Кэпсээн
    Кубулђаттаах кулун тутар ый бэйэтин киэлитигэр киирэн, кыралаан илинтэн сылаас салгынын түһэрэн эрэрэ. Саас кэлбит диэххин эмиэ да тымныы курдуга. Кыһын ѳссѳ да бара илигин хађыс тыыннаах сарсыардатынан, хахсаат тыаллаах дьыбарынан биллэрэрэ. Арай күн биллэ уһаан киһи сүргэтин кѳтѳђѳрѳ, сотору кэтэһиилээх кэрэ кэм кэлэрин кэрэһэлээн сырдык сардаӊа уотунан ирбэнньиктэнэ оонньуура. Уулуссађа да дьон бэрт сэргэх кѳрүӊнээх кэлэрэ-барара, ким үлэђэ, ким үѳрэххэ хара сарсыардаттан ыксыы-саарайа тиэтэйэрэ. Ол эрээри сааһыттан тутулуга суох эдэр-эмэн да, бука бары, сырдыгы, ырааһы кэтэһэр ураты, дьикти кэмэ кэлбит этэ.
Арай бу дьон ортотугар тута киһи харађа улахан истээх, кубархай дьүһүннээх кыыс-дьахтарга иӊнэрэ. Дьахтар бэйэтигэр сѳбѳ суох улахан, халхайбыт сонноођо уонна хобулуга суох тулламай соппуоскалаађа. Саатар ол атађын таӊаһа халтараан буолан, биир кэм соруйан хатыыскалыы иһэр курдуга. Дьон ааһан иһэн сорохторо сүѳргүлээбиттии эргиллэн кѳрѳллѳрѳ. Ол да буоллар тохтоон кѳмѳлѳһүѳх, илиитин утары уунуох ким да суођа.
Бу кыыс-дьахтар аата Үүйэ диэн этэ. Кини тыаттан оройуон киинигэр тѳрүү киирбитэ. Бүгүн бырааһыттан элбэх ааттабыл, кѳрдѳһүү кэннэ дьонугар биир хонукка кѳӊүллэтэн тахсан иһэр. Тустаахха онно эмиэ улахан тѳрүѳттээх: улаханын, үстээх кыыһын, хара күүһүнэн, ийэтин эдьиийигэр Дуунньађа хаалларбыта. Кыыһа Муочуска ийэтин сайыһан ытаабыт харахтара бу баарга дылылар. Арахсалларыгар быыкаайык илиилэринэн ийэтин сонун тэллэђиттэн тутуһан туран, «ийээ, байымаа» диэбитэ билигин да кулгаађар ой дуораана буолан иһиллэргэ дылы. Кыахтаађа буоллар кыыһын илдьэ киириэ эбит. Суох буоллађа. Онон бу балыыһађа киирбититтэн ыла куруук кыыһын ахтан-санаан сүрэђэ ытырбахтыыр. Хайдах утуйан, аһаан-сиэн сылдьаахтыыра буолла. Бэйэтэ да хоонньу ођото этэ. Кып-кыра тарбахтарынан хоонньостор эрэ куруук ийэтин баттађын имэрийэрэ. Оннук сытан утуйан буккуруйан хаалара.
Халтарыйан охто сыһа-сыһа, арааһы санаан, бородуукта мађаһыыныгар хайдах киирбитин дьахтар билбэккэ да хаалла. «Бээ, ођобор кэһии ыларым дуу» диэн баран Үүйэ сиэбиттэн кумааһынньыгын ороон таһаарда. Тѳһѳ да харчыта суођун биллэр, санаата буолбакка, бытархайдарын аађан барда. Витринађа кинини ымсыырдыбыт курдук дыргыл сыттаах кып-кыһыл дьаабылыкалар сыталлар. Биир киилэтэ ботуччу сыаналаахтар. Харчытын аахпыта лоп курдук түѳрт уон икки солкуобайдаах эбит. Бырадабыас кинини хайдах эрэ чинчилии одуулууруттан ѳй булан:
-Миэхэ, баһаалыста, үс устуука дьаабылыката,- диэтэ.
-Ити бытархайга үс кэлбэт,-диэн баран

бырадабыас икки быыкаа дьаабылыкалары дьааһыктан ылан ыйаан барда.
-Наһаа кыралар дии, оччођо бу сытар биири,-диэтэ Үүйэ уонна курустук үѳһэ тыынна.
-Отут икки солкуобай,-бырадабыас кыайбыт курдук дьахтары үѳһэттэн аллара кѳрдѳ.
-Чэ уонна ити хаалбытыгар биир чупа-чупс,-диэн баран сэрэнэн салапааннаах дьаабылыкатын хоонньугар уктан кэбистэ.
Санаата син кэлэн, Үүйэ кыыһыгар кэһии ођолоох дьонугар салгыы «айаннаата». Дьиӊэр, эдьиийэ аах чугас олорор курдуктар этэ да, кини балаһыанньатыгар ыарахан суол буолан биэрдэ. Саатар, хотуттан тыалыран чараас сонун курдат үрэн кэбистэ. Кытай соппуоскатынан да атађа дэлби тоӊно. Маннык токуччу тоӊон, халтарыйан охто сыһа-сыһа, кэмниэ-кэнэђэс дьонугар тиийэн кэллэ. Билигин сылаас дьиэђэ киириэм диэн эрэл санаалаах дьахтар, ытыс сађа күлүүс дьиэ ааныгар ыйанан турарын кѳрѳн, сирэйгэ бэрдэрбит курдук буолла. Чочумча тура түһэн баран, олус тоӊмутун билэн, чугас эргин туох баарын сыныйан кѳрдѳ. Хата, уулусса нѳӊүѳ кулууп икки этээстээх дьиэтэ дэндэйэн кѳстѳр. Тута ол диэки барыах курдук буолан иһэн куукуна түннүгүнэн тоӊсуйар тыаһы иһиттэ. Эргиллэн кѳрбүтэ… арбайбыт баттахтаах, тобус-толору харах уулаах, чођулуччу кѳрбүт Муочуската турар эбит. «Ођобуон» диэт Үүйэ тоӊмутун, сылайбытын тута умнан, түннүккэ сүүрдэ. Кыыһа эдьиийин аах аһыыр остуолларын үрдүгэр олоппоһунан салђанан тахсыбыт этэ. «Оо дьэ, остуолтан сууллар дуу, хайыыр, эдьиийим кыыһырара буолуо» диэн саныы-саныы:-Муочускаа, мин билигин киириэм, кэллим, баарбын-баарбын,- дии-дии бүтүннүү иһиттэн кырыа буолбут ѳстүѳкүлэ түннүгүн имэрийдэ.
Кыыһа кинини истибэт быһыылаах, биир кэм тохтоло суох ытаан мэрбэйэр. Дьахтар ыксаата. Сиэбиттэн бастаан чупа-чупуһун хостоон таһааран түннүк диэки үӊүлүттэ. Онтон хоонньуттан салапааннаах дьаабылыкатын таһааран биэтэӊнэттэ. Сотору кэминэн кыыһа уоскуйан күлэн мичилийдэ. Харађын уутун туора-маара сотунна. Бүтүннүү кѳлѳһүн буолбут арбайбыт баттађын дуомун ѳрѳ анньа-анньа түннүккэ кирдээх сирэйинэн сыһынна. «Чээн, ођобор кыра да наада» диэн баран, Үүйэ улаханнык ыгдаччы тоӊмутун, икки атађа аһыс-аһыс гынарыттан биирдэ ѳйдѳѳтѳ. Маннык турдахпына иэдээн буолсу дии санаат, бѳђүѳрбүт илиитинэн, кыыһа кѳрѳрүн курдук, дьаабылыкатын түннүк анныгар баар талахха ыйаан кэбистэ. Бээ, кыратык баран кулуупка иттэр эбиппин диэн баран кэннин эргиллэн, кыыһа уоскуйан олорорун, кинини ѳйдѳѳн аһыммыт курдугун кѳрѳ-кѳрѳ олбуортан тахсан, уулусса нѳӊүѳ туораата.

Кулуупка улахан истээх, олус тоӊмут эдэр дьахтар куттаммыт курдук, сэрэнэн киирэн кэлбитин,

кэлэр-барар дьону кырађытык кэтиир, вахтер Ылдьаана тута бэлиэтии, аһына кѳрбүтэ.
-Тоойуом, хайа бу кимиэхэ кэллиӊ? Бачча айылаах буолуоххар дылы хайдах маннык халтаӊ таӊастаах сылдьађын?-дии-дии вахтатын иһиттэн таска тахсан, чугаһаан кэлэн ыйыппыта.
-Ээ, мин уулусса нѳӊүѳ Дуунньађа, Евдокия Ивановналаахха кэлбитим. Ол эрээри дьонум суохтар эбит. Эбиэккэ кэлэллэр ини. Манна кыратык иттэбин дуо?-диэбитэ Үүйэ уонна буруйдаах курдук умса кѳрбүтэ.
-Тыый, бу да кыыһы, туох диэн эттэххиний? Итиӊ-итиӊ. Бээ, сылаас үүттээх чэй иһэђин дуо?-диэн баран эппиэт эрэйбэккэ, Ылдьаана кыра хоһун иһигэр сылыпыс гыммыта.
Чочумча тугу эрэ булукунайар тыаһа иһиллибитэ уонна:
-Тоойуом, кэл, киир эрэ манна,-диэбитэ.
Үүйэ хайдах эрэ сылаас сыһыантан тута ирбиккэ дылы буолбута уонна Ылдьаананы хайдах эрэ иһигэр киллэрэн, хаһааӊӊыттан эрэ бэркэ билэр киһитин курдук эйэргии кѳрбүтэ.
Кыарађас вахта иһигэр киирээтин кытта, Ылдьаана:
-Атаххын уһул,-диэн кытаанахтык эппитэ.
Үүйэ сып-сап тулламай соппуоскатын уста охсубута. Дьэ бу олорон ѳйдѳѳбүтэ икки атахтара тыбыс-тымныынан хаарыйалларын. Тарбахтарын хамсатан кѳрбүтэ, бэл, аһыйан даӊ курдук буолан баран, иннэнэн кэйиэлииллэрэ. Ылдьаана эрчимнээхтик дьахтар тарбахтарын мускуйан барбыта.
-Тоойуом, бу айылаах буолуоххар дылы хайдах маннык сылдьађын? Искэр баар киһигин олох санаабаккын дуу, тугуй? Кэргэннээххин дуо?-диэн баран, Ылдьаана дьахтары тобулу одуулаабыта.
-Ээ, мин дуо? Баар дађаны… суох,-диэн баран эмиэ умса кѳрбүтэ. Онтон хайдах эрэ абарбыт куолаһынан:
-Куоракка барбыта, кѳссүүтүн кытта,-диэбитэ.
-Дьэ, буолар да эбит. Хас ођолооххунуй?-диэн Ылдьаана тоһођолоон ыйыппыта.
-Бу иккиһим. Улаханым үстээх. Ону аймахтарбар хаалларбытым. Кыыспын кѳрсѳ кэлбитим да, дьонум суохтар, кыыспын сођотохтуу хааларан баран ханна эрэ барбыттар. Кэлэллэр ини, билигин,-дии-дии Үүйэ туора билбэт киһитигэр атахтарын имэрийтэрэ олороруттан кыбыста санаабыта.
-Бу наскыны кэт,-диэн баран Ылдьаана сып-сылаас түүлээх, баайыы наскыны биэрбитэ.
-Эн кэлэргин билбит курдук бу бүгүн сарсыарда баайан бүтэрдим,-диэбитэ уонна дьахтар кэтэмэђэйдии олорорун кѳрѳн наскыларын ылан харса суох Үүйэ атахтарыгар биир-биир кэтэрдэн кэбиспитэ.
-Арба дађаны, аатыӊ ким диэний?-диэбитэ Ылдьаана.
-Үүйэ диэммин.
-Мин Ылдьаана диэммин. Кѳр, дьэ билистибит. Бу үүттээх чэйи иһэн кэбис,- диэн баран дьахтар чааскыга оргуйбут чаанньыгыттан уу кутан, үүттээх чэй оӊорбута.

• Үүйэ, дьэ эмиэ «дьикти» кэргэннээх киһи буолан биэрдиӊ дии. Бэйэбэр дылы. Ыал буоларгар оттон син таптаһан холбостугут ини?
  -Дьиӊэр

  оннук эбит,-диэн баран Үүйэ үѳһэ тыыммыта уонна биэс сыл анараа ѳттүнээђи олус дьоллоох кэмнэрин санаан харађа ууламмыта.
  Сып-сырдыгынан чођулуччу кѳрбүт, оскуоланы саӊа бүтэрбит Дьуон уол кулуупка кэлэ турара. Бастаан илии-атах буолан оформленияђа кѳмѳлѳһѳрѳ, онтон сааһыары нэһилиэк кэнсиэригэр кыттыбыта, олођор аан маӊнай таптал туһунан ырыа ыллаан кыра нэһилиэк дьонун соһуппута.Сыыйа-баайа саӊа худрук кыыстыын Үүйэлиин бииргэ хаамсар, кыыһы уол дьиэтигэр атаарар буолбута. Ол эрээри уол сааһынан биэс сыл кырата, Үүйэђэ холоотоххо ођотуга, оттомо суођа сорох дьон уоллаах кыыһы тэӊнии кѳрбѳттѳрѳ. Кыыс да маӊнай утаа Дьуонтан тэйиччи тутта сатыыра, ол эрээри икки таптаспыт сүрэхтэргэ туох да харгыс буолбатађа. Күһүн эдэрдэр ыал буолабыт диэн турбуттара. Дьуон дьиэтин таһыгар бэйэлэрин кыахтарынан уруу оӊорон ньиргиппиттэрэ. Син бастаан эдэр ыал дьон сиэринэн этэӊӊэ олорон испиттэрэ. Ол эрээри хара маӊнайгыттан «кырдьађас» диэн Үүйэни Дьуон дьоно сѳбүлээбэтэхтэрэ. Саатар сыбаайбађа кыыс дьоно кэлэн баран «оччо харчыны, бачча эти биэрбиппит үрдүнэн аскыт кырыымчыга, остуолгут дьадаӊыта» диэн Дьуон аймахтарын ѳһүргэтэн кэбиспиттэрэ. Онтон ыла Үүйэ хас хамсаммыта, эппитэ-тыыммыта уол дьонугар барыта кырыыланан киирэрэ. Саатар кийииттэрэ ис-иһиттэн ырааһа, тып-тап туттара эмиэ харахтарын аалара. «Сиргэмсэх», «улахамсык» диэнтэн атыннык ааттаабат буолбуттара. Дьуон бастаан дьонун уонна Үүйэтин икки ардыларынан сүүрэ сатаан баран, кэлин хайаларын да истибэт курдук быһыыламмыта. Бииргэ үѳрэммит уолаттарын, табаарыстарын булсан сотору-сотору сүтэр идэлэммитэ. Онтон сотору кэминэн Үүйэ Муочускатынан хат буолбута, тођус ыйынан этэӊӊэ ођолонон тахсан ийэ буолар дьолун билбитэ. Маӊнай утаа Дьуон, ыал ађата киһи, ађыйах ый кэргэнин ытыс үрдүгэр илдьэ сылдьыбыта. Кэтэхтэн үрдүк үѳрэххэ киирбитэ, оскуолађа харабыл үлэтин булбута. Син орун-оннугар түһэн эрдэђинэ, Үүйэ алта ыйдаах кыыһынаан оройуон киинигэр балыыһађа киирбиттэрэ. Бу кэмӊэ Дьуон, сыаптан ыты ыыппыт курдук, кѳӊүл баран, ађыйах хонук иһигэр уларыйа охсубута. Эмиэ кылааһынан кѳрсүһүүлэр, тѳрѳѳбүт күннэр, бырааһынньыктар сађаламмыттара уонна бүтэр уһуктара кѳстүбэђэ.
  Кыыс балыыһаттан тахсан кэргэнин араас ньыманы барытын туһанан «кѳннѳрѳ» сатаабыта: албыннаһан, таптаан, кыыһыран, куттаан да ылбыта. Сѳбүлүүр аһын буһаран, сынньанарыгар бары усулуобуйаны оӊорон, соһуччу бэлэх да туттаран кѳрбүтэ… Хата, Дьуона сотору кэминэн «атын кыыһы таптаатым, арахсыахха» диэн турбута. Үүйэ хомойбут, кыыһырбыт омунугар «сѳп»

  диэн баран, кэргэнэ тахсан барбыт күнүн сарсыӊӊытыгар сыыһа быһаарыммыт эбиппин диэн тођо эрэ олус кэмсиммитэ.
  Ађыйах ый буолан баран, бырађыллыбыт ыт курдук санньыччы кѳрѳн, Дьуона илдьэ барбыт биир суумкатын кыбыммытынан, дьиэтигэр киирэн кэлбитэ. Үүйэ хайыай, улаханнык быһаарса барбакка, тута таптыыр киһитин бырастыы гыммыта. Эдэр ыал эмиэ эйэ дэмнээхтик сылтан ордук олорбуттара. Онтон эмиэ кэргэнэ барара-кэлэрэ, сүтэрэ элбээбитэ. Саас кустуу бардым диэн баран, атын «дурдађа» хоно сыппытын, бу иккис ођотун хат сылдьан, билбитэ. Кыһыыта, ол кѳссүүтэ бииргэ үлэлиир Настята этэ. Дьиӊэр, бииргэлэспиттэрэ син да ырааппыт эрээри, куруук тугу да билбэтэх-кѳрбѳтѳх курдук сылдьар кыыстан Үүйэ олус соһуйбута. Сиртэн-буортан тэйбит курдук туттунар, дьону сиилиир, омнуолуур майгылаах, тугу барытын аньыыргыыр бэйэтэ, ыал ађатын арааран эрэрин ѳйүгэр кыайан батарбатађа. Дьон сиэрэ, суобаһа суохтарыттан мэлдьи кэлэйэр кыыс, «Дьуон эйиэхэ сѳбѳ суох, биһиги бэйэ-бэйэбитин таптаһабыт, куоракка кѳһѳбүт» диэн турбута. Бу да түгэӊӊэ Үүйэ тугу да саӊарбатађа, кими да үѳђэн, кыраан-таныйан барбатађа. Саӊата суох кэргэнин таӊаһын хомуйан баран, дьиэтин таһыгар таһааран олордон кэбиспитэ. Онон бу иккис кыыһын тѳрүүрүгэр турар бэйэтэ сођотох хаалбыта.
  Тѳрүүрэ чугаһаабытыгар, улаханнык эрэммэтэр дађаны, бастаан ийэтин ыӊыра сатаабыта. Онто, сэрэйбитин курдук, «хотонум, бэйэм үлэм» диэн ончу буолумматађа. Үүйэ кыра эрдэђиттэн ийэтин кытта тоӊуй сыһыаннаах. Ол сүрүн тѳрүѳтүнэн, эбэлээх эһэтигэр иитиллибитэ буолар. Хайдах эрэ ол иһин ийэтин да аймахтарыттан тэйиччи этэ, ађатын дьонугар чугаһа. Ол эрээри эдьиийэ аах хоту баар буолан, кэлин эбэлээх эһэтэ ѳлбүттэрин кэннэ, биирдэ эмэ дѳрүн-дѳрүн билсэрэ. Онон ардыгар тыыннаах тулаайађа курдук сананан да ылар түгэннэрдээђэ. Муочускатын, ийэтин сүбэтинэн, кэпсэтиитинэн бу эдьиийигэр Дуунньађа хаалларбыта. Онто да улаханнык ыараан, ийэтэ эрэ кѳрдѳспүт буолан, аат эрэ харата сѳбүлэспитэ.***
  Үүйэ кулуупка киирэн олус үчүгэйдик иттэн, сылаас чэй иһэн, Ылдьааналыын син чаас курдук ирэ-хоро кэпсэтэн, махтанан баран, дьонугар тахсыбыта. Хайдах эрэ Ылдьаана амарах сыһыаныттан сүргэтэ кѳтѳђүллэн, чэпчээн хаалбыт курдуга. Салгыы уулуссатын сэрэнэн туораан дьонун дьиэтигэр кэлбитэ. Олбуоругар киирэн, дьиэтэ күлүүһэ суођун кѳрѳн баран, саӊата суох үѳрэн күлүм аллайбыта. Арай аан тутаађын тутан саӊа киириэх курдук гынан истэђинэ, таһырдьаттан дьиэ иһигэр эдьиийэ улаханнык үѳхсэр саӊатын уонна кини Муочускатын уйа-хайа суох ытыырын истибитэ. «Тыый,

  туох буолла?» диэт дьахтар тугун барытын умнан, дьиэђэ кѳтѳн түспүтэ.
  -Сирэђэстэр, ођолорун да сатаан кѳрбѳт буолан баран сыл аайы ыт курдук тѳрүүллэр!-дии-дии эдьиийэ Дуунньа ыгыччы кыыһыра үллэн баран, ат буолан сыыллан, остуол аннын сиппийэ сылдьара. Аттыгар Муочуската кумуччу туттан баран ытыы турара.
  Дьахтар кыыһырбыт омунугар Үүйэ киирэн кэлбитин ѳйдѳѳн кѳрбѳтѳђѳ дуу, биитэр соруйан иһиттин диэбитэ дуу:
  -Миигин оттон сођотох дьахтар таах олоруо дуо, ођо кѳрдүн дииллэр буоллађа. Наадыйдахтарына эрэ эдьиийдээхтэрин ѳйдүүллэр, босхо ньээӊкэ оӊостоору,- диэн баран остуол анныттан ынчыктаан-бѳтүѳхтээн оронон тахсыбыта.
  Бу бириэмэђэ Муочуска ийэтэ киирэн кэлбитин кѳрѳн «ийээ!» диэбитинэн утары сүүрэн кэлбитэ.
  Үүйэ хайдах эрэ соһуччута бэрдиттэн, мах бэрдэрэн, аан таһыгар тэпсэӊнии турбута. Онтон кыыһын кууһан баран, дорообото-дыраастыйа суох, харађа ууланан ытамньыйа-ытамньыйа:
  -Дуунньа, мин кыһалђаттан оттон хааллардађым дии. Кыахтаађым, атын дьонноођум буоллар манна кэлиэхпит суођа этэ, -диэбитэ.
  Дуунньа бу да түгэӊӊэ кыыһырбыта, кыйахаммыта ааспатах этэ:
  -Ођо оӊорсоргутугар бэркит, кѳрѳргүт сађана холооӊӊут. Саатар кыыһыӊ киһи тылын истибэт, эчи туппаһа, туох да бэрээдэк суох. Бу биир эрэ чааска хаалларан, дэлби ыалдьан, дабылыанньам тахсан, аптекађа баран кэллим. Тѳһѳ эмэ саала иһиттэн тахсыма диэбитим, миигин истиэх бэйэлээх дуо?! Сааппакка, аһыыр остуолум үрдүгэр кирдээх таапачкатынан тахсан оонньообут. Саахарбын остуол үрдүгэр, муостаны биир гына тохпут уонна баар-суох харыстыыр ийэм кэриэс-хомуруос иһитин, хурустаал вазабын алдьаппыт. Итэђэйбэтэргин кѳр бу!-диэн баран сиппийбит хурустаалын кырамтатын ађалан Үүйэ сирэйигэр үӊүлүппүтэ.
  -Дабылыанньам икки сүүс, онно эһиги наадыйыаххыт да,-дии-дии Дуунньа уоскуйар санаата суох умывальника тиийэн тыастаахтык илиитин суунан барбыта.
  Бу бириэмэђэ Үүйэ дьэ ѳйүн булан кыыһын ѳӊѳйѳн кѳрбүтэ. Муочуска дэлби ытаан икки харађа дьолточчу иһэн хаалбыт этэ. Ол эрээри ийэтин ыга кууһан, уоскуйа быһыытыйан, кѳннѳрү мунна эрэ улаханнык сурдурђуу турара. Баар суох абырыыр киһитин диэки улаханнык ааттаспыт харахтарынан кѳрѳ-кѳрѳ:
  -Ийээ, миигин иййэ бай. Нууньа кака, аку-аку гынна,-диэн баран арбайбыт баттађын оройунан тарбаан ылбыта.
  Үүйэ соһуйбут курдук кыыһын тѳбѳтүн имэрийбитэ. Кыыһа ыйбыт сиринэн, тѳбѳтүн оройунан, дьѳрү-дьѳлтѳччү иһэн хаалбыт этэ. Олус улаханнык:
  -Хайыа, бу ођом тѳбѳтүүн!-диэбитин бэйэтэ да билбэккэ хаалбыта.
  -Кѳр да маны, кѳрбүппэр махтаныаххын билбэккэ, ѳссѳ ол-бу дии турађын дуу! Охсумна, оччолоох охсуллан,

  таһыллан киһи буолан сылдьабыт! Ити кыра аайы туох да буолбат!-диэн баран Дуунньа, киһи эрэ буоллар мух-мах баран, харахтарын халтарытан түннүк диэки кѳрѳ-кѳрѳ, илиитин кичэллээхтик соттор аакка барбыта.
  Үүйэ хайдах эрэ бу түгэӊӊэ харађа аһыллан, хорсуна киирэн, аан таһыгар соппуоскатын устаат, кыыһын дэллэриппитинэн курдат хоско ааспыта. Ађыйах хонуктаађыта хаалларбыт ађыйах кыыһын малын, таӊаһын сып-сап хомуйбута уонна тута Муочускатын таӊыннаран баран, биир биэс тыла суох таһырдьа тахсар ааны былдьаспыта.
  Таһырдьа тахсаат, бэйэтэ да билбэтинэн бѳтѳ бэрдэрбитэ, куолайын туох эрэ бүѳлүү аспыта. Ханна барыан билбэтиттэн, эдьиийин кырыктаах сыһыаныттан уонна бэйэтэ ођотун кѳмүскүүр, кѳрѳр кыађа суођуттан хомойон, аан таһыгар тохтоон уйа-хайа суох ытаан барбыта.Арай кыра киһи Муочуска ону ситэ ѳйдѳѳбѳккѳ, кини муӊатыйыытыгар кыһаммакка, тута ийэтэ маађын талахха ыйаабыт дьаабылыкатын диэки сүүрэн тоотоллубута.
  -Ийээ, йабыка-йабыка,-дии-дии ытыһын таһына-таһына талахха ѳрүтэ ыстаӊалаабыта.
  Үүйэ кыыһын кѳрѳн, харађын уутун соттон баран, талахха аргыый чугаһаан, салапааннаах тоӊмут дьаабылыкатын кыыһыгар утары ууммута. Муочуска үѳрэн, харађа кѳстүбэт буолуор дылы ыттайа мичээрдээн, бып-бытахай тиистэрэ кэчигирэспиттэрэ.
  Маннык кыыһынаан тоӊ дьаабылыкаларын бобуччу туппутунан, билэр сылаас сирдэригэр, кулуупка кэлбиттэрэ. Тѳһѳ дађаны Ылдьаана туора киһи буоллар, киниттэн кѳмѳ хайаан да кэлэригэр Үүйэ бүк эрэнэр курдуга.

Ылдьаана, сэрэйбитин курдук, кыра ођолоох, бу тѳрѳѳрү сылдьар дьахтары олус аһыммыта. Тута кыра хоһугар киллэрэн чэйдэппитэ, туох буолбутун тоокколоспута уонна киэһэ сэттэ чааска үлэтэ бүттэђинэ дьиэтигэр илдьэ барыах буолбута. Икки майгыннаһар дьылђалаах дьахталлар син ону-маны сэлэһэн бириэмэ ырааппытын билбэккэ хаалбыттара. Ылдьаана кэргэнэ эмиэ эдэр сылдьан күүлэйи батыһан баран, билигин кѳнѳ суолга турунан, холобурга сылдьар «киһи бэрдэ» буолбутун Үүйэ бүтүннүү кулгаах-харах буолан олорон истибитэ. Кыра киһи Муочуска барахсан сылаата таайдађа буолуо, онон-манан аһаабыта буолан баран, сотору кэминэн кыра дьыбаан ођотугар утуйан хаалбыта. Балтараа чааһынан уһуктаат, дьаабылыкатын ылан, салапааныттан хостоон тииһинэн кѳмүѳллээн барбыта, онтон тођо эрэ ах баран тѳттѳрү ийэтигэр ууммута.
-Ии, ођом сыыһа, хахтыыбын дуо?-дуо диэн баран Үүйэ олоппоһуттан ѳндѳйѳн остуол уһугуттан быһах ылыах курдук буолан истэђинэ, иһин түгэђиттэн туох эрэ сып-сылаас халыс гыммыта.
-Ылдьаана, уум барда,-диэн баран, соһуйбут курдук кип-киэӊинэн кѳрѳн кэбиспитэ.
-Тыый,

оттон кыра киһибит кэлэр кэмэ кэллэђэ, бээ, скорай ыӊырыам,- диэт хап-сабар Ылдьаана тѳлѳпүѳн үрдүгэр түспүтэ.
Маннык айманан, аамайданан, Үүйэни скорайга уган, Ылдьаана Муочускалыын иккиэйэђин хаалбыттара. Кыыс ийэтэ бараатын кытта, үүтүн тохпут ођо курдук, кыра хос муннугар туорайдаах кыра олоппоско чѳкѳллѳн олорбута. Илиитигэр салапааннаах тоӊмут дьаабылыкатын тута сылдьара.
-Тоойуом, дьаабылыкаӊ үлүйбүт дии, кака буолбут. Эбээ эйиэхэ мађаһыынтан наһаа минньигэс, сип-сибиэһэй дьаабылыка ылыа. Сѳп дуо? Маны, каканы бырађыахха,-диэбитэ Ылдьаана.
-һуох, быйађыма, бу ийээ киэнэ. Һотойу кэллэнэ һиэм,-диэн баран Муочуска дьаабылыкатын ѳссѳ ыга тутан, түѳһүгэр ыксары хам кууспута.
Ылдьаана кыыһы кѳтѳђѳн ылан түһэђэр олордубута, сып-сымнађас ньирэй баттађын аргыый имэрийэ-имэрийэ:
-Ии, ођом сыыһа, оннук буолумна. Ийэӊ барахсан этэӊӊэ буолан сотору кэлиэ ођотугар. Муочускађа кып-кыра ньээнньэ ађалыа,-диэн баран оройуттан сыллаан ылбыта.
-Ньээнньэ кып-кыйа буойуо дии, мин киниэхэ бу йабакаттан бэссиэм,- диэн баран тоотоллон олорон Муочуска быыкаайык тарбахтарынан дьаабылыкатын салапааныгар тѳгүрүччү суулаан кэбиспитэ.
Ылдьаана эмиэ да күлүѳх курдук буолан иһэн кыыс боччумурбут, дуоспуруннаммыт сирэйин кѳрѳн тохтоон хаалбыта. Онтон истиэнэђэ ыйаммыт чаһыны кѳрбүтэ номнуо алтаны ааспыт этэ.
-Оо, Муочускаа, чааспыт ырааппыт, сотору дьиэлиэхпит. Эбээ ођотугар сакалаат, кэмпиэт сиэтиэ. Миигин кытта барсыаӊ дии. Дьиэбитигэр эһээ Киэсэ баар, кини дьэ эйиигин кытта оонньуо да оонньуо. Эн курдук дьону кытта элбэхтик алтыһар. Биһиэхэ элбэх бађайы оонньуур баар. Кѳр уонна ађыйах хонук эбээни, эһээни кытта утуйдаххына ийэӊ кэлиэ,-диэбитэ.
-һѳп,-диэн баран кыра киһи Ылдьаана сирэйин чинчилиирдии оттомноохтук кѳрбүтэ. Онтон:
-Эбээ, иик кэллэ,-диэбитэ.
-Уу, чахчы дађаны, бу эбэӊ олох түѳһэйээри гыммыт. Күнүскүттэн ођону ол сиргэ сырытыннарар суох,-диэн мѳђүттэ-мѳђүттэ кыыһын сиэппитинэн кулууп туалетыгар барбыттара. Син этэӊӊэ «дьыалаларын оӊорон», чэпчээбит дьон быһыытнан үѳрэ-кѳтѳ вахталарыгар тѳннѳн кэлбиттэрэ.Кулуупка бүгүн туох да буолбат күнэ буолан, дьон ађыйах этэ. Бары улаханнык ођо баарын аахайбакка дорооболоһон, ким эрэ баарын-суођун ыйыта-ыйыта курдат ааһаллара. Арай дириэктэрдэрэ Светлана Кирилловна киэһэ дьиэтигэр бараары күлүүс биэрэ туран, Муочусканы соһуйбут курдук ѳйдѳѳн кѳрѳн:
-Уой, бу Маша кыыһа номнуо бачча буола ођуста дуо?-дуо диэн ыйытан Ылдьаананы ѳмүрдэн кэбиспитэ.

• Ээ, суох, бу балтым ођото, тастыӊ балтым,-диэн ѳйүгэр туох кѳтѳн түспүтүн эппиэттии охсубута.
  -Ханнык

  балтыӊ, уу чукучук, илиитигэр тугу тутан олороруй бу? Миэхэ бэрсиий?-дии-дии Светлана Кирилловна күлэн ымманыйбыта.
  -һуох, бу мин йабакам, ийээ йабаката, биэбэппин,-диэн баран Муочукка сүр үлүгэрдик сүүһүн аннынан сүргүччү кѳрѳн баран, түӊнэри хайыһан кэбиспитэ.
  -Айабыын, чэ бэрсимэ эбээђэ, кака ньээньэ эбиккин,-диэн баран дьахтар күлэн лаһыгыраппыта.
  -Ким ођото диэтиӊ, Ульяна?-диэн дьахтар хос ыйыппыта.
  -Ээ, оттон Таанньа диэн балтым, тѳрүү киирдэ. Онон бу ађыйах хонукка ођоһут буола сылдьабын,-диэн Ылдьаана сымыйалаабытыттан сирэйэ кытар гыммыта, онтун кистээри олуонатык түӊнэри хайыспыта.
  -Мин Таанньа ото буобатахпын, мин Үүйэ отобун!-диэн Муочукка эмискэ хатаннык чађаара түспүтэ.
  Светлана Кирилловна ѳйдѳѳбѳтѳхтүү хааһын түрдэһиннэрбитэ.
  -Ким-ким ођотобун диирий?
  -Ээ ол Таанньаны этэр, Үүйэ диэн. Таптаан оннук ааттыыбыт?- Ылдьаана ѳрүсүһэ былаастаан эппиэттии охсубута.
  -Чэ, бээ, барыахха. Улаханнык тугу да ѳйдѳѳбѳтүм буоллар. Ким-ким ођотун илдьэ сылдьарыӊ буолла? Уоран ылбатыӊ ини,-диэн ымах гынан баран дириэктэрэ сѳбүлээбэтэхтии туттан, Муочукканы ѳссѳ тѳгүл тонолуппакка сыныйан кѳрбүтэ. Онтон тахсан иһэн:
  -Туора дьон ођотун уонна манна общественнай сиргэ соһор табыллыбат, кѳӊүллэммэт дађаны. Сарсын ађалбаккын,-диэбитэ.
  Кубулђат майгылаах хотуна тахсаатын кытта, Ылдьаана кѳхсѳ кэӊии түспүтэ. Муочускатын ыга кууспута уонна:
  -Чээн, эн биһиги сымыйаны-кырдьыгы кэпсээн тутулла сыстыбыт дии. Бээ, бара охсуохха. Харабыл Уйбаан билигин кэлиэ. Эһээ биһигини кэтэстэ буолуо,-диэн баран кыыһын таӊыннаран барбыта.
  Аатын ааттатыа эрэ кэрэх, харабыл Уйбаан кулууп аанын тыастаахтык лабырђатан киирэн кэлбитэ. Аны Уйбаан киһини онон-манан үтүѳ диэн, эрдэттэн суос бэринэн:
  -Бу уол тођо хойутууруй? Чаас аӊара буолан эрэр. Салааскабын ађаллыӊ дуо? Уларсан баран тѳнүннэрэр диэни билбэт дьоӊӊут,- дии-дии Ылдьаана кыыһын кѳтѳхпүтүнэн тахсар ааны былдьаспыта.
  -Хайыа, Ылдьаана, туох буоллуӊ бу? Салааскађын ађалан-ађалан. Биэс эрэ мүнүүтэ хойутаатым дии,-диэн баран Уйбаан ѳйдѳѳбѳтѳхтүү бастаан бэйэтин, онтон вахта чаһытын ѳӊѳйѳн кѳрбүтэ.
  Ылдьаана кини саӊатын истэр бокуойа суох номнуо таһырдьаны булбута. Аллара кирилиэс анныгар Уйбаан уурбут салааскатын сулбу тардан ылан кыыһын олордубута. Муочуска илиитигэр кэм да ийэтэ биэрбит дьаабылыкатын бобуччу тута сылдьара.
  -Чэ Муочуска, дьиэлээтибит. Хата эбэӊ эн кэлэргин билбит курдук бүгүн күннээххэ бу салаасканан кыыран, маны ирдэһэн тађыста,-диэн баран ођотун соспутунан сырдык уоттаах уулуссађа киирбитэ уонна дьиэтин диэки аргыый ађай кыыкырдата

  турбута.

Уута баран роддомӊа киирбит киэһэтигэр Үүйэ этэӊӊэ быыһанан, иккис кыыһа күн сирин кѳрбүтэ. Тѳрѳѳн баран дьахтар палататыгар илдьибиттэрин кэннэ кыбыс-кытаанахтык утуйан хаалбыт этэ. Арай сарсыарда эрдэ сиэстэрэ кыыс уһугуннарбытыгар олус соһуйбута. Бэђэһээ буолбут түгэннэрин кырдьыгын да, сымыйатын да кыайан араарбатађа. Арай саӊарыах буолбута күѳмэйэ кыбыс-кытаанађынан уот аһыс гыммыта, оронуттан тураары гыммыта тѳбѳтѳ дьалкыһыйан ыађастаах уу курдук этэ. «Оо дьэ, бачча ыксалга тымныйбыппын дуу, хайдах» диэн баран тѳттѳрү сыппыта.
Сотору кэминэн кыыһын ађалбыттара. Үүйэ туох баар күүһүн мунньунан ођотун ылбыта. Арай кѳрбүтэ, бүтүннүү күп-күѳх киһи түрдэстэн баран айађын аппаӊната сытара.
-Уой, бу ођом тођо күѳђүй? Бэђэһээттэн маннык дуо?-диэн прививка оӊороору сылдьар сиэстэрэттэн ыйыппыта.-Оттон моонньуттан икки тѳгүл эриллиилээх дии ођоӊ, ааһыа, куттанамыма. Кыыһыӊ туруга үчүгэй,-диэбитэ. Онтон Үүйэ кѳлѳһүнэ сарт түспүт саппађырбыт дьүһүнүн кѳрѳн:
-Бээ эрэ, хайдаххыный, хата, бэйэӊ?-диэбитэ.
-Ким билэр, ыалдьыбыппын быһыылаах дии, ангинам бэргээбит уонна тѳбѳм ыалдьар,-диэн баран кыыһын эмтэрэн барбыта.
Сиэстэрэ кыыс ону истэн баран саӊата суох тахсан барбыта, онтон сотору буолаат градусник тутан киирбитэ.
-Мэ эрэ, температурађын мээрэйдэн, быраас Анна Петровна кэллэ. Билигин тута эйиэхэ киириэ, -диэбитэ.
Үүйэ кыыһын кѳтѳђѳн олорон эрэ саӊата суох градуснигы ылан хоннођун анныгар уктубута. Үүтэ киирэ илик этэ. Кыыһа кураанах эмиийин соппойон эмэн ыӊырђыыра. Күѳмэйин ким эрэ быһађынан хайа соппут курдук уотунан салаамахтыыра. Илиитинэн тутан, имэрийэн кѳрбүтэ дэлби испит этэ.
Сотору дорооболоһо-дорооболоһо ачыкытын ѳрѳ анньынан быраас киирэн кэлбитэ. Дуоспуруннаахтык туттан Үүйэ утары олорунан кэбиспитэ:
-Хайа, турукпут хайдађый? Ыалдьыбыт курдук диэтилэр дии эйиигин,-диэбитэ.
-Оннук быһыылаах. Тымныйбыппын. Бэђэһээ дьоммор тахсарбар атађым дэлби тоӊмута,-диэн баран буруйдаах киһи быһыытынан умса кѳрѳн кэбиспитэ.
-Ол иһин, градусниккын биэр эрэ,-диэбитэ Анна Петровна.
Үүйэ хоннођун анныттан градуснигын хостоон бырааска биэрбитэ.
-Температурабыт тахсыбыт ађай, 40-ӊӊа чугаһаабыт. Дьэ уһуур буоллахпыт оччођо. Иһиллээн кѳрүѳххэ эрэ. Ньээньэбитин манна сытыарыахха,-диэн баран кыыһын сэрэнэн ылан пеленальнай остуолга сытыарбыта. Онтон иилинэ сылдьар тонометрын ылан Үүйэни саӊата суох иһиллээн барбыта.
-Пахай, дьэ букатын да терапияђа кѳһѳр эбиппит. Тыӊађын улаханнык тымныппыккын. Олох хап-хардырђас. Эбиэт диэки санитарка Паша иккис этээскэ кѳһѳрүѳ, турума

олох, сыт,-диэн баран Анна Петровна бэрт ыксаабыт сирэйдээх палататтан тахсан барбыта.
Быраас тахсаатын кытта Үүйэ охсуллубут от курдук ураты куһађан турукка киирбитэ. Эмиэ да ыалдьыбытыттан олус хомойбута, саӊа тѳрѳѳбүт кыыһын уонна Муочускатын санаан харађын уута кэлбитин бэйэтэ да билбэккэ хаалбыта. «Наар аанньа буолан, Ылдьаанађа хайдах этэбин» диэн аны улахан толкуйга түспүтэ.
Маннык сыттађына санитарка кыыс «дьонун ас ађаллылар» диэн баран толору пакеты ађалан тумба үрдүгэр ууран кэбиспитэ. Онтон:
-Бу саламааккын сылаастыы сиир үһүгүн, ийэӊ инньэ диэтэ,-диэн баран хаппахтаах кыра иһити хостоон таһаарбыта.
-Ийэм даа…-диэн ѳйдѳѳбѳтѳхтүү дьахтар сэниэтэ суох хос ыйыппыта. Ол эрээри ханнык «ийэтэ» буоларын тута ѳйдѳѳн күлүгүрбүт сирэйэ сырдык мичээр аргыстаммыта. Ардыгар олоххо хаан-уруу дьоӊӊунаађар олох билбэт, туора дьонуӊ ордук чугас, эйиэхэ ыарахан кэмӊэр дурда-хахха буолалларын билэн үѳһэ тыыммыта.

Үүйэ бу курдук улаханнык тымныйан, сэбиргэхтэтэн, ый курдук сытан эмтэнэн, балыыһаттан тахсар күнэ үүммүтэ. Эттэххэ кылгас курдук эрээри, тустаахха олус уһун кэм. Хата, Ылдьааналаах Муочускатын туох да иэӊэ-дьаӊа суох кѳрѳн абыраабыттара. Дьахтар хас күн аайы ѳрүһүлтэ буолбут дьонугар олус махтанар этэ. Кыра кыыһын да ођо балыыһатыгар киллэрбиттэрин, Ылдьаана Киэсэтинэн солбуйса сылдьан сотору-сотору баран билсэн-кѳрсѳн кэлэллэрэ. Иккитэ хаста, бэл, эдьиийэ Дуунньа кэлэн ас, таӊас ађалан барбыта. Ођото-уруута суох арыгыһыт кэргэннээх эдьиийин син иннин-кэннин билэр буолан, ѳйдѳѳн, тута бырастыы гыммыта.
Үүйэ балыыһа түѳрт муннугун кэтээн сытан арааһы эргитэ санаан, олођун барытын ырытан кѳрбүтэ. Бу олоххо туох барыта бэйэ-бэйэтиттэн ситимнэнэн, тѳрүѳттэнэн иһэригэр, туох да мээнэ буолбатыгар бигэ итэђэйбитэ. Баар кыһалђађар дьону буруйдаабакка, туохха барытыгар үтүѳнү санаан олордоххо, хайа да бэйэлээх ыарахан түгэӊӊэ быыс-хайађас кѳстѳрүн бэйэтин тус холобурунан билбитин ѳйдѳѳбүтэ.
Эбиэт кэннэ икки чааска тахсар буолан таӊаһын-сабын, сээкэйин хомунан бүппүтэ. Ылдьаана Киэсэтинээн лоп курдук эппит бириэмэтигэр кэлбит буолуохтаахтар. «Кыргыттарбын, чыычаахтарбын бүгүн кѳрѳбүн. Аата үчүгэйин» диэн саныы-саныы бииргэ сыппыт дьахталларын кытта быраһаайдаһан, балыыһа бары үлэһиттэригэр махтанан баран аллараа этээскэ түспүтэ. Санитарка кыыс сонун уонна соппуоскатын биэрбитин кэтэ олорон дьоно суохтарын муодарђыы санаабыта.«Чэ, туохха эрэ тардылыннахтара, бээ, тахсан хата салгынна сии түһүѳххэ» диэн баран тахсар ааӊӊа кэлбитэ. Арай аанын бу арыйыах курдук буолан

истэђинэ эмискэ аана бэйэтэ тэлэллэ түспүтэ. Ыы муннугар кэргэнэ - Дьуона таптыыр кыһыл роза дьѳрбѳтүн туппутунан бу турара. Хайдах эрэ кинини эрэ кѳрүѳм диэбэтэх буолан, Үүйэ соһуйан хатаннык часкыйаат кэннинэн чинэрийбитэ.
-Ийээ-ийээ, папа кэййээ. Миэхэ бу йабака аалбыт, кѳѳй,-диэн баран илиитигэр кыһыл дьаабылыка тутуурдаах ађатын кэнниттэн диэбитинэн Муочуската былтас гыммыта. Ийэтэ соһуйбут сирэйин кѳрѳн:
-Мин маны һиэбэппин ээ, ньээньэбин, эйин уонн папабын кытта һиэм, һѳп,-диэн баран кыбыла-кыбылла киирэн ийэтин атађыттан кууһа түспүтэ.
Үүйэ туох диэн билбэккэ, кэргэнин утары көрөн, чочумча таалан турбута. Тѳбѳтүгэр араас санаа барыта киирбитэ. Ол эрээри тутан турар суумкатын сиргэ уураат, тѳӊкѳйѳн кыыһын иэдэһиттэн сырылаччы сыллаан ылбыта. Муочуската ийэтин моонньуттан ыга да ыга кууспута уонна олус дьолломмут кѳрүӊнээх «ийээ, бу йабаканы ыл, чээ йабака» диэн баран сип-сибиэһэй, дыргыл сыттаах кып-кыһыл дьаабылыканы утары ууммута.