(Үөрэх баар — бараммат баай)

Кини аата — Охлопков Андрей. Историческай факультет 2 курсун студена. 13 Саастааҕар Н. Алексеева авторскай оскуолатын бүтэрэн, университекка туттарсыбыта. Кинилэр аан бастакынан таҥыллыбыт кылааска 15 этилэр. Былырыын 12-13 саастаах оҕолор оскуоланы бүтэрэн, үрдүк үөрэх хараамнарын “атаакалаабыттарыгар” улахан сенсация курдук буолбута.
Андрей 1993 с. Маҥнайгы кылааска киирэн баран биир эрэ ый үөрэммит. Иккис кылааһын Саҥа Дьылга диэри, үһүс кылааһын сайыҥҥа диэри үөрэнэн бүтэрбит. Ол кэнниттэн биир сылга иккилии кылааһы көтөн испит. Арай үрдүкү кылаастарга биирдии сыл үөрэммит. Онон орто оскуоланы 6 сыл иһинэн бүтэрэр кыахтаммыт.
Кыракый уҥуохтаах, хатыҥыр, халыҥ таастаах ачыкылаах уолчааны үөрэнэр сириттэн булар уустуга суох буолан баран, бириэмэтин аттаран, быыс булан кэпсэтэр түгэн көстө охсубатаҕа. Ол курдук, бэйэтэ этэринэн, “человек занятой” — күн ахсын 3-4 паара, рефераттар, курсовой уонна монография… Кэпсэтэ олорон, кини уһулуччу дьоҕурдаах дуу, өйдөөх дуу диэн таайа сатаабытым. Табыгастаах усулуобуйаҕа сөп түбэһии дуу, айылҕаттан айдарыылаах буолан дуу? Ону сэрэйэн, “эн тоҕо миигин ханнык эрэ “вундер” курдук саныыгын? Мин вундеркинд буолбатахпын, ”— диэбитэ.
Кини 3 сааһыттан ааҕар-суоттуур буолбут. Бэйэтэ остуоруйалары ааҕарын сөбүлүүр эбит. Ийэтэ Мария Герасимовна дьиэтигэр олорон, бастакы оҕотун адьас кыратыттан анаан дьарыктаабыт. Ол кэнниттэн нууччалыы детсадка сылдьыбыт. Аҕалара Георгий Егорович суоппар. Быраата Гера 11 саастаах, балта Марина сэттэлээх, иккиэн 21 оскуолаҕа 6-с, 1-кы кылаастарга үөрэнэллэр.
“Үйэтин тухары” куоракка “безвылазно” олорбут. Арай алта саастааҕар Тиксиигэ, остуоруйа суруйан Өлүөнэ остуолбаларыгар барар путевканан наҕараадаламмытын, былырыын Кипрга бара сылдьыбытын ахтар. “Кипрга туохха бара сылдьыбыккыный” диэн ыйытыыбар, “за заслуги государство отправило” диир. Ону үчүгэй үөрэҕин иһин диэн өйдүөххэ сөп. “Юность Севера” хаһыакка хоһоонноро, остуоруйалара бэчээттэнэллэр эбит.
— Үөрэхпэр сороҕор наар туйгун буоларым, сороҕор эмиэ да “быраҕан” кэбиһэр этим.
— Ол быраҕар диэн хайдах? Иккини ылар этиҥ дуо?
— Ээ, бастаан интэриэстээх эрдэхпинэ үчүгэйдик үөрэнэрим, интэриэһим сүттэҕинэ түөрдү эҥин ыларым. Историянан бэйэм үлүһүйбүтүм. Оскуолабытыгар сүрүн болҕомто алгебраҕа, химияҕа, биологияҕа, физикаҕа ууруллара, историяҕа — суох. Ол иһин бэйэм кинигэлэри атыылаһарым, бэйэм бэйэбин үөрэттим диэххэ сөп. Дааталары өйдүүргэ эҥин үчүгэйбин. Онон ханнык факультекка туттарсарым туһунан өр толкуйдуу сатаабатаҕым.

Биллэр этэ.
Кырдьык, Андрей чааһы-чааһынан Рюриковичтар, Святославичтар, араас дворяннар, эбэтэр Арҕааҥы Европа монархтарын төрүттэрин-уустарын, генеалогияларын туһунан кэпсиэн сөп. Бу — кини дьиҥнээх эйгэтэ. Хасыһан киирэн бара туруон сөп, оннук дьарыктанарыттан дьиҥнээх дуоһуйууну ылар. Стипендиятын сороҕунан хайаан да кинигэ атыылаһар, сороҕун дьонугар биэрэр. Стипендиятынан оннук кинигэ атыылаһар студент бука, аҕыйаҕа буолуо. Ол гынан баран, кини бэйэтин саастыылаахтарын курдук, телевизорынан мультиктары көрөрүн, компьютерынан оонньуурун, Интернети хасыһарын, аныгы музыканы истэрин уонна көннөрү уулуссаны мээрэйдиирин, подьезтарга тусовкалыыры сөбүлээбэт. “Кумирдар туохха наадаларый, олох олорору мэһэйдииллэр эрэ” диир. Оттон Интернети: ”Дьиэбэр компьютерым суох. Оттон университекка Интернет-Кииҥҥэ бастаан сылдьан баран, бырахпытым. Интэриэһинэйэ суох этэ” диэн этэр.
— Олбуорбар оҕолор миигин “Профессор” диэн ааттаабыттара. Ол эрээри мин кинилэргэ өһүргэммэппин.
— Эн бэйэҕин хайдах киһибин диэн характеристикаланыаҥ этэй?
— Былырыын психологка сылдьыбытым. Кини олус дьоҕурдаах киһи эбиккин диэбитэ. Биологияҕа, математикаҕа, химияҕа уо. Д. А. Уруһуйдуурбун сөбүлүүбүн, сатыыбын. Ыллыырга дьоҕур баар этэ, биирдэ Президент хоругар ыллыы сылдьыбытым. Ол эрээри бэйэм ыллыахпын баҕарбатаҕым. Дьэ ол оннугар олох сатаан үҥкүүлээбэппин. Ити барыта оскуолабытыгар предмет быһыытынан баар этилэр. Өссө ол психолог эппитэ — ыарахан характердааххын диэн. Бэйэм ону билбэппин, ол эрээри кырдьык, ньиэрбинэй киһибин.
— Андрей, эн бу эрдэ оскуоланы бүтэрбитиҥ бэйэҕэр туһалаах дуо?
—Туһалаах буолумуна, хас да сылы таах сүтэриэм этэ! Мин оскуолабар олус табыллыбыппын. Онно хас биирдии оҕоҕо анал, туһунан суолу көрдөөн, сайыннара сатыыллар. Киһиэхэ личность курдук сыһыаннаһаллар. Уонна үөрэххэ дьулуһууну үөскэтэллэр. Хас субуота ахсын тестирование ыытыллар этэ. Онон бэйэҥ үөрэниэххин баҕарар буолаҕын. Оттон атын оскуолаҕа үөрэммитим буоллар, олус куһаҕаннык үөрэниэм эбитэ буолуо. Оннооҕор оскуолабын быраҕыам этэ. Оннук киһибин. Биир кылааска үөрэммит оҕолорбун кытары билигин даҕаны билсиһэбит. СГУ-гар син элбэхпит ээ. Биһиги саҥа үөрэххэ киирэрбитигэр бары сөҕүү-махтайыы бөҕө буолаллар этэ. Оннооҕор однокурсниктарым дьээбэлииллэрэ. Оттон быйыл бүтэрбит оҕолор кэлбиттэригэр улаханнык соһуйбатахтара. Итинник сыл аайы элбээн иһиэхпит.
— Оттон 18 сааскар университеты бүтэрдэххинэ, салгыы тугунан дьарыктанаҕын?
— Аспирантураҕа киириэм. Онтон научнай үлэнэн дьарыктаныам. Салгыы доктор,

профессор, хайалара үрдүгүн үчүгэйдик билбэппин.
— Оччоҕуна, эн олоҕуҥ науканы кытары толору ситимнэнэр буоллаҕа дии?
— Оннук.
Дьэ бу маннык ураты киһи кини, эдэркээн студент — Андрей Охлопков.

КОММЕНТАРИЙДЫЫР СГУ студеннарыгар социальнай-психологическай көмө Киинин директора психологическай наука кандидата Н. М. Мельникова:
— Биһиэхэ хас даҕаны кыра саастаах студеннар бэйэлэрэ даҕаны, төрөппүттэрин да кытары кэлэ сылдьыбыттара. Биллэн турар, кинилэр өй-билии өттүнэн ситиһиилэммиттэрин иһин, атыныгар ситэ-хото иликтэр. Саастыылаахтарын кытары тэҥҥэ оонньоон-көрүлээн, сайдан иһиэхтээхтэр буоллаҕа дии. Ол иһин кинилэр социальнай-психологическай өттүнэн элбэх ыарахаттары көрсөллөр. Холобур, 12-13 саастаах оҕо улаатар, эрдэҕэс сааһа кэлэр, оттон университекка бииргэ үөрэнэр оҕолоро 17-18-таах, өссө онтон да аҕа саастаах, өйдөрүн туппут, сиппит дьон буолаллар. Манна интэриэстэрэ, сыаннастара сөп түбэспэт, олох атын буолар. Билигин биллибэтэҕин иһин, кэлин олохторугар улахан ыарахаттары көрсүөхтэрин сөп. Маннык сылтан сыл кыра саастаах оҕолор киирдэхтэринэ, бу боппуруоһунан анаан дьарыктаныахха наада.
Кэпсэттэ Ангелина ВАСИЛЬЕВА.
2000 сыл