(Спорт)

“ЭС” ааспыт нүөмэригэр көҥүл тустуубут инники эрэлин кытта көрсүбүппүт. Оттон бүгүн биһиги Саха сирин боксун “сулуһун” Георгий Балакшины кытта кэпсэтиэхпит. Георгий 1980 сыллаахха Ньурба улууһун Антоновка бөһүөлэгэр Зинаида Алексеевна уонна Руслан Дмитриевич Балакшиннар дьиэ-кэргэннэригэр төрдүс оҕонон төрөөбүт. Кыра быраата Руслан VI кылааска үөрэнэр. Убайдара Вениамин Санкт-Петербурдааҕы мореходнайучилищеҕа, Алексей Дьокуускайдааҕы финансово-экономическэй колледжка үөрэнэллэр. Виктор Ньурбаҕа үлэлиир. Биир дьиэҕэ биэс уол батан олорботторо биллэр, оҕо сылдьан араас күрэхтэһии барыта ыытыллар үһү, “убайдарым боксёр буолан тахсарбар кыра “кыттыгастаах” курдук буолаллар”- диэн Георгий күлэр.

Көрсүһүүбүт сүрүн төрүөтэ -Георгий спортивнай олоҕор кэлбит дьиҥнээх дьоһун ситиһии. Боксу таптааччылар төһө да түүн үөһэ биэрдэллэр, телевизорынан кини Самараҕа Саха сирин боксердарыттан аан маҥнайгынан эр дьоҥҥо 51 кг. Диэри ыйааһыҥҥа Российскай Федерация чемпионун үрдүк аатын итэҕэтиилээхтик ылбытын көрбүт буолуохтаахтар. Ол кэнниттэн тута Нижневартовскай куоракка тиийэн 12 нефть хостуур дойдулар икки ардыларыгар ыытыллыбыт Аан дойду Кубогын илдьэ кэллэ. Бу иннинэ эдэр спортсмен ыччаттарга Европа чемпионун (1997, Бирмингем, Англия), эдэрдэргэ аан дойду үрүҥ көмүс призерун (1998, Буэнос-Айрес, Аргентина) аатын ылбыта. Улахан дьоҥҥо тахсан баран Европа чемпионатыгар сүүмэрдиир турнирга бастаабыта, 1999, 2000 сыллардааҕы Россия Кубогын хаһаайына, АХШ-Россия көрсүһүү кыайыылааҕа. Уопсайынан, бокска аан дойдутааҕы кылаастаах спорт маастара Георгий Балакшин рингэҕэ 153 тахсыбытыттан 142 кыайыылаах. Кэнники кэмнэри ылан көрдөххө 1997 сыллаахха Филиппиныга, 199өсыллаахха Аан дойду чемпионатын финалыгар, 1999 Россия түһүлгэтигэр уонна 2000 сылга Турцияҕа ыытыллыбыт аан дойдутааҕы турнирга хотторуу хомолтотун билбит.

• Георгий, бастатан туран кыайыыгынан эҕэрдэлиибит уонна бокска маҥнайгы хардыыларын туһунан кэпсээ эрэ.
• Баһыыба. Саҕалааһын атын сүүһүнэн оҕолортон улахан уратыта суох. 8 СаастаахпарАнтоновка кулуубугар киинэ көрө кэлбитим. Артур Иннокентьевич Пахомов оҕолорун онно эрчийэр этэ. Тастыҥ убайым эрчиллииттэн тахсан иһэн боруобаланан көрүөххүн баҕарбаккын дуо диэн кучуйан сарсыныгар илдьэ барбыта. Онтон ыла күн бүгүҥҥэ диэри эрчиллэ сылдьабын. Маҥнайгы сылларга оонньоон, сүүрэн-көтөн тахсар этибит. Күрэхтэһиигэ улуус чемпионатыгар сүрэхтэммитим. Маҥнайгы эргииртэн туораан баран наһаа кыһыйбытым. Саамай Новороссийскай куоракка РФ үөрэнээччилэрин Спартакиадаларыга бастаан баран

  үөрбүтүм. Республика таһыгар үһүс тахсыым этэ, ол иннинэ Россия зонатыгар, түһүлгэтигэр иккис буолуталаан хаалбытым. Онтон Спартакиада кэнниттэн бэйэбэр эрэлим өссө улааппыта, улахан кыайыы амтанын билбитим.

• Кэнники сылларга олоҕуҥ төһө уларыйда?
• Улахан уларыйыылары билбэт курдукпун. Арай сороҕор уулуссаҕа билэллэр. Бэйэм да куруук түбүгүрэ сылдьарбын сөбүлүүбүн. Саҥа сирдэри көрөрбүн, дьоннору кытта билсэрбин. Күүстээх уларыйыылар алтыс кылааска үөрэниэхпиттэн саҕаламмыттара. Күрэхтэһиилэргэ кэлии-барыы, үөрэхпиттэн, кылаабынайа төрөппүттэрбиттэн өр кэмҥэ тэйии. Дьиҥэр үөрэхпэр соччо ыарырҕаппат этим. Ол эрээри, көтүтүүлэрим иһин Ньурба 2№-дээх оскуолатыгар салгыы XI кылааска үөрэтэртэн аккаастаммыттара. Оскуоланы ОЭУ-гар кэлэн бүтэрбитим. Киһи барытыгар үөрэнэр. Бу күннэргэ сессиям иэстэрин эккирэтиһэбин. СГУ физкультурнай институтун II курсугар үөрэнэбин. Онтон дьиэм… Кэнники сырыыбар үс хоммутум.
• Сынньалаҥ кэмҥин хайдах атаараҕын?
• Иллэҥ кэмим диэн суоҕун кэриэтэ. Футболу олус сөбүлүүбүн. Чуолкай маннык кинигэни, киинэни, музыканы астынабын диэн ыйбаппын, ханныгы эрэ сөбүлүүбүн, ханныгы эрэ соччо суох. Интэриэстэрим бэйэм саастыылаахтарбыттан туох да уратыта суох дии саныыбын. Табаарыстарбын кытта “Стелс” дискотекаҕа сылдьааччыбын. Кыра эрдэхпиттэн бэйэбин көрүнэ, туттуна үөрэммит буолан туохха да улаханнык аралдьыйбаппын. Уонна иллэҥ кэм көһүннэҕинэ доҕорбун кытта атаара сатыыбын. Онто суох мин иккилии ый бара-бара кэлэн уһаатахпына икки нэдиэлэ буолабын. Билигин Саҥа үйэни Дьокуускайгакөрсөр былааннаахпын. Салгыы тугу ыйытаары гынаргын сэрэйэбин. (Күлэр) Улаханнык саҥарбаппын эрээри, мин санаабар ыал буоларбар өссө да эрдэ. Оттон спортсмен ыал буоллаҕына элбэх уларыйыылар тахсаллара биллэр. Кимҥэ эрэ көмөлөһүөн, кимҥэ эрэ мэһэй буолуон сөп. Барыта бэйэҕиттэн уонна кылаабынайа, кэрэ аҥаргыттан тутулуктаах.
• Кыайыылар эн олоххо хааччыллыылаах буоларгар төһө көмөлөһөллөр?
• Манна биири этиим. Президент ыйааҕынан Аан дойду, Европа кыайыылаахтарыгаруонна призердарыгар квартира бэриллиэхтээх. Мин үс сыл кэтэспитим. Быйыл Ханты-Мансийскай уокурук Нижневартовскай куоратыттан миэхэ ыҥырыы кэлбитэ. (Бу уокурукка Тюмень нефтяной компанията үлэлиир. -А. Ф. ) Үрдүк таһымҥа күрэхтэһэр спортсмены наадалааҕынан барытын хааччыйабыт диэн. Онуоха СР бокска федерацията бэйэтин күүһүнэн миэхэ квартира биэрэн, хамнас анаан көмөлөспүтэ. Түгэнинэн туһанан, федерация вице-президеннэригэр Георгий Романович Явловскайга, Александр Егорович Кычкиҥҥа о. Д. А. Бокс сайдарын туһугар кыһаллар

  дьоҥҥо махталбын тиэрдэбин. Кинилэр өйөбүллэрэ суох мин маннык таһымҥа тиийиэм суох этэ.

• Георгий, Олимпиада туһунан ыйыппатахпына табыллыбат курдук.
• Биир бэрт муударай өс хоһооно баар: “Охсуһуу кэнниттэн далбаатамматтар”. Мин кыттыбытым буоллар маннык киирсиэм этэ диэн этэр хайдах да табыллыбат. Бастатан туран, утарылаһааччыга убаастабыл баар буолуохтаах. Иккиһинэн, олимпиада тыҥааһынынсэрэйэн туран туох хайдах буолуон ким билиэй. Холобур, Турцияҕа Атланта олимпийскай чемпионун Майкро Ромероны (Куба) 5:0 кыайбытым, онтон тута турокка хотторон хаалбытым. Мин уолаттар ситиһиилэриттэн үөрэбин. Бэйэм Малахбеков, Малетин, Лебзякбастыахтара, Олег Саитовы, кырдьыгынан эттэхпинэ, табылыннаҕына үс иһигэр киириэдии санаабытым. Ордук Раимкуль Малахбековка ыалдьыбытым. Кини боксугар биир да туһата суох хамсаныыны көрүөҥ суоҕа, ол курдук кыраһыабайдык киирсэр.
• Куба боксердарын көрсүбүт, күрэхтэһиилэргэ көрө да сылдьар киһи кинилэр тустарынан, чуолаан Ромеро туһунан тугу этиэҥ этэй?
• Кубинецтар бэйэлэригэр наһаа эрэллээхтэр, бардам да соҕустар диэххэ сөп. Холкутук, киэҥ далааһыннаахтык киирсэллэр, орто дистанцияҕа олус үчүгэйдик “үлэлииллэр” уонна куруук бэртээхэй бэлэмнээх буолаллар. Дойдуларыгар хас да тэҥ баайыылаах киһилээх буоланнар улахан күрэхтэһиигэ биирдэ хоттордо да, аныгыскыга атын киһи кэлэр. Ромеро Куба боксаҕа оскуолатын күүстээх өрүттэрин этигэр-хааныгар иҥэринэ сылдьар киһи. Тас көрүҥүн этэр буоллахха, миигиттэн уратыта диэн - тириитэ хара. Биллэн турар, олимпийскай чемпиону утары тахсаары туран долгуйбутум. Дьиҥэр хас биирдии киирсиим иннинэ кыра долгуйуу баар. Мин санаабар инчэҕэй эттээх, тэбэр сүрэхтээх киһи хаста да киирсибит буоллун, син-биир рингэҕэ тахсаары туран долгуйар. Аҕыйах мүнүүтэнэн онно кыайыы үөрүүтэ холбостоҕуна туохха да тэҥнэммэт түгэн.

Ыйааһыҥҥа гиирэлэрдээх турбуппут

Георгий үөһээ эппитин курдук, кини үрдүк таһымнаах спортсмен буолан тахсыбыта элбэх киһи үлэтин түмүгэ. Маныаха сүрүн “буруйдаах” бокска ССРС спордун маастара, СахаРеспубликатын үтүөлээх тренерэ Артур Иннокентьевич Пахомов. Ньурба улууһуттан иитиллэн тахсыбыт боксёрдар бары кэриэтэ кини илиитин нөҥүө ааспыттара. Кик-боксиҥҥа ССРС-тан маҥнайгы Аан дойду чемпиона Александар Иванов, Аан дойду үс төгүллээх чемпиона, Россия спордун үтүөлээх маастара Василий Васильев, ССРС тыа сирин спортсменнарыгар чемпиона Эдуард Иванов, Борис Винокуров о. Д. А. Бары Артур Иннокентьевич иитиллээччилэрэ. Георгий кини өр сыллаах сыралаах үлэтин түмүгэ дии саныыбын. Билигин Георгийга кимнээҕэр да чугас киһи

иитиллээччитин туһунан кэпсиирин көрдөстүм.

• Георгий маҥнай кэлэригэр наһаа кыра, хачаайы этэ. Ол эрээри, дьулуура, үлэттэн куттаммата тута харахха быраҕыллара. Талаан да баар. Ол эрээри аҥардас талаанынан киһи ырааппат. Алмаас кырыыланыан наада. Талааннаах дьоннор сороҕор хаппырыыстара элбэҕин, кыайыы кэнниттэн эрчиллиигэ ээл-дээл сыһыаннаһыыларын элбэхтэ көрбүтүм. Гоша оҕо эрдэҕиттэнн күрэхтэһиигэ наһаа баҕалаах этэ. Билигин киһи да күлэр, ыйааһыммыт тиийбэт буолан биирдэ шортик иһигэр үс киилэ эбии гиирэ иилинэн баран хамыыһыйаны ааһан турардаахпыт.
  Манна Артур Иннокентьевич кэргэнэ Наталья Васильевна: “Быычыкаайык 9-таах оҕо дьиэбэр кэлэн, Артур Иннокентьевичка миигин күрэхтэһиигэ илдьэ бардын диэн көрдөһүөххүт дуо диэн ытамньыйа сыһа-сыһа турара бу баар курдук”, -диэн күлэ-күлэ эбэн биэрдэ.
  Кырдьык, оннук түгэн баар этэ. Ол эрээри онно иитэр үлэ оҥорон илдьэ барбатаҕым. Онтон Анаабырга ыытыллыбыт күрэхтэһиигэ илдьэ барбытым. Онно үйэтигэр маҥнайгы кыһыл көмүс мэтээлин илииммитэ. Гошаны киһи быһыытынан билэрбинэн “төбө эргийиитигэр” ылларыа суоҕа диэн эрэнэбин. Кыайыы үлэттэн турарын өйдүүр. Дьону кытта түргэнник биир тыл булсар, ханнык баҕарар темаҕа кэпсэтэр. (Тренеры кытта манна сөбүлэһэбин. - А. Ф. ) Бу эрчиллэр-сүүмэрдиир түмсүүлэргэ спортсменнар кинини ылыналларыгар олус көмөлөспүтэ. Дьону түмэр, тэрийэр кыахтаах уолтан инникитин үчүгэй үлэһит тахсыа дии саныыбын.
• Балакшины боксер быһыытынан ырытан көр эрэ.
• Георгий мөлтөх өрүтэ суох. Көннөрү сорох сирдэринэн эбии чочуйан биэриэххэ наада. Маҥнайгы нүөмэринэн үчүгэйдик үлэлиир, иккис нүөмэринэн киирсиигэ тэҥнээҕэ суох. Сэрэбиэйигэр баата суох. Саамай күүстээхтэргэ түбэһэр. АХШ, Куба, Ирландия, Казахстан курдук дойдулар боксердарын кытта хайаан да киирсэр. Ол үчүгэй дии саныыбын. Сэрэбиэй куруук табыллыбат, киһи биирдэ “ытан” баран мэлийэр. Спортсмен олоҕор биирдэ дьылҕа “мичик” гыннаҕына сөп. Билигин кини иннигэр саамай уустук сорук турар. Ситиспит кирбиитин бигэргэтиэхтээх, спортка бу кыайардааҕар уустук суол. Кулун тутар 15-16 күннэригэр Саратовка олимпиецтар кыттыылаах Россия чемпионата ыытыллыаҕа. Ол түмүгүнэн от ыйыгар Хотугу Ирландия Белфаст куоратыгар буолуохтаах Аан дойдучемпионатыгар кыттыахтаах хамаанда сүрүн чэрчитэ быһаарыллыаҕа. Маны таһынан балаҕан ыйыгар Сиднейгэ Үтүө Дьулуур Оонньуулара ыытыллыаҕа.
• Россия түһүлгэтэ хайдах ааста?
• Саха сириттэн үс уол кытынна. Мохаммед Кривошапкин биирдэ, Афанасий Поскачин иккитэ кииристилэр. Георгий рингэҕэ түөртэ таҕыста. Саҥа быраабыланан биир боксер 15 охсуунан

  атта да быһа кыайыы бэриллэр. Маҥнайгыбытыгар Марковы (Москва) быһа, иккискэ Малгины (Красноярск) 10:1, Адель Зияетдиновы 7:1 ахсаанынан, финалгаАнатолий Лебедевы (Хабаровск) быһаччы кыайан чемпион аатын ылла. Маны таһынанстуденныы сылдьар Нерюнгриттэн төрүттээх Михайлов(67кг. ) Уонна Константин Крючков (75 кг. ) Красноярскай, Айхал уола Эльдар Ишмухаметов (60 кг. ) Новосибирскай аатыттан кэлэн ситиһиилээхтик кытыннылар.

• Георгий ыйааһыныгар сүрүн утарылаһааччыта Ильфат Рязаповы кытта сирэй көрсүбүтэ дуо?
  -Гоша кинилиин официальнай күрэхтэһиилэргэ көрсө илик. Ол эрээри иккитэ “прикидкаҕа” уонна АХШ-Россия матчевай көрсүһүүгэ сүүмэрдээһиҥҥэ киирсэн тураллар. Биһиги уолбут үһүөннэригэр биллэрдик баһыйа туппута. Билигин Россия чемпионатыгар ону бигэргэтэн биэриэхтээхпит. Дьиҥэр, биһиги политикабытын сыыһа ыыттыбыт. Мин санаабар олимпиадаҕа кыттар толору кыахтаах этибит. 1991 Сыллаахха Сергей Самойлов олохтон туоруоҕуттан ыла Россия сүүмэрдэммит хамаандатыгар кандидаппыт суох буоланбокс федерациятын кытта сибээспит быстан хаалбыта. Былырыыҥҥаттан дьэ үлэлэһэн эрэбит. Оттон Челябинскай бокска оскуолата олус үчүгэйдик үлэлиир. Куруук икки-үс дойду хамаандатыгар анньыһар боксердаахтар, кинилэри өйүүр спонсордардаахтар. Онон РФ бокска федерациятын кытта сибээстэрин сүтэрбэттэр. Ол эрээри санаабытын түһэрбэппит. Гоша эдэр, билигин Россияҕа бэйэтин биллэрдэ. Онон салгыы барыта бэйэбититтэн эрэ тутулуктаах.

P.S Түгэнинэн туһанан, ахсынньы 18 күнүгэр Артур Иннокентьевич Пахомов Ньурбаҕа боксаҕа тренеринэн үлэлээбитэ лоп курдук 20 сылын туоларынан итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибит!

Алексей Федотов.
2000 сыл