Саҥарбат Баһылай сааһын тухары – суоппар, Дьэргэстэй Мэхээлэ – булчут, доҕордуулар. Ааттаах атастара Тобук Уйбаан – хачыгаар, кэлин пенсияҕа тахсан баран икки илиитин тыраахтар тиһилигэр мэлиттэрэн суохтар. Киһи көрөр, тыыннаах хаалбытыгар таҥараҕа махтал. Ол муҥнаах тохсунньу томороон тымныытыгар оройуон киинигэр инбэлиитин бигэргэттэрэ киирэ сылдьан «таҥаралаан» хаалар. Быраастарбыт да бааллар “ол илиилэрэ, атахтара төрдүттэн суох киһиэхэ хайдах иккиһин атах, илии үүммүтэ буолуой?” диэн бэрэбиэркэ үөһэ бэрэбиэркэ…

Дьэ, онон Саҥарбат саҥа УАЗ массыынанан суһал үлүгэрдик хомунан, Дьэргэстэйдиин отут көстөөх оройуон киинигэр уруулларын иитин эрийэ туталлар. Төһө да аҕыйах саҥалааҕын иһин Баһылай бу дойдуну бэркэ билэр. Онон тыа киһитэ Мэхээлэни сүбэлээн, киэһэлик, туман-имэн туруору турдаҕына оройуон киинин булан балыыһаттан сурук, көҥүл ылан, билэр оҕолорунан сирдэтэн, өлүгү харайар морга тэбинэллэр. Хас да өлүктэн биир кыраларын, онно баар үлэһиттэн ыйытан, ыйдаран, туоһулатан баран, эргэтик орон сабыытынан борук-сорукка бөрөөн-тараан, бокуонньугу суулуу тутаат онон-манан быалаан-туһахтаан массыына кэлин олбоҕун диэки сытыаран, аара үссэнэ түһээт төрөөбүт түөлбэлэрин диэки гаастарын үктээн кэбиһэллэр. Уонтан тахса көһү айаннаабыттарын кэннэ, саҥа тутуллубут аныгылыы тимир бөтүөн муоста чугаһыгар массыыналара кыра-кыралаан «сөтөллөн», моһуоктаан баран турунан кэбиһэр.

– Ыл, нохоо, кэлин диэки көтөхтөрөр баара буолуо. Көрдөө эрэ, Мэхээс, – диэтэ Баһылай. Төһө да алта уона буоллар, «нохоонон» сылдьар эрдьигэн. Өлүк сытар өттүн сүргэйэн, ону-маны көрүөлээтэ. Ол сылдьан хараҕын кырыытынан кылаттаҕына бокуонньук үп-үрүҥ, мап-маҥан илиитэ таска тахсан сытар. Ону киһитигэр этэн көрбүтүн «бокуонньугу ытыктыыр баҕайыта» диэх курдук аҕыйах тылынан сабыта саҥаран тохтотор.

Ити курдук тура түһээт эмиэ муостаҕа чугаһыыллар. Массыына бөтө-бөтө дьигиҥнээн баран, эмиэ тохтуур.

– Нохоо, кэлин диэки таҥас тирээпкэ… – диэн сорудах кэлэр. Мэхээс тыл аҥарыттан киһитэ этэрин өйдүүр үгэһинэн, эмиэ бокуонньук сытар туһунан харбыаланар. Ол сылдьан банаар уотугар көрдөҕүнэ, били «киһилэрэ» мап-маҥан түөһүттэн аҥар эмиийэ көстөн, куп-кугас кылгас баттахтара бураллан, кыҥнары туттан, туус маҥан сирэй буолар. Киһибит соһуйан-өмүрэн үрүҥ лиис тастаах банаарын мүччү тутан кэбиһэр. Саҥарбакка ону тыллыыр. Суоппар бу сырыыга олбоҕуттан оронор, Мэхээһин тылын илэ итэҕэйэр. Таска тахсаннар уот оттоллор, уокка ас кээһэллэр. Суол дьонноро айылҕаларыттан аҕыйах тылынан алы гынан алҕастарын көннөрүнэн

көрдөһөллөр. Уот кугас баттахтаах, саас ортолоох нуучча дьахтара бокуонньук буолан соһутар да, өмүрдэр да.

Тимир көлөлөрүн төттөрү эргитэн, оройуон киинигэр ойуталлар. Оҕо саастарынааҕы бииргэ оонньообут истиҥ доҕордорун көмүс уҥуоҕун ыла, салгын истигэн чаачарын тимиччи үктээтилэр. Киһи дьиктиргиэҕэ мантан ыла массыына бөтөн ылбатаҕа.

Боруон Силип.

Өймөкөөн

tuymaada 27 июля, 2026