкэтин тумсун Балбаара үктээн үрдүгэр миинньэ түспүтэ баара. Баабылла тахсан уолаттардыын өссө арыгы эбиннэ. Уонна киирэн эмиэ үҥкүүлээн эрэрин өйдүүр. Уонна түүн ортото уһуктан кэллэ. Уутугар аҥаарыйа сылдьан иһиттэҕинэ эмиэ да ким эрэ ыллыыр курдук. Өйдөөн истибитэ аҕабыт мэлииппэ ааҕара иһиллэр. Баабылла куттанан кута көтө сыста. Таҥара дьиэтигэр соҕотох хоно сытар эбит. Итирэн охтубутун оһох кэннигэр соспуттар, уонна устунан умнан барбыттар. Таҥара дьиэтэ таһыттан хатаммыт. Баабылла ойбонтон уулаабыт сылгылыы титирээн , салыбыраан хонно. Иһийбит чуумпуга туох эрэ муҥатыйар энэлгэнэ иһиллэр, эмиэ да аҕабыт улуйан эрэрдии мэлииппэ ааҕар курдук. Баабылла “ходьох!” гынан ылыар дылы куолакал тыаһаан ылар. Сарсыарданан халлаан суһуктуйан ,таҥара дьиэтин төгүрүк түннүгүнэн, эгэлгэ өҥнөөх өстүөкүлэтинэн күн уота сандаарда.

Дьэ тыас - уус,
дьон күүгээнэ биллибэт буолла. Баабылла син - биир этэ
саласпыта ааһа илик. Төбөтө мэкчиргэ курдук тула өттүн эргичиҥнии олорор. Кэмниэ - кэнэҕэс ,хомнуо -

хойут ыт баһын саҕа ыадар күлүүс аһыллар тыаһа иһилиннэ. Баабылла аан аттыгар баран күүтэн турда. Таһыттан Өмүрэх Өлөксөөс эмээхсин ааны арыйан баран ,
иннигэр сирэйэ хоруо буолбут киһи турарын көрөн, өмүрэн өрө татакалыы түстэ. Күлүүһүнэн бырахпытын Баабылла нэһиилэ аһаран биэрэн, эмээхсини уоскутта.

Сарсыныгар ыала киһи көрсөн ыйытар.

– Хайа нохоо төһө үчүгэйдик таансылаатыгыт?

– Ээ син аҕай …

– Таҥара дьиэтин гостиница оҥостубуккун үһү дуу? - Ыала киһи күлэн уоһа ыттайар.

– Эс. Оннук диэн буолбатах - Баабылла бэйэтэ да табылыбатах уолу ыыстыырыттан тэйэ хаамта.

Сайын фермалар сайылыкка көһүүлэригэр, Суура кыыс дьонун кытта барсыбыта. От кэннэ уолаттар атынан сайылыкка бардылар. Баабылла восходунан барда. Бүгүн хойуу өгөрөҥ ардах түһэн эрдэ бүппүттэрэ. Хоҋуутук түһэн суолга чалбах бөҕө. Ол да буоллар күн тыган хаһан да былытырбатахтыы мэлдьэһэн кэбиспит.
Сайылыкка тиийбиттэрэ ыанньыксыттар бүтэ иликтэр. Баабылла Суураны булан кэпсэтэн ынах ыаһыста. Баабылла ыы олордоҕуна, ынах кутуругунан сирэйгэ биэрэр. Уол илиитинэн хаһыйан ,ыан барар. Суура ону көрөн күлэр. Ыан бүтэн дэриэбинэҕэ матасыкылынан бардылар. Сорох кыргыттар Газ- 53 массыынаҕа кузовыгар олорсон, ырыалаах тойуктаах айаннаатылар.
Баабылла чалбахтаах суолунан айаннаан Суура, ырбаахытыгар бадараан ыһылынна. Онтон дэриэбинэҕэ чугаһаан иһэн, томтор сыыры түһээти кытта чалбах баарыгар халтырыйан, одинарка матасыкыллара эргийэн, иҥнэйбитинэн чалбахха оҕуннулар.

– Эн мэлдьи бу маннык охтон түһэ сылдьаҕын дуо? - Суура ытыан дуу, күлүөн дуу билиминэ уу чоккурас буолан туран ыйытар.

– Ол аата? Мэлдьи диэн?

– Оттон таансыга үҥкүүлүү сылдьан эмиэ охтубутуҥ дии!

– Ээ сөп…ол. .оттон күлүөс бүрүүкэбиттэн иҥнэн – уол кыбыстан сирэйэ кытарда.

– Оттон таҥара дьиэтигэр ханнык кыыстыын хоннуҥ? - Суура билэр да буоллар кыһытаары ыйытар.

– Ээ бэйэм хоммутум.

– Уопсайынан сатамматах киһигин быһыылаах! Лучше Алешкалыын атынан кэлсибитим буоллар. Маннык бадараан буолуом суох этэ! - Суура күнүүлэтээри эмиэ соруйан эттэ.

– Чэ ити хааллын Шура маны кэт - диэн уол таһыгар чараас ветровка кууркатын устан илийбитин иһин туора ууран, иһинэн кураанах булууһатын эмиэ устан кэтэртэ. Суура кыбыһыннар да былааччыйатын устан уол булууһатын кэттэ. Баабылла чугас күөл баарыгар сүүрэн киирэн, кыыс былааччыйатын кытта ,ветровкатын сайҕыы охсон таҕыста. Кулуһун оттон онно кууртулар.
Баабылла кыыс былааччыйатын уот төлөнүгэр куурдар. Кыыһы охторон баран онтуотуттан кыбыстан,кэмсинэн кыыска
аралдьыта таарыйа туоҕу эрэ кэпсиэн баҕарар да тыла тахсыбат.
Хата бытааннык кэлэн

охтубут буоланнар, туохтарын да эчэппэтэхтэр.

– Шура баһаалыста миэхэ кыыһырыма дуу. Мин сайылыкка тиийэн эйиэхэ ынах ыаһар буолуом – диир Баабылла.

– Чэ таҥаспыт куурбут дьиэлиэххэ – Шура туран таҥаһын кэттэ.

– Мотосыкыл
бын собуоттуом .

– Мин олорсубаппын сатыы барыам .

– Оччоҕуна иккиэн сатыы барыах. Бу мотосыкыл хаалан эрдин - Баабылла эргэ хотон диэки хаххаҕа, анньан илдьэн туруорда.
Иккиэн сатыы хаамыстылар. Уол Шуралыын төһө баҕар маннык хаамсыах курдук.

Баабылла биир күн эмиэ Шураҕа барда. Кыыс дьиэтин аттыгар биир кыһыл " Москвич " массыына турар. Чугаһаан кэлэн көрбүтэ массыына иһигэр Шураны кытта, Хаабый олорор.
Массыынаттан Хаабый таҕыста.

– Туохха кэллиҥ?Хайыы сылдьаҕын! ? – Хаабый эттээх иэдэһинэн малах гынар.

– Шураҕа кэллим дии.

– Оттон мин киниэхэ кэлэн олорорбун көрбөккүн дуо?

– Шуралыын матасыкылынан хатааһылыы барыахтаах этибит.

– Оттон мин Шуралыын массыынанан хатааһылыы бараары олорорбун көрбөккүн дуо? ! – Хаабый ынан кэллэ.

– Дьэ моһуок эбит – диэн баран Бабылла матасыкылыгар барда. Саатар Шура массынаттан тахсыбата даҕаны.

Баабылла дьиэтигэр тиийэн, аһаабакка да сытынан кэбистэ.
“Хаабый кыргыттары уларыта сылдьар эрээри, мин биирдэ кыыстаммыппар! " - Баабылла абарар.

Саатар Таҥара дьиэтигэр итирэн охтон хонооччу буолан, үҥкүүлүү сылдьан охтон күлүүгэ киирэн…эбиитин Шуратын матасыкылтан охторон… дьэ уонна арыгы диэннэригэр чугаһыам суоҕа - диэн Баабылла бигэ санааны ылынна.
Уоскуйа түһээри тахсан уулусса өттүгэр, ыскамыайкаҕа олоро түстэ. Хантан уоскуйуой . Соруйан кыһыппыттыы москвиһынан Хаабый Шуралыын кинилэр уулуссаларынан аастылар. Шура түннүгүнэн өҥөйөн далбаатаан ааста. Үөрбүт дуоһуйбут көрүҥнээх.

Баабылла олбуоругар киирэн хаамыталаата. " Эн буруйдааххын! " диэбиттии матасыкылын көлүөһэтин тэбэн көрөр. Дьиэтигэр киирэн сүрэҕэ өлөхсүйбүт киһилии уһуутаан, тымныы морс куттан истэ.

Ийэтэ көрөн ама сэрэйбэт бэйэлээх буолуо дуо. Уола ханнык эрэ кыыһы сөбүлээбит быһыылааҕа. Хаһан да оҥостубат бэйэтэ, чох өтүүгүнэн таҥаһын өтүүктэнэн, кустук курдук куоһанан, оҥостон таансылыы барбыта. Бука сэрэйдэххэ ити Хабырыллыйаптар кыыстара Суура эбит. Билигин аайы били күлүгээн Хаабыйдыын массыынанан барса турда. Уоллара онтон сылтаан төттөрү таары хаамыталыыр, ону маны тэбиэлиирэ сылтаҕа биллэр, көстөр буоллаҕа. Ийэтэ уола эрэйдэнэрин аһына санаата.

(Салгыыта бэчээттэниэ)

Ородьумаан