Содержание

• II

    Дьокуускай куорат. Воинскай уулуссаҕа баар, ханна да барар-кэлэр сирэ суох дьону быстах кэмҥэ олордор сир. Киһи кутун-сүрүн баттыыр кыараҕас көрүдүөрдээх борук-сорук хараҥа дьиэ. Киирии аан таһыгар, кэлбит дьону көрсөр хоско, хачаайы көрүҥнээх кырдьаҕас эмээхсин маҥан халааттаах сиэстэрэ таһыгар буруйдаах курдук туттан токуллан олороохтуур.

• Пааспардааххын дуо? Пааспаргын аҕал, - төгүрүк кыаһаан сирэйигэр сынтайбыт муруннаах, кылгас баттаҕын сотору-сотору өрө анньыммахтыыр сиэстэрэ кыыс Маайаны аанньа ахтыбатахтыы көрөн олорон ыйытар.
• Суумкабар… Иннам суумкаҕар уктум диэбитэ, — Маайа билбэт сиригэр кэлэн иннин-кэннин билбэт буола долгуйда, кыыһа киэһээҥҥэ диэри республиканскай балыыһаҕа илдьэбин диэн аҕалбыта эрээри, инбэлииттэр дьиэлэригэр киллэрбит эбит буолбатах дуо? Тахсаары туран: «Ый эрэ буолуоҥ. Сотору кэлэн ылыам», - диэт, туохтан эрэ куотардыы, түргэн баҕайытык тахсан барбыта. Пааспарын көрдөөн суумкатын бары муннугун сирийэ хасыһан көрдө да, булбата.
• Көрдөөмө даҕаны, пааспарыҥ суох. Аҕалбыт чүөчэ пааспарын сүтэрбитэ диэбитэ, - сиэстэрэ кыыс маҥан халаатыгар сыстыбыт
  киһи хараҕар көстүбэт түүнү ылаары кыҥастаста.
• Хайдах сүппүт? Бэҕэһээ Иннаҕа биэрбитим, - эмээхсин тымырдара бөлтөрүһэн көстөр илиитин саҥа көрбүттүү имэрийэ олордо.
• Инна диэн кимий? - кыыс суруйа олорор тэтэрээтиттэн дьэ арахсан, төбөтүн өрө көтөҕөн, эмээхсини соһуйбуттуу одууласта.
• Кыыһым… Оҕом… - Маайа сиэстэрэ соһуйбутуттан, бэл, айаҕын аппытын көрөн, туох эрэ көннөрүллүбэт быһыы тахсаары гыммытын сэрэйэн, оҕотун аатын харыстыыр инниттэн араҥаччылыырга сананна.
• Баҕар, кырдьык бэйэм сүтэрбитим буолуо. Иннам Кытайга 20 күн күүлэйдии барда, ол кэмҥэ манна көрдөрүнүөхтээхпин уонна
  эмтэниэхтээхпин.
• Бу дьиэҕэ эмтэммэттэр. Арыгыһыттар уонна ханна да барар-кэлэр сирдэрэ суох буолбут биистэр хонор дьиэлэрэ. Биир ый
  олордон баран дойдуларыгар ыыта сатыыбыт, докумуоннарын булан биэрэбит эбэтэр сүтэрбит буоллахтарына оҥорон биэрэбит.
• Дойдуларыгар ыыталлар диигин дуу? Оччоҕуна мин бэйэм улууспар, дьиэбэр, барыам этэ.
• Чэ, мин ону быһаарбаппын. Билигин кылаабынай быраас кэлиэҕэ.
  Кини көрүөҕэ. Ол кэнниттэн директор кэпсэтиэҕэ. Онно барытын кырдьыгынан кэпсээ, оччоҕуна, баҕар, түргэнник быһаарыахтара, - сиэстэрэ кыыс кэпсэтэ олорон, эбэтэ эмээхсин курдук кырдьаҕас киһини аһына санаата, сибилигин кытаанахтык туттан тимири
  тимиргэ охсордуу саҥаран чаҥкынаабытыттан кыбыста быһыытыйда. Таҥаһа-саба ыраас, ис-киирбэх сэбэрэлээх, арыгыны сааһыгар амсайбатах, табах сыстыбатах бэрт чэбэр көрүҥнээх эмээхсин. Туох буолан

  манна кэлээхтээбит бэйэтэй? Аҕалбыт дьахтар кыыһа буоллаҕына сүрдээх мааны, толуу көрүҥнээх этэ. Кыбыстар курдук туттара, киһи сирэйин-хараҕын халты көрө сылдьара. Сиэстэрэ
  кыыс эмээхсин аатын-суолун, хантан кэлбитин толорон бүтэрэн, түргэн-түргэнник хааман-сиимэн, үрдүк хобулуга тоһугураан директор уонна кылаабынай быраас кабинеттарынан төттөрү-таары киирдэ-таҕыста.
      «Оҕом туох буолан пааспарын сүтэрбитэ диэ- битэ буолла, бэҕэһээҥҥигэ диэри баара дии, сүтэрэ охсон кэбистэ дуу? Кыыһым үйэлээх сааһыгар биирдэ Кытайга күүлэйдии бараары гыммытыгар мин атаҕар бокоойу буоллум. Икки квартиралаах дьиэбит, мин үрдүк ааппар, киһи тыынын-быарын хаайар кыараҕас дьиэ буолла. Дьиҥинэн дьиэни аҕабыт бокуонньук сэрии бэтэрээнэ буолбут өҥөтүнэн ылбыппыт. Оҕонньор, уһуну-киэҥи толкуйдуу барбакка, кыыһыгар анаабыта. Уол олох сөбүлээбэтэҕэ. «Дьиэҕитин бэйэҕит ааккытынан илдьэ сылдьыҥ, бииргит суох буоллаҕына, иккискит син баар буолуо. Кийиит, күтүөт туспа дьоннор, хайдах-туох өйдөөх-санаалаах дьон кэлэллэрэ биллибэт. Эбии сиэннэр кэлиэхтэрэ турдаҕа. Онон бэйэҕит бааргыт тухары дьиэҕитин кимиэхэ да анаамаҥ», - диэбитин сүөргүлүү истибиттэрэ. Уолларын, үстээх оҕону, ийэтэ өлбүтүгэр иитэ ылбыттара. Аҕаларын балта, ыарыһах баҕайы дьахтар, кэннигэр оҕо хаалларан барбытыгар «аатын ааттатар киһилээх» диэн убайа үөрээхтиир этэ. Онтон кинилэр соҕотох кыыстарын Инналарын, былыттаах халлааҥҥа быктарбакка, атаахтатан ииппиттэрэ. Уолу да тутахсыппатахтара. «Биһиги аймаҕы ааттатааччы соҕотох туйах хатарааччым», - диэн аҕалара Сэмэн маанылаан ииппитэ.
      Кыыстара Инна кытаанах баҕайы киһиэхэ түбэһэн эрэйи көрдө. Кэргэнэ Альберт хайдах тыыммытынан олороохтуур. Тимири ыйыстыбыт курдук өһөхтөөҕүнэн көрөн, күнү быһа саалаҕа дьыбааны бүтүннүү сабардаан, телевизор көрөн дьиппинийэн баран сытар. Тохсус кылааска үөрэнэр соҕотох уоллара аҕатын көрбүтүнэн төрөөбүт киһи. Улааппыт оҕоҕо туспа хос наада диэн, кинини хостон таһааран, саалаҕа шифоньер кэннигэр кыракый муннук оҥорон сытыараллар. Күтүөтэ буолуохсут күнү быһа дьыбааҥҥа сытарыттан салҕыбата бэрт, эмээхсин бэйэтин муннугар сытан, сөтөллөн хахсыйдаҕына, сөбүлээбэтин биллэрэн,
  кыыһыран, кытаанах-кытаанахтык саҥарталыыр. Аны куукунаҕа олорорун эмиэ сөбүлээбэттэр. «Сытыаххын, барытыгар иилиҥкэйдэһэн түһэн», - диэн кыыһыраллар. Күтүөт күттүөннээх үлэтэ суох, туох эрэ «ИП» диэн ааттанар да, үлэлээн умса-төннө түспүтэ көстүбэт. «Хамнаһым эн нолуоккун төлүүргэ бүтэр, үлэлээбэккэ күнү быһа тарайан баран сытаҕын», - диэн Инната кыыһырдаҕына саҥарарын элбэхтэ

  истээччи. Эмээхсин кыыһа үлэтиттэн кэллэҕинэ эрэ, нус-хас буолар, дугдалаах-хаххалаах курдук туттаахтыыр. Инната киниэхэ үчүгэй. Ийэтин көмүскэһэн дьонун кытта саҥарсааччы, хайыай, кинини баар диэн, оҕотун аҕатын кытта арахсыа дуо, тулуйсалларыгар тиийэллэр. Маайа эмээхсин санаатыгар аралдьыйан, арыый сэргэхсийбит курдук буолан, төттөрү-таары аалыҥнаһар дьону одуулаһа олордо. «Чэ, бардыбыт, 15-с хоско биир миэстэ баар эбит. Сололоро суох, онон эбиэттэн киэһэ көрөллөр», - сиэстэрэ эмээхсин суумкатын ылан, иннин диэки көрүдүөрүнэн хааман дьулуруйбутугар саҥата суох тук курдук батыста. Иҥнэл-таҥнал түспүт муосталаах былыргы тимир ороннор кэккэлэспит хосторугар киирдилэр. Иһээччи көрүҥнээх, сирэйдэрэ-харахтара көҕөрбүт, дарбайа испит хас да дьахтар хаартылаан имитэ олороннор, кинини көрөн соһуйдулар. Чочумча саҥата суох одуулаһан олордулар. Онтон биир арыый сытыы көрүҥнээхтэрэ,
  төһө да дарбайа испит сирэйдээх-харахтаах буоллар, уот кыһыл уостаах дьахтар өрө умайыктана түстэ.
      - Хайа, бу сибэтиэй көрүҥнээх, үөмэр-чүөмэр үктэммит эмээхсин хантан көһүннэ? Манна сыыһа аҕаллыгыт буолбатах дуо?
      - Чэ, кыһыл тылгынан суустаабакка көрүс. Иһээччилэр эрэ тохтуур дьиэлэрэ буолбатах, араас кыһалҕалаахтар элбэх буоллахтара, - сиэстэрэ кыыс дьиэҕэ олорооччулары кытта араас таһымҥа кэпсэтэ үөрүйэх киһи быһыытынан хардарсыбытынан барда.
      - Айуу-чэ, бу да оҕобут, киһини саҥардымаары гыммыт дии. Ып-ыраас, айыы оҕотун курдук эмээх­ син дии. Сарыкылдьыспыт буомустар ортолоругар хайдах олороохтуур диэн аһынан этэр дьүһүнүм, - дьахтар өттүк баттанан туран, Маайаны атаҕын тумсуттан төбөтүн оройугар диэри өрө көрөн таһаарда. Дьахтар хатыылаах тылларыттан Маайа эмээхсин сиһин ороҕунан тымныы сүүрээн биллэн, кумуччу туттан турда.
      - Баабысканы дьээбэлээмэҥ. Үчүгэй эмээхсин буолара тас көруҥэр көстө сылдьар. Мин ийэбин санатар, - уот кыһыл баттахтаах, эдэригэр сэнэх көрүҥнээх, билигин туор-муор олохтон кырдьа быһыытыйбыт 40-лаах дьахтар ордьоҕор тииһин
  кистиирдии, айаҕын аппакка, тииһин быыһынан саҥаран сыыбырҕаата. Дьиэлээхтэр бас-көс туттар киһилэрэ саҥарбытыгар мээнэ-мээнэ саҥарыах курдук туттан иһэн, ньим баран, хаартыларын салгыы оонньоон бэйэлэрин истэригэр ньуу-ньаа буоллулар.
      Эмээхсин сиэстэрэ кыыс түннүк анныгар ыйан биэрбит оронун атаҕар суумкатын өйөннөрү ууран, бэйэтэ кыбыстыбыттыы туттан, түннүк диэки хайыһан олордо. Түннүк анныгар хаһан эрэ олордубут хатыҥ мастара, турар сирин тыына дьайан эбитэ дуу, иинэҕэс баҕайытык үүммүт, эбиитин кырдьаҕас киһилии тоҥхойон,

  лабааларын сэбирдэхтэрэ тономмукка дылы суйданан тураахтыыр.
      «Оҕото-уруута суох курдук, бу дьиэтэ-уота суох дьон тохтуур дьиэлэригэр кэлэн олордоҕум. Тоҕо, туох буруйум иһин маннык накаастабылга түбэстим. Оҕом Инна тоҕо хаалларан барда?» - эмээхсин чарчаласпыт иэдэһинэн хараҕын уута
  сүүрэрин бакырыйбыт тарбахтарынан кистии-саба сотто олорорун киирээти кытта аан таһыгар ороҥҥо олорор Нина кыыс аһыммыттыы көрөн олордо. Дьахталлар кинилэргэ эрэ кыһамматтыы ньамалаһа олороллорун көрөн, эмээхсиҥҥэ чугаһыырга
  сананна:
      - Таһырдьа тахсабыт дуо? Манна итии баҕайы,- намыын баҕайытык саҥарбытыгар Маайа номоҕон көрүҥнээх эдэр кыыһы сонургуу көрөн, кыыс илиититтэн саҥата суох тардыһан турда.
      - Айуу-чэ, икки таҥара сибэккилэрэ бэйэлэрин булустулар дии, - уот кыһыл уостаах дьахтар оттомо суох баҕайытык саҥаран хабыгыраабытыгар дьахталлар хабан ылан күлсэн саһыгырастылар.
      Хаһан эрэ кыһамньылаах илии хаачыстыбалаах соҕустук оҥорбут, харааран хаалбыт хаптаһын ыскамыайкаҕа кэккэлэһэ олордулар. Эмээхсин суй­данан хаалбыт хатыҥ мастары аһыммыттыы көрөн олордо: «Хатыҥнар барахсаттар… Билигин суйдаммыттарын аанньа аны сайын ситэн, силигилээн кэлиэхтэрэ буоллаҕа. Ол эрээри, барахсаттар турар сирдэрин тыынын сөбүлээбэккэ, токуруйан-бакырыйан кырдьаҕас эмээхсин курдук үүнээхтээбиттэр… Бу эдэркээн кыыс бу дьиэҕэ хайдах киирээхтээбит бэйэтэй? Уурбут-туппут курдук сүрдээх номоҕон көрүҥнээх, тулаайах муҥнаах эбитэ дуу», - диэн эргитэ саныы олордоҕуна, кыыһа оҕолуу куолаһынан сыыйа тардан саҥаран барда:
      - Бу дьиэҕэ миигин тоҕо кэллэҕэй диэн муодаргыы саныы олороҕун быһыылаах. Мин оҕо эрдэхпиттэн төгүрүк тулаайахпын. Төрөппүт ийэ-аҕа тапталын билбэппин. Оҕо дьиэлэрин кэрийэн улааппытым. Оскуола кэнниттэн торговай колледжка киирбитим эрээри, кырдьыгынан эттэххэ, үөрэхпэр ыарырҕаппытым. Преподавателлар: «Кыайбаккын, ГПТУ-га баран үөрэн», - дииллэрин тулуйбакка тохтообутум. Кимҥэ да кыһалҕабын кэпсээбэтэҕим. Барар сирим баҕана үүтэ буолбута. Вокзаллары кэрийэ сатаан баран, дьонтон истэн, манна кэлбитим.
      - Оччоҕуна ханна бараҕыный? - Маайа кыыһы аһыммыттыы сүрдээх сымнаҕастык көрөн олордо.
      - Тыа улууһугар лицейгэ баран үөрэн, онтон биллэн иһиэ дииллэр. Сотору барарым буолуо, дириэктэр Чурапчы, Таатта, Уус-Алдан улуустарын кытта кэпсэтэ сылдьабын диэбитэ.
      - Бэрт эбит, илин эҥэр улуустар сахалар түөлбэлээн олорор улуустара үчүгэй бөҕө буоллаҕа, - эмээхсин үчүгэй сонуну истэн сирэйэ сырдаан ылла. - Эдэр киһи санаарҕаама, суолуҥ дьэҥкэрэн иһиэ буоллаҕа. Кылаабынайа, чөл

  олоҕу тутус, оччоҕуна өлөн-охтон биэриэҥ суоҕа.
      - Чэ, эбээ, киириэххэ, тоҥуоҥ, - Нина иһирэх баҕайытык «эбээ» диэн ааттаабытыттан кырдьаҕас түөһүн иһинэн сып-сылаас салгын илгийэргэ дылы гынна. Бэйэтин сиэнэ уол «эмээхсин» диэнтэн атыннык ааттаабат, арай уолун оҕолоро эрэ «эбээ» диэн үөрдээхтииллэр этэ да, быйыл күһүҥҥүттэн сиэннэрин көрө илик. Ахтан иэдэйдэ.
      Эдэрдээх кырдьаҕас тулаайахтар бэйэ-бэйэлэригэр өйөнсөн, эргэ, хаартан, самыыртан харааран хаалбыт икки этээстээх «били» мас дьиэ­лэригэр баҕарбатах курдук дугдуҥнаһан ыарахан санаалаах бардылар.

II

    Аэропорт. Дьон айанныыр рейстэрин кэтээн төттөрү-таары аалыҥнаһаллар. Ордук эдэр өттө бэйэлэрин саастыылаахтарын кытта сонурҕаабыт харахтарынан көрсөллөр, оонньоһон сотору-сотору тэбэнэттээхтик күлсэн саһыгыраһаллар. Кырдьаҕас, оҕо-дьахтар аймах өттө сааланы эргиччи ууруллубут сымнаҕас кириэһилэлэргэ тиэрэ түһэн, онтон сорохторо утуктаан, төбөлөрө тоҥхооройдоһон, умса-төннө түһэ олороллор.
    Инна рейсин биллэрэллэрин күүтэн муннукка турар кириэһилэҕэ сэрэммиттии туттан олордо, аны билэр дьонум түбэһэ түһэн көрүөхтэрэ, кэп­сэтэ сатыахтара диэн ытырыктата саныыр. Маарыын сарсыарда ийэтин дьиэтэ-уота суох сылдьар дьоннору олордор дьиэлэригэр хаалларан барыаҕыттан дууһата кураанахсыйан, иннин-кэннин билбэт буолуор диэри муунтуйан, тоҥмут киһилии ибигирии олордо. Ийэтэ эрэйдээх киһини аһыннарыахтыы, кып-кыра хачаайы бэйэтэ, хаһан эрэ сырдык халлаан күөҕүнэн кырааскаламмыта күн-дьыл өксүөнүгэр дьүһүнэ-өҥө суураллан хаалбыт
ыскамыайкаҕа токуллан олорон хаалбыта хараҕар хаһан да сүппэттии хатанан хаалбыт. Киинэ экранын курдук хараҕар элэҥниир. Ийэм эрэйдээх… Күн сирин көрдөрбүт, ииппит, маанылаппыт манньатын төлөөтөҕүм… Төһө эрэ хомойдо? Туох дии санаахтаабыта буолуой? Аны хайа сирэйбинэн ийэбин көрөбүн? Дьон-сэргэ, убайым иһиттэхтэринэ, төһө эрэ кэлэйэллэр-хомойоллор. Убайбар эрдэттэн биллэрбэккэбин, оччоҕо манный көннөрүллүбэт иэдээҥҥэ тиийиэм суоҕа этэ. Кытаанах, түҥ хааһах киһиэхэ тахсан эрэйи көрдүм. Соро-муҥа ити киһийдэҕи иннин-кэннин билбэт буолуор диэри ис сүрэҕиттэн таптаабыт күнүттэн саҕаламмыта. Альберт эппитэ-тыыммыта барыта киниэхэ сокуон, хаһан да утарбыта суох. Үлэлээбэт, «ИП» аатыран сытар. Дьиҥинэн илиитигэр талааннаах эрээри, онтукатын туһаммат. Тэрилтэлэр, биирдиилээн дьоннор ыҥырдахтарына, барар-барбат күннэрдээх. Ыал буолбут бастакы күннэриттэн төбөтүгэр олус ытыаран кэбистэ, «хаһаайын» аатыран саҥа квартираҕа киирбитэ. Тыаҕа олох тахсыбат этэ. «Хайдах эрэ киһиэхэ түбэстиҥ», - диэн аҕата

санааргыыра. «Төрүт киһи төрүөҕэ, ытык киһи ыччата», - диэн ийэтэ наар күтүөтүн көмүскэһээхтиирэ. Бэл, аҕата уонча сыллааҕыта өлбүтүгэр, солото суох аатыран, бохоруонатыгар тахсыбатаҕа. Ийэлээх убайа кыыстарын харыстаан, биир куһаҕан тылы ыһыктыбатахтара. Барытын саҥата суох бырастыы гыммыттара. Онтон ийэтэ уолун кытта уонча сыл кыстаһан баран, тугу да кыайбат буолан, эмп-том чугас
сиригэр диэн кыыһыгар иккис сылын олороохтуур. Куоракка киирэрин дьиҥинэн убайдаах саҥаһа олох сөбүлээбэтэхтэрэ. «Кырдьар сааһыгар соҕотох кыыһыгар сүрэҕэ тардыһар буолаахтаатаҕа»,- диэн тиһэҕэр сөбүлэспиттэрэ. Маннык дьаабыламмытын биллэҕинэ, убайа төһө эрэ кыыһыран быыппастар. Эрдэттэн таһааран кэбиспэккэбин. Ону баара, кэлиэхпэр диэри эмтэнэр-сынньанар үчүгэй балыыһаҕа эбэтэр профилакторийга киллэриэм диэн санааттан дубук туттан кэбистэ. Наар отчуот айдаана буолан, икки хонуктан бэттэх сүүрэн көрдө да, кыаллыбата. Бүгүн ыксаан «буомустар» олорор дьиэлэригэр хаалларда. Билигин убайыгар хайа сирэйинэн эрийиэй? Сотовай телефона эмискэ тырылаабытыгар соһуйан ходьох гынна. Кэргэнэ эбит. Хайаан кыһаммыта буолан эрийдэҕэй?
    - Хайа, рейскитин биллэрэ иликтэр дуо? - көөҕүнэс саҥа иһилиннэ.
    - Суох… Онно тоҕо бэһирдиҥ? - төһө кыалларынан тымныытык хардарда. - Баҕаҥ хоту ийэбин «буомустар» дьиэлэригэр хааллардым.
    - Онтон… Манна сытыа этэ буоллаҕа.., - хата бэйэтигэр баайсар саҥа иһилиннэ.
    - Сытыа этэ диэбит буола-буолаҕын… Били көрөр-истэр киһи. Эн абааһы көрөргүттэн тыына-быара хаайтаран муучу буолуохтааҕар «онно» сыппыта ордук, - кытаанах-кытаанахтык саҥарталаат, телефонун саба баттаата. Кэргэнин баҕар эрийиэ диэн санаатыгар кэтэһэн көрдө да, хантан эрийиэй, хата, сымнаҕас дьыбааҥҥа хайы-үйэ тиэрэ түһэн сытан телевизорга хараҕаланна ини. Кыратык да суобаһа оонньоон көрбөтөх буолуохтаах.
    - Якутск-Харбин-Якутск, - справочнайга биллэрэн чугдаарбыттарыгар билиэтин, пааспарын туппутунан тоҕо эрэ кассаҕа сүүрдэ.
    - Билиэт төнүннэрэбин, - диэн саҥа аллайбытын бэйэтэ да өйдөөбөккө хаалла.
    - Тоҕо? Бу көтөөрү туран… Ыстыраап төлүүгүн,- кып-кыһыл уостаах эдэркээн нуучча кыыһа саҥаран умайыктанна, - Эбэтэр атын күҥҥэ атастас.
    - Суох, суох… Кыайан барбат буоллум, - диэн саҥатын даҕаспытынан үөскүлэҥ көрүҥнээх бэрт мааны киһи билиэтин тардыалаһан эттээх илиитэ сарбаҥнаата.
    - Биһиги атыылаһабыт. Кыыспыт барсар буолла. Сарсыҥҥыга билиэт сакаастаары турбутум. Хата, көһүннэ. Маарыйа, сибилигин биһигини кытта көтөргө билиэт буллум. Харчытын биэрэ оҕус, -чахчы астыммыт киһи куолаһа бааҕынаата.
    Инна ол киһи халыҥ баппаҕайыттан билиэтин харчытын харбаат, туохтан эрэ куотардыы, таһырдьаны былдьаста. Сүүрэр-хаамар икки ардынан такси тохтобулугар сүүрдэ. Сырдык дьүһүннээх такси сыыйылыннаран кэлэн иннигэр тохтообутугар, кэнники аанын аһан, муннукка чөкөччү олорунан кэбистэ.
    - Воинскай уулуссаҕа баар дьиэтэ-уота суох сылдьар дьоннору олордор дьиэлэригэр, - диэн быһыта баттаан эппитигэр таксист соһуйбуттуу эргиллэн көрдө.
    - Тугуй, дьиэ кэргэҥҥэр проблемалааххын дуо? - интэриэһэ баһыйан, саҥа аллайбытын бэйэтэ да өйдөөбөккө хаалла быһыылаах. Таксист алҕас ыйыппытын өйдөөн, ыйытыытыгар хоруй эрэйбэтэ, муннун анныгар киҥинэйэн ыллыы
олордо.
    Такси аҕыйах мүнүүтэнэн «били» дьиэ иннигэр хорус гыммытыгар Инна бэрт суһаллык хомунан түстэ эрээри, атаҕа ыараан, кыаһыламмыт курдук буолан, өнүйбэт хардыылары оҥорбутуттан бэйэтин бэркиһэнэ санаата. Ылтаһын бүрүөһүннээх ыарахан ааны аһан сырдыктан хараҥаҕа эмискэ киирэн хараҕа үөрэниэр диэри аан таһыгар балачча тэпсэҥнии турбахтаата. Көрүдүөрү кыйа-турар ыскамыайкаларга бэрт боростуой сэбэрэлээх, мара таҥастаах дьоннор харахтара киниэхэ хатаммытын көрөн, сарсыарда ийэтин хаалларбыт «Сиэстэрэ хаһаайка» диэн суруктаах кабинекка
бэрт түргэнник дьулуруйда. Сиэстэрэ кыыс сүрдээх дуоспуруннаахтык туттан, тугу эрэ суруйа олорон, ыйытардыы өрө көрө түстэ.
    - Ийэм… Хайа палаатаҕа баарый? - Инна кыбыстыбыттыы кубу-дьиби туттан туран ыйытта.
    - Ыла кэллиҥ дуо? Ийэҥ эрэйдээх маарыын сарсыарда хаалларан барыаххыттан хараҕын уута куура илик. Кырдьаҕас киһиэхэ арыый харыстабыллаахтык сыһыаннаһыаххын. Көрдөххө, эмиэ да мааны, кыанар ыал ийэтэ көрүҥнээххин, - сиэстэрэ кыыс кыбыстан бэйэтэ да нэһиилэ турар дьахтары өтөрү-батары көрөн туран, өссө да саҥарыахтыы, уоһун-тииһин чорбоҥолотто.
    - Балаһыанньаны билбэт эрээри, олус наһаа киһини быһа-хото саҥарыма. Бэйэм да буруйданан турабын. Палаататын эт. Аны кэлиэ суоҕа, - Инна эдэр кыыс үөрэтэн киирэн барбытыттан кыһыйан, саҥата чаҥкынаан ылла.
    - Эбиэттэн киэһэ быраас Николаев көрөн процедурнай илиис суруйбута, эмп бөҕө анаабыта. Саатар ону ылан бар, - сиэстэрэ кыыс паапканы арыйан, биир илиис кумааҕы ылан биэрдэ.
    Сиэстэрэ ыйбыт палаататыгар олус тоһугураабакка, сэрэнэ туттан, ааны тыаһа-ууһа суох аһан киирдэ. Кини дьолугар дьахталлар бары утуйан муннуларын тыаһа ырааппыт. Инна түгэх диэки түннүк анныгар ийэтэ маҥан баттаҕа туртайан, истиэнэ диэки хайыһан токуллан сытарын көрөн биллэ. Дьахталлары уһугуннарымаары, атаҕын төбөтүгэр үктэнэн ийэтигэр чугаһаабытыгар Маайа кыыһын атаҕын эндэппэт буолаахтыа дуо, эргиллэ түстэ.
    - Уу, оҕом сыыһа, кэлээхтээтиҥ дуо? Самолеккут көппөтө дуо? - Маайа үөрүйэҕинэн кыыһын саҥара көрсүбэтэ, үөрбүтүттэн икки хараҕа уунан туолан бычылыйа түстэ.
    - Ийээ, бырастыы гын, дьиэбитигэр тиийэн барытын быһаарыам. Түргэнник хомун, дьиэбити­гэр бардыбыт, - Инна ийэтин санныттан кууһан ылан сахалыы чанчыгыттан сырылаччы сыллаата.
    - Чэ, бардыбыт, тугу хомунуохпунуй? Суумкабын ыллым да бүтэр, - Маайа туумбатыттан тардыһан тураары өгдөҥнөөбүтүн кыыһа өйүү тутан турарыгар көмөлөстө. Ийэ кыыһын тоҥолоҕуттан тутуһан тахсан иһэн оронугар кумуччу туттан олорор эдэр кыыска туораан төбөтүттэн имэрийдэ.
    - Һыллыый, Нина, хайа да улууска тиийэн үөрэннэргин, сайын миэхэ тиийээр. Күүтүөҕүм, бииргэ олоруохпут, - диэбитигэр кыыһа сөбүлэһэрин биллэрэн бэрт кэбэҕэстик кэҕис гынна.
    - Аадырыспын өйдүүр инигин. Ньукулаайаба Маарыйа диэтэххинэ билиэхтэрэ. Өйөһөн кимнээҕэр быр-бааччы ыал буолан олоруохпут.
    - Сөп, эбээ, хайаан да тиийиэм, - кыысчаан иккиэннэрин сып-сылааһынан имэрийэ көрбүтүн Инна бэлиэтии көрдө. Кырдьаҕастаах эдэр харах уулаах илии тутуһан араҕыстылар.
    - Ийээ, ити туох кыыһый? Тоҕо ыҥырдыҥ? - Инна ийэтин тоҥолоҕуттан өйүү тутан иһэн токкоолоһон ыйытар.
    - Ээ, тулаайах барахсан. Детдомҥа иитиллибит. Барар-кэлэр сирэ суох буолан олороохтуур. Сотору илин эҥэр улууска колледжка үөрэнэ барыахтаах, - Маайа кыыһыгар быһааран кэпсии истэ.
    - Биир күн иһигэр хантан билбит кыыскын ыҥыра оҕустуҥ? - Инна сөбүлээбэтэҕин биллэрэр.
    - Ээ, һыллыый, дьоҥҥо сэлээннэммэккэ, тыыннаахпына, бэйэбин бэйэм көрүннэхпинэ табыллыыһы… Сибилигин таксита булан дойдубар ыыта оҕус. Уолбар тиийиэм. Маннааҕы дьиэ салалтата сарсын-өйүүн тэрийэн дойдубар ыытыахтаах этэ. Ону эн ааккын харыстаан убайыҥ телефонун эппэтэҕим эрээри, сарсын сарсыарда нэһилиэк баһылыгынаан кэпсэтиэхпит дэһэн эрэллэрэ… - хоргуппут ийэ куолаһа эйэҥэлээн ылла.
    Инна бэйэтэ да буруйданан турар киһи ийэтин хараҕа ууламмытын көрөн сүрэҕэ ыарыылаахтык нүөлүйдэ. Сирэйиттэн саҕалаан атаҕын тиҥилэҕэр тиийэ итии сүүрээн саба биэрдэ, уйадыйан кыламаннара сиигирэн барбыттарын, түҥнэри хайыһан туран, платогунан хараҕын соттумахтаата: “Оо, татым өйдөөх муҥнаах, ийэм барахсаны олус да хомоппуппун… Туох санааттан итинник акаарытык быһыыламмытым буолуой? Хата, туох имнэнэн
билиэппин төнүннэрбитим буолла. Саат-суут, олох да дойдубар биллэрэ сыспыттар. Хаһан да сотуллубат, бырастыы гыныллыбат ыар буруйтан, эбиитин дьон саҥатыттан, кэм ийэм эрэйдээх араҥаччылаан быыһаан ылбыт эбит буолбат дуо? Үлэлиир тэрилтэбэр да биллэриэ этилэр. Кытайга тиийэн дууһа моруута, сүрэх-быар ыарыыта буолан, сатаан сылдьарым да биллибэт, эбиитин үйэм тухары бэйэбин буруйданан санаа-оноо ыарыыта буолан төһөлөөх эрэйдэниэм этиэй? Чэ, уоскуйуохха, иккиэн тэҥинэн айманнахпытына, олох да табыллыбаппытыгар тиийэбит. Ити «киһийдэҕи»
кытта иккиттэн биирин быһаарыстахпына табыллыыһы. Сөбүн сүүрбэччэ сыл ииттим. Эбэтэр үлэтэ булан киһилии олор, эбэтэр сокуонунан арахсан туспа бар диэтэхпинэ да, туох да омсолоох буолуо дии санаабаппын. Уолбутун да буортулуур дьон буоллубут. Аҕатын көрө сылдьан, төрөппүтүн характерын сомсон ылара чуолкай. Быйыл сайын
баҕардын-баҕарбатын тыаҕа таһаарыллыаҕа…”
    - Хайа, Инна, тоҕо көхсүгүн көрдөрөн турдуҥ? - Маайа кыыһын сирэйин-хараҕын одуулаһар.
    - Харахпар сыыс киирдэ. Ийээ, сарсын сарсыардаттан иккиэн барыахпыт. Оҕолорго кэһии ылыахпыт, - Инна ийэтин саамай уйан миэстэтин, сиэннэрин санатан, таарыйар.
    - Суох, һыллыый, бары өттүнэн хааччыллыылаах куорат да дьиэтэ буоллун, төннөр санаам суох. Ылан бырахпатах буоллаххытына, оронум анныгар хордуон дьааһык баар, онно сиэннэрбэр кэһии муспутум. Дьиэҕэр таарыйан ону ылан аас. Ааһан иһэн биир эмэ маҕаһыынтан дьаабылыка, халбаһыы эбии ыллахпытына сөп буолуо, - кыыһыттан хомойбут ийэ иннин биэрэр санаата суох.
    - Чэ, сөп, ийээ, эн да эппиккинэн буоллун. Сибилигин айанныахпыт. Мин таксита ыҥырыым,- Инна үөрүйэх баҕайытык сотовайын нүөмэрин баттыалаата. - Алуо, диспетчер дуо, биһиги Уус-Алдан улууһугар Бороҕоҥҥо такси сакаастыа этибит, иккиэбит. Кыаллар буоллаҕына, сибилигин… Воинскай уулуссаҕа 1№-дээх дьиэ таһыгар баарбыт. Сөп, төһөҕө кэлэҕит? Төлөбүрүн тута төлүөхпүт. Күүтэбит. Ийээ, такси билигин ыытыах буоллулар. Онон сиэннэргин сарсын көрөр киһи буол­лун-, — Инна ийэтин сэргэхситээри күө-дьаа буол­ла. - Улуус киинигэр хонон баран сарсыардаттан бөһүөлэкпитигэр айанныахпыт. Баҕар, бу түүн убайым Уйбаан кэлэн ылыа.
    - Сиэннэрим батарбакка ылларар дьон буолуо ээ, - эмээхсин сиэннэрин санаан, ис-иһиттэн сирэйэ сырдаан кэллэ. - Хата, билигин телефонунан биллэрэн кэбис, Бороҕоҥҥо киирэ туруо этэ.
    - Сөп, ийээ, билигин биллэриэҕим.
    Уулусса эргиирин эргийэ кетен, иномарка массыына кинилэр турар дьиэлэрин көрдө-көрбүтүнэн сыыйылыннаран иһэрин көрөн, бэлэмнэнэн, суумкаларын бэйэлэрин диэки чугаһата тартылар…