Аудиота:

    Бу кэпсээммэр мин эһиэхэ эдэр сылдьан сыыстарбыт сыыһабын кэпсиэм этэ. Ол саҕана сааһым уон тоҕуспун эрэ ааспыт оҕочоос этим ээ. Бу сэрии сиригэр ол кэми наар толкуйдаан элбэхтэ санаан аастым. Чэ сиһилии суруйдахха маннык буолбута, ону эһиги ааҕан баран бэйэҕит толкуйдаан ырытаарыҥ.
Ааспыт үйэ 87 сыл саҕаланарыгар мин армияҕа сулууспалыы сылдьан киинэ биэрэр складтарыгар икки нэдиэлэҕэ командировкаҕа үлэлии бараҕын диэн майор Сафатов эттэ. Элбэх баҕайы киинэлэрдээх банкалар барыта буккулан хаалбыттарын наардыыр буоллубут. Онно старший прапоршик Алтынша диэн 32 тин ааспыт казах чүөчэтэ дьаһайан үлэлэппитэ. Кыра соҕус уҥуохтаах, олус кэрэ дьүһннээх кыраһыабай дьахтар. Миигин манна хоно сытан үлэлиигин диэн наара оҥорон биэрбиттэрэ, аскын таһан аһатыаҕым. Мантан ыла мин оҕом буолаҕын диэн Алтыным мичээрдиир. Күнү быһа элбэх баҕайы кыракый киинэлээх баанкалары ааттарынан арартаан баран хомуйан урталыыбын. Чүөчэм бэйэтин үлэтин үлэлээн баран, киэһэтин миэхэ наардыырга көмөлөһөр. Онтон бииргэ олорон аҕалбыт аһыттан миигин аһатар.
Төрдүс күн киэһэтин дьахтарым хойутаан кэлбитэ, дьахтарым вино испитэ биллэр этэ. Сирэйэ тэтэрэн мичээрдии сылдьар буолан хаалбыт этэ.

• Оҕонньорбун командировкҕа атаардыбыт - дии дии миигин хаадьылыыр - Онон мин билигин барыта эйиэнэ буолабын. Киэһэтин үлэлээн бүтэрбитигэр дьахтарым ас аҕалбыт сумкатыттан, астарын уонна биир бытыылка кыһыл арыгы хостоон таһааран остуолга ууран кэбистэ.
  -Эппитим курдук мин бүгүн манна хонобун, эн миэнэҕин, мин эйиэнэбин. Эбэтэр миигин эн сөбүлээбэккин дуо?.
  -Ону эн бэйэҥ билэр буоллаҕыҥ дии. Хаалар буоллахына сатаатар эрэ буоллаҕа дии. Мин эйиигин сөбүлүүрдээҕэр буолуох наһаа астына көрөбүн. Таптыыбын да диэххэ сөп -диибин мин.
  -Мин эйиигиттэн уонтан тахса сыл аҕа буоллаҕым дии ону туох дии саныыгын.
  -Аҕа да буолларгын наһаа үчүгэй көрүҥнээххин, наһаа кыраһыабай дьүһүнээххин. Наар киэһэтин эн кэлэргин күүтэбин, эйиигин таптыы көрөөрү -диибин мин.
  -Миигин таптыы көрөргүн мин билэбин, да сэрэйэбин да буоллаҕа. Көҥүл биэрэр киһи киһини сиэх курдук көрөргүн билэр буоллаҕым дии. Хас да сыллааҕыта мин эйигин түүлбэр төһөөн көрбүтүм. Аан маҥнай эйигин көрөөт билбитим түүлбэр көрбүт уолбун. Онно үөрүүбүттэн сүрэҕим тохтуу сыыспыта. Олох кууһан ылан сыллыахпын ууруохпун нэһиилэ туттуммутум. Мин казачка хааннаахпын, эбэм курдук туох буолуохтааҕын барытын эрдэттэн билэбин. Эйиигин сөбүлүү көрөн соруйан бу киинэлэри ыһаттаабытым. Уонна эйиигин соруйан ыҥыттаран бу кэлэн олордоҕуҥ. Бу түүн эн миэнэ буолаҕын диирбин утарбат

  инигин?.
  -Суох суох…
  -Суох диэн утараҕын дуо?
  -Суох суох, тоҕо утарыахпыный…Оннооҕор эн сыккыттан астынан абыранар киһи- диэн баран чүөчэбин кууһан ылан сылаан уураан, эмирийэн барбытым. Ырбаахытын тимэхтэрин сүөрэн түөстэрин сыллаан киирэн барбыппар чүөчэм астынан налыйан хаалан ынчыктаан киирэн барда. Бэйэтигэр сыһыары куспаҕалаан ыга тарта…
  Ол түүнү быһа хаһан да бу иннинэ буолбатах таптал түүнүн билбитим. Чүөчэбин атаҕыттан төбөтүгэр дылы аччыктаабыт эдэр уол төһөлөөх сыллаатым ураабытым буолуой…
  Сассыарда иккиэн сыгынньах, ыбылы куустуһан баран сытар этибит. Кинини оргууй түөһүттэн уураан ылбыппар уһуктан кэллэ уонна уоспуттан өр да өр ураата уонна.
  -Наһаа да үчүгэй түүн ааста, хаһан да маннык үчүгэй түүн буола илик этэ миэхэ.
  -Миэхэ да наһаа үчүгэй, хаһан да эн курдук үчүгэй кыыс түбэһэ илик этэ.
  -Эйигиттэн хас да сыл элбэх саастаахпын дии. Ону эн туох дии саныыгын?.
  -Буоллун мин онтон кыһалыбаппын, таптыыбын да бүттэҕэ дии.
  -Мин оҕонньордоохпун дии.
  -Онтон арай араҕыстаххына?.
  -Арахсан эдэр уолга иирэн барбыт диэн сүрэ бэт буотах дуо. Бэйэтин курдук эдэр кыыһы ойох ылбакка саастаах баҕайы омук дьахтарыгар иирбит диэхтэрэ эйигин - диир чүөчэм.
  -Туох да диэтиннэр - диэн баран чүөчэбин эмиэ таптаан сылаан уураан бардым. Ол быыһыгар хаста да иккиэн астынан налыйан сытан баран эмиэ таптаһан барабыт. Күнүс киинэ ыла кэлбит дьон тоҥсуйбуттарыгар биирдэ турбуппут. Ол тураары таҥна олордоҕуна эмиэ тиэрэ тутан таптаан ылан ыксаппытым. Дьэ ити курдук, уонча хонугу быһа чүөчэбинээн бииргэ буоллубут. Сорох түүн кини дьиэтигэр баран хонон кэлэрбит. Онно да тиийэн түүнү супту хаста да таптаһар этибит…
  Ити курдук уора көстө хаста да көрсөн таптаһар этибит. Биир күн миигин КППга бара охсор үһүгүн диэн эттилэр. Онно сүүрэн тиийбиппэр, УАЗик массыынаны ыйан, эйигин итиннэ биир капитан ыйытар диэн дежурнай эттэ. Тиийбитим Алтыншам оҕонньоро олорор эбит.
  -Эн дуо Валерий диэн - ыйытыылаах буолла.
  -Мин, туох надалааххын?
  -Мин Алтынша эрэбин…мин саҥабыттан матан саатан да олорон хааллым.
  -Мин барытын билэбин, эһиги тускутунан элбэҕи кэпсээтилэр. Дьиэбитигэр улахан айдааны тоҕо тардан кэбистиҥ. Онтон сылтаан мин дойдубар көһөн баран эрэбит. Алтыммын таптыырым бэт. Кинитэ суох миэхэ олох суох. Ол иһин арахсыбаппыт. Ити эһиги сырыыгытыттан Алтыным истэммит… мин бэйэм оҕо оҥорор дьылҕам суох. Алтыным барахсан онтон наһаа хомойор этэ. Ол иһин сатаатар көрсүүтэ булунан оҕото оҥоттор диэн оонньуу элэк курдук эппитим бу тиийэн кэлбит. Бу көрдөххө эн эдэр баҕайы, бэйэҥ оҕо эбиккин. Маҥнай утаа күнүүлээн,

  кэһэтэ түһэр санаа баар этэ да. Кэлин толкуйдаан баран маннык санааҕа кэллим. Оҕо төрөөтөҕүнэ бэйэм ааппар суруттаран оҕо гынарга. Оҕо ииттэ ылар санаа баар этэ да, дьылҕа бэйэтэ бэлэхтээтэҕэ. Эйигин сойуолаһар эбэтэр ол бу гынар түгэнээх буоллахпына, Алтыным бэйэтигэр тиийиниэх буолар. Мин кинини билэбин, оннук гыныаҕа даҕаны. Олус ыарахан хараактырдаах чүөчэ. Эппитин толорор идэлээх, хайдах эйигин иирдэн ылбыта буоллар. Баҕар оҕолонор баҕатан буолуо эбитэ буолуо. Наар этэр этэ, биир уолу төһөөн көрөбүн ол уол миэхэ оҕо бэлэхтиэхтээх диэн. Ол эн буоллаҕыҥ. Биһиги бииргэ олорбуппут уонча сыл буолан эрэр. Мин Афганистан сэриитигэр оһоллонон оҕо оҥорор кыаллыбат. Алтыны аны көрдөөмө, оҕо мин оҕом. Бэйэҥ саастыы эдэр кыыһы булан дьолоохтук олор. Мин эйиэхэ кыыһырбаппын, бырастыы гынабын. Бу кэлэр субботаҕа биһиги букатынаахтык барабыт. Өскөтүн бырастыылаһар буоллаххына Алтыны атаара кэлиэххин сөп, 11 чааска вогзалга баар буолуохпут. Чэ бары үчүгэйы кытта. Бу эйиэхэ сурук ыыппыта Алтын, тугу суруйбутун билбэппин атын дьон суругун аахпат идэлээхпин. АЛТАММЫН УМУН. Чэ этэрбин эттим.
  Массынаттан тахсан баран истэхпинэ
  -Солдаат…Кэлэн Алтаны эбэһээт атаараар. Эйигин таптыыр ээ -диэтэ.
  Чааспар киирэн Алтыным суругун арыйа баттаан ааҕарга сананным.

“Мин баар суох тапталым Дорообо!
Эн биһиги тапталбыт улахан айдааннаах буолан таҕыста. Эрбэр дьон кэпсээн биэрэннэр хаста да арахсыахха дии сатаабыппын, арахсыан баҕарбат. Таптыыра бэт буолан. Ол иһин бу дойдуттан дойдубутугар көһөргө быһаарынныбыт, аҕыс нэдиэлэлээх истэммиппин билэн наһаа да үөрбүтүм. Мин бэйэм санаабар кыыс оҕо буоларын баҕарабын. Кыыс буоллаҕына Любовь диэн ааттыам этэ, уол буоллаҕына эн ааккын биэриэм. Оҕонньорум оҕону бэйэм ааппынан сурутарыахпыт диир. Кини оҕо кыайан оҥорор кыаҕа суох, ол сэрии собудуола буолан. Биһиги манна олорор кыахпыт суох. Онон дойдулуур буоллум. Мин эйиигиттэн оҕолонорбун хайдах эрэ эрдэттэн билэр да таайар этим. Ол иһин эдэр уол оҕобун бэйэбэр чугаһаппытым. Билигин да таптыыр эбиппин, санаатым эрэ баҕаран кэлэбин. Эйигин кытта сылдьыбыт кэрэ түгэммит оҕо буолан төрөөтөҕүнэ наһаа да үөрүөм. Оҕобун эйиигин ахта таарыйа сыллыам турдаҕа. Мин отойун кэмсиммэппин эйигин кытта таптаспыт кэмнэрбин. Этэҥҥэ буоллаҕына төрүөм турдаҕа. Хомойорум диэн оҕоҥ эн ааккынан суруллубата турдаҕа. Чэ ол да буоллар тапталбыт мээнэ хаалбатах. Оҕо оҥорбуккар барҕа диэн махтал. Оҕонньорум барахсан хата бэйэбит курдук хара омук, нуучча буотах атын дьон атыҥырыы көрүөхтэрэ суоҕа диэхтиир. Мин кинини өйдүүбүн,

кини төһөлөөх санааҕа ылларан сылдьыбыта буолуой. Кини эппит тылын хаһан да кэспэт ону мин итэҕэйэбин. Оннооҕор ыксаан көрсүүттэн сатаатар оҕолон диэн этэр этэ. Киһи да күлэр, көрсүүм бэйэтэ оҕо баҕайы уол. Мин эйиигин наар саныыр ахтар буолуоҕум. 13 сыл диэн аһары элбэх эбит аны санаатахха. Эн бэйэҥ миэхэ оҕо курдук буоллаҕыҥ дии. Былыр кыргыттары 12-13 саастарыгар ойох биэрэн кэбиһэллэрэ дии биһиги диэкки. Чэ оҕом, баар суох дьиҥнээх тапталы бэлэхтээбит күндү киһим, дьолоох буолаар. Эйиигин дьиҥнээхтик таптаабытым. Быраһаай…

Алтынша.

Барахсаным сыыһа таптаабытым диэбит дии, дьиҥнээх тапталбын сүтэрдим дуу диэн хараҕым уута саккыраан киирэн барбытын уолаттар көрөннөр.
-Туох боллуҥ, ким эрэ өллө дуу-диэн ыйыттылар.
-Любовь - эрэ диэн эпиэттээтим.
-Буолаччы -диэн баран бэйэлэрэ ытыах курдук туттан сөҥөн олордулар.
Суббота күн көҥүллэтэн, увольнительнай сурук ылан вогзалга баран истэхпинэ УАЗик массыына тохтоото. Майор Сафатав олор илдьиэм диэн олорто. Кини да истибит буолан, барытын билэр этэ.
-Атаара бардыҥ дуо?
-Дойдулуур буолбуттар, атаара кэлээр диэбиттэрэ.
-Да ол да иһин, эйигин эрэ аҕалаар диэн туруорсубута, оо…таптал таптал тугу оҥорботоҕо баарый…
Вогзалга вогоннар тохтуур сирдэригэр кэлэн көрүтэлии турдахпына. Аттыбар мааны баҕайы платьялаах дьахтар кэлбитигэр биирдэ өйдөөн көрбүтүм Алтыншам кэлэн турар эбит.
-Хайа эн эбиккин дии, олох да билбэтим дии. Мин формалаах эрэ сылдьаргын көрбүтүм уонна…
-Уонна сыгынньах диэ -диэн Алтыным күлэн сыһыгыраата. Онно төһөлөөх сыллаан уураан ылыахпын баҕарбыппын билэргит эбитэ буоллар…
Алтыным миигин оҕолуу сүүспүттэн сыллаан ылла. Онтон тутуммакка өр баҕайы уоспуттан ураан баран. Хараҕын уута сакыраабытынан.
-Быраһаай мин эдэркээн тапталым, Махтал буоллун эйиэхэ. Эн тапталын оҕо буолан күн сирин көрүө турдаҕа. Эйиигин куруутун саныаҕым уонна ахтыаҕым. Быраһаай…-диэн баран күүтэн турар оҕонньорун диэкки хараҕын сотто-сотто бара турда. Мин туох да диэн тыл таһааран эппэкэ хаалбытым. Ити курдук мин дьиҥнээх таптал диэн, бэйэбинээҕэр аҕа саастаах дьахтартан буолары буолан атын омук киһититтэн билбиттээҕим. Бу билигин сааһыран 60 мар чугаһаан толкуйдаан көрдөххө. Тоҕо тапталым туһугар охсуһуохтаах, киирсиэхтээх этим этэ. Ол саҕана эдэрим да бэрдиттэн киирсибэккэ халаахтаабыт буоллаҕым. Манна сэриигэ сылдьан олоххор буолбут түгэннэри барытын эргитэ саныыр эбиккин. Билигин Алтыным сааһа 72-73 буолбут буолуохтаах. Этэҥҥэ оҕо төрөөбүт буоллаҕына 40 гар чугаһаабыт буолуон сөп эбит. Кыыс дуу уол дуу буоларын отойун билбэппин. Кэлин

хаһан да билсибэтэҕим. Алтыным оҕонньоругар биэрбит тылбын толорбутум. Кини оҕото буоллаҕа. Арай Алтыным барахсан эппитин курдук санаан ахтан ылаахтыыра дуу. Мин наар ол кэмнэрбитин санаан ахтан ыларым курдук. Кэлин киниэхэ майгыныыр кэрэ нарын, биир да кыыһы, чүөчэни да көрсүбэтэҕим. Арай биирдэ Москваҕа улахан биллэр Торговай сыантырга үүт үкчү кини бэйэтэ бэйэтинэн ааһан иһэрин көрөн соһуйан хааллым. Олох эдэр сүүрбэчэлээх эрэ кыысчаан. Кини кининнэн. Эбэтэр бэйэм баҕа санаабар оҥорон көрбүтүм эбитэ дуу. Эбэтэр Алтыным кыыһа дуу, сиэнэ дуу буолуон эмиэ сөп да курдук. Кыыс мин кинини көрөрбүн таба көрөн тохтоон утарыта көрсөн ыллыбыт. Онтон баран иһэн хаста да, кэннин эргийэн көрөн ылаттаата. Тоҕотун билбэтим, хаана тардан көрөрө буолуо баҕардар. Алтыным бэйэтэ бэйэтинэн, ол кэмтэн бу тиийэн кэлэн көрөн истэн ааспыта дуу. Ол аата эмиэ санаан ахтан, баардаах дьоҕурун туһанан көрөн истэн бараахтыыра дуу. Сэгэрим сыыһа төһөлөөх хараҕын уутун тоҕон ытаахтаабыта буолуой. Арай билигин көрсөрүм эбитэ буоллар, барахсаммар түөһүгэр төбөбүн ууран туран марылаччы ытыам этэ. Уонна төһөтүн да саастааҕын, кырдьыбытын да иһин бэйэбин кытта сиэтэ сылдьыам этэ. Саатар бу хаалбыт сылларбытын бииргэ буолуо этибит буоллаҕа. Барахсаммын бу сырыыга кимҥэ да биэриэ суох этим.

СВО. Украина. Суор Уола

Манна бастакы аахпыт кэпсээним. Суор уола этэӈӈэ сырыт🙏🙏🙏. Кэлин көрсүбүт эдэр кыыһа арай сиэнэ буоллун? Сыыһа кэпсэппэтэх дии