1 чааһа

Көмүс күһүн бүтэһик күннэрэ турбуттара. Сир дойду үрүҥ хаарынан бүрүллүбүтэ. Уйбаан аргыый аҕай табааҕын тарда-тарда дьиэтин диэки хааман истэ. Таһыгар оҕолоро сүүрэ сылдьаллар. Алталаах Сиимэ уонна биэстээх Настя ыраас хаар устун сүүрсэллэр. Эмискэ иннилэригэр УАЗик массыына тохтоото. Массыынаттан биир эр киһи өҥөйөөт:

• Оо, Уйбаан , дорообо - дии түстэ
  Уйбаан төбөтүн көтөҕөөт, доҕорун сирэйин көрөн баран:
• Хайа, Юрка туох сонун - диэтэ
• Сонун суох доҕоор. Арай баары Москваттан сакаастаабыт саҥа икки уостаах саам кэлбитэ. Бүгүн боруобалыы барабыт дуо. Сыырдаах күөл диэки хаас толору үһү баран ытабыт дуо?
• Хомойуох иһин акаастыырга тиийэбин. Кэргэним бүгүн дьуһуурустубатын күнэ. Оҕолору хаалларар киһим суох.
• Чэ, буоллун оччоҕо. Гришканы кытта барыам. Сарсын кэллэхпинэ билсиэм. Төһө бултаабыппытын кэпсиэм - диэт Юрка массыынатыгар киирээт, айанныы турда.
  Юрка , эбэтэр Юрий Степанович - Уйбаан саамай чугас доҕоро. Иккиэн оҕо саастара бииргэ ааспыта. Оскуолаҕа эмиэ арахсыспат доҕордуу этилэр. Юрий Степанович икки сыллааҕыта быыбарга кыайан, билигин бу куорат аҕа баһылыга. Ол да буоллар оҕо сааһын доҕорун умнубат. Уйбааны кытта иккиэн сааһын бииргэ кустууллар, балыктыыллар. Дьиэ кэргэнинэн доҕордоһоллор.
  Уйбаан буолла доҕорун курдук бэлиитикэҕэ барбатаҕа. Оскуоланы бүтэрээт, аармыйаҕа сулууспалаан баран сонно собуокка үлэлээн саҕалаабыта. Үлэлии сылдьан Лида диэн технолог кыыһы кытта билсэн, сүрэхтэринэн таптаһан, ыал буолбуттара. Биир сылынан маҥнайгы оҕолоро, уоллара Сиимэ төрөөбүтэ. Нөҥүө сылыгар кыыстара Настя күн сирин көрбүтэ. Билигин Лида эмиэ хат буола сылдьар. Срога кыра буолан , үлэтигэр сылдьар.
  Уйбаан дьиэтигэр тиийээт, киэһээҥҥи аһылыгынан дьарыктанна. Лида номнуо үлэтигэр барбыт эбит. Сиимэлээх Настя иккиэн тэлэбиисэргэ мультик көрө олороллор.
  Чаас курдугунан, Уйбаан киэһээҥҥи аһылыгы буһаран бүтээт, оҕолорун аһатта. Ол кэннэ иһити сууйан баран, кыратык иллэҥсийэ түһээт, дьыбааҥҥа олороот интэриниэти хаһа олордо. Эмискэ кэргэнэ эрийдэ.
• Алло, Лида, туохха ?
• Һуу, хата тыыннаах эбиккин - диэн Лида долгуйбут куолаһынан эттэ
• Туох буоллуҥ?
• Мэр суох буолбут үһү, солбуйааччытын кытта…
• Юрка дуо
• Кини….
• Эс, мин кинини чаас анараа өттүгэр эрэ көрсүбүтүм дии… Тугу эрэ сыыһаҕын быһылаах
• Кырдьык. Хааска айаннаан иһэн ууга түспүттэр. Массыыналарын муус уйбатах…
• Аньыы… Юрка дьиҥэ муус уйбатын билэр буолуохтаах буолла, хайаан онно киирбитэ буолла… Көрсөрүм саҕана өссө хааска бардыбыт диэбитин аккаастаабытым. Арай барсыбытым эбитэ буоллар….
• Ол иһин эрийэбин… - диэт Лида арахсан хаалла. Уйбаан

  буолла тылыттан матан саҥарбакка олордо.
  Нөҥүө күнүгэр, күөлтэн өлүктэри хостоон, куоракка аҕалбыттара. Үс хонукка траур биллэриллибитэ. Дьон , Юрий Степанович оннугар ким аҕа баһылык буоларын быһаараллара.

2 чааһа

Юрий Степановичы көмпүттэрин кэннэ, куоракка сурах тарҕаммыта “Мэр оннугар сыантыртан киһини ыытар үһүлэр” дииллэрэ. Ол сурахтара кырдьык эбит. Нэдиэлэ курдугунан, сыантыртан , саҥа куорат аҕа баһылыга кэлбитэ. Администрация дьиэтин таһыгар, хап-хара Майбах кэлэн тохтообута. Массыынаттан буолла , мааны көстүүмнээх, эдэрчи көрүҥнээх, төбөтүн оройугар тараҕайданан эрэр эр киһи түспүтэ. Эр киһи тулатын көрүнээт, түргэн үлүгэрдик администрацияҕа киирэн хаалла.
Киэһэ саҥа тойон дьону кытта билсэ таарыйа мунньах тэрийбитэ. Уйбаан мунньахха эмиэ барбыта. Саҥа аҕа баһылык этиллибит бириэмэтигэр мунньаҕын саҕалаабыта.

• Үтүө киэһэнэн. Мин аатым Антон Аркадьевич Разумовский диэн. Эһиэхэ бу саҥа аҕа баһылыгынан ананан кэллим. Сааһым 26 буолла. Икки үрдүк үөрэхтээхпин. Бу иннинэ биир тутуу хампаанньатын салайбытым, ол иһин салайарга уопуттаахпын. Чэ салҕыы бииргэ үлэлииргэ эрэниэххэйиҥ. Ыйытыы баар ду? - диэн баһылык ыйытта
• Хайаан бу дьоҥҥо быыбардапппакка эйиигин ыыттылар? - диэн саала ортотуттан биир киһи ыйытта
• Ону бэйэм да билбэппин… Ыйытыы өссө баар ду?
• Эн хантан кииннээх кимтэн төрүөттээх оҕоҕунуй ? - диэн биир кырдьаҕас эмээхсин ыйытта
• Мин Москва куоракка төрөөбүтүм. Төрөппүттэрбэр үһүс оҕобун. Мин иннибинэ төрөппүттэрим өссө икки уоллаахтар. Аҕам Аркадий Герасимович милииссийэ начаалынньыга, ийэм Людмила Тимофеевна бухгалтер улахан хампаанньаҕа. Өссө ыйытыы баар дуо
  Ким да эппиэттээбэтэҕэр саҥа аҕа баһылык мунньаҕын түмүктээбитэ. Дьон тарҕаһан барда. Уйбаан иһигэр “Соччо элбэҕи саҥа тойоммут оҥорууһу суох” дии санаата.

---

Нөҥүө күнүгэр Уйбаан уруккутун курдук, собуотугар үлэлии тиийбитэ. Эмискэ киирэр ааҥҥа начаалынньыга көрсө түстэ

• Уйбаан , кэллиҥ дуо, эйиэхэ куһаҕан сонун баар…
• Серафимыч, тугу этэҕин?
• Разумовскай собуот үлэһиттэрин ууратыҥ диэн бирикээс биэрбит ол иһин эйиигин уураттым.
• Эс, хайдах буоллугут. Мин бу собуокка 16 сылы быһа үлэлээн кэллим. Ол ханнык эрэ Разумовскай эппитинэн сылдьыам суоҕа
• Оччоҕо, Сиидэрэп , Антон Аркадьевичка бэйэтигэр баран айдаар. Миигин кытта этиһимэ!
• Оччоҕуна, барыам - диэт Уйбаан эргийээт администрация диэки хаама турда.
  Администрацияҕа тиийээт, ааны тоҥсуйбакка даҕаны, аҕа баһылык кабинетыгар киирэн кэллэ. Антон Аркадьевич кинини көрөөт:
• Туохха кэллиҥ ? - диэн ыйытта
• Эн хайаан собуот үлэһиттэрин уураттыҥ. Соҕотох мин ол собуокка 16 сыл үлэлээн кэллим, сорох дьон үйэлэрин тухары онно үлэлииллэр
• Тоҕо диэтэр, собуокка арыгылыы-арыгылыы сүтэр үлэһиттэр наадалара суох. Сыантыртан саҥа үлэһиттэр кэлиэхтэрэ. Эһиги аны наадаҕыт суох, атын сиргэ үлэ көрдөөҥ
• Эн оннук ууратан кэбиһэргэ быраабыҥ суох! - диэн Уйбаан кытаанах куолаһынан эттэ
• Миэхэ куоласкын үрдэтимэ эрэ. Итинник буоллаххына эйиигин ханнык да үлэҕэ ылыа суохтара. Мин ону баҕас быһаарар буолуом
• Быһааран көр. Мин курдук үлэһиттэр ханнык баҕарар тэрилтэҕэ наадалар - диэт Уйбаан сиргэ силлээт тахсан барда.

3 чааһа

Уйбаан администрацияттан тахсаат сонно дьиэтигэр барда. Кэргэнэ Лида , эрэ эрдэ кэлбитигэр соһуйда:

• Хайа, хайаан эрдэ кэллиҥ?
• Үлэбиттэн уураттылар….
• Па, да… Оччоҕо хайдах буолабыт
• Куттаныма, доҕоор, эн балаһыанньаҕар долгуйарыҥ сатаммат. Сарсын үлэ көрдөнө барыам.
• Чэ, була сатаар ду?
• Куттаныма, дьиэ кэргэммит аччык сырытыннарыам суоҕа. Барыта үчүгэй буолуо, баайдык тоттук олоруохпут - диэт Уйбаан ойоҕун кууһан ылла

---

Ол кэмҥэ, куоракка сыантыртан саҥа аҕа баһылык дьиэ кэргэнэ көһөн кэлбитэ. Антон Аркадьевич дьонун көрсүбүтэ. Кэргэнигэр массыынаттан тахсарга көмөлөстө. Кэргэнэ Зоя 25 саастаах эдэр дьахтар эбит. Ийэлэрин кэнниттэн икки алталаах игирэ уолаттар массыынаттан таҕыстылар. Антон Аркадьевич уолаттарын иккиэннэрин кууһан ылаат, кэргэнин көрөн баран:

• УЗИга түспүтүҥ дуо? - диэн ыйытта
• Түһэн. Уол буолуо диэбитэ быраас. Ол иһин үһүстээн аҕа буоларга бэлэмнэн.
• Чэ, дьиэбитигэр киириэххэ. Бэйэбит дьиэбит тутуллуоҕар диэри бу дьиэҕэ олоробут - диэт Антон Аркадьевич массыынаттан дьонун малын хостоот, дьиэҕэ киллэрдэ. Зоя сонно төлөпүөнүн хостоот, олорор дьиэтин таһыгар хаартыскаҕа түстэ. Ону барытын Уйбаан бэйэтин дьиэтиттэн көрө олорбута. Тоҕо диэтэр, саҥа баһылык бэйэтин туспа дьиэтэ тутуллуор диэри, Уйбааннаах тастарыгар икки сыллааҕыта тутуллубут дьиэҕэ олороро. Антон Аркадьевич уолаттара, Сергей уонна Антон аҕаларын курдук салайарга дьоҕурдаах буоланнар, оҕолору кытта оонньуулларыгар куруутун хамандыыр буолаллар.
  Ити кэннэ ый курдук ааспыта. Зоялаах Лида , арахсыспат дьүөгэлии буолбуттара. Уйбаан сол курдук үлэни булбакка сылдьара. Ол оннугар кыратык иһэр буолан барда. Дьиэтигэр сороҕор холуочук төннөөччү. Антон Аркадьевич буолла, үлэтинэн элбэх командировкаҕа сылдьар буолан, дьиэтигэр сороҕор эрэ баар буолар. Икки ыал оҕолоро эмиэ доҕордуу буолбуттара. Куруутун бииргэ төрдүөн оонньууллар. Ол да буоллар ыал аҕалара бэйэ-бэйэлэрин өстөөх курдук көрөллөрө. Антон Аркадьевич сибээстэринэн, Уйбааны ханнык да үлэҕэ ылбатынар диэн үлэлэһэрэ.

---

Биир үтүө күн, Зоя Лиданы кытта олохторун туһунан кэпсэтэ олорбуттара.

• Ээ, арба даҕаны, Лида, эн эмиэ хат буола сылдьаҕын да?
• Ыраатта, номнуо, алтыс ыйым…
• Миэнэ буолла төрдүһүм. Эн ким диэн оҕоҕун ааттыаххын баҕараҕын?
• Кыыс буоллаҕына Ира, уол буоллаҕына Алеша. Мин төрөппүттэрим инник ааттаах этилэр - диэн Лида хардарда
• Мин уолланабын , ол иһин Игорь диэн ааттыам. Антон инник ааттаах буоллун диэбитэ. Дьиҥэ мин аҕам аатынан ааттары гыммытым, Байбал диэн ону Антон сөбүлээбэтэҕэ.
• Мин эмиэ бастакы оҕобун, Сиимэбин Уйбаан баҕатынан Сиимэ диэн

  ааттабытым. Кыыспыт аатын эмиэ кини талбыта. Билигин баҕас бэйэм талар буолуом

• Лида, эн ити үһүс оҕоҕун төрөппүтүҥ кэннэ, өссө оҕолонор былааннааххын ду? Холобур мин бу үһүспүн төрөппүтүм кэннэ салҕыы оҕолонуом суоҕа. Антону кытта иккиэн инньэ диэн быһаарыммыппыт.
• Мин эмиэ тохтуурум буолуо. Эн баҕас салҕыы оҕолонуоҥ этэ буолла, 25 эрэ дии. Эбиитин Антон Аркадьевич улахан дуоһунастаах ол иһин баайдык олоруоххут. Мин киһим барахсан, үлэ булбакка арыгыһыт буолан эрэр быһылаах. Билигин мин эрэ хамнаспар олоробут… Төрөппүтүм кэннэ , дьэ хайдах салҕыы олорорбут биллибэт - диэт Лида өрө тыынна
  Ол олордохторуна эмискэ Сиимэ уол ыксаан аҕай сүүрэн кэлээт:
• Ийээ, түргэнник, итиннэ-итиннэ, бардыбыт!

4 чааһа

• Сиимэ, туох буолла? - диэн Лида уолуттан ыйытта. Сиимэ нэһиилэ тыын ылаат:
• Итиннэ, дьиэбит умайан эрэр , бардыбыт түргэнник! - диэтэ. Лида ону истээт сонно ойон тураат, дьиэтин диэки сүүрдэ. Халлааҥҥа хара буруо көстөн эрэрэ. Зоя кэнниттэн сүүрдэ. Лида ыксаан аҕай дьиэтигэр сүүрэн тиийдэ. Уот өрө тахсан эрэрэ.
• Уой, онтон балтыҥ ханнаный? - диэт Лида төттөрү таары сүүрэкэлээтэ.
• Тахсыбыта. Ол да буоллар итиннэ папа хаалбытта. Утуйа сытар этэ. Уонна кини табааҕыттан уот турбута - диэн Сиимэ эттэ.
  Лида Уйбааны таһаараары умайа турар дьиэҕэ киирээри гыммытыгар Зоя тохтотто
• Лида, оҕолоруҥ туһунан санаа… Арай суорума суолланнаххына оҕолоруҥ тулаайах хаалыахтара дии. Билигин баһаарынайдар кэлиэхтэрэ. Куттаныма…
  Зоя эппитин курдук баһаарынайдар түргэнник кэлбиттэрэ. Умайа турар дьиэни уунан ыстылар. Ол ыһа турдахтарына эмискэ аан аһыллан кэллэ уонна бүттүү хоруо буолбут сирэйдээх Уйбаан тахсан кэллэ. Лида сонно кэргэнигэр сүүрдэ.
  Умайа турар дьиэни икки чааһынан биирдэ бүттүү умуруорбуттара. Дьиэттэн туох да ордубатаҕа бүттүүтэ уокка былдьаммыта. Уйбааннаах Лида оҕолорун кытта турбутунан хаалан хаалбыттара.
  Зоя дьүөгэтин аһыммыта ахан. Кэргэнигэр:
• Лиданы дьиэ кэргэнин кытта бэйэбитигэр олордон эрэбит дуо? - диэн хаста да ыйыппыта ол да буоллар Антон Аркадьевич кытаанахтык
• Суох - диэбитэ.
  Бастакы нэдиэлэтигэр Лида дьиэ кэргэнин кытта аҕыйах харчылаахтарынан гостиницаҕа олорбуттара. Ол кэмҥэ буолла куорат саамай сыантырыгар аҕа баһылык Антон Аркадьевич саҥа үс этээстээх коттедж дьиэтэ үүнэн тахсыбыта. Улахан бэйэлээх дьиэ ыраахтан көстөрө. Онтон Антон Аркадьевич буолла дьиэ кэргэнин кытта кыра-кыралаан саҥа дьиэлэригэр малларын илдьэллэрэ.
  Ити кэннэ оруобуна икки нэдиэлэ ааспыта. Разумовскайдар саҥа дьиэлэригэр көспүттэрэ , малааһын тэрийбиттэрэ. Биирдэ Антон Аркадьевич аһыы олордоҕуна, Зоя таһыгар кэлээт:
• Антош, мин бу дьиэни күн ахсын хомуйарга наһаа сылайдым. Ханнык эмит үлэһити буолаҕын? Эбиитин сотору төрөтүөм дии. Ду оҕобут төрүү түһээт дьиэни хомуйан барыахтаах дуо?
• Зоя, сынньан. Үлэһити булуом. Оҕобут буолла төрөөтөҕүнэ эрэй уонна үлэ диэни билиэ суоҕа. Мин кинини атаахтаан иитиэм. Ити икки бастакыбын ииппэтэх буоламмын миигин аҕа дии санаабаттар. Эйиэхэ эрэ чугастар.
• Махтал, любимый. Оччоҕо мин сынньана бардым ди?
• Бар , чыычаах. Мин быһаарыам - диэт Антон Аркадьевич остуолтан тураат кабинетыгар баран хаалла. Кабинетыгар киирээт тирии кириэһилэтигэр олорон баран, үлэһити хантан буларын толкуйдаата. Ол уустук дьыала эбит. Ойоҕун хомотумаары сонно толкуйдаабакка эппит , аны

  үлэһити хантан булар. Эмискэ өйүгэр Уйбаан дьиэ кэргэнэ киирдэ. " Арай мин кинилэри үлэлииллэрин иһин дьиэбэр олортохпуна миэхэ даҕаны кинилэргэ даҕаны үчүгэй буолсу. Эбиитин Лида уонна Зоя дьүөгэлиилэр"… Антон Аркадьевич өр толкуйдаабакка, сонно кууркатын кэтээт таһырдьа ыстанна. Куорат устун массыынанан айаннаан, Уйбааннаах Лиданы хайа эрэ биир быраҕыллыбыт дьиэ таһыгар булбута. Уйбаан кинини көрөөт сөбүлээбэтэхтии :

• Туохха кэллиҥ ? - диэтэ
• Биир кэпсэтии баар. Эһиги дьиэҕэ наадыйаҕыт дуо?
• Ол дьиэни биэрээригин дуо?
• Мин эһиги бэйэбэр үлэһит курдук ылаарыбын. Ол оннугар итии дьиэҕэ , аска-таҥаска олоруоххут. Сөбүлэһэҕит дуо?
• Сөбүлэһэбит - диэн Лида Уйбаан туох эрэ диэри гыммытыгар этэн кэбистэ.

5 чааһа

Киэһэ Антон Аркадьевич Уйбааннаах Лиданы бэйэтин дьиэтигэр аҕалбыта. Уйбаан баай , сыаналаах миэбэллээх дьиэни көрөөт тылыттан маппыта. Антон кинилэргэ биир кыра хоһу биэрбитэ. Сиимэлээх Настя сылаас оруҥҥа сытаат сонно утуйан хаалбыттара. Лида буолла Зояны кытта куукунаҕа кэпсэтэллэрэ. Уйбаан саҥарбакка хоһугар олороро. Антон Аркадьевич буолла эрдэ турар буолан номнуо утуйбута.
Зоялаах Лида түүн буолуоҕар диэри кэпсэппиттэрэ. Чаһы хас буолбутун көрбөккө даҕаны утуйа барбыттара.
Нөҥүө күнүгэр Антон Аркадьевич үлэтигэр барыан иннинэ Лидалаах Уйбааҥҥа тугу үлэлиэхтээхтэрин кыратык кэпсии түстэ. Лида дьиэни хомуйуохтаах, Уйбаан буолла дьиэ кэтэҕэр саҥа тутуллан эрэр гарааһы туттааччыларга тутарга көмөлөһүөхтээх. Антон ол кэннэ үлэтигэр айаннаабыта. Уйбаан тутааччылары көрсөн баран, дьиэ кэтэҕэр барбыттара. Лида, чугастааҕы маҕаһыыҥҥа киэһээҥҥи аһылыгы буһарарыгар ас атыыласта барбыта. Күн ортото Зоя эмискэ иһэ ыалдьан барбыта. Төрөтөрө өссө икки ый баара. Бастаан аанньа аахайбатаҕа, онтон ыарыытын тулуйар кыаҕа бүппүтүгэр суһал көмөнү ыҥырбыта. Балыыһаҕа быраас “Выкидыш буолуон сөп ол иһин төрөттөххүнэ эрэ оҕоҥ тыыннаах хаалыа” диэбитэ. Зояны сонно операционнайга киллэрбиттэрэ. Быраастар оҕо олоҕун туһугар охсуһаллара. Антон Аркадьевич ойоҕо балыыһаҕа операционнайга киирбитин билээт сонно айаннаан кэлбитэ. Көрүдүөргэ төттөрү таары хаамыталаата. Икки чаас курдугунан эпэрээссийэ бүппүтэ. Хируурдар көмөлөрүнэн оҕо тыыннаах хаалбыта. Ол да буоллар ыарыһах оҕо төрөөбүтэ. Зояҕа да көрдөрбөккө сонно быраастар реанимацияҕа илдьэ барбыттара.
Антон Аркадьевич саҥа төрөөбүт уолун олоҕун иһин долгуйара. Ол да буоллар куттанарын таһыгар көрдөрбөтө.
Киэһэ Лидалаах Уйбаан аһылык саҕана Зоя суоҕун сонно бэлиэтии көрбүттэрэ.

• Зоя Павловна ханнаный? - диэн Уйбаан ыйыппыта.
• Балыыһаҕа. Төрөөбүтэ - диэн Антон Аркадьевич эттэ
• Эҕэрдэлиибин
• Айакка, бэйэҕит аһааҥ, аһыыр да санаам суох - диэт Антон Аркадьевич тураат баран хаалла.
  Лидалаах Уйбаан тугу да өйдөөбөтүлэр.
  Ити кэннэ 1 ый ааспыта. Аны Лида төрүүр кэмэ кэлбитэ. Зоя балыыһаттан тахсыбыта ол да буоллар төрөппүт оҕото өссө да реанимацияҕа сытара. Онтон сылтаан Антон Аркадьевич санаата түһэр сылдьар
  Биир киэһэ бары аһыы олордохторуна эмискэ Уйбааҥҥа эрийдилэр:
• Алло, кимий? - диэн ыйыппытыгар
• Сиидэрэп Иван Прокопьевич?
• Мин , туох нааданый?
• Эҕэрдэлиибин, кэргэҥҥит төрөөтө. Уол оҕо.
• Эчт үчүгэйин сотору тиийиэм - диэт Уйбаан төлөпүөнүн уураат:
• Лида уол оҕону төрөппүт үһү - диэн баран кууркатын кэтээт таһырдьа ыстанна.
  Антон Аркадьевич кинини көрө-көрө
• Дьоллоох да дьон. Доруобай уол оҕолоннохторо. Биһиэнэ хаһан тахсара буоллар - диэтэ
• Антош, хомойума. Оҕобут эбэһээт үтүөрүө. Уонна эн баҕартын курдук Игорь диэн сүрхтиэхпит. Көрөөр сотору реанимацияттан тахсыаҕа оччоҕо дьиэбитигэр ылыахпыт.
• Чэ көрүөхпүт.
  Нөҥүө күнүгэр күүтүүлээх оҕолоро реанимацияттан тахсыбытыгар Разумовскайдарга уолларын биэрбиттэрэ. Антон Аркадьевич бэйэтин маарынныыр сирэйдээх, кып-кыракый киһини илиитигэр ылаат, дьиэлэригэр тиийиэхтэригэр диэри ыыппатаҕа. Ити күнтэн ыла дьиэлэригэр икки кыра оҕо баар буолбута.

6 чааһа

Сиидэрэптэр Разумовскайдарга дьиэ кэргэннэрин аҥаара саҕа буолбуттара. Уйбаан Антон Аркадьевичы кытта син биир тылы булсан кэпсэтэр буолбуттара. Зоялаах Лида саҥа төрөөбүт оҕолорун көрүнэллэрэ. Былааннаабыттарын курдук, Зоя оҕотун Игорь, Лида буолла бэйэтин оҕотун Алеша диэн ааттаабыттара. Кэнники кэмҥэ, Антон Зояны кытта этиһэр буоллулар. Биирдэ, сарсыарда Уйбааннаах Лида эмиэ Разумовскайдар ыһыыларыттан уһуктан кэлбиттэрэ.

• Эмиэ этиһэн эрэллэр - диэт Уйбаан кулгааҕар сыттыгы тутаат салҕыы утуйа сатаата.
• Уйбаан, баран тохтот эрэ. Оҕолор куттаныахтара - диэн баран Лида эрин ойоҕоско үттэ
• Куттаныма , бэйэлэрэ уоскуйуохтара. Салҕыы утуйан ис.
• Аны иһити быраҕан эрэллэр быһылаах. Баран көр эрэ
• Тыый, илиэхэтин - диэт Уйбаан тураат аан диэки баран истэҕинэ эмискэ уу чумпу буолан хаалла.
• Эппитим дии уоскуйуохтара диэн - дии-дии Уйбаан орунугар кэлээт төттөрү сытынан кэбистэ.
• Арай бэйэ-бэйэлэрин өлөрсө кэбиспит буоллуннар
• Мээлэни саҥарыма утуй
• Мин баран көрөн кэлиэм - диэт Лида орунуттан тураат, баран хаалла. Аргыый аҕай кирилиэһинэн түһээт, бастакы этээскэ баар буола түстэ. Куукунаҕа киирбитэ , сиргэ иһит хомуос ыһылла сытар. Биир муннукка Зоя ытыы олорор эбит. Лида дьүөгэтигэр сүүрэн кэлээт:
• Хайа хайдах буоллугут? - диэтэ
• Ээ, суох. Кыратык этиһэн ыллыбыт
• Онтон Антон Аркадьевич ханна баарый?
• Массыынатыгар олороот айанныы турбута. Арааһа үлэтигэр барда быһылаах.
• Туохтан этистигит?
• Мээлэ кыраттан. Чэ мин хоспор бардым - диэт Зоя туран кэлээт , хоһун диэки бара турда.
  Күнүс, Зоя малын хомунаат Лидаҕа:
• Мин төрөппүттэрбэр бардым. Антон кэллэҕинэ ол туһунан эппэккин. Игори харайаар ду?
• Оҕоҕун хайаан илдьэ барбаккын?
• Антон сөбүлүө суоҕа… Икки улахммын илдьэ барабын
• Онтон Игори хайаан хааллараҕын.
• Лида, баһаалыста Игори бэйэҥ оҕоҥ курдук харай. Киэһэ Антон үлэтиттэн кэллэҕинэ бэйэтэ хараныа. Арааһа биһиги арахсаары гынныбыт быһылаах. Чэ үчүгэйдик олоруҥ - диэт Зоя малын туппутунан тахсан барда.
  Лида турбутунан хаалан хаалла. Эмискэ оҕолор ыытылларын истээт, сонно уоскута сүүрдэ.
  Киэһэ Антон Аркадьевич үлэтиттэн уордайбыт аҕай киһи кэлбитэ. Сонно дьиэтигэр киирэ түһээт :
• Баары дьахтар ханнаный? - дии түстэ
• Зоя ханна эрэ барбыта - диэн Лида эттэ
• Баран көрдүн. Онтон Игори илдьэ барбата дуо?
• Суох, итиннэ утуйа сытар хоһугар.
• Хата - диэт Антон сонун устаат уолун хоһугар барда. Уола утуйа сытарын көрөөт кыратык мичээрдээн ылла уонна аргыый аҕай күүһүттэн ууран ылла.
• Утуй, Игорёк, куттаныма. Папа таскар баар - диэт Антон Аркадьевич хостон аргыый аҕай тахсан барда.

7 чааһа

Нөҥүө күнүгэр Антон Аркадьевич үлэтигэр барбатаҕа. Уһукта түһээт, сонно таҥнан баран, кабинетыгар олорбута. Зояны кытта арахсара санаммыта ол иһин онуоха диэн наадалаах докумуоннары бэлэмниирэ. Докумуонтан бүтээт, Уйбааны ыҥырда

• Уйбаан, кэл эрэ кэпсэтии баар
• Туохха?
• Мин Зояны кытта арахсан эрэбин. Ол иһин аны эһиги миэхэ наадата суоххут. Дьиэттэн көһөргүтүгэр икки хонук биэрэбин.
• Ноо, биһиги барар сирбит суох. Өссө саҥа төрөөбүт оҕолоохпут. Саатар биир ый курдук олоробут дуо, харчы төлүөхпүт.
• Биир киһиттэн 10 тыһыынча
• Оччоҕо биһиги 50 тыһыынча төлүөхтээхпит дуо? Оннук харчым суох ээ
• Оччоҕо тахсыҥ
• Эйиигин итинник гыныа дии санаабатаам - диэт Уйбаан баран хаалла.
  Антон Аркадьевич буолла өрө тыынаат түннүк нөҥүө хатыҥнар үүнэн туралларын көрдө.
  Уйбаан хоһугар киирээт Лидаҕа эттэ:
• Лида, хомуй малбытын. Мантан көһөбүт
• Уйбаан, хайдах буоллуҥ. Наһаа үчүгэйдик олоробут дии, хайаан барабыт?
• Разумовскай бэйэтэ үүрэр. Наадата суох буолбут үһүбүт. Мин итинник сэнииллэрин сөбүлээбэппин. Бардыбыт мантан түргэн соҕустук.
  Лида өрө тыынаат малын хомунан барда. Сиимэлээх Настя тугу да өйдөөбөтүлэр. Чаас курдугунан малларын барытын хомунаат дьиэттэн тахсан бардылар.
  Антон Аркадьевич буолла дьиэ уу чумпу буолбутугар, утуйан иһэн, эмискэ оҕо ытаабытыгар уһуктан кэллэ. Аргыый аҕай хоско киирээт, оруҥҥа чугаһаан баран, илиитигэр оҕотун ылаат
• Игорь, аны иккиэн эрэ хааллыбыт. Ытаама ду, папа таскар баар - диэтэ. Оҕото истибит курдук уоскуйан хаалла.
• Маладьыас, папа оҕото буолсугун - дии-дии Антон уолун көтөҕө сылдьан хос устун хаамыталаата.
  Нөҥүө күнүгэр, Антон Аркадьевич суукка Зоялыын арахса барбыта. Суут уурааҕынан, икки улахан оҕолоро Зояҕа, Игорь буолла Антон Аркадьевичка хаалбыттара. Антон Аркадьевич онтон үөрбүтэ эрэ. Күнэ-ыйа оҕотуттан тахсар буолбута. Ханна баҕарар бардаҕына Игори бэйэтин кытта илдьэ сылдьар. Кыра оҕо ханна баарыай, аҕатын күүтэн баран олороро. Киэһэ утуйарыгар Антон эмиэ уолун кууһан баран утуйар.
  Ол кэмҥэ Лидалаах Уйбаан барар сирдэрэ суох буолан свалкаҕа бааллара. Онно хортуонтан кыракый шалаш курдугу туттубуттара. Сарсыарда ахсын Уйбаан куораттан тэйиэс сытар хонууга баран , чугастыы тыаттан мас түһэринэр. Итиннэ саҥа дьиэ туттарга санаммыта. Сиимэлээх Настя сороҕор кинини кытта барсан тутууга көмөлөһөллөр.

8 чааһа

Оруобуна биир ый ааспыта. Уйбаан мас түһэринэн бүтээт , дьиэтин тутан саҕалаабыта. Былаанынан икки ыйынан бүтүөхтээх. Тоҕо диэтэр икки ыйынан кыһын буолуо, тымныы кэлиэ. Оччоҕо тоҥон өлөллөр буолла. Уйбаан ону санаат өссө күүскэ үлэлиирэ.
Ол кэмҥэ Антон Аркадьевич уруккутун курдук олороро. Дьиэ үлэтин толороругар домработницаны үлэҕэ ылбыта. Ол да буоллар Игори бэйэтэ харайара. Атын киһиэхэ оҕотун биэрбэтэ. Куруутун бэйэтин кытта илдьэ сылдьар. Урукку кэргэнигэр уонна оҕолоругар харчы ыытар. Сороҕор эмискэ Уйбааннаах Лида туһунан санаан кэлэр. Ол да буоллар кинилэри төнүннэриэн соччо баҕарбат.
Биирдэ Антон бөҕү тоҕо свалкаҕа айаннаабыта. Уонна эмискэ Лиданы көрбүтэ.

• Лида, манна тугу гына сылдьаҕын - диэн Антон Аркадьевич ыйытта
  Лида соһуйан туох диирин булбата. Онтон кыратык толкуйдуу түһээт:
• Бөҕү тоҕо сылдьабын - диэтэ
• Онтон хайдах олороҕут. Уйбаан миэхэ уордайа сылдьар да?
• Суох уордайбат. Син олоробут. Эн арахсыбытын да Зоялыын
• Арахсан…. Игорьбын кытта иккиэйэхпит.
• Чэ, көрсүөххэ диэри - диэт Лида баран хаалла.
  Антон Аркадьевич эмиэ массыынатыгар олороот айанныы турда.
  Ити кэннэ Антон Аркадьевич Сиидэрэптэри көрсүбэтэҕэ. Букатын куоракка көстүбэт буолбуттара. Сороҕор эрэ Уйбаан килиэп атыыластан барааччы.
  Икки ый биллибэккэ ааспыта. Уйбаан ыксаан аҕай дьиэтин туттан бүппүтэ уонна дьиэ кэргэн саҥа дьиэҕэ көспүтэ. Сырдык, итии суоҕа. Ол иһин дьиэ итии буоллун диэн Уйбаан оһоҕу туппута, онтон сырдык оннугар чүмэчини уматталлар. Уйбаан тыаҕа тахсан хабдьыга туһах иитэн, онон аһаан сиэн олороллоро. Оҕолоро уһуйааҥҥа ырааҕыттан сылдьыбаттар. Төлөпүөн диэннэри эмиэ суох ол иһин сэбиэскэй саҕанааҕы оҕолор курдук күнү быһа таһырдьа оонньоон тахсаллар. Төһө да ыарахаттары көрүстэллэр, бары бииргэ буола сатыыллар.
  Биир үтүө күн Антон Аркадьевич утуйа сыттаҕына эмискэ төлөпүөнэ тыаһыы түстэ. Нэһиилэ хараҕын арыйан көрбүтэ, Зоя суруйбут эбит:
  “Антон, дорообо. Бүгүн бириэмэлээххин дуо, кэпсэтии баар. Ханнык эрэ кафеҕа көрсүһүөхпүт , биллэрээр”
  Антон Аркадьевич суругу ааҕаат төлөпүөнүн сабан баран салҕыы утуйаары гыммытыгар аны оҕото ытаабытыгар турарга тиийдэ. Оҕотун хоһугар бараат, уолун илиитигэр ылан баран:
• Игорь, ытаама ду. Сотору баҕар ийэҥ кэлиэҕэ - диэт уолун сүүһүгэр уураат төттөрү орунугар ууран кэбистэ.
  Күн ортото Антон Зояны биир кыракый кафеҕа күүтэн олорбута. Сотору буолаат такси массыыната кэлэн тохтоото. Зоя аргыый аҕай массыынаттан түһээт, кафеҕа киирдэ.
• Дорообо - диэт, Антон таһыгар олордо
• Чэ, түргэнник. Тугу кэпсэтиэххин баҕардыҥ?
• Антон, бэйэ-бэйэбитин бырастыы гыныахха

  уона уруккубут курдук салҕыы олоруохха. Оҕолор эйиигин ахталлар, эн тускунан ыйыталлар. Мин эмиэ эйиигин наһаа ахтабын, суохтуубун.

• Кыратык толкуйдуу түһүөм - диэт Антон туран баран хаалла.
  Ол кэмҥэ Уйбаан туһаҕын көрүнэн баран дьиэлээн истэ. Бүгүн үс хабдьы иҥнибит. “Дьонум төһө эрэ үөрэллэр” дии-дии хааман истэ. Эмискэ кэнниттэн ким эрэ тыынарын иһиттэ

9 чааһа

Уйбаан аргыый аҕай эргийэн көрбүтэ, билбэт киһитэ, кинини СКС саатынан сыаллаан турар эбит.

• Кимҥиний? - диэн киһитэ бардьыгынаата
• Уйбаан…Уйбаан Сиидэрэп диэммин. Саҥа чугас олоробун - диэн Уйбаан эппитигэр киһитэ саатын дьэ түһэрдэ
• Хата бу диэки олорор буоллаххына билэр буоллааҥ дии, тайах төһө элбэх баарый?
• Тайаҕы көрө иликпин. Эн ким буолаҕын?
• Мин дуо? Мин Андрей Афанасьевич диэммин. Уоппускабын ылан бултуу кэлбитим.
• Соҕотоххун дуо?
• Суох, үспүт - диэн Андрей Афанасьевич этэ түһээтин кытта, түөһүгэр иилиллэ сылдьар рацията тыаһаата.
• Прием, прием. Андрюха , ханна сүттүҥ? - диэн рация нөҥүө эр киһи куолаһа иһилиннэ
• Баарбын. Туох да суох. Манна биир Уйбаан диэн киһини көрүстүм. Кинини кытта кэпсэтэбин. Сотору тиийиэм - диэт Андрей рациятын арааран кэбистэ.
• Чэ, Уйбаан, баҕар хаһан эмит көрсүөхпүт - диэн баран Андрей СКС карабинын сүгээт тоҥ хаар устун хаама турда.
  Уйбаан дьикти көрсүһүү кэнниттэн дьиэтин диэки барда. Халлаан кыратык хараҥаран барбыт. Дьиэтигэр тиийэн баран, атаҕын тэбэнээт хабдьытын туппутунан киирэн кэллэ. Лида эрин көрөөт:
• Хайа, түргэнин да бэрт. Хабдьы син төһөмө иҥнибит ду?
• Үстэр. Сарсыҥҥы аһылыкка тиийиэ. Оҕолор тугу гыналлар?
• Хосторугар бааллар. Кэл олор, чэйдиэххэ
• Тыаҕа сылдьан эмискэ биир киһини көрүстүм. Букатын куттанным ахан. Бултуу сылдьабын диэбитэ. Элбэхтэр быһылаах, үспүт диэбитэ.
• Онтон баары аҕаҥ саатын оҥоһуннуҥ дуо?
• Оҥостубута буоллум. Чэ, аһылык буоллаҕына ыҥыраар - диэт Уйбаан туран кэлээт, таҥнан баран тахсан барда.
  Арай таһырдьа мас кыстана сылдьан эмискэ саа тыаһын иһиттэ. “Баары көрсүбүт киһим ытыаланар быһылаах” дии санаата.
  Киэһэ аһаан баран утуйаары бэлэмнэнэ сырыттахтарына эмискэ ааннарын тоҥсуйдулар. Уйбаан аргыый аҕай ааны аһаат:
• Кимий? - диэтэ
• Капитан полиции Дмитриев - диэт биир милииссийэ таҥастаах эр киһи удостовериниятын көрдөрдө
• Туохха наадыйдыгыт?
• Киирдибит. Понятойдары ыҥыр эрэ - диэн милииссийэниэр доҕоругар эттэ. Иккис милииссийэниэр кэнниттэн икки айан таҥастаах эр дьон киирдилэр. Лида мэһэйдээмээри хоһугар баран хаалла
• Бүтүн ааккын, сааскын эт эрэ… - дии-дии милииссийэниэр тугу эрэ сурунна
• Сидоров Иван Прокопьевич, 40 саастаахпын - диэн Уйбаан эттэ
• Эһиги , Павленко Андрей Афанасьевичы билэр этигит дуо?
• Бүгүн сарсыарда көрсүбүтүм… Саҥа билсиспиппит
• Күнүс 4 чаас саҕана Андрей Афанасьевич өлө сытарын булбуттар. Саанан ытан өлөрбүттэр. Сонно өлбүт. Бу доҕотторо өр кэлбэтэҕиттэн көрдүү баран булбуттар. Андрей Афанасьевич өлүөн иннинэ рациянан доҕотторугар Уйбаан диэн киһини көрүстүм диэбит үһү. Онтон биэс мүнүүтэ курдугунан саа тыаһа

  иһиллибит. Ол иһин Иван Прокопьевич эһиги киһини өлөрүүгэ буруйданаҕыт. Андрей Афанасьевичы өлүөн иннинэ эһиги эрэ көрбүккүт. Хомунуҥ, учаастакка айанныахпыт

• Эс, мин кинини өлөрбөтөөм
• Ону учаастакка быһаарыахпыт. Уонна Андрей Афанасьевич СКС саатын сүгэ сылдьар үһү, өлүгү булбуттарыгар саата суох эбит. Бар саатыгар ымсыыран өлөрбүккүт буолуо
• Мин манна дьиэбэр баар этим…
  Ол олордохторуна эмискэ ааны тоҥсуйаат биир милииссийэниэр киирэн баран:
• Товарищ , капитан көрүҥ тугу булбуппутун - диэт СКС сааны көрдөрдө.
• Хантан буллугут?
• Дьиэ кэтэҕэр мас хоруопкаҕа баар этэ.
• Дьэ, улика баар. Билиниҥ Иван Прокопьевич, бэйэҕитигэр үчүгэй буолуо
• Ити мин саам, аҕабыттан хаалбыта
• Чэ, бу киһини учаастакка илдьиҥ - диэт милииссийэниэр бэргэһэтин кэтээт тахсан барда. Икки киһи Уйбааны илиититтэн тутаат илдьэ бардылар.

10 чааһа

Нөҥүө күҥҥэ, сарсыардаттан киэһээҥҥи диэри, милииссийэниэрдэр Уйбааны допуруостаан тахсыбыттара. “Буруйгун билин бэйэҕэр үчүгэй буолуо” дииллэр. Онтон Уйбаан ол буруйу оҥорботох буоллаҕа дии. Милииссийэниэрдэргэ начаалыстыбаттан Андрей Афанасьевичы өлөрбүт киһини эбэһээт булан сууттаан диэн сорудах кэлбитэ. Ону Уйбаантан ураты кими да тута иликтэрэ. Ол иһин туох баар буруйу барытын Уйбааҥҥа сыһыаран баран, дьыаланы сабан кэбиһиэхтэрин баҕараллар.
Ол кэмҥэ Антон Аркадьевич Зояны бырастыы гынабын ду, суох ду дии саныы олордо. Эмиэ да биир өттүнэн бырастыы гыныан баҕарар, биир өттүнэн баҕарбат. Сөптөөх санааҕа кэлээт, Зояҕа эрийэн көрсүһүүгэ ыҥырда. Зоя, Антон эрийбитигэр олус соһуйбута. Сонно сонун кэтээт, такси ыҥыран баран, Антон эппит сиригэр айаннаата.
Антон Зояны күүтэн олороро. Сотору сотору чаһыытын көрүнэр. Эмискэ Зоя ыксаан аҕай кэллэ. Иккиэн бэйэ бэйэлэригэр утары олордулар.

• Зоя, эн миигин үчүгэйдик иһит - диэн Антон кэпсэтиини саҕалаата.
• Мин өр толкуйдаабытым, уонна эйиигин бырастыы гынар кыаҕым суох. Арахсыбыппытыгар бэйэҥ буруйдааххын. Алимены төлөөн иһиэм, эн буолла аны мин олохпор кииримэ - диэт Антон туран баран хаалла. Зоя итини истээт соһуйан хаалла. Санаатыгар Антон бырастыы гыммыта буолуо диэбитэ.
  Зоя кафеттан тахсан дьиэлээн иһэн эмискэ Лиданы көрсө түстэ.
• Хайа, Лида. Өр да буолла көрсүбэтэхпит… Туох сонун? Хайдаххытый? Оҕолорун?
• Олоробут. Антах куорат кэтэҕэр дьиэ тутубуппут. Бэҕэһээ Уйбааны туохха эрэ буруйдаан милииссийэ учаастагар илдьибиттэр кинини кытта көрсүһэ баран эрэбин.
• Оо, туохха буруйдаатылар?
• Киһини өлөрбүт диэн. Тугу эрэ сыыһаллар быһылаах Уйбаан оннук буолбатах. Сотору ыытар инилэр.
• Чэ ыксыыр буоллаххына туппаппын. Хаһан эмит көрсүөхпүт - диэт Зоя дьиэтин диэки хаама турда. Лида буолла ыксаан аҕай милииссийэ учаастагар тиийбитигэр, киллэрбэтилэр. Туох баарынан көрдөһө сатаата да буолла, милииссийэниэр син биир киллэрбэтэҕэ. Онуоха Лида харчы сыҥалаабытыгар, милииссийэниэр ылан баран:
• Биир мүнүүтэ - диэт баран хаалла. Лида камераҕа киирээт, Уйбааны көрөн баран хараҕыттан уу таҕыста. Бэҕэһээ эрэ үөрэ көтө сылдьыбыт киһитэ, сылайан хаалбыт көрүҥнэммит. Бэйэтин сааһынааҕар 10 сыл аҕа курдук көстөр. Лида кэргэнин кууһан ылаат :
• Уйбаан, куттаныма. Эн буруйуҥ суох ол иһин таһаарыахтара. Кыратык тулуйа түс - диэтэ
• Лида, мин баарын милииссийэниэрдэр кэпсэтиилэрин истибитим , миигин таһаарар санаалара суох. Эн туохтан да куттаныма. Оҕолорбут тустарыгар олоро сатаа. Мин эһигитин наһаа таптыыбын - диэн Уйбаан этэ түһээтин кытта камераҕа милииссийэниэр

  киирэн кэллэ уонна:

• Мүнүүтэҥ бүттэ - диэт Лиданы илиититтэн ылан баран илдьэ барда.
  Нөҥүө күнүгэр суут буолла. Суукка милииссийэниэрдэр Уйбааны албыннаан буруйдаан, сүүрбэ сылга хаайыыга олортулар. Уйбаан хайыаҕай, кыра хара киһи буолан былаастаах дьонтон куттанара. Туохха түбэспитин саныы-саныы, дьонун өйдөөн кэлэрэ. “Саатар Лидабын кытта үспүөйдээн киһилии быраһаайдаспатым” диэн иһигэр кэмсэннэ.

11 чааһа

Лида, Уйбаан хайыыга киирбитин билээт, күнү быһа хоһуттан тахсыбатаҕа. Оҕолоро хоргуйбута. Кыра Алеша ытаан эрэ, ийэтин бэттэх аҕалбыта. Лида төбөтүгэр Уйбаан эппитин эргитэ саныыра. “Оҕолорум тустарыгар олоро сатыам” диэн сыал туруоруммута.
Ол кэмҥэ, Антон Аркадьевич бэйэтин баҕатынан куорат аҕа баһылыга буолан бүппүтэ. Норуот ону истээт соһуйбута ахан. Антон аны биисинэһинэн дьарыктаныан баҕарбыта. Зоя буолла букатыннаах оҕолорун кытта куораттан көһөн барбыта. Ол да буоллар Антон уолаттарын кытта видеозвоногунан кэпсэтэр. Ый ахсын алимент ыытар.
Оннук курдук 19 сыл ааспыта. Лида үс оҕотун атахтарыгар туораартаабыта. Улахан уола Сиимэ оскуоланы бүтэрээт аармыйаҕа сулууспалыы барбыта. Онтон бэйэтин баҕатынан хаалан салҕыы байыаннай дьыалаҕа үөрэнэр. Кыыһа Настя медицинскэй факультет устудьуонката. Кыра уола Өлүөскэтэ үөрэнэ барбатаҕа, сонно оскуоланы бүтэрээт остуораска үлэлии киирбитэ. Ийэтин кытта бииргэ олорор. 19 сыл иһигэр Уйбаан тутан хаалларбыта дьиэтэ, эргэрэн сууллаары нэһиилэ турар. Өлүөскэ төһө да өрөмүөннүү сатаатар, син биир сотору буолаат кырыыһата тэстэр, тымныыны киллэрэр буолан хаалар. Үчүгэйдик өрөмүөннүүргэ харчы тиийбэт. Лида биэнсийэлээҕэ да буоллар, аһыахтарын эмиэ наада. Өлүөскэ буолла хамнаһын барытын арыгы гынан иһэр. Харчыта тиийбэтэҕинэ ийэтиттэн көрдүүр. Лида аны илиитин көтөҕүө диэн куттанан кыра да буоллар мунньунар харчытын барытын биэрэр. Лидаттан ураты Антон Аркадьевич кимнээҕэр да үчүгэйдик олороро. Биисинэһэ бу сыллар тухары улаатан испитэ. Сылга үстэ омук дойдугар сынньанан кэлэр. Зояны кытта арахсыбытын кэнниттэн кэргэннэспэтэҕэ. Дьиҥэ төһөлөөх элбэх көссүүлэммитин бэйэтэ да өйдөөбөт. Соҕотох уолун иитэн улаатыннарбыта. Игорь эмиэ Өлүөскэ курдук 20 саастаах. Бэйэтин өйдүөҕүттэн ыла куруутун таһыгар аҕата эрэ баар. Ол иһин ийэтэ ким буоларын билбэт , билиэн да баҕарбат. Эрэй, аччыктааһын диэни билбэккэ улааппыт киһи. Игорь баай киһи оҕото буолан, бэйэтин үрдүктүк туттар, кыра хара дьону атаҕастыыр. Күнү-күннээн кулууптарга сылдьар, эдэр сааһын бырааһынньыкка атаарар. Арыгыттан ураты биир бэйэтэ куһаҕан дьаллыктаах. Бэйэтэ этэрин курдук “Тоскаатыйдаҕына” дьону харчыга кырбыыр. Онтукатын барытын видео устар. Сааһыттан, эр киһи ду, дьахтар ду диэн тутулуга суох, харчыга кырбанарга сөбүлэспит дьону барыларын кырбыыр. Кырдьаҕастар кинини тоҥ сүрэхтээх, кими да аһыммат киһи дииллэр. Игорьтан ураты, Антон Аркадьевич икки улахан уолаттара кинини батаннар улахан салайааччы буолбуттара. Антон Антонович аҕатын туйаҕын хатаран, биир

улахан куоракка аҕа баһылыктыыр, онтон Сергей Антонович буолла уобалас борокуруора. Иккиэн биирдии уол оҕолоохтор. Ол иһин Антон Аркадьевич номнуо эһээ аатын сүгэ сылдьар.
Биирдэ түүнүн Лидалаах дьиэлэрин ортотугар турар баҕана сууллан түспүтэ. Лида аны дьиэ үрдүбүтүгэр сууллуо диэн куттанан, нөҥүө күнүгэр Антон Аркадьевичка барбыта. Нэһиилэ хааман Антон Аркадьевич дьиэтигэр тиийбитэ. Бу кэнники кэмҥэ атаҕа ыалдьар буолан дьиэтиттэн тахсыбата. Сороҕор наадатыгар эрэ, нэһиилэ хааман маҕаһыыҥҥа барааччы. Ааны тоҥсуйбутугар , Игорь арыйбыта. Дорообото бырааһаайа суох сонно тымныы баҕайытык:

• Туохха кэллиҥ, эмээхсин? - диэтэ
• Дорообо, доҕоор. Игорь, аҕаҥ баар дуо дьиэтигэр? - диэн Лида тыын ылаат ыйытта
• Эйиэхэ Игорь Антонович диэн буолабын. Уонна батям суох. Ханнык эрэ бизнес көрсүһүүгэ барбыта. Киэһэ биирдэ кэлиэ.
• Оо, эрэй эбит. Аны биирдэ маныаха диэри хааман кэлиэм суоҕа. Аҕаҥ кэлиэр диэри, дьиэҕэр киллэриэҥ дуо, тоойуом ?
• Ол батябар туохха наадыйдыҥ?
• Киниттэн биир көрдөһүүлээхпин. Бэйэтэ кэллэҕинэ этиэм.
• Ээ. Кырдьык аатыҥ ким этэй , умнан кэбистим
• Лидия Петровна диэммин. Эйиэхэ тётя Лидабын. Дьиэҕэр киллэриэҥ дуо? Атаҕым тоҥон эрэр.
• Чэ ,киир. Миигин батыс - диэт Игорь коридор устун хаама турда. Лида тайаҕыттан тутуһаат, Игорь кэнниттэн батыста. Игорь Лиданы тымныы гарааска киллэрээт:
• Батям кэлиэр диэри манна олорон эрээр. Дьиэҕэ киллэрбэппин. Барыта дьадаҥы дьон сыта буолуо - диэтэ.
• Хайдах итинник диигин. Төһө да биһиги дьадаҥы буолларбыт, суунабыт , тараанабыт. Ханнык эрэ бөх тоҕор сиртэн кэлбэтэхпит.
• Сөбүлэспэт буоллаххына бар. Аан аһаҕас.
• Мин аҕаҕын кытта кэпсэтиэхпин баҕарабын , ол иһин хаалыам - диэн Лида эттэ
  Игорь туох да диэбэккэ ааны сабаат баран хаалла. Лида буоллар, тымныы гарааска тоҥон өлүмээри тайаҕыттан тутуһан гараас иһигэр хаамыталаата.

12 чааһа

Лида гарааска олорон утуйан хаалбыт эбит. Эмискэ уһуктубута, истиэнэ нөҥүө кимнээх эрэ кэпсэтэллэр. Хас чаас утуйбутун билбэт. Истиэнэҕэ чугаһаат ол дьон тугу кэпсэтэллэрин истэн сатаата. Ол да буоллар саҥалара соччо үчүгэйдик иһиллибэт.
Эмискэ гараас аана аһыллан кэллэ. Хараҥа хос сырдаан кэллэ.

• Дорообо, туохха кэллиҥ? - диэт гарааска Антон Аркадьевич киирэн кэллэ
• Дорообо, Антон. Көрсүбэтэх ыраатта. Мин баарын эйиигин кытта кэпсэтэ кэлбитим, ону эн суох этиҥ , уолуҥ буолла бу гарааска киллэрдэ.
• Тугу кэпсэтээригин… Бардыбыт кабинеппар
• Турарга көмөлөс да. Атаҕым букатын көһүйэн хаалла - диэн Лида эппитигэр Антон таһыгар кэлээт хонноҕуттан ылаат туруорда.
• Чэ бардыбыт.
  Антон Аркадьевич Лиданы кытта иккис этээскэ таҕыстылар.

  Антон кабинетыгар киирээт, остуолга төлөпүөнүн быраҕан баран, хаалтыһын уһулла.

• Чэ , кэпсээ туохха кэлбиккин
• Антон, эн көмөҥ наада буолла. Уйбаан туппут дьиэтэ алдьанан, элэйэн бараннар. Өрөмүөннүүргэ харчыбыт суох. Харчы салҕыаҥ дуо? Биэнсийэм кэллэҕинэ биэриэм.
• Хас нааданый?
• Отут тыһыынча тиийээ ини..
• Мэ - диэт Антон сиэбиттэн харчыны хостоот, отут тыһыынчаны Лидаҕа ааҕан биэрдэ.
• Махтал , доҕоор. Эбэһээт биэнсийэм кэллэҕинэ кэлэн биэриэм - дии-дии Лида харчытын сиэбигэр уктаат, махтана-махтана тахсан истэҕинэ эмискэ кабинекка Игорь киирэн кэллэ. Лиданы көрбөккө даҕаны аҕатыгар чугаһаан баран:
• Бать, харчыта биэр да. Массыынабар бензин наада, арыы иҥин - диэтэ
• Хас нааданый?
• Үс сүүс тыһыынча сөп буолар буолуо
• Картаҕар ыытыам. Уонна киэһээҥҥи аһылыккар тугу эмит сакаастанаар ду, пицца иҥин диэбит курдугу.
• Махтал , батя - диэт Игорь тахсан барда. Лида кинилэр кэпсэтиилэрин истээт соһуйда ахан.
• Антон, ити уолгар кырдьыктыы үс сүүһү биэрэҕин дуо?
• Хайаабыт
• Наһаа элбэх буолбатах дуо?
• Суох. Ыйга Игорьга мөлүйүөнү биэрэн кэбиһэбин , онон тугу баҕарар гынар. Харчыта бүттэҕинэ итинник көрдөстөҕүнэ эмиэ биэрэбин. Уолум буолла дии
• Ол да буоллар, Антон. Наһаа атаахтыыгын быһылаах уолгун. Итинник сатаммат буолла…
• Чэ, Лида мин бэйэм билэбин уолбун хайдах иитэрбин. Баҕардахпына туга да суох хаалларыам , баҕардахпына төһө баҕарар атаахтатыам. Хата баары Уйбаан хаһан тахсар
• Букатын билбэппин. Сурук суруйбат буолбута үс сыл буолла. Тыыннаҕа ду? - диэн Лида эттэ
• Онтон бэйэҥ хайдаххыный…
• Син. Ол да буоллар уруккум курдук буолбатахпын. Сүһүөхтэрим ыалдьаллар. Хаамтахпына атаҕым букатын аккаастанан кэбиһэр. Эн дьиэҕэр диэри нэһиилэ хааман кэллим.
• Билигин онтон хайдах бараҕын?
• Билбэппин
• Массыынанан илдьэбин дуо?
• Хата илдьээр доҕоор - Лида сирэйэ сырдыыр түстэ
• Таҥын - диэт Антон кабинетыттан тахсаат :
• Игорь, кэл эрэ - диэн улахан баҕайытык эттэ
  Сотору буолаат Игорь аҕатын таһыгар баар буола түстэ.
• Туохха ыҥырдыҥ?
• Ити тётя Лиданы дьиэтигэр диэри илдьээр эрэ массыынанан.
• Хайаан мин. Бэйэҥ да илт да ол тётя Лидаҕын!
• Миэхэ куоласкын үрдэтимэ эрэ. Харчыгын ыыппат буолуом итинник буоллаххына
• Чэ, бать. Бырастыы гын ду. Алҕас. Ол тётя Лидаҕын илдьиэм , аадыраһын ватсаптаар - диэт Игорь аҕатын кууһан ылаат, хоһугар барда. Сотору буолаат Игорь пиджагын көннөстө-көннөстө үөһэ этээстэн түһээт :
• Чэ, бардыбыт - диэтэ.
• Игорь , мэ Гелигы ылаар. Лида куорат кэннигэр олорор. Суол диэн суох сиригэр - диэт Антон Аркадьевич уолугар массыына күлүүһүн биэрдэ.
• Онтон ол “пассажиркам” ханнаный?
• Таһырдьа күүтэн турар буолуо
  Игорь саҥарбакка тахсан

  барда.

13 чааһа

Игорь тугу да саҥарбакка массыынатын собуоттаата. Лида даҕаны саҥарбакка олорунан кэбистэ. Лида олорор сиригэр массыынанан чаас курдук айаннаан тиийэллэр, Игорь ону билэрэ ол иһин түргэн соҕустук тиийээри гааһы күүскэ баттаан биэрэр. Иһигэр “Түргэн соҕустук бу эмээхсини илдьэн бырахпыт киһи, билигин тусовка саҕаланан эрэрэ буолуо” дии саныыр. Лида буолла массыына түүнүгэр өйөнөөт, таһырдьанан түргэн бэйэлээхтик мастар көстөн ааһалларын көрөр. Массыына иһэ уу чумпу. Сороҕор суола куһаҕан эрэ буоллаҕына ирибирээн ылар. Игорь буолла сирэйэ-хараҕа ыксаабыт көрүҥнээх. Эмискэ сиэбиттэн арыгылаах фляганы хостоот биирдэ иһэн ылла. Лида ону бэлиэтии көрөөт:

• Уруулга олороҕун буолбат дуо, иһимэ эрэ - диэтэ
• Бэйэм билэбин. Оннооҕор куһаҕан туруктаах массыынаны ыытааччыбын. Куттаныма , тиийиэхпит
• Эн бэйэҥ хас сааскын туоллуҥ? Арааһа Мин Өлүөскэбин кытта тэҥҥэ төрөөтүҥ быһылаах этэ…
• 20 туолбутум. Хайаабыт?
• Бачча сааскар номнуо иһэҕин. Хойут кырыыйдаххына бэйэҕэр куһаҕан буолуо. Итинникэҥ доруобуйаҕар охсуоҕа
• Мин бэйэм билэбин тугу гынарбын. Иһиэхпин баҕардахпына иһиэм, суох да суох… - диэн Игорь хардаран кэбистэ
• Аҕаҥ эйиэхэ эрэнэр буолуохтаах буолла…
• Эрэннэр даҕаны, кини баҕарарын курдук биисинэһин салҕыам суоҕа. Айакка үйэм тухары биир кабинекка олоруом кэлбэт. Убай Антон уонна Сергей бааллар дии, кинилэр да салҕаатынар ол биисинэһи. Саатар ыраах да олорор эбиккит буолла. Бириэмэ бөҕөтүн бүтэрдим. Билигин кулуупка кыргыттары кытта кэпсэтэ-кэпсэтэ олоруом этэ. Ол оннугар билэр билбэт эмээхсиммин тиэйэ сылдьабын
• Ол миигин илдьэххин баҕарбат буоллаххына туохха сөбүлэспиккиний?
• Онтон аҕам эттэҕэ дии. Ньиэрбэбэр оонньооно! Чуумпур ду хайаа ду!
• Итинник буоллаххына массыынаны тохтот , мантан хайдах эмит бэйэм барыам
• Да пожалуйста - диэт Игорь эмискэ туормаһы баттыы түстэ.
• Антон Аркадьевич эйиигин куһаҕаннык ииппит эбит - диэн баран Лида массыынаттан түһээт ааны сабан кэбистэ. Игорь уордайан уруулу саайаат, сиэбиттэн арыгылаах флягатын хостоон баран иһэн кэбистэ. Лида буолла тайаҕыттан тутуһан хаама турда. Биирдэ эргийэн көрбүтэ, массыына номнуо айаннаабыт эбит.
  Игорь дьиэтигэр тиийээт, кулуупка барбакка, таҥаһын устан баран, хоһугар баран хатанан кэбистэ. Антон Аркадьевич ону көрөөт барытын өйдөөтө, уонна иһигэр “Уоскуйа түстүн " дии санаата.
  Ол кэмҥэ Лида нэһиилэ дьиэтигэр хааман тиийдэ. Дьиэтин аанын аспытыгар, арыгы сыта сонно салгыҥҥа билиннэ. Куукунатыгар баран иһэн көрбүтэ, дьыбааҥҥа Өлүөскэтэ итирик утуйа сытар. Аргыый аҕай уолун таһыгар кэлээт тоҥмотун диэн суорҕанынан бүрүйдэ.

  Ол кэннэ куукунатыгар баран тугу эрэ буһарарга сананна. Лида куукунаҕа түбүгүрэ сырыттаҕына эмискэ ааны тоҥсуйдулар. “Бачча ыраах ким кэлиэй, тыал оонньуур быһылаах” диэн истибэтэҕэ буолла. Сотору буолаат иккистээн тоҥсуйдулар. Лида онуоха тайаҕын ылаат, ким кэлбитин көрө барда. Тиийээт, ыйыппакка даҕаны ааны аста. Арай утары биир киһи турар эбит.

14 чааһа.

• Дорообо, Лида - диэт кэлбит киһитэ утары хаамта. Лида нэһиилэ Уйбаан кэлэн турарын биллэ. Уруккутунааҕар тосту уларыйан хаалбыт. Баттаҕа туус маҥан буолбут, уҥуоҕунан намыһаан хаалбыт, уонна ыран уҥуоҕа көстөр буолбут.
• Уйбаан, уһуннук Да эйиигин күүттээм буолла - диэт Лида хараҕыттан уу сүүрдэ.
• Эппитин дии, төннүөм диэм. Чэ кэл миэхэ - диэт Уйбаан Лидатын кууһан ылла.
• Уйбаан - диэн Лида ботугуруу-ботугуруу хараҕын уутун сотунна
• Дьиэбит барахсан элэйэн бараммыт дии. Чэ , өрөмүөннүөхпүт…
• Кэл, киир. Итиннэ оруобуна ас буһаран бүттүм. Аһыахха - диэт Лида дьиэҕэ киирэн хаалла. Уйбаан кэнниттэн суумкатын сүгээт эмиэ киирдэ. Туппут дьиэтэ сууллаары нэһиилэ турарын бэлиэтии көрдө.
• Уйбаан, көр бу уолбут Өлүөскэ бачча улаатта - дии-дии Лида утуйа сытар уолун көрдөрдө.
• Букатын улахан киһи буолбут. Хас сааһын туолла?
• 20 саастаах. Кэл , чэйдэ ис - диэт Лида Уйбааҥҥа чэйи кутан биэрдэ
• Онтон куоракка туох уларыйыы буолла?
• Саҥа дьиэлэри туталлар. Антон Аркадьевич аҕа баһылыктаан бүппүтэ ыраатта. Билигин бэйэтэ туспа кыахтаах биисинэсмиэн.
• Онтон баары Зоятын кытта эйэлэспитэ дуо?
• Суох, арахсыбыттара. Онтон ыла кэргэннэспэтэ быһылаах. Сүүрбэччэ сылы быһа билсибэтээм. Бу бүгүн сарсыарда дьэ бара сылдьыбытым. Букатын уларыйбатах. Ол да буоллар кырдьыбыта биллэр.
• Онтон уола баар ду?
• Баар… Ханна барыай
• Игорь диэн быһылаах этэ дии…
• Игорь диэн. Аҕатын курдук, букатын Антон эдэрин саҕанааҕыта. Букатын бардама сүрдээх, үрдүк бэйэлээхтик туттар-хаптар. Баарыын тиийбиппэр Антон суох этэ дьиэтигэр ол иһин олорон эрэбин дуо диэбиппэр нэһиилэ ээх диэбитэ. Уонна гарааска олордубута. Дьадаҥы дьон сыта дьиэҕэ туран хаалыа диэн. Өссө кинини Игорь Антонович диэн ыҥырыахтаах үһүбүн
• Онтон өс хоһооно баар дии “Баай оҕото бардам, тот оҕото дохсун”. Ол курдук буолла. Чэ сарсын хата Антон Аркадьевичка бара сылдьыам….
• Өссө аһыы түһэҕин дуо?
• Суох, махтал - диэт Уйбаан остуолтан тураат, иккис дьыбааҥҥа баран сытынан кэбистэ.
  Лида Уйбаан кэлбитигэр биир кэм соһуйда даҕаны, биир кэм үөрдэ даҕаны.
  Нөҥүө күнүгэр Уйбаан эрдэ тураат, Антон Аркадьевичка барда. Чаас курдугунан куоракка тиийбитэ. Куорат 19 сыл устата дэлби уларыйбыт эбит. Уйбаан тулатын көрүнэ-көрүнэ Антон Аркадьевич

  дьиэтигэр хааман тиийдэ. Аргыый аҕай , калитканы арыйан, олбуор иһигэр киирээт, дьиэ аанын баран тоҥсуйда. Сотору буолаат Игорь ааны аста. Сонно:

• Туохха кэллиҥ оҕонньор? - дии түстэ
• Бастаан дорообо диэ. Кырдьаҕас дьону убаастыахтааххын. Аҕаҥ баар дуо, Антон Аркадьевич?
• Батя үлэтигэр айаннаабыта. Киниэхэ туохха наадыйдыҥ?
• Көрсүһээри гыммытым. Атах тэпсэн кэпсэтэ түһээри.
• Чэ, батям суох, бар
• Ээ, кырдьык бэҕэһээ эн мин ойохпун хомоппутуҥ дуо?
• Туох-туох диигин старичара?
• Лидия Петровнаны эн хомоппутуҥ дуо?
• Мин хайаабыт, сатаммат дуо?
• Кырдьаҕас киһини убаастыахтааххын, кини эйиигиннээҕэр олох диэни үчүгэйдик билэр.
• Ол кикимораҕын көмүскэһэ кэллиҥ дуо? - диэт Игорь сутуругун тутаат Уйбааҥҥа чугаһаата.
• Лидия кикимора буолбатах. Букатын иитиитэ суох киһи эбиккин. Аҕаҥ олус атаах гына ииппит эйиигин. Миигин уонна оҕустаххына даҕаны эппиэттэһиэм
• Букатын берега попутал ду? Мэ блят - диэт Игорь Уйбааны эмискэ иһигэр саайда. Уйбаан буолла эппиэттэһэн охсуһа сатаата да буоллар, Игорь кинини сиргэ сууллараат кырбаан барда. Эмискэ ол кэмҥэ Антон Аркадьевич үлэтиттэн кэллэ. Уола киһини кырбыы турарын көрөөт, Игорьга сүүрэн кэлээт
• Уоскуй! - дии-дии Антон Аркадьевич уолун Уйбаантан тэйиэс состо.

15 чааһа

Антон Аркадьевич уолун хараҕар көрөөт :

• Игорь, уоскуй - диэтэ.
  Игорь буолла аҕатыгар утарылаһа сатаата.
• Ыыт, миигин! Ити киһини букатын өлүөр диэри кырбыам ! Ыыт миигин! - дии-дии ыһытаата.
• Игорь, уоскуй баһаалыста. Кэл миэхэ , уоскуй - диэт Антон уолун күүскэ да күүскэ кууста.
• Ыыт!
• Аргыый-аргыый. Уоскуй… Ити кимий? - диэн Антон Аркадьевич сиргэ сытар киһи диэки көрдө
• Хайа эрэ оҕонньор. Эйиэхэ наадыйбыта. Баары бэҕэһээҥҥи эмээхсин кэргэнэ быһылаах.
• Чэ, эн дьиэҕэ киир. Мин бэйэм быһаарыам - диэт Антон Аркадьевич сиргэ сытар киһиэхэ чугаһаат, ол киһи сирэйин одуулаата. Эмискэ Уйбааны санаан кэллэ.
• Уйбаан… Эн эбиккин ду? - диэт Антон Аркадьевич Уйбаан пульсун кэмнээтэ. Хата кини дьолугар Уйбаан тыыннаах эбит. Антон Аркадьевич массыынаттан бутыылкалаах ууну аҕалаат кыратык Уйбааҥҥа ыста. Сотору буолаат киһитэ уһугунна.
• Дорообо, Уйбаан - диэт Антон Уйбааҥҥа турарга көмөлөстө.
• Дорообо-дорообо, арааһа мин барыыһыкпын. Көрсүөххэ диэри - диэн баран Уйбаан таҥаһын тэбэнээт, кыратык доҕолоҥнуу-доҕолоҥнуу калиткаттан тахсар аан диэки барда.
• Уйбаан, тохтоо да. Кэл кэпсэтиэх. Ити уолбун бырастыы гын. Сайабылыанньа суруйумаар да?
• Суруйуохпун да баҕарбатаам. Игорь буруйа суох кинини куһаҕаннык ииппиттэриттэн.
• Ол эн миигин уолгун куһаҕаннык ииппиккин диигин дуо?
• Мин эйиэхэ туох да диэхпин баҕарбатаам. Чэ көрсүөххэ диэри

  - диэт Уйбаан баран хаалла.

• Өйдөө, мин уолбун кимнээҕэр да үчүгэйдик ииппитим, уонна Игорь сөпкө гыммыт эбит, мин бэйэм да эйиигин кырбыах санаам кэллэ! - диэн Антон Аркадьевич ыһытаан хаалла.

---

Уйбаан дьиэтигэр хараҥаран истэҕинэ тиийбитэ. Лида, ас буһара сылдьар эбит , Өлүөскэ дьуһуурустубатын күнэ. Эрин дьүһүнүн-хараҕын көрөөт , Лида:

• Хайа, туох буоллуҥ? Кэпсэтиигит сатаммата ду?
• Ээ, Антон уолун кытта охсустум. Букатын өлөрө сыста, хата Антон кэлэн тохтотто быһыылааҕа. Сөпкө эппит эбиккин куһаҕан баҕайы майгылаах киһи эбит.
• Хата туоххун да ыарыппатыҥ дуо?
• Суох быһылаах
• Арба, сарсын куоракка быраастар кэлэллэр үһү уобаластан. Баран көллөстүөхпүт
• Барыахпыт. Чэ мин утуйа бардым - диэт Уйбаан хоһугар барда.
  Ол кэмҥэ Антон Аркадьевич олунньу 23 күнүн бэлиэтии, доҕотторун ыҥыран, дьиэтигэр бырааһынньыктыы олороро. Доҕотторо бары Антон саастыылаахтара. Ким эрэ улахан тойон, ким эрэ биллэр урбаанньыт. Доҕордуулар бэйэлэрин олохторун туһунан кэпсэтэллэр, эдэр саастарын санаан күлэллэр-үөрэллэр. Кинилэр өссө билбэттэр сарсыҥҥы күн хас биирдии киһи уонна дойду олоҕун тосту уларытыа

16 чааһа

Нөҥүө күнүгэр, Уйбааннаах Лида куоракка киирээри эрдэ турдулар. Кинилэр олорор сирдэригэр массыына, оптуобус диэн сылдьыбат. Кырдьаҕастар иккиэн аргыстаһаат аргыый аҕай куорат диэки хаамса турдулар. Хата оруобуна кинилэр олорор сирдэринэн федеральнай тыраасса ааһара ол иһин бэлэм асфальт суолунан бараллар кэлэллэр.
Икки чаас курдугунан балыыһаҕа тиийбиттэрэ. Регистрация ааһаат, наадалаах быраастарыгар уочараттыы олороллор.
Ол кэмҥэ Антон Аркадьевич доҕотторун кытта бары тэлэбиисэри одуулаан олороллоро. Билигин аҕай “Дойду бэрэсидьиэнэ, Украинаҕа Анал байыаннай дьайыы саҕаламмытын туһунан биллэрбит”. Новостига сонно мобилизация саҕаламмытын туһунан кэпсээбиттэрэ. Антон Аркадьевич доҕотторун атаараат, мобилизация туһунан өссө чопчулаары билэр генералларыгар эрийтэлээбитэ. Кини куттанара диэн , Игорь мобилизацияҕа түбэһиэн сөп. Ол иһин сибээстэрин барытын холбоот, уолун “отмазкалатыан” баҕарар.
Онтон Уйбаан буолла өссө сэрии саҕаламмытын билбэтэ. Бэрэбиэркэни бүттүү ааһаат , оҕус курдук доруобуйын билэн үөрэн олороро. Дьиэлээри Лида бүтэрин күүтэрэ. Лида бүтэһик бырааска сылдьара хаалбыт. Кабинеттан тахсыбытыгар Уйбаан сонно:

• Хайа, үчүгэй үһүгүн дуо? - диэн ыйытта
• Уйбаан… Тыҥабар рак үөскээбит… 2 стадия
  Уйбаан “рак” диэн тылы истээт, аргыый аҕай устуулга түстэ. “Хайдах оннук буолуой, тугу эрэ сыыспыттар буолуо” дии санаата да буоллар , Лида тыҥатын снимогын уунна.
• Эмтэнэр үһү дуо?
• Эмтэнэр, ол да буоллар алыс улахан

  харчылаах эмп эбит… Биһиги кыайбат сууммабыт.

• Хаһый?
• 12 мөлүйүөн солкуобай.
• Чэ, куттаныма. Иккиэн тугу эрэ толкуйдуохпут - диэт Уйбаан Лидатын кууһан ылла. Уйбаан буолла бэйэтэ кыайан хараҕын уутун туппата. Сотору таптыыр киһитэ суох буолуон сөбүн саныы-саныы ытыах эрэ санаата кэлэр. Ол да буоллар итинник элбэх харчыны хантан ыларын билбэтэ. Арай, Антон Аркадьевичтан эрэ иэс ылыан сөп. Иккиэн дьиэлэригэр диэри тугу да саҥарбатахтара. Дьиэтигэр тиийээт, Уйбаан таҥаһын уларыттан баран сонно Антон Аркадьевичка барбыта. Антон кинини соччото суохтук көрүстэ. Ол да буоллар, Уйбаан туохха кэлбитин барытын кэпсээтэ :
• Лидабар тыҥатыгар рак үөскээбит. Ону элбэх харчы наада эмтииргэ. Биһиги оннук суумканы кыайбаппыт. Соҕотох эрэлбит эн эрэ хааллыҥ, Антон. Миэхэ 12 мөлүйүөнү иэс биэриэҥ дуо? Харчыланнахпына эбэһээт төлөһүөм. Үнүрүүн эппиппиттэн өһүргэммит буоллаххына бырастыы гын, баһаалыста
• Чэ, бырастыы гыныам , доҕорум буоллааҥ дии. Ол да буоллар итиччэ элбэх харчыны биэриэм суоҕа. Үс мөлүйүөнү биэриэхпин сөп. Тоҕуһун бэйэҥ көрдөөр.
• Махтал, доҕоор, Антон Аркадьевич. Саҕаланыытыгар ол да харчы наада. Харчыланнахпына эбэһээт төлүөм.
• Мэ - диэт Антон Аркадьевич сиэйпэтиттэн биэс тыһыынчалаах купюралаах паачканы хостоот Уйбааҥҥа уунна.
• Махтал. Илии иҥин баттаабаппын дуо? Иэс ыллым диэн иҥин.
• Суох, мин эйиэхэ итэҕэйэбин. Чэ уруккубут курдук доҕордуу буолуохха. Сөбүлэһэҕин дуо?
• Сөбүлэһэн. Махтал өссө биирдэ. Эн үтүөҕүн өлүөхпэр диэри умнуом суоҕа. Билсиэхпит - дии-дии Уйбаан Антон дьиэтиттэн тахсан барда.
  Ити кэнниттэн ый курдук ааспыта, Уйбаан көмө пуондаларыгар этэн , суумма аҥаарын хомуйбуттара. Өссө 6 мөлүйүөнү хантан эрэ буолуон наада. Лида күн ахсын мөлтөөн иһэрэ. Атаҕа ыалдьан дьиэтиттэн тахсыбат буолбута. Сороҕор тыына хааттарыах курдук буолар. Уйбаан таптыыр киһитэ бу орто дойдуга өссө уһуннук олороругар олус диэн кыһаллара. Дьиэ үлэтин барытын Өлүөскэтин кытта бэйэтэ толорор. Бэл диэтэр аһылыктары бэйэтэ буһарар. Ол да буоллар, ол 6 мөлүйүөнү хантан буларын куруутун толкуйдуу сылдьар. Оннук курдук толкуйдаат , аҕыйах хонугунан ыар санааҕа кэлбитэ. Уйбаан, Анал байыаннай дьайыыга контракт баттаан барарга санаммыта. Биир сылга хайдах эмит сылдьан кэллэҕинэ, тиийбэт 6 мөлүйүөнэ баар буолуохтаах.

17 чааһа

Уйбаан сэриигэ бараары элбэх бэйэлээх бэрэбиэркэни ааспыта. Дьонугар барарын туһунан эппит буолан, билэллэр. Антон Аркадьевичка эмиэ эппитэ. Антон доҕорун баҕатын соччо сөбүлээбэтэҕэ. Бастаан “Арай өлөн хааллаххына дьонун хайдах олороллор” диэн көрбүтэ да буоллар , Уйбаан тохтуур

санаата суоҕа. Барытын эрдэттэн былааннаабыта. Үс ый үөрэнэр, онтон фроҥҥа киирэллэр. Уйбааны саастаах киһи диэн, штурмҥа киллэрбэтэхтэрэ. Саллааттарга аһы таһыахтаах. Ол да буоллар, син биир бастаан үс ый үөрэнэр. Бэлэмнэнэригэр биир нэдиэлэ биэрбиттэрэ. Нэдиэлэтэ түргэн баҕайытык ааспыта. Номнуо барар күнэ үүммүтэ. Лида Уйбаанын кытта эмиэ арахсан эрэрин билэн, кыратык хараҕыттан уу сүүрэрэ. Өтөр аҕай Уйбаан 20 сыл буолан баран хаайыыттан төннүбүтэ, билигин аны сэриигэ баран эрэр. Антон Аркадьевич эмиэ доҕорун атаара турбута. Уйбаан барыларын кууһан ылаат , Өлүөскэтигэр: “Ийэҕин көрөөр, эмтэрин сөптөөх кэмигэр иһэрдээр. Барытыгар көмөлөһөөр. Мин биир сылынан этэҥҥэ сырыттахпына эргиллиэм” диэн баран сөмөлүөккэ киирэн хаалла. Сөмөлүөт көтөн баран, харахха көстүбэт буолуор диэри, Лида көрөн турбута. Уйбаан эмиэ кинини сөмөлүөккэ олорон көрөрө.
Уйбааннаах икки күнү быһа көппүттэрэ. Сөмөлүөт сороҕор ханнык эмит куоракка сапараапкалана түһэрэ. Элбэх нуучча куоратын үрдүнэн аһаат, Уйбаан үс ыйы быһа үөрэниэхтээх сиригэр тиийбитэ. Сулууспалыыр сиригэр, элбэх саха уолаттара бааллар эбит. Оннооҕор бэл остолобуойга биир саха дьахтара үлэлиирэ. Хамандыыра Олег Николаевич кытаанах майгылаах киһи эбит. Сонно кэлэ түһээттэрин кытта төлөпүөннэрин былдьаан ылбыта. “Өстөөхтөр бу төлөпүөҥҥүтүнэн ыстааппытын буолуохтара” диирэ.
Биир үтүө күн Уйбаан сарсыардааҥҥы эрчиллии кэнниттэн, остолобуойга аһыы кэлбитэ. Аһы биэрэр түннүккэ өҥөйөөт , пуобар дьахтары кытта дорооболосто.

• Дорообо, тётя Рита. Туох сонун ? Аспытыгар тугуй?
• Дорообо, Уйбаан. Ээ, туох буолуой хааһыттан ураты - дии-дии пуобар тимир миискэҕэ хоп-хойуу хааһыны кутан биэрдэ.
• Букатын бүппэт хааһылаах эбиккит дии. Хата килиэп баар дуо?
• Хантан. Ньуоскалаахпыт да үчүгэй. Ууну ылаҕын дуо?
• Чэй суох дуо
• Ханнааҕы чэйиҥ кэлиэй манна. Санаан көр да ол тыһыынчанан саллааты барыларын чэйинэн күндүлээтэхпитинэ чэйбит да бараныа.
• Чэ ,сөп - диэт Уйбаан хааһылаах миискэтин ылаат, биир ким да олорбот остуолугар олордо. Аргыый аҕай хааһытын сии-сии , тулатын көрүннэ. Бары кини курдук араас сиртэн кэлбит саллааттар аһыы олороллор. Остолобуой иһэ уу чумпу. Арай саамай муннукка турар остуолга олорор эдэр дьоннор кэпсэтэллэр, күлсэллэр. Бэйэ эрэ баар курдук анаан соруйан улахан бэйэлээхтик кэпсэтэллэр. Уйбаан кинилэр диэки эргийэн көрбүтэ, саллааттар курдук хааһыны сии олорботторо. Остуолларын ортотугар ресторан аһын курдук элбэх ас баар эбит. Бэл ханньаакка тиийэ баар. Уйбаан сонно ымсыыра түстэ. Ол остуолга биэс эдэр дьон олороллоро. Саамай

  ортолоругар, биир киһи олорор эбит. “Арааһа тойонноро быһылаах " диэн Уйбаан ол киһини көрөөт санаата. Атыттартан ол киһи уратыта диэн, бүттүү тараҕай эбит, төбөтүгэр биир да баттах суох , дьиҥэ сирэйинэн-хараҕынан олус кырдьаҕас буолбатах. Өссө биир уратыта диэн, ол киһи баттаҕын оннугар, төбөтүгэр араас татуировкалар ойууламмыттар. Уйбаан ол киһини олус интириэһиргээтэ. Аһаан бүтээт иһитин туттара сылдьан , пуобартан ыйытта.

• Тётя Рита , ити мунукка олорор уолаттары көрөҕүн.
• Көрөбүн хайаабыт.
• Саамай ортолоругар олорор киһини киһини билэҕин дуо?
• Ити тараҕай киһини дуо?
• Кини-кини
• Ээ, хайа эрэ борокуруор баар суох соҕотох уола диэбиттэрэ. Хаайыылаах курдук барыта татуировка иҥин. Онтон таһыгар олорор уолаттар, доҕотторо… Ол киниэхэ туохха наадыйдыҥ?
• Суох, бэйэм интириэһиргиибин - диэт Уйбаан баран хаалла.

18 чааһа.

Киэһэ дьарык бүппүтүн кэннэ Уйбаан байыаннай чаас устун мээлэ хаамыталаата. Бу дойдуга халлаан эрдэ хараҥарар эбит. Арай хааман иһиттэҕинэ ким эрэ саҥарарын иһиттэ. Казарма кэннигэр тиийэн көрбүтэ, хайа эрэ саллааттар биир уолу кырбыы тураллар эбит. Кырбанааччы бүттүү хаан буолан баран , хамсаабакка сиргэ сытар эбит. Уйбаан уолу көмүскэһэргэ сананна

• Ноо, тохтооҥ эрэ - диэт Уйбаан утары хааман таҕыста.
  Кырбааччылары көрөөт , баары остолобуойга муннукка олорор уолаттары биллэ. Бары кини диэки көрө түстүлэр. Тойонноро барыта хаан буолбут быһаҕын таҥаһыгар сотто-сотто Уйбааҥҥа утары кэллэ. Киһитэ Уйбааннааҕар биир төбө улахан эбит. Илиитигэр быһаҕын мүччү тутаат Уйбааны тымныы баҕайытык көрдө. Уйбаан буолла киһитин хараҕар көрөөт толлон хаалла.
• Туохха наадыйдыҥ, оҕонньор?!
• Ити , уолу хайаабытын кырбаатыгыт?
• Бэйэбит билэбит , кимиэхэ да эппэт инигин , тыыннаах сылдьыаххын баҕарар буоллаххына - диэт киһитэ Уйбаан хабарҕатыгар быһаҕын аҕалла
• Итинник сатаммат буолла. Билигин сонно хамандыырга этиэм - диэт Уйбаан эмискэ хайыһаат туох баарынан хамандыыр дьиэтин диэки сүүрдэ.
• Сырсыҥ түргэнник, тыыннаах аҕалыҥ! - диэн тойонноро ыһытаабытыгар үс уол Уйбаан кэнниттэн сүүрдүлэр. Өр буолбакка, Уйбааны тутан аҕаллылар.
• Куотуом дии санаабытыҥ дуо? Билигин ити уол таһыгар сытыаҥ - диэт киһитэ сиргэ сытар кырбаабыт уолун диэки ыйда
• Ыыт, мин эйиэхэ туохха наадабыный? Хайа эрэ оҕонньору кырбаан туохха абыранаарыгын.
• Эйиигин билигин ыыттахпына барытын хамандыыргар кэпсээн биэриэҥ. Миэхэ свидетель наадата суох - диэт киһитэ сиэбиттэн бэстилиэти хостоот Уйбааҥҥа сыаллаата. Эмискэ биир уол :
• Разар , уоскуй на! Бу оҕонньору дьиҥнээхтик өлөрөөрү гынныҥ дуо? - дии түстэ.
• Аргыый!
• Разар , уоскуй баһаалыста.

  Ити оҕонньору өлөрөн туохха абыранаарыгын, дууһаҕын эрэ киртитиэҥ!
  Итини истээт киһитэ эмискэ бэстилиэтин түһэрэн кэбистэ , уонна өрө тыынаат төбөтүн имэриннэ.

• Кырдьаҕас, түргэнник бар мантан - диэт Уйбааҥҥа кинини көмүскэспит уола турарга көмөлөстө. Уйбаан түргэн үлүгэрдик казарма диэки бара турда.
  Нөҥүө күнүгэр, остолобуойга Уйбаан кинини өлөрө сыспыт киһитин кытта эмиэ көрсүспүтэ. Киһитэ туох да буолбатаҕын курдук туттара. Уйбаан диэки көрбөтө даҕаны. Уйбаан буолла кинилэр диэки кистээн көрөрө. Ол киһини көрөөрү буолбатах, остуолга ас бөҕөтө турарын көрөөрү. Кэлиэҕиттэн ыла наар хааһыны сиир , сотору үөһүрэрэ буолуо. Итии чэй диэни бүтэһигин дьиэтигэр эрэ испитэ. Манна ууну эрэ биэрэллэр. Уйбаан көрөрүн киһитэ бэлиэтии көрбүтэ уонна эмискэ туран кэлээт , Уйбаан таһыгар тиийэн:
• Туохха , одуулаатыҥ. Бэҕэһээҥҥини кимиэхэ да эппэт инигин? - диэтэ
• Билбэппин…
• Тугу билбэккин? Этэ оҕус түргэнник! - диэт киһитэ остуолтан биилкэни ылаат Уйбаан хабарҕатыгар аҕалан баран:
• Өссө биирдэ ыйытабын, эппэт инигин кимиэхэ даҕаны - диэн ыйытта
  Атын саллааттар буолла охсуһуу буолары гынна диэн, хамандыыры ыҥырбыттара. Эмискэ остолобуойга Олег Николаевич киирэн кэлээт :
• Дьээрэ, бу тугуй? Разумовский тугу эмиэ оҥордуҥ? - диэн кытаанахтык эттэ
• Туох да буолбата , Олег Николаевич - диэт киһитэ аргыый аҕайдык биилкэни остуолга ууран кэбистэ.
• Сидоров, ити Разумовскай эйиигин атаҕастаата дуо?
• Суох, табаарыс хамандыыр. Иккиэн кэпсэппиппит - диэн Уйбаан албыннаата.
• Чэ итэҕэйбитэ буолабын. Аны биирдэ Разумовскай тугу эрэ гыммыккын биллэхпинэ аҕаҕар тыллыам барытын - диэт хамандыыр баран хаалла. Уйбаан буолла түргэн үлүгэрдик остолобуойтан казарма диэки барда. Ити киһитэ Разумовскай диэн араспаанньалааҕын дьиибэргии санаата. Сонно Антон Аркадьевичы санаан ылла. “Баҕар кини аймаҕа буолуо” диэн иһигэр толкуйдаата.

---

Ол кэмҥэ Лида Өлүөскэтин кытта уруккуларын курдук олороллоро. Антон Аркадьевич бастаан көмөлөһүөх буолбута да буоллар, Уйбаан барыаҕыттан кэлэ да илик. Кинилэргэ эрэ наадыйбат быһыылааҕа. Лида нэдиэлэҕэ биирдэ куоракка балыыһаҕа баран кэлэрэ. Ыарыыта син бэргээн иһэрэ ол да буоллар син биир дьиэтээҕи үлэтин барытын бэйэтэ оҥорор. Өлүөскэтэ, кэнники кэмҥэ наһаа иһэр аһыыр буолла. Лида ону көрө-көрө өрө эрэ тыынар кыахтаах

19 чааһа

Уйбаан киэһэ казармаҕа утуйа тиийээт, Разумовскайын кытта утары көрсө түстүлэр. Киһитэ кинини көрбөтөх курдук тутунна. Уйбаан утуйар орунугар бараат, сыгынньахтанан баран, утуйарга бэлэмнэнэн сытынан кэбистэ. Эмискэ Разумовский кини таһыгар кэлээт, быччыҥҥатын устаат,

орун үөһэ этээһигэр тахсан барда. Уйбаан түгэнинэн туһанан киһитин кытта кэпсэтэргэ сананна.

• Нохоо, миигин истэҕин дуо?
• Туохха наадыйдыҥ оҕонньор?!
• Үчүгэйдик киһилии билсиэххэ да. Хайдах эрэ билсиспиппит дии. Мин Уйбаан Сиидэрэп диэммин, 62 саастаахпын - диэн Уйбаан эттэ
• Мин буолла Разумовский Артур Сергеевич диэммин…
• Билсэн кэбиһиэххэ Артур Сергеевич. Хас саастаах эр бэрдэ буолаҕын?
• 23 сааспын туолбутум. Уонна Уйбаан хаһан эрэ эйиигин өлөрө сыспытым иһин бырастыы гын ду? Буруйбун билиммитим
• Букатын эдэр киһи эбиккин дии. Ыйытыым иһин бырастыы гын да буоллар, эн итиччэ сааскар хайаан тараҕайгыный?
• Кырдьыктыы эттэххэ бэйэм да билбэппин. Арааһа генетика буолуо. Баттаҕа суох хаалбыппар бу татуировкалары оҥоттордоом дии.
• Онтон төрөппүттэриҥ кимнээҕий? - диэн Уйбаан ыйытта
• Ийэм урут учууталлыыр этэ, билигин биһиги кэккэбитигэр суох. Аҕыс сыл анараа өттүгэр ыалдьан өлбүтэ. Аҕам буолла борокуруор. Дьиҥэ аҕам миэхэ дьиҥнээх хаанынан аҕам буолбатах. Төрөппүттэрим 10 саастаахпар холбоспуттара. Ол иһин отчим курдук буолар. Өссө эһэлээх эбэлээхпин аҕам өттүнэн.
• Мин эмиэ биир доҕордоохпун Разумовскай диэн араспаанньалаах. Аата буолла Антон Аркадьевич диэн. Уруккута улахан тойон этэ, билигин биисинэстээх быһылаах.
• Бэйи, мин эһэм эмиэ Антон Аркадьевич Разумовский диэн. Аҕам буолла Сергей Антонович Разумовский.
• Оччоҕо эн Антон Аркадьевич сиэнэ буолаҕын дуо?
• Тохтоо эрэ , билигин эһэм хаартыскатын көрдөрүөм - диэт Артур төлөпүөнүгэр хасыһа түһэн баран Уйбааҥҥа Антон Аркадьевич хаартыскатын көрдөрдө. Уйбаан Антону көрөөт :
• Алыс кини дии. Доҕорум сиэнэ буолар эбиккин дии. Сиэннээҕин миэхэ кэпсээбэтэҕэ.
• Мин киниэхэ хаанынан сиэн буолбатахпын. Төрөппүттэрим холбоһоллорун саҕана мин номнуо 10 саастаах этим. Ол да буоллар миигин сонно сиэнин курдук көрбүтэ. Мин билигин улаатан баран аҕабар махтаныахпын наһаа баҕарабын. Ийэм өлбүтүгэр оҕо дьиэтигэр биэрбэккэ, иитэн таһаарбытыгар.
• Онтон хайаан эйиигин Разар дииллэрий?
• Позывнойум , Разумовский Артур диэнтэн толкуйдаабытым. Чэ утуйуохха
• Утуйуохха - диэт Уйбаан сыттыгын көннөстөн баран утуйарга бэлэмнэннэ. Ол сытан эмискэ дьиэ кэргэнин санаан кэллэ. “Хайдах олороохтууллара буолла” диэт хараҕын сабаат утуйан барда.
  Ол кэмҥэ Лида дьиэтигэр Өлүөскэтэ кэлэрин күүтэн олороро. Уола икки хонуктааҕыта ханна эрэ бараат төннүбэтэҕэ. Лида күн ахсын бүгүн кэлээрэй диэн түүҥҥүгэ диэри күүтэрэ. Милииссийэлэргэ баран сайабылыанньа суруйар кыаҕа суоҕа ол иһин эрэнэ күүтэр эрэ.
  Онтон Антон Аркадьевич буолла Лидалаах эрэ наадыйбакка улахан тутууну саҕалаары сүүрэ көтө сылдьара.

  Антон Аркадьевич бэйэтэ тутуу хампаанньалааҕа. Аҕыйах хонуктааҕыта улахан сууммалаах тендеры кыайан, икки сыл иһигэр 10 тыһыынча устудьуон үөрэнэригэр университет тутан биэриэхтээх. Уола Антон Антонович улахан тойон буолан, аҕатыгар тутууну талбыт сиригэр тутарыгар көҥүл биэрбитэ. Игорь буолла уруккутун курдук олороро. Туохха да наадыйбата, сарсыҥҥы күнүн санаабата. Дьиҥэ үөрэҕинэн тутуу инженера. Ол да буоллар аҕатыгар көмөлөһөр санаата суоҕа.

20 чааһа

Өлүөскэ үс хонон баран көстүбүтэ. Лида ону билээт өрө тыыммыта. Ол да буоллар Өлүөскэ дьиэтигэр 15 сыл буолан баран биирдэ төннөр буолбут. Доҕотторун кытта итирэ сылдьан, бэрт кыраттан биир эр киһини кытта этиспит, охсуспут. Өлүөскэ итирик буолан тугу гынарын билбэккэ , киһитин бытыылканан төбөтүгэр саайбыт. Киһитэ төбөтүгэр хаана туран сонно өлөн хаалбыт. Өлүөскэ куота сатаабатах. Милииссийэлэр кэлбиттэригэр сонно барытыгар билиммит. Икки хонугунан суут буолуохтаах. Лида уолун көрсөн хаалыан баҕарбыта да буоллар, ыарыыта бэргээн дьиэттэн да тахсар сэниэтэ суоҕа. Уйбаан ол туһунан тугу да билбэтэ.
Оттон Антон Аркадьевич буолла, университетын куорат түгэҕэр тутуон баҕарбыта. Тутууну барытын чаһыы курдук үлэлэтээри түүнүн да утуйбат буолбут. Сылайан төбөтө ыарыйдаҕына, таблетканы иһэн уоскутар. Санаата барыта университетын эрдэ тутан бүтэриитэ. Ол иһин Лида туһунан букатыннаахтык умнубута.
Ол кэмҥэ Уйбаан күн ахсын дьарыктанан, фроҥҥа киирэргэ бэлэмнэнэрэ. Үөрэҕэ бүтэрэ аҕыйах хонук хаалбыта. Күн ахсын дьонун туһунан саныыр, ахтар. Өлүөскэтэ хаайыы киһитэ буолбутун санаан да көрбөтөҕө. Онтон Артуры кытта буолла доҕордуу буолбуттара. Артур соччо куһаҕана суох киһи эбит. Уйбаакка олоҕун, доҕотторун, сөбүлүүр дьарыгын туһунан элбэхтэ кэпсиир. Киэһэ ахсын рота уолаттарын кытта , костер тула мунньустан, гитараҕа оонньууллар, баҕа санааларын кэпсииллэр. Биирдэ Уйбааны хамандыыра ыҥырда

• Сиидэрэп, сарсын бараҕын фроҥҥа - диэн Уйбаан киирбитигэр хамандыыра сонно эттэ. Уйбаан өйдөөбүнэ да хаалла. Хайыаҕай, барарга тиийэр. Киэһэ утуйаары сытан малын бэлэмнэммитэ. Мала да диэхтээн, биир суумка эрэ. Рота уолаттара , Уйбаан барарын билэннэр, атаарыы киэһэтин тэрийбиттэрэ. Бары Уйбааны алҕаабыттара, сэрии бүттэҕинэ эбэһээт бары көрсүһүөхпүт диэбиттэрэ. Нөҥүө күнүгэр Уйбаан айаннаабыта. Фроҥҥа чугаһаан истэҕин аайы аптамаат тыаһа, буомба эстэрэ улаатан иһэр. Үрдүлэринэн дроннар көтөн ааһаллар. Сороҕор суолга өлбүт саллааттар өлүктэрэ сытар буолар. Ону көрө-көрө Уйбаан хайдах эрэ толлор. Ыстаабка тиийбиттэригэр, Уйбааны

  кырдьаҕас киһи диэн, малы таһааччы, сүөкээччи гыммыттара. Сүрүн эбээһинэһэ диэн , өлбүт саллааттар өлүктэрин массыынаттан түһэрэн, тимир хоруоптарга угуохтаах.
  Оннук курдук сыл аҥаара ааспыта. Уйбаан ыйдааҕы хамнаһа Лида каартатыгар түһэрэ. Лида буолла бэйэтэ эпэрээссийэлэнээри бэлэмнэнэрэ. Харчыта оруобуна тиийэр буолбута. Антон Аркадьевич университетын тутан саҕалаабыта. Биир үтүө күн Лидаҕа кэлбитэ.

• Дорообо, Лидия. Хайа хайдах олороҕун? - диэт Антон дьиэҕэ киирэн кэлбитэ. Лида кинини көрөөт соһуйбута , сыл аҥаарын быһа кэлбэтэҕэ даҕаны билигин дьэ кэлэн турар.
• Дорообо, миигин санаан кэллиҥ ду?
• Онтон Уйбааҥҥа тыл биэрдээм дии эйиэхэ көмөлөһүөм диэн. Өлүөскэҥ туһунан истибитим. Чороҥ соҕотох хаалбыккын дии.
• Уолум барахсан аны хаайыы киһитэ буоллаҕа дии. Баары эпэрээссийэбэр харчым тиийэр буолбута ол иһин нэдиэлэ курдугунан балыыһаҕа киирэбин
• Онтон хаһаайыстыбаҕар көмө иҥин наадата суох дуо? Бэйэҥ нэһиилэ хаамаҕын дии, көмөлөһөөччүлээҕиҥ эбитэ буоллар үчүгэй буолуо этэ.
• Хата оннук киһини буолуоҥ дуо. Хамнаһын төлүөм этэ.
• Эйиэхэ көмөлөһөөччүнэн Игори ыытыам. Эр киһи буоллаҕа дии, көмөлөһүө. Антах дьиэбитигэр тугу да гыммакка дьыбаан киэргэлэ буолан баран сытар. Хата кини наар сытарга сылайбата даҕаны. Киэһэ ахсын кулууптарыгар барар, сарсыарда биирдэ кэлэр букатын атаҕар нэһиилэ турар киһи. Онтон аныгыскы киэһэ буолуор диэри ол дьыбааныгар сытар.
• Антон, онтон ол уолгун бэйэҕэр көмөлөһүннэриэххин?
• Кини үлэлиирин көрдөхпүнэ хаалтыспын да сиэм этэ.
• Онтон уолуҥ оннук сүрэҕэ суох буоллаҕына хайаан миэхэ көмөлөһөччүнэн биэрдиҥ?
• Баҕар бэлэмтэн тэйдэҕинэ бэйэтэ тугу эмит илиитинэн оҥоруо, эппиэтинэс диэни ылыныа диэммин. Киэһэ аҕалыам уолбун - диэт Антон аргыый аҕай тураат тахсан барда. Лида соҕотоҕун олорон хаалла.
  Антон Аркадьевич буолла дьиэтигэр тиийэ түһээтин кытта, уолугар:
• Тур, малгын хомун, киэһэ бараҕын… - диэтэ
• Ханна? Эмиэ курортка барабыт дуо?
• Ханнааҕы курорт… Үлэлии бараҕын. Тётя Лидаҕа көмөлөһө.
• Ээ, ол дьахтарга барбаппын… Дьиэттэн да үүрдэххинэ барыам суоҕа
• Инньэ диэми эрэ. Бүгүн киэһэ бараҕын , и всё
• Многоуважаемый папа, крепостной права суох буолбута ыраатта. Олохтон хаалсан иһэҕин дуо?
• Ону маны саҥарыныма. Бар хомун малгын!
• Арай мин ол дьахтаргар бардахпына миэхэ тугу биэрэҕин ду, хайыыгын ду?
• Геликпын бэлэхтиэм… Оннукка сөбүлэһэҕин дуо?
• Сөбүлэһэн буолла. Малбын хомуна бардым - диэт Игорь сэргэхсийэ түһээт, сонно туран кэлэн хоһугар барда.

21 чааһа

Киэһэ Антон Аркадьевич Игори Лида дьиэтигэр массыынанан аҕалан бырахпыта. Игорь хайдах эрэ толло-толло дьиэҕэ тоҥсуйаат киирэн кэллэ.

Лида кинини күүтэн олорор эбит.

• Дорообо - диэн Игорь нэһиилэ этээт суумкатын сиргэ быраҕан ыытта.
• Дорообо, аны бу күнтэн ыла миэхэ көмөлөһөөччү буолаҕын буолла. Билигин хоскун көрдөрүөм
  Игорь тулатын көрүнэн баран:
• Бу хаһыс сыллаахха тутуллубут дьиэний. Бэрт биһиги уонча сыллааҕыта тутуллубут сарайбыт үчүгэй көстүүлээх
• 19 сыл анараа өттүгэр, кэргэним туппута бэйэтэ.
• Туохха куораттан бачча ыраах сиргэ кэлэн олорбуккутуй?
• Биһиги урут дьиэлээх этибит куоракка. Онтубут уокка былдьаммыта. Ол саҕана куорат аҕа баһылыга эн аҕаҥ этэ. Биһиги икки оҕолоох уулуссаҕа туран хаалбыппыт. Антон Аркадьевич туох да саҥа дьиэни иҥин биэрбэтэҕэ. Ол саҕана аҕаҥ кэргэннээх этэ Зоя диэн. Зояны кытта биһиги дьүөгэлии этибит. Зоя көрдөһүүтүнэн Антон Аркадьевич биһиги бэйэтин дьиэтигэр олордо ылбыта. Билигин эһиги олорор дьиэҕит оннугар турар этэ ол улахан бэйэлээх үс этээстээх коттедж дьиэ. Онтон мин ол саҕана хат буола сылдьар этим. Зоя эмиэ. Бастаан Зоя оҕону төрөппүтэ уол оҕону. Ол эн этиҥ. Онтон аҕыйах хоноот мин төрөппүтүм эмиэ уол оҕону, Өлүөскэ диэн ааты биэрбитим. Онтон Уйбаан Антон Аркадьевичы кытта этиспитэ онуоха Антон биһиги дьиэтиттэн үүрбүтэ. Бастаан свалкаҕа сылдьыбыппыт, онтон Уйбаан бу дьиэни туппута. Аҕыйах хонугунан Уйбааны киһини өлөрүүгэ буруйдаан 20 сылга хаайыыга хаайбыттара. Үс оҕобун бэйэм иитэн атахтарыгар туруорбутум. Төһө да оҕолорум аҕалара суох этилэр да буоллар, толору дьоллоох оҕо саастаах этилэр. Оттон эн Игорь, төһө үчүгэй оҕо саастаах этин?
• Мин оҕо сааһым кимнээҕэр да үчүгэй этэ. Оҕо эрдэхпиттэн аҕа эрэ диэни билэр этим. Ийэбин билбэппин уонна билиэм да кэлбэт. Киниэхэ наадыйбаппын. Дьиэбитигэр аҕабын кытта иккиэйэх эрэ этибит ол иһин бэйэбин букатын тойон саҕа аахтар этим. Аҕабар атаахтаан улааппытым. Уонна бэйэм өйдүөхпүттэн ыла, аҕам миигин хаһан даҕаны тугу эрэ гын диэн соруйбатаҕа , куруутун барытын бэйэтэ оҥороро. Уон аҕыспын туолбуппар сыантырга кыбартыыра уонна массыына бэлэхтээбитэ…
• Чэ оччоҕо аны миэхэ күүһүҥ бүтүөр диэри үлэлиэҥ. Аҕаҥ эйиигин үлэлэтээр диэбитэ. Бардыбыт - диэт Лида аргыый аҕай хараҥа хос диэки барда. Игорь буолла сиэбиттэн төлөпүөнүн хостоон баран, сибээс суоҕун көрөөт:
• Манна сибээс хаппат да?
• Суох - диэн Лида саҥата хос диэкиттэн иһилиннэ. Игорь хоско киирээт, тимир оруну көрөн баран:
• Мин бу оруҥҥа утуйабын да?
• Уонна ханна утуйаары. Баҕарар буоллаххына сиргэ сытыаххын сөп.
• Саатар тэлэбиисэр суох дуо?
• Хантан кэлиэй. Хата эн баай киһи ылаар да. Билигин сырдыгы ылыам ол иһин салгын хостонон , утуйарга бэлэмнэн
• Ол хайдах ылаҕын?
• Онтон

  бу биһиги олорор сирбитигэр диэри станцияттан сырдык кэлбэт, ол иһин бэйэбит дьоҕус бэнсиининэн үлэлиир станциялаахпыт, онтукабытын киэһэ утуйарбыт саҕана арааран кэбиһэбин.

• Ээ, чэ өйдөөтүм - диэт Игорь утуйаары сыгынньахтанан барда. Лида буолла чүмэчи уматтаат таһырдьа тахсан, станциятын арааран кэбистэ. Дьиэ эмискэ чуумпуран хаалла. Лида буолла бэйэтэ төттөрү киирээт, чүмэчи уотугар орунун оҥостон баран, сыгынньахтанаат сытынан кэбистэ.
  Ол кэмҥэ Уйбаан этэрээтин уолаттарыгар киэһээҥҥи аһылыктарын буһара сылдьара. Казаҥҥа плов баһа турара. Уйбаан сотору-сотору пловун буккуйар , кыратык приправалары кутар. Уолаттара буолла биир муннукка бары хомуллан баран хаартылыы олороллор. Тугу эрэ кэпсэтэллэр, күлсэллэр. Уйбаан буолла кинилэр курдук үөрбэтэ-көппөтө. Күн ахсын кутталга сылдьар. Хайдах эрэ эмискэ өстөөхтөр кэлэн барыларын өлөрөн кэбиһиэх курдуктар, эбэтэр дрон көтөн кэлэн үрдүлэригэр буомба быраҕыах курдук. Уйбаан күн ахсын сүүһүнэн саллаат өлүгүн көрөр. Сирэйдэрин көрдөҕүнэ бары эп-эдэр оҕолор. Уйбаан кинилэри көрө-көрө аһынан өрө эрэ тыынар кыахтаах.

22 чааһа

Нөҥүө күнүгэр Игорь сиһин ыарыытыттан уһуктан эмискэ кэллэ. Төрүөҕүттэн ыла сып-сымнаҕас матарааска утуйан кэлбит киһи, биир түүн тимир оруҥҥа утуйаары сиһэ букатын хамсаппат буолла. Нэһиилэ онтон мантан тутуһан тураат, Игорь кыратык сиһин хамсата сатаата да буоллар ыарыытыттан тугу да гыммата. Үп-үрүҥ ырбаахытын кытта эмиэ үп-үрүҥ бүрүүкээтин кэтээт истиэнэтин өйөнөн куукунаҕа барда. Игорь куукунаҕа оруобуна Лиданы көрсө түстэ. Лида киһитин көрөөт:

• Хайа туох буоллуҥ ? - диэн ыйытта
• Айакка сиһим ыарыйда. Барыта эн абааһы оруҥҥуттан.
• Мин итинник оруҥҥа үйэм тухары утуйан кэллим. Эн эдэр киһи буола-буола биир түүнү утуйбуккар итинник буоллуҥ дуо? Кыһаныма, үөрэнэҕиҥ…
• Туох эмит обезболивающай эми биэр да, айа
• Оннугум миэхэ суох. Уонна бу хайаан хаар киһи курдук үп-үрүҥү таҥынныҥ ?- диэн Лида Игорь таҥаһын көрөөт ыйытта
• Хайаабыт? Дьиэбэр мин наар маннык таҥнабын.
• Итинникэҥ билигин сонно киртийиэ..
• Чэ ,уларыттыам. Хата миэхэ кофета оҥор да?
• Өссө диэ! Бэйэҥ оҥоһун ол “кофегын” , итии уу баар.
• Билбэппин буолла хайдах оҥороллорун , куруук аҕам оҥорон биэрээччи. Билигин дьиэбэр баар эбитим буоллар… аҕам оҥорон биэриэ, уонна итии аһылыгынан аһатыа этэ…
• Билбэт буоллаххына үөрэниэҥ буолла, ити миискэҕэ бэҕэһээҥҥи хааһы баар , ону сиэр. Мин билигин куоракка балыыһаҕа барыам. Соҕотох хаалаҕын. Кэлиэхпэр диэри күрүө иһинээҕи хаары күрдьээр. Уонна күөлтэн мууһу аҕалыаххын наада. Иһэр уубут бүтэн эрэр - диэт Лида хоһугар баран хаалла.
  Игорь саҥарбакка олордо. Уонча мүнүүтэнэн Лида үчүгэй таҥаһын кэтээт, тайаҕын ылан баран, балыыһатыгар барбыта. Игорь сиһин туттан баран, хоһугар таҥаһын хараҥа соҕус өҥнөөххө уларыттан кэллэ. Төһө да сиһэ ыарыйдар, кууркалаах бэргэһэтин кэтэн , таһырдьа хаар күрдьэ тахсыбыта. Мас күрдьэҕинэн аан таһын күрдьэ түһэн баран , сүрэҕэлдьээн күрдьэҕин төттөрү миэстэтигэр ууран кэбистэ. Кыратык дьиэ таһыгар хаамыталыы түһээт, Игорь дьиэҕэ төттөрү киирдэ. “Эмээхсин бэйэтэ күрдьүннүн хаарын” диэн иһигэр санаата.
  Ол кэмҥэ Антон Аркадьевич үлэтин буолбакка , уолун саныыр буолла. Иһигэр " Уолум барахсан хайдах сылдьара буолла. Саатар сибээс хаппат. Баҕар миигинэ суох эрэйдэнэрэ буолуо. Киэһэ бара сылдьыбыт киһи дуу? Лида төһө үчүгэйдик көрөрө истэри буолла? Төһө үчүгэй аһы сиэн олороро эбитэ буолла? Арааһа Лидаҕа уолбун мээлэ ыыппыппын быһылаах " дии саныыр.

---

Оттон Уйбаан буолла, үлэ үөһүгэр сылдьара. Массыынанан бородуукта аҕалбыттарын ону ыскылаатка таһар. Этэрээтин уолаттара саҥа сорудахха бары баран хаалбыттара. Уйбаан бэйэ-бэйэбитигэр үлэтин толоро сырытта. Арай эмискэ массыына түгэҕиттэн бүтэһик хоруопкалары хостообутугар, муннукка биир уончалаах , кирдээх баҕайы таҥастаах уол оҕо олорор эбит. Уйбаан оҕону көрөөт соһуйда ахан.

• Ким диэҥҥиний тоойуом? Хайдах манна киирдиҥ? - диэн ыйыппытыгар оҕото:
• Они хотели меня убить - диэн кып-кыратык ботугураата.
• Ким өлөрөөрү гынна? Төрөппүттэрин иҥин суохтар дуо?
• Они убили маму , а папа уехал за помощью и не вернулся.
• Кэл, куттаныма. Биһиги үчүгэйдэрбит. Бардыбыт эйиигин аһатыам - диэт Уйбаан оҕоҕо илиитин биэрдэ. Уол бастаан куттаммыттыы көрөн баран, сотору буолаат Уйбаан илиитин тутта. Уйбаан оҕону остолобуойга аҕалан баран:
• Онтон аатыҥ ким диэний? Ну как тебя зовут? - диэтэ
• Иван. Фамилия моя Державенко. Мы из села Малиновка… Родителей звали Сергей и Надежда… У меня ещё были братья и сестры. Но всех убили они… Я один остался
• Кто это “они” ? - диэн Уйбаан оҕотуттан ыйытта
• Незнаю, какие-то бородатые мужики были. Я сбежал в лес когда они пришли в село. Потом ночью видел как они подожгли село. Я боясь их что они придут и убьют меня… - диэн уол ытаан барда.
• Не бойся, мы хорошие, в обиду тебя не дадим. Меня кстати тоже Иван зовут. Можешь звать меня дядя Ваня.
• Спасибо..
• Сколько тебе лет, малой?
• Двенадцать…
• Садись на стул я щас приду - диэт Уйбаан куукунаҕа баран хаалла. Сотору буолаат, биир миискэҕэ ип-итии миини аҕалан оҕотун иннигэр уураат.
• Ешь, наверно ты проголодался - диэтэ. Уол ньуосканы ылаат сонно миинин иһэн барда. Уйбаан буолла кинини көрө-көрө кыратык мичээрдээн ылла.

23 чааһа.

Киэһэ Уйбаан начаалынньыга кэлбитигэр оҕо туһунан кэпсээбитэ. Начаалынньыга буолла оҕону Уйбааны көрөн эр диэбитэ. Ол иһин ол күнтэн ыла Ваня Уйбаан илиитигэр буолла.
Ол кэмҥэ Лида балыыһаттан кэлээт соһуйда ахан. Хаар да күрдьүллүбэтэх, муус да суох. Дьиэҕэ киирбитигэр, муннугар сонно табаах буруотун сыта билиннэ.
Игорь буолла Лида кэлбитин истибэтэҕэ, таһырдьаттан киирээт сонно дьыбааҥҥа сытынан кэбиһэн баран, табаахтыы-табаахтыы сыппыта. Лида кинини көрөөт:

• Дьээрэ, бу туохпутуй. Умуруор эрэ ити кыылгын! Аны дьиэҕэ табаахтаан эрэр ду! - дии-дии устуулга сытар былааты ылаат онон салгыҥҥа сапсынна.
• Хайаабыт. Мин дьиэбэр хоһум иһигэр табаахтыыбын, аҕам туох да диэбэт дии
• Мин эйиэхэ аҕаҥ буолбатахпын! Көр да маны! Букатын алыстаан эрэҕин дии! Бэйэҕин аһары билиммиккин быһыылаах! Аҕал кургун. Үчүгэй соҕустук таһыйан биэриэм!
• Пошёллаа ду! Букатын биэрбэт буолуохтаахпын!
• Мин оҕолорбун эппиэтинэскэ үөрэппитим. Туох эрэ буруйу оҥоһуннахтарына бэйэлэрэ билинэллэрэ уонна ол буруйдарын иһин курунан эмэһэлэригэр таһыйааччыбын! Онтон ким да куоппата, буолуохтааҕын курдук ылыналлара! Эйиигин даҕаны үчүгэй соҕустук таһыйан биэриэххэ наада, бэйэҕин наһаа билиммиккин! Сатана баара! - дии-дии Лида Игори былаатынан охсуолаата
• Айа да саарыҥы эмээхсин! Букатын иирбиккин ду? Ол иһин Өлүөскэҥ итинник психованнай эбит!
• Эн , мин оҕолорум тустарынан тугу да саҥарыма. Оҕолорбун соҕотох иитэн атахтарыгар туруорбутум, үчүгэй дьон буолбуттара.
• Ол аанньа кыылга үөрэтэн Өлүөскэҥ киһини өлөрдө ини? Ол үһү дуо, үчүгэй иитииҥ!
• Аргыый! - диэн Лида ыһытаат, ытаан барда. Ол кэмҥэ оруобуна дьиэҕэ тоҥсуйуута суох Антон Аркадьевич киирэн кэллэ. Таһырдьаттан ыһыыны истибитэ ол иһин киирэ түһээт сонно:
• Хайа, туох буоллугут? - диэн ыйытта. Игорь аҕатын көрөөт сонно киниэхэ кэлэн баран , кууһан ылаат:
• Папа, ити дьахтар иирбит быһылаах , миигин былаатынан кырбаата уонна курунан таһыйыан баҕарбыта. Үчүгэй соҕустук саҥаран биэр…
• Сөп-сөп. Оҕом барахсан, тугуҥ да ыалдьыбат дуо?
• Суох
• Чэ, кыратык таһырдьа тахса түс ду, мин Лиданы кытта кэпсэтиэм - диэт Антон уолун сүүһүгэр уураат таҥаһын устан баран Лидаҕа чугаһаата, Игорь буолла таһырдьа тахсан барда.
• Лида, туох буоллуҥ? Хайаан ытаатыҥ? - диэн Антон Аркадьевич Лидаттан ыйытта
• Уолгуттан ыйыт… Иитии диэни билбэт киһи эбит… - дии-дии Лида хараҕын уутун сотунна.
• Чэ-чэ, уоскуй… Игорь итинник киһи. Хайыыр да кыах суох, тулуйарга эрэ тиийэҕин. Биир тылы булуоххут. Чэ мин бардым - диэт Антон Аркадьевич кууркатын ылаат сонно таһырдьа ыстанна. Ол кэмҥэ Игорь таһырдьа аҕатын күүтэн турара. Антон Аркадьевич тахсаат уолугар:
• Игорь, кыратык бэйэҕин туттуна сатаар ду? Лида сорудаҕын иҥин барытын толороор. Чэ мин бардым, нэдиэлэ курдугунан кэлиэм - диэн баран Антон Аркадьевич массыынатыгар олороот собуоттаан баран сүүрдэн турда. Игорь төһө да толлор буоллар, дьиэҕэ төттөрү киирдэ. Саҥарбакка эрэ Лида таһынан ааһаат хоһугар баран хаалла.

---

Ол кэмҥэ Уйбаан утуйаары сытан, Ваняны сахалыы буукубалары саҥарарга үөрэттэ. Уол саҥа атын буукубалары билбититтэн үөрэр ахан. Уйбаан буолла сарсыҥҥы күҥҥэ өссө элбэҕи уөрэтиэх буолла.

24 чааһа

Биир сарсыарда Уйбаан сулууспалыыр чааһыгар саллааттар “Борокуруор Разумовскай уола биһиги чааспытыгар сулууспалыы кэлбит” диэн бэйэлэрин кытта сонуну үллэстибиттэр. Уйбаан буолла ону истээт, Артуру көрсүөн баҕарбыта. Уйбаан доҕорун үгэһин курдук остолобуой таһыгар көрсүбүтэ. Артур Уйбааны көрөөт үөрэ түспүтэ

• Хайа на ,Уйбаан , манна сылдьар эбиккин ду?
• Манна-манна. Хата эн хайаан кэллиҥ?
• Ээ, батям ыыппыта , куттаҕас курдук ыстаапка олоруоҥ дуо, саатар фроҥҥа баран кэл диэбитэ. Сыл аҥаарын иһигэр уларыйбатаххын дии…
• Эн эмиэ олох уларыйбатаххын - диэн Уйбаан этэ түһээтин кытта эмискэ Ваня сүүрэн кэлээт:
• Дядя Уйбаан, давай пойдем дальше учить буквы - диэтэ
  Артур Ваняны көрөөт , Уйбааҥҥа:
• Хайа, үспүөйдээн оҕолоно охсубуккун ду? - диэн баран күллэ.
• Барахсан тулаайах хаалбыт этэ. Баҕар дьиэбэр этэҥҥэ төнүннэхпинэ ииттэ ылыам. Эйиигин билиһиннэриэм билигин - диэт Уйбаан Ваняҕа хайыһан баран:
• Ваня, познакомься, это Артур Сергеевич мой друг - диэн эттэ
  Артур Ваняҕа илиитин ууммутугар, уол кинини кытта дорооболоһон баран:
• Артур Сергеевич , почему у вас вместо волос рисунки? - диэн ыйытта.
  Артур туох диэн этэрин билбэккэ, төбөтүн ороун имэринэ түһээт:
• Ну понимаешь Ваня, так бывает у многих людей. Мой отец, и два деда тоже лысые. Наверно генетика. Когда вырастишь поймёшь - диэтэ
• Артур, бу уолу көрөн эрээр да, мин массыына көрсүнүөхтээхпин - диэн Уйбаан Артуртан көрдөстө.
• Чэ, Ваня батыс миигин - диэн Артур Ваняҕа эппитигэр уол кинини өйдөөбөтө быһыылаах. Онуоха Уйбаан Ваняҕа:
• Следуй за Артуром Сергеевичем. Я скоро приду - диэт баран хаалла. Ваня Артуру батыста.

---

Ол кэмҥэ Лида, күүтүүлээх эпэрээссийэтин күнэ үүнэн кэлбитэ. Сарсыарда эрдэ тураат, малын хомунан баран , таксины ыҥыраат балыыһаҕа айаннаабыта. Игорь ол туһунан билбэтэ даҕаны, ол иһин салҕыы утуйа хаалбыта. Уһуктубута дьиэ соҕотох эбит. Лида киниэхэ толоруо суоҕа диэн туох да сорудаҕын хаалларбатаҕа. Эпэрээссийэҕэ барбытын туһунан эппэтэҕэ даҕаны. Бастаан Игорь чаанньык оргуттан туга да суох ууну испитэ. Чэйи оҥостуон хайдах оҥороллорун билбэтэ. Күн аҥаарын быһа дьыбааҥҥа сытан таҕыста, онтон эмискэ тугу эрэ гыныан баҕарда. Үлэлиэн баҕарбата ол иһин элбэх бэйэлээх кинигэлээх ыскаабы хаспыта. Эмискэ кинигэлэр быыстарыттан , хаартыскалаах альбому булан ылла. Альбому арыйаат , саһаран хаалбыт хаартыскалары көрөн, урукку кэмҥэ киирбит буолан хаалла. Хас хаартыска ахсын ханна түһэриллибитэ, кимнээх түспүттэрэ сурулла сылдьар. Игорь, Лида эдэр эрдэҕинээҕи хаартыскатын булаат сөхтө ахан. Уп-уһун суһуохтаах , истиҥ мичээрдээх кыыс да кыыс. “Билигин маннык кыыһы көрсүбүтүм эбитэ буолла, миэнэ буолуо этэ” диэн Игорь иһигэр санаата. Онтон буолла, Уйбаан эдэр эрдэҕинээҕи хаартыскатын булла. “Абытай эр бэрдэ эбит уруккутугар” диэн Игорь Уйбаан хаартыскатын көрөөт санаата.

---

Икки чаас курдугунан Уйбаан үлэтиттэн бүтээт казармаҕа киирдэ. Ваня кини оронугар сытан номнуо утуйан хаалбыт эбит. Артур Уйбааны көрөөт:

• Уһунун үлэлээбитиҥ? Бу уол ону маны ыйытан киһини сылатта - диэтэ
• Чэ мин кэллим. Барахсан утуйан хаалбыт дии…
• Уйбаан, эн контракниккын буолбат дуо? Арай контрагыҥ бүттэ , дьиэҕэр төннөр кэмиҥ кэллэ ити оҕону хайыыгын оччоҕо?
• Мин эмиэ ол туһунан элбэҕи толкуйдаабытым, арай бэйэм иитэ ыллахпына. Ваня үчүгэй баҕайы уол , антах биһиэхэ көмөлөһүө буолла. Лидам да маннык көмөлөһөөччүгэ үөрүө этэ.
• Начаалыстыба көҥүллүө дуо?
• Дьэ ким билэр. Чэ, бириэмэ ыраатта, утуйуохха - диэт Уйбаан сыгынньахтанаары гыммытыгар эмискэ сирена тыаһаата. Утуйа сыппыт саллааттар сонно туран кэлээт, таҥнан баран таһырдьа таҕыстылар. Ваня эмиэ соһуйан уһуктан кэллэ, уонна тыастан куттанаат, Уйбааҥҥа сыһынна. Уйбаан оҕотун илиититтэн сиэтэн баран, Артуру кытта эмиэ таһырдьа таҕыстылар. Тахсыбыттара, саллааттар төттөрү таары ханна эрэ сүүрсэллэр. Ыраах буруо көстөр. Эмискэ хамандыырдара ыксаан аҕай кэлээт:
• Быстрее, убегайте в лес, бомбардировщики летают - диэн баран салҕыы атыттарга этэ сүүрдэ. Артур Уйбааҥҥа кытаанахтык:
• Бардыбыт - диэтэ уонна тыа диэки сүүрэ турда. Уйбаан Ваняны көтөҕөөт Артур кэнниттэн тыаҕа барда.
  САЛҔЫЫТА БЭЧЭЭТТЭНИЭ

25 чааһа

Син ыраатан баран, Уйбаан Артурга:

• Артур, тохтоо айакка. Ырааттыбыт дии, туох да тыаһаабат иҥин. Манна хонуохха уонна сырдаатаҕына базаҕа төннүөхпүт - диэтэ
• Чэ эн эппиккинэн буоллун. Ол да буоллар санаабар биһигини ким эрэ көрөн турар курдук
• Ээ, тыаҕа ким баар буолуой. Арай ханнык эрэ харамай ини. Кэл бу хата утуйарга үчүгэй баҕайы сир баар - диэт Уйбаан биир мас таһыгар сытынан кэбистэ. Ваня кини таһыгар сытаат утуйан барда. Артур элбэхтэ баҕайы тулатын көрүннэ, онтон толло-толло Уйбаан таһыгар сытта.

---

Ол кэмҥэ Лида этэҥҥэ эпэрээссийэтэ түмүктэнээт, палаатаҕа сытара. Быраастар дьиэтигэр нэдиэлэнэн ыытыах курдуктар. Дьиэтин санаатаҕын аайы “Баары уол дьиэбин төһө эрэ киртиттэ. Саатар Антон Аркадьевич бара сылдьара ду?” диэн иһигэр этэр.
Антон Аркадьевич буолла, эмиэ университетын тутуутугар төбөтүнэн түспүтэ. Тутуу бүтэрэ аҕыйах хаалбыта. Арыллыыта ый курдугунан буолуохтаах. Игорь буолла, Лида дьиэтигэр соҕотоҕун сытан тугу ла гыммата. Дьиэ иһэ барыта бөх буолбутун да хомуйбатаҕа.

---

Артур утуйа сытан эмискэ ким эрэ саҥатыттан уһуктан кэллэ. Кыратык төбөтүн көтөҕөн көрбүтэ, ыыс хараҥаҕа ким эрэ табааҕын уота көстөр эбит. Аргыый аҕай Уйбааҥҥа:

• Нохоо, уһугун. Арааһа соҕотох буолбатахпыт быһылаах. Көр ол уот көстөр - диэтэ
• Ханна ? - дии-дии Уйбаан хараҕын хаһынна. Эмискэ кырыытын көрбүтэ, Ваня суох эбит.
• Хайа, баары уол ханна баарый - диэт Уйбаан туран кэлээт, тулатын көрүннэ.
• Сыт , да. Билигин аны ити дьон көрүөхтэрэ - диэн баран Артур Уйбааны төттөрү тардан түһэрдэ
• Ваня ханна барбыта буолуой? Була охсуохха наада
• Аргыый, итилэр истиэхтэрэ. Бастаан бардынар ол кэннэ Ваняны көрдөө барыахпыт.
• Суох, мин оҕону соҕотох бырахпаппын - диэт Уйбаан туран кэллэ уонна соҕуруу диэки хаама турда. Артур төһө да абатыйдар , Уйбааны сырсарга тиийдэ. Уйбаан буолла “Ваня, где ты!” диэн ыһытыы-ыһытыы тыа устун хааман истэ. Артур буолла кинини бобо сатаата “Аргыый, билигин аны эн ыһыыгын истэн аны ити хохоллар сүүрэн кэлиэхтэрэ” диэн эттэ да буоллар, Уйбаан кинини истибэтэ даҕаны. Иһигэр “Тыый, ити оҕо ханна баран хааллаҕай” дии-дии хааман истэҕинэ эмискэ сааны иитэр тыас иһилиннэ. Уйбаан тохтоот, тулатын көрүнэ турдаҕына, маска туох эрэ кылабаччыйарын бэлиэтээтэ. Снайпер эрэ олорор дии санаабатаҕа. Артур кэлээт Уйбааҥҥа:
• Бардыбыт, оҕоҕун сарсыарда көрдүөхпүт - диэн этэ түһээтин кытта ханна эрэ оҕо ытыыра иһилиннэ. Уйбаан:
• Итиннэ бардыбыт - дии түһээтин кытта, саа тыаһа “тас” гына түстэ уонна Артур сүрэҕин туттубутунан сиргэ өлөрдүү сууллан түстэ. Уйбаан үспүөйдээн өйдөөбүнэ да хаалла. Киһитигэр :
• Нохоо , хайдах буоллуҥ!? Тур , бардыбыт - дии сатаата да буоллар, киһитэ эппиэттээбэтэ. Уйбаан, ыксаан тугу гынарын билбэккэ турбута. Артур эмискэ :
• Уйбаан, бар түргэнник мантан. Ваняны бул - дии түстэ.
• Туох диигин, кэл иккиэн барыахха, мин… - диэн Уйбаан этэн истэҕинэ Артур:
• Миигин бырах , мин бүттүм. Ваняны булаар - диэт түөһүттэн илиитин ылбытыгар, Уйбаан буулдьа киирбит сирин, уонна хааны көрөөт сонно барытын өйдөөтө. Уйбаан киһитин быраҕыан баҕарбата да буоллар, соҕотох барарга тиийдэ. Хааман иһэн эмискэ хараҕыттан уу сүүрдэ. Биир мас анныгар олороот хараҕын уутун сотто-сотто, Артуру санаан кэллэ. Эмискэ мас кэнниттэн ким эрэ
• Дяда Уйбаан - дии түстэ
  Уйбаан, хайыһаат Ваняны көрөн баран, наһаа үөрдэ. Уолу сонно кууһан ылаат. Ваня буолла Уйбаантан:
• Почему ты плачешь? - диэн ыйытта.
• Ваня, ты же уже взрослый парень. Я плачу из-за того что Артура Сергеевича с нами больше нет?
• Он что погиб?
• Да…

26 чааһа.

Уйбаан хайдах базаҕа тиийбитин өйдөөбөтө. Санаатаҕына утары хааман иһэллэрэ , онтон эмискэ тыаттан тахсан кэлбиттэрэ. Сонно тиийэ түһээт, Уйбаан хамандыырга Артур өлбүтүн туһунан эппитэ. Хамандыыр кыракый этэрээт тэрийээт, өлүгү таһаарарга сорудах биэрэн ыыппыта. Бэйэтэ буолла төһө да баҕарбатар, Артур аҕатыгар, борокуруор Разумовскайга эрийдэ.
Нөҥүө күнүгэр борокуруор Разумовскай илэ бэйэтинэн базаҕа айаннаан кэлбитэ. Уйбааны булаат:

• Эн дуо, Сиидэрэп Уйбаан диэн - диэтэ
  Уйбаан соһуйан туох диирин билбэккэ:
• Мин , туохха наадабыный?
• Эн билэриҥ буолуо миигин. Урут аҕабын кытта доҕордоһор этиҥ. Эн мин уолбун тыыннааҕын бүтэһик көрбүт үһүгүн, хайдах өлбүтэй уолум?
• Бэйэм да билбэккэ хаалбытым. Арааһа снайпер ытта быһыылааҕа. Иккиэн кэпсэтэ трдахпытына эмискэ, саа тыаһаата, уонна Артур сиргэ сытара…. Кутурҕаммын тиэрдэбин
• Ол хайаан эйиигин кытта сылдьыбыта? Хамандыыргытыгар эппитим , уолбун ханна да ыытыма, базаҕа олордун диэн…
• Онтон оннук таҕыстаҕа…
• Эйиигин да ытыахтарын, хайаан мин баар суох соҕотох уолбун ыппыттарай?! Хайаан уолбун көмүскээбэтэххиний?
• Сергей Антонович, өссө биирдэ кутурҕаммын тиэрдэбин. Уонна миигин бырастыы гынаарыҥ - диэт Уйбаан салҕыы кэпсэтимээри баран хаалла.

---

Ол кэмҥэ Антон Аркадьевич уолуттан сиэнэ өлбүтүн туһунан истибитэ. Артур өлбүтүгэр Сергей Антонович Уйбааны буруйдуура уонна ол туһунан аҕатыгар эмиэ кэпсээбитэ. Антон Аркадьевич буолла, сиэнэ өлбүтүгэр Уйбаан буруйдааҕын итэҕэйиэн баҕарбата.
Онтон Лида, балыыһаттан тахсара аҕыйах хонук хаалбыта. Күн ахсын дьиэтэ уота хайдах турарын саныыра. Игорь буолла, дьиэни-уоту букатын хомуйбата, сууйбата даҕаны. Аҕатыгар атаахтаан түргэн интэриниэт холботторбута. Антон Аркадьевич уолугар аккаастыа дуо, сонно Игорь баҕатын толорбута. Онтон сылтаан Игорь дьиэттэн наадатыгар эрэ тахсар буолбута, уонна сарсыардаттан киэһээҥҥи диэри интэриниэт ситимнэригэр олороро. Букатын хоргуйан өлүөхтээҕин, Антон Аркадьевич төһө да бириэмэтэ тиийбэтэр хас киэһэ ахсын уолугар кэлэн, ас буһаран барара. Игорь онтон үөрэрэ эрэ. Санаатыгар олоҕун устата итинник буолуо. Куруутун таһыгар таптыыр, харыстыыр, көмүскүүр, атаахтатар аҕалаах.

---

Биир үтүө күн Уйбааны хамандыыра ыҥырда. Уйбаан тугу эрэ этээри гыннаҕа диэн сонно тиийбитэ. Хамандыыр кинини көрөөт:

• Сиидэрэп, дьиэлиэххин сөп - диэтэ
• Хайдах, өйдөөбөтүм?
• Онтон дьиэлиигин буолла , контрагыҥ бүттэ, ыстааптап сурук кэлбитэ Сидоров Иван Прокопьевичы дьиэтигэр ыытыҥ диэн.
• Кырдьык дуо? - Уйбаан итэҕэйбэккэ соһуйан ахан
• Кырдьык-кырдьык. Малгын хомунаар, сарсын массыына барыа
• Онтон Олег Николаевич, ити Ваня манна хаалар дуо?
• Хааларга тиийэр, сэрии бүттэҕинэ быһаарыахпыт ханна ыытарбытын.
• Олег Николаевич, арай мин Ваняны бэйэбин кытта илдьэ бардахпына, дойдубар? Иитэ ылыам буолла.
• Ылар буоллаххына ыл, ол да буоллар докумуоннарын оҥорторуоххун наада буолла.
• Оҥорторуом…
• Чэ, оччоҕо малгын хомунаар, бэлэмнэнээр…
• Сөп - диэт Уйбаан тахсан барда. Казармаҕа баран истэҕинэ эмискэ Ваня сүүрэн кэлээт :
• Дядя Уйбаан, давай пойдем дальше учить буквы? - дии-дии Уйбааны илиититтэн тардыалаата.
• Ваня, мне нужно собирать вещи, я уезжаю и ты тоже со мной уезжаешь? Хочешь со мной поехать.
• Хочу, но где ты живёшь?
• Я живу далеко-далеко. И я хочу взять тебя с собой. Познакомлю тебя с своей женой, другом. Будем ходить на рыбалку, на охоту, строить дом. Хочешь?
• Очень хочу. А когда уезжаем
• Завтра, всё завтра - диэт Уйбаан Ваняны кууһан ылла

27 чааһа

Лида балыыһаттан тахсаат сонно дьиэтигэр айаннаабыта. Игорь кинини билигин эрэ кэлиэ дии санаабатаҕа. Лида дьиэтигэр киирэ түһээт сонно сиргэ ыһылла сытар бөҕү көрдө. Саҥарбакка туруо дуо, сонно:

• Бу тугу ыстыҥ !- диэн ыһытыы түстэ. Игорь соһуйан ходьох гына түстэ.
• Хайа, хаһан кэллиҥ? - диэн ыйытта
• Билигин аҕай кэллим. Мин суохпуна тугу да гыммакка сыппыккын ду?!
• Эс, элбэҕи оҥорбутум ээ
• Күрүө иһин хаар көмөн кэбиспит буолбат дуо, дьиэ буолла барыта бөх буолбут. Тугу гынныҥ? !
• Онтон….онтон… Чэ тугу да гымматым, билинэбин
• Арыгылыы-арыгылыы сыппыккын ду? - диэн Лида дьыбаан таһыгар ичитэх ханньаак бутыылкаларын көрөөт эттэ
• Онтон сэриигэ быраатым өлбүт этэ, Артур Разумовскай диэн… Ол иһин ол аһыытыттан истээм дии…
• Хас саастаах этэй?
• Ээ, сүүрбэ хаһа эрэ быһыылааҕа , мин саастыылааҕым. Ол да буоллар мин киниэхэ абаҕата буолабын
• Чэ, төһө да быраатыҥ өллөр дьиэни хомуй, мин тугу эрэ буһара түһүөм.
• Эн хантан кырдьык кэллиҥ ?
• Эпэрээссийэлэнэн. Тыҥабар рак үөскээбит этэ. Хата эмтэнэр буолан… Сыл аҥаарын быһа харчы мунньуммутум уонна эпэрээссийэлэнэ бардаам
• Миэхэ этиэххин, харчынан игин көмөлөһүөм этэ…
• Үлэлээбэт киһиэхэ хантан харчыта кэлиэй?
• Онтон батябыттан көрдөһүөм этэ буолла..
• Игорь, эн хас саастааххыный?
• Сүүрбэ. Хайаабыт?
• Биһиги , сэбиэскэй саҕанааҕы оҕолор эн сааскар номнуо ыал, үлэһит буолан сылдьарбыт. Сарсыардаттан киэһээҥҥи диэри наар үлэлиирбит. Үксүн барыта илии үлэтэ этэ… Эн саатар тугу эмит илиигинэн оҥорон көрбүтүҥ дуо?
• Туохха үлэлиэхпиний, батям баар. Ас буһарарга игин домработница, арай массыына ыытарбын сатыыбын.
• Ол эн санааҕар аҕаҥ эйиигин кытта куруутун баар буолуо дуо? Антон Аркадьевич даҕаны сааһыран иһэр. Сотору кырдьан өлөн хааллын, соҕотох хааллыҥ оччоҕо хайыаҥ этэй?
• Эс, хайдах оннук буолуой. Аҕам 47 саастаах. Киһи ортотунан 77 сыл игин олорор. Оччоҕо арай аҕам 77 өлөр , оччоҕо кини өлөрүгэр мин 50 саастаах буолуом. Аҕам өлөрө өссө отучча игин сыл баар. Ол иһин өссө отут сылы быһа тугу да гыммакка сытыахпын сөп.
• Букатын барытын эрдэттэн суоттуу сылдьар эбиккин дии… Чэ, арай эн эппитиҥ курдук буоллун, биэс уоҥҥун туоллуҥ, аҕаҥ суох, тугу гынаҕын салҕыы?
• Тугу гыныамый, өлөргө эрэ тиийэбин. Кырыыйдахпына кимиэхэ да наадата суох буолуом буолла…
• Мин эн оннугар эбитим буолла, үчүгэй кыыһы көрсөн, ыал буолан оҕолонон, ол оҕоҕун иитэн, сиэн киһини харайан баран биирдэ өлүөм этэ.
• Ол эн буоллааҥ дии. Миэхэ ойох, оҕо наадата суох…
• Чэ бэйэҥ билэҕин…

---

Ол кэмҥэ Уйбаан номнуо фронтан ыраах сылдьара. Түүн сөмөлүөтүнэн Москваҕа көтөн кэлбиттэрэ. Ваня кини таһыгар сылдьар. Бу күнү быһа, Ваняны иитэ ылаары , докумуоннары оҥотторорго сырытта. Хата сэрии кыттыылааҕа диэн уочарата суох киллэрбиттэрэ. “Опекалартан эппиэт кэлэрин күүт” диэбиттэрэ. Нөҥүө күнүгэр Уйбаан Ванялыын маҕаһыыннарынан сылдьыбыттара. Уйбаан бэйэтигэр саҥа төлөпүөн уонна симка ылыммыта. Ваняҕа буолла араас таҥас-сап, оонньуур арааһын.

28 чааһа

Сарсыарда Лида эрдэ тураат, дьиэтин хомунарга сорунна. Дьыбаан анныттан иччитэх бутыылкалары хостуу-хостуу иһигэр:

• Сатана баара, киһи суоҕуна манна арыгылыыр сир тэрийбит. Бэйэтигэр хомуттарыахха ду - дии-дии бутыылкалары биир сиргэ муста. Ол кэннэ Игорь таһыгар кэлээт:
• Нохоо, уһугун эрэ. Көмөлөс миэхэ дьиэни хомуйарга! - диэтэ.
• Хас чааһый ? - диэн Игорь хараҕын сотто-сотто эттэ
• Тоҕус буолбут…
• Сарсыарда ду, киэһэ ду?
• Сарсыарда буолубуна. Тур, дьыбааны көтөҕөөр, аннын харбыам этэ
• Айакка. Бүтэһигин итиччэ эрдэ хаһан турбуппун өйдөөбөппүн даҕаны. Арааһа оскуоланы бүтэриэхпиттэн эбиэккэ диэри утуйар буолбутум.
• Тур, эбэтэр аһылыкка тугу да буһарыам суоҕа
• Турдум-турдум. Билигин кэлиэм, хомунан ис - диэт Игорь оронуттан тураат, анаан соруйан бытааннык таҥынна. Таҥнан бүтээт, ортоку хоско киирбитигэр Лида сонно:
• Ити дьыбааны кырыытыттан көтөх эрэ - диэтэ. Игорь төһө да баҕарбатар , дьыбаанын көтөхтө. Аҕыйах мүнүүтэнэн илиитэ аһыйан барда.
• Бүттүҥ дуо?
• Суох, доҕоор. Туран эр, өссө ыраах бүтэрим. Ол хайаан ыйыттыҥ?
• Айакка сиһим ыалдьан эрэр, эбиитин илиим аһыйар
• Тулуй. Оннооҕор биһиги ийэлэрбит систэригэр туонна саҕа оту сүгэн баран , хас эмэ көстөөх сиртэн сатыы дьиэлэригэр кэлэллэрэ ол отторун кытта. Онтон төттөрү бараллар. Күҥҥэ үстэ-түөртэ оннук төттөрү таары сылдьаллара. Ол кинилэри кытта эйиигин холоотоххо , эн букатын оҕус курдук улахан, доруобай киһигин ол ийэлэрбит барахсаттар кып-кыракый уҥуохтаах, кырдьаҕас эмээхситтэр этэ - дии-дии Лида салҕыы хомунан истэ
• Ол кэмнэр аастахтара дии… Уонна ону маны кэпсээбэккэ хомунан ис ду хайаа ду!
  Ити кэннэ уонча мүнүүтэ ааспытын кэннэ :
• Чэ, түһэр бүттүм - диэн Лида эттэ.
• Хата. Айа сиһим бүттэ - дии-дии Игорь дьыбаанын түһэрээт, сынньанаары олорбутугар Лида инчэҕэй тэрээпкэни биэрээт:
• Быылы сотон эр, мин өссө эбии салапаан мөһөөччүгү көрдөөн киириэм - диэн баран тахсан барда. Игорь, үлэлиэн баҕарбата , ол иһин биир былааны толкуйдаата. Лида киирбитигэр албыннаан быылы соппута буола сырытта. Онтон эмискэ тэрээпкэни сиргэ быраҕаат сүрэҕин тутунна. Лида ону көрөөт:
• Хайа, хайаан тохтоон хааллыҥ? - диэн ыйытта
• Тохтоо, сүрэҕим аһар
• Ол бу буолума , быылы сотон ис
  Игорь саҥарбакка тэрээпкэни сиртэн көтөҕөөт, биир хардыыны оҥорон баран, эмискэ сүрэҕин туттаат артыыстаан сууллан түстэ. Лида соһуйан ахан, сонно барытын быраҕаат, киһитин таһыгар кэлээт:
• Нохоо, хайдах буоллуҥ? - дии түстэ.
• Айакка, сүрэҕим - диэн Игорь нэһиилэ этээт хараҕын сабан кэбистэ
• Игорь, өлүмэ! Кэл , дьыбааҥҥа сыт - диэт Лида Игори өйөөн туруораат дьыбааҥҥа сытыарда. Онтон сонно хоһугар бараат биир таблетканы тутан кэллэ.
• Мэ, маны ыйыстан кэбис , билигин өссө көрүөм эми - диэт Лида таблетканы Игорьга биэрэн кэбистэ. Игорь буолла таблетканы айаҕар угунна, онтон Лида барбытыгар сиргэ силлээн кэбистэ. Лида уонча мүнүүтэнэн төттөрү төнүннэ. Игорь таһыгар олороот :
• Хайа, хайдаххыный? Сонно итэҕэйбэтэҕим иһин бырастыы гын ду… - диэтэ
• Син. Кыратык сүрэҕим ыалдьар да буоллар - диэн Игорь албыннаан эттэ
• Сүрэҕиҥ урут ыалдьар этэ дуо? Быраастарга көрдөстүбүтүҥ дуо?
• Көрдөстүбүтүм…
• Туох диэбиттэрэй, ханнык диагноһы туруорбуттарай?
  Игорь, туох диирин билбэккэ өйүгэр туох бастакы кэлбитин эттэ:
• ИБС…
• Хайаан сонно эппэтэххиний сүрэх ыарыылааххын. Чэ, сыт ду, сотору аҕаҥ кэлиэ
• Хайдах аҕам?
• Онтон мин куттанан Антон Аркадьевичка эрийдээм дии, сотору кэлиэҕэ.

---

Ол кэмҥэ, Уйбааҥҥа опекалар Ваняны иитэ ыларыгар көҥүл биэрбиттэрэ , ол иһин наадалаах докумуону оҥотторон, Ваняҕа официальнай опекун буолбута. Кинилэр дьоллоругар, куоракка диэри сөмөлүөт көстүбүтэ. Онон бүгүн Уйбаан дойдутугар төннөр.

29 чааһа

Уонча мүнүүтэнэн Антон Аркадьевич айаннаан кэлбитэ. Сонно эмискэ дьиэҕэ көтөн киирдэ уонна Игорьга кэлээт :

• Хайдаххыный? Тугуҥ ыалдьар - диэтэ
• Суох, үчүгэй…
• Лида эйиигин сүрэҕэ ыарыйда диэбитэ, кырдьык дуо ол?
• Оттон….
• Чэ, этэн ис хайыам да суоҕа.
• Оттон….
• Этиэххин баҕарбат буоллаххына этимэ. Саатар быраастарга көрдөстүбүтүҥ дуо?
• Көрдөстүбүт үһү, ИБС диэбиттэр үһү - диэн Лида Игорь оннугар эттэ
• Туохпутуй ол ИБС ?
• Сүрэх ыарыыта быһылаах. Мин аҕам эмиэ ИБС ыалдьан өлбүтэ - Лида эттэ
  Антон Аркадьевич Игорь диэки көрөөт:
• Уолум барахсан, хайаан миэхэ тугу да эппэккин. Быарыҥ куһаҕанын билэбин, сүрэҕиҥ туһунан буолла саҥа истэбин. Чэ , сытан эрээр, киэһэ кэлиэм уонна дьиэбитигэр барыахпыт. Билигин мин ыксыыбын, көрсүһүүгэ барыахтаахпын - диэн баран Антон аргыый аҕайдык тураат, дьиэттэн тахсан барда. Игорь иһигэр үөрдэ , албынын көмөтүнэн үлэлээбэккэ сытыахтааҕар, эбиитин төттөрү дьиэтигэр төннөр буолла.

---

Ол кэмҥэ Уйбаан Ваняны кытта сөмөлүөтүнэн көтөн кэлбиттэрэ. Уйбаан дойдутугар этэҥҥэ төннүбүтүгэр айыыларга махтанна. Куорат уулуссаларын устунан сылдьан, Ваняҕа куораты көрдөрдө. Уол саҥа сиргэ кэлэн , мунан хаалыам диэн Уйбаантан тэйбэтэ. Иккиэн биир электроника маҕаһыыныгар киирэн, сабыс-саҥа тэлэбиисэри кытта, “спутниковай тарелканы” атыыластылар. Уйбаан “Дьиэбэр тиийдэхпинэ холбуом” дии санаата. Лида буолла Уйбаан айаннаан иһэрин билбэтэ. Игори сүрэҕэ ыалдьар дии санаан, дьиэтин бэйэтэ соҕотоҕун хомунан бүттэ. Игорь буолла тугу гыныай, төлөпүөнүгэр тугу эрэ көрө-көрө сыппыта. Лида эмискэ киниттэн ыйытта:

• Игорь, эн хаһан эмит, биирдэ эмит үлэлээбитиҥ дуо? Холобур аҕаҕар туохха эмэ көмөлөспүтүҥ ду, дьиэтээҕи үлэни үлэлээбитиҥ ду?
• Туохха үлэлиэмий. Дьиэтээҕи үлэни үлэлииргэ домработница диэн баар. Оттон аҕам буолла көмөтө да суох барытын бэйэтэ кыайар.
• Эн аҕаҕын аһынаҕын дуо? Эйиигин бэйэтэ соҕотох иитэн таһаарда, күнү быһа эн тускар үлэлээн тахсар , эн тускар долгуйар, эн буолла кинини сыаналаабат, аанньа аахайбат да курдуккун.
• Эс, мин аҕабыттан ураты кими да ис сүрэхпиттэн таптаабаппын…
• Оттон кыргыттары иҥин кытта көрсүспэккин дуо? Баҕар таптыыр кыыһыҥ баар буолуо
• Көрсүһэн буолубуна. Ол кыргыттар диэн кыргыттар. Кинилэр бары миэхэ кэргэн тахсыахтарын баҕараллар. Оттон мин буолла кэргэннэниэхпин даҕаны, оҕолонуохпун даҕаны баҕарбаппын…
• Антон Аркадьевич сиэн киһини ол күүппэт дуо?
• Күүтэрин күүтэр быһыылаах. Билигин аҕам букатын уларыйан хаалбыт. Арааһа Артур өлбүтүттэн быһыылаах…
• Ол быраатыҥ сэриигэ өлбүтэ ?
• Сэриигэ… Өлүгүн кээм да була иликтэр. Эн Уйбааҥҥын кытта сылдьыбыт үһү. Ол Уйбаан буолла сүрэҕэр табыллан баран, мас анныгар олорон хаалта диэбит үһү. Саллааттар онно тиийбиттэрэ буолла ким да суох үһү
• Бээ, Уйбаан ол кинини кытта сылдьыбыт дуо?
• Буолубуна , иккиэн биир ротаҕа сылдьыбыттара
• Хата Уйбааным тыыннаах эбит дии… Үс ыйы быһа сурук да кэлбэтэҕэ. Барахсан өлбүт дии санаабытым… Һуу, хата тыыннаах эбит , оннук эрэ буоллун. Мин испэр ону маны барыт..
• Аргыый, эрэ. Ким эрэ кэллэ быһыылаах - диэн Игорь Лида этэн истэҕинэ быһа эттэ
  Лида аан тыаһаабытын истээт, ким кэлбитин көрө барда. Эмискэ аан аһыллыбытыгар, тымныы салгыны кытта Уйбаан киирэн кэллэ. Лида кинини көрөөт, хараҕар итэҕэйбэтэ. Уйбаан ойоҕор мичээрдээт утары кэллэ уонна Лиданы кууһан ылла. Лида Уйбааны көрө-көрө, иһигэр айыыларга махтанна.
• Хайа, доҕоччуок, хайдах олороҕун? - диэн Уйбаан сымнаҕастык ыйытта
• Уйбаан, кырдьык дуо , түүл буолбатах дуо?
• Кырдьык Лида. Түүл буолбатах. Этэҥҥэ дойдубар төнүннүм - диэт Уйбаан бэргэһэтин кытта кууркатын уһулла. Баттаҕа уруккутунааҕар өссө маҥхайбыт, байыаннай таҥаһы кэтэ сылдьар, түөһүгэр буолла икки мэтээл кылбачыйа сылдьар. Лида эмискэ Уйбаан кэннигэр өссө биир киһи турарын көрдө.
• Уйбаан, ити кимий?
• Лида, билсэн кэбис бу сиэммит - Ваня
• Ханнык сиэммит?
• Онтон барытын кэпсиэм. Ваня, познакомься эта Лида - мою жена, твоя бабушка - диэн Уйбаан Ваняҕа эттэ. Ол кэмҥэ оруобуна хостон Игорь таҕыста. Уйбаан Игорь диэки көрөөт Лидаттан ыйытта:
• Оттон бу киһи тугу гына сылдьар манна?
• Антон Аркадьевич ыыппыта миэхэ көмөлөһөөччү гынан…
• Көмөлөһөр дуо, ол көмөлөһөөччүҥ?
• Хантан. Бүгүн киэһэ Антон Аркадьевич кэлэ сылдьыахтаах, оччоҕо төттөрү илдьиэ - диэн Лида Уйбааҥҥа эттэ
  Игорь буолла Ваня диэки көрөөт:
• Бу туох оҕотун соһон кэллиҥ. Эн сиэниҥ буолбатаҕа биллэр дии. Күп күөх харахтаах иҥин. Туохха аҕаллыҥ ?- диэн Уйбаантан ыйытта
• Бу мин сиэним… Уонна бу мин дьиэм, бэйэм билэбин кими аҕаларбын. Сөбүлээбэт буоллаххына бар мантан.
• Барыам даҕаны! И так хас эмэ ыйы быһа бу акаары эмээхсини тулуйдум ! - диэн Игорь ыһытыы түстэ
• Эн буолла миэхэ ыһытаама! Мин эйиигиннээҕэр кырдьаҕас киһибин! Уонна мин ойохпун акаары эмээхсин диэмэ!
• Бэйэм билэбин туох диирбин! Баҕарар буоллаххына маатыраннан да этиэҕим!
• Аны маатыралаары гынна! Мин дьиэбэр чыып да диэн көр да! - диэт Уйбаан сутуругун көрдөрдө
• Охсуһуоххун баҕардыҥ! Уонна өйдүүргэр этэбин мин буоксаҕа хандьыдаатпын. Ол иһин биирдэ да саайан түһэриэм! - диэн баран Игорь тымныы баҕайытык Уйбаан диэки көрдө
• Оннук курутуой буоллаххына, саай ! Бэлэммин!
  Ваня буолла Уйбааннаах Игорь ыһыыларын тулуйубуна , кулгааҕын саптан баран, хос диэки сүүрэ турда. Лида :
• Аргыыйыҥ иккиэн! Барыҥ таһырдьа тахсыҥ! Көрбөккүт дуо, оҕону ытаттыгыт! - диэт Ваняны уоскута барда. Онуоха Уйбаан, кууркатын кэтээт таһырдьа тахсан барда. Игорь буолла таҥныбакка даҕаны кини кэнниттэн эмиэ таһырдьа ыстанна.

30 чааһа

Уйбааннаах Игорь таһырдьа тахсыбыттарын кэннэ, Лида Ваняны уоскута сатаата. Уол ким эрэ этиһэрин иһиттэҕинэ сонно куттанан барара. Тоҕо диэтэр антах төрөөбүт дэриэбинэтигэр, биир үтүө күн ВСУ саллааттара кэлэн, эр дьоннору хомуйан барбыттара. Ваня аҕатын ыла кэлбиттэригэр, аҕата дьиэ кэргэнин быраҕыан баҕарбата ол иһин барсыбатаҕа. Саллааты кытта этиһэн барбыттара. Ваня ону барытын орон анныгар саһан истэ сытара. Сотору буолаат хаста эмитэ бэстилиэтинэн ыппыттара, уонна саллаат тахсан барбыта. Ваня орон анныттан тахсыбыта, дьиэтигэр тыыннаах киһи суоҕа, барыларын ытан кэбиспиттэр. Онтон ыла ким эрэ этиһэрин, уордайсарын иһиттэҕинэ сонно куттанан барар.
Ол кэмҥэ Уйбаан таһырдьа туран, Ваня туһуттан долгуйара. “Арааһа миигин куһаҕан киһи дии санаата быһыылаах” диэн иһигэр санаата. Игорь буолла туохтан да кэмсиммэтэ. Биир ырбаахылаах эрэ тахсыбыт буолан сотору соҕус тоҥон барда. Аны тардан көрбүтэ, иһиттэн хатааһыннаах. Уйбаан буолла, мээлэ турумаары спутниковай тарелкатын туруорунарга сорунна. Хаары кэһэн, гарааһыгар киирээт, сотору буолан баран шуруповёрту тутан таҕыста. Уйбаан тарелкатын иилинэрин Игорь көрөн баран турда. Ол турдаҕына эмискэ дьиэ иһиттэн Лида тахсан ааны арыйда.

• Кэл киир. Хата уоскуттум. Букатын оҕо истэригэр ыһытаама уонна маатыралаан көрөөр эрэ, букатын тылгын быһыам
• Ээх, доҕоор. Чэ, тэйэн ис, ыччат тоҥон өлөн эрэбин - диэт Игорь дьиэҕэ киирэн хаалла. Лида буолла Уйбаан тугу гынарын көрөн баран:
• Уйбыан, ити тугу гынаҕын?
• Киирэн эр, билигин киириэм уонна барытын кэпсиэм.
• Сөп - диэн баран Лида дьиэҕэ төттөрү киирэн хаалла. Уйбаан уонча мүнүүтэ буолан баран дьиэҕэ көтөн түстэ. Саҥа аҕалбыт тэлэбиисэрин хоруопкатыттан хостоот, остуолга уурда. Ресиверыгар кабели холбоото. Дьиэлээхтэр кинини көрөн баран олордулар. Лида, олоро түһэн баран салҕыы куукунатыгар ас буһарына барда. Игорь эмиэ бэйэтин хоһугар баран, төлөпүөнүгэр тугу эрэ көрөрө. Ваня эрэ Уйбаан таһыгар олороро. Уйбаан буолла ол кэмҥэ төлөпүөнүн хостоноот ханна эрэ эрийбитэ. Нууччалыы кэпсэтээт, бүтэһигэр:
• До свидания, ждём - диэбитэ. Онуоха Лида:
• Ити кими кытта кэпсэттиҥ эбиитин нууччалыы буола-буола.
• Лида, көр бу куораттан саҥа тэлэбиисэри атыыласпытым. Таһырдьа баарыын спутниковай тарелкатын иилбитим. Сотору холбуохтара оччоҕо дьиэҕэр эрэ олороҥҥун сонуну барытын билиэҥ уонна өссө да араас ханааллар баар буолуохтара.
• Хата үчүгэй мал эбит. Саамай бүтэһигин тэлэбиисэри сүүрбэччэ сыл анараа өттүгэр көрбүтүм.
• Билигин аны күн ахсын да көрүөҥ буолла.
• Дьэ бэрт. Хата бардыбыт аспыт буста.
• Билигин кэлиэм , бэлэмнээн эр. Ваня , иди помоги бабушке - диэн Уйбаан Ваняҕа эттэ. Ваня куукуна диэки сүүрэ турда.
  Уйбаан бэйэтэ буолла, доҕоругар Антон Аркадьевичка эрийэн кэпсэтэргэ санынна. Антон нүөмэригэр эрийбитигэр “Абонент недоступен” диэн кэбистэ. Уйбаан онно дьиктиргии санаата. Антон Аркадьевич куруук ким баҕарар эрийдэҕинэ ылааччы.
• Игорь, аҕаҥ ханна да барбатаҕа дуо? - диэн Уйбаан Игорьтан ыйытта
• Эс, баарыын сарсыарда кэлэ сылдьыбыта. Эрийэбин дуо, миэхэ куруук ылааччы - диэт Игорь аҕатыгар эрийбитигэр эмиэ “Абонент недоступен” дии түстэ.
• Чэ, эрийимэ баҕар солото суоҕа буолуо - диэт Уйбаан төлөпүөнүн остуолга ууран баран аһыы барда. Ип-итии эмис эттээх миинэ иһэ олордохторуна эмискэ тэлэбиисэрдэрэ саҥара түстэ.
• Оо , кэллэ ! Ваня миэхэ ол остуолтан пульту аҕал да - диэн Уйбаан Ваняҕа эттэ. Ваня устуултан түһээт түбүс түргэнник түһээт, остуолга сүүрэн баран пульту аҕалан Уйбааҥҥа биэрдэ.
• Маладьыас, чэ аһаан ис ду. Хата куораппыт сонуннарын истэ түһүөххэ - диэт Уйбаан тэлэбиисэр саҥата улаатыннаран барда. Оруобуна сонуннары кэпсии тураллар эбит. Ыытааччы дьахтар:
  “Бүгүн куораппытыгар үһүс нүөмэрдээх оскуолаҕа Аан дойдуга дьахтар күнүгэр аналлаах күрэх буолан ааста. Кыттааччылар бары сэмэй бэлэҕинэн уонна туоһу суругунан наҕараадаланнылар. Уонна бүгүҥҥү сүрүн сонуннарга. Күнүс 4 чаас саҕана, “Пантелеев” кафеҕа, куорат аҕа баһылыгар улахан сууммалаах бэриги биэрэ сатаабытыгар, куорат 17 нүөмэрдээх милииссийэ учаастагын үлэһиттэрэ биллэр урбаанньыт, “РазумовскийСтрой” тутуу хампаанньа хаһаайынын , Разумовский Антон Аркадьевичы, уонна кини уолун, уобалас борокуруорун Разумовский Сергей Антоновичы туттулар. Буруйдаахтар суут буолуоҕар диэри кэтэбилгэ ылылыннылар. Разумовскийдар юристара, интерью биэрэргэ аккаастаннылар. Манан бу чааска сонун бүттэ. Аныгыскы биэриигэ диэри көрсүөххэ диэри " диэтэ.
  Уйбаан итини истээт, чуут эрэ хара сыста. “Ол иһин Антон төлөпүөнүн ылбат эбит” диэн иһигэр санаата

31 чааһа

Игорь, аҕатын туппуттарын истээт соччо итэҕэйбэтэҕэ. Ол да буоллар, Антон Аркадьевич бэйэтэ эрийэн эппитигэр дьэ итэҕэйбитэ буолбута. Антон уолугар:

• Игорь, эн истибит буолуоҥ миигин туппуттарын. Арааһа хаайыыга ыыталлар буолуо. Эн мин туспар долгуйума. Мин эйиигин наһаа күүскэ таптыыбын. Хаһан эмит таҕыстахпына көрсүөхпүт. Билигин дьиэбитин иҥин барытын ылан бараары гыннылар быһыылаах. Ол иһин эн Уйбааннаахха олорорго тиийэҕин. Бааҥҥа эн ааккар счет баар буолуо онно хас эмэ мөлүйүөнү укпутум. Онон аһыыргар, таҥнаргар туһанаар. Мээлэ кулууптарга иҥин бараамаар. Уонна сүрүн сонунум диэн , Артур тыыннаах эбит. Ростовка госпитальга сытар билигин. Сотору эйиэхэ тиийиэ. Чэ мин араҕыстым, төлөпүөммүн ыллылар - диэн баран сонно арахсан хаалбыта. Игорь үспүөйдээн аҕатыттан хайдах туппуттарын ыйытыбына да хаалбыта. Саамай соһуппут сонун, Артур тыыннаҕа. Игорь быраатын өлбүт дии саныыра. Бэл диэтэр хаһыакка Артур өлбүтүн туһунан суруйбуттара. Букатын киинэҕэ курдук эмискэ тиллэн кэлбит. Ол да буоллар Игорь ол туһунан Уйбааҥҥа эппэтэҕэ.
  Ити кэннэ үс нэдиэлэ ааспыта. Антон Аркадьевич уолун Сергей Антонович кытта иккиэннэрин үс сылга хаайыыга ыыппыттара. Оннооҕор уон сылга ыытаары гыммыттарын күүстээх юристаах буоланнар, аччатан үс сыл буолбута.
  Артур буолла госпитальтан тахсаат, сонно Игорьга бэйэтэ эрийбитэ. Сөмөлүөтүнэн көтөн кэлэрин саҕана, Игорь кинини аэропортка көрсүбүтэ. Бырааттыылар бэйэ-бэйэлэрин көрсөөт үөрбүттэрэ ахан. Иккиэн такси ыҥыраат гостиницаҕа айаннаатылар. Айаннаан иһэн Артур Игорьга эттэ:
• Игоряныч, букатын уларыйбатаххын дии. Хас сыл буолла көрсүспэтэхпит?
• Икки иҥин буолла ини. Эн эмиэ букатын уларыйбатаххын. Прическаҥ эмиэ
• Ээ, прическам аны өлүөхпэр диэри уларыйбат буолла. Хата куорат тупсубут аҕай дии. Биэс сыл буолла быһылаах манна кэлэ сылдьыбатаам
• Нохоо, истибитиҥ дуо, кырдьаҕастарбытын хайыыга укпуттарын?
• Истээн. Батям эрийэ сылдьыбыта. Дьиэбитин иҥин барытын конфискациялаабыттар.
• Биһиэнин эмиэ. Хата аҕам харчы хаалларбыт буолан ол харчыга олоробун.
• Аны үс сылынан биирдэ көрөбүн буолла аҕабын уонна эһэбин - диэт Артур түннүк диэки көрдө
• Этимэ даҕаны. Хайдах эмит ол үс сылы олорбут киһи. Испэтэҕим ый аҥаара буолла. Харчым бүттэҕинэ бүтэбин буолла. Баара суоҕа икки эрэ мөлүйүөн
• Ээ, чэ санаарҕыыр кыылы булан. Көр - дии-дии Артур сиэбиттэн картатын хостоон көрдөрдө - бу картаҕа уонча лям баар. Контрагынан сырыттаам дии. Ол иһин бүгүн киэһэ кулууптарга барыахпыт на… Бастаан гостиницаҕа барыахпыт. Айакка госпитальга сытар кэммэр бытык бөҕө үүннэ
• Бытыккын хорунума даҕаны. Эйиэхэ барар , баттаҕыҥ суох буоллаҕына саатар бытыктаах буолуоҥ буолла - диэт Игорь күлэ түстэ
• Пошел, уонна мэһэйдиир баҕайы
• На, Артур, кырдьык хайдах тыыннаах хааллыҥ? Эйиигин оннооҕор хаһыакка өллө диэн суруйбуттара.
• Ээ, онтон кэпсиэм. Кырдьык, Уйбаан кэлбитэ дуо?
• Кэлээн, мин киниэхэ олоробун. Дьиэм суох буолла. Кикимора эммэхсинэ уонна хайа эрэ нуучча оҕо бааллар өссө. Кстати, эн эмиэ киниэхэ олоруоҥ…
• Оччоҕо хайаан киниэхэ барбакка гостиницаҕа айаннаатыбыт?
• На, Артурыч, мин кырдьаҕаһы куттатыахпын баҕарабын , ну типа шутка. Эн тыыннааххын эппэтэҕим, эйиигин кини өлө сытар дии саныыр. Ону эн типа абааһы буолан киниэхэ кэлээр, миигин хайаан хаалларбыккыный иҥин диэр.
• Арай киһибит сүрэҕэ хайдан өлөн хааллын
• Ээ, хайаан өлүөй. Элбэҕи көрбүт буолуо….оннооҕор сүрдээҕи.
• Һоо, сөбүлэспэппин оннукка
• На, Артур эн кырдьыктыы Артур Сергеевич буолбуккун быһылаах. Наһаа зануда буолума да, урукку эн букатын атын этиҥ.
• Чэ, өһүргэнимэ. Куттатыахпыт кырдьаҕаспытын, но бүгүн буолбатах.
  Эмискэ таксист:
• Кэллибит, түһүҥ - диэтэ. Игорь харчытын төлөөт, Артуры кытта массыынаттан түстүлэр.

---

Ол кэмҥэ Уйбаан, дьиэ таһыгар баар хаары бүттүү күрдьэн бүтэрдэ. Лида дьиэҕэ, тэлэбиисэри көрөрө, Ваня кинигэ ааҕа олороро. Игорь суоҕун киэһэлик биирдэ бэлиэтии көрбүттэрэ. Бары Игорь ханна барбытын таайа сатаабыттара. Оттон Игорь буолла ол кэмҥэ куорат биир саамай бастыҥ түүҥҥү кулуубугар Артуры кытта күүлэйдии сылдьаллара.

32 чааһа

Нөҥүө күнүгэр, Игорь билбэт сиригэр уһугунна. Тулатын көрүммүтэ ып-ыраас сып-сырдык хос эбит. Иккис дьыбааҥҥа Артур утуйа сытар эбит. Игорь аргыый аҕай тураат, бутыылкаҕа уу баарын көрөн, сонно иһэн кэбистэ. Ол кэннэ Артурга бараат:

• Нохоо, уһугун ! - дии-дии киһитин хамсатта. Артур буолла утуйа сытан:
• На, батя бар айакка. Оскуоланы бүтэрбитим - диэтэ
• Артур Сергеевич, уһугун! - диэн Игорь Артур кулгааҕар ыһытыы түстэ. Киһитэ соһуйан дьигис гына түстэ уонна:
• Оо, Игоряныч, эн да? Мин батям дии санаатым. Бу ханна баарбытый?
• Хата эйиигиттэн ыйытыам этэ
• Аа, өйдөөтүм. Гостиницаҕа баарбыт, но атын гостиницаҕа. Онтон эн Светаҥ ханнаный?
• Ханнык Света?
• Оттон биир кыыһы кытта билсибитиҥ дии, уонна өйдөөбөппүн.
• Чэ, эн гостиницаҕа бар, мин буолла Уйбааннаахха, арааһа сүтэрбиттэрэ буолуо - диэн баран Игорь тахсан барда.

---

Ол кэмҥэ Уйбааннаах , Игорь утуйа кэлбэтэҕиттэн дьиибэргээбиттэрэ. Уйбаан, Игори көрдүү да барарга бэлэмэ. Сарсыардааҥҥы аһылыктарын аһыы олордохторуна эмискэ дьиэлэрин таһыгар такси кэлэн тохтоото. Массыынаттан Игорь таҕыста. Уйбаан кинини көрөөт өрө тыынна. Игорь онтон мантан тутуһан дьиэҕэ киирдэ. Киирэ түһээтин кытта , Лида:

• Хантан кэллиҥ? - диэн ыйытта
• Бэйэм билэбин - диэт Игорь кууркатын дьыбааҥҥа быраҕаат, илиитин сууна барда. Ол кэннэ аһаабыта буолан баран, сынньанаары сытан истэҕинэ Лида:
• Игорь, кэл таҕыстыбыт. Ампаартан кууллаах бурдугу киллэриэхпит - диэтэ
• Айакка, Уйбааны таһаар да
• Уйбаан кырыыйдаҕа дии
• Ол миигин бөҕө киһи диэн. Чэ таҕыстыбыт - диэт Игорь кууркатын дьыбаантан ылбытыгар, төлөпүөнэ түһэн хаалбытын көрбөтө.
  Уйбааннаах Ваня салҕыы аһыы олордохторуна эмискэ Игорь төлөпүөнэ тыаһыы түстэ.
• Ваня, пойди посмотри кто звонит - диэн Уйбаан Ваняҕа эппитигэр, Ваня дьыбааҥҥа бараат, төлөпүөнү көрөн баран:
• Артур Сергеевич
• Артур Сергеевич да? Аҕал эрэ, көрүөхпүт
  Ваня төлөпүөнү аҕалан биэрбитигэр, Уйбаан эрийэр киһи аватаркатыгар Артур хаартыската турарын көрөөт дьиибэргии санаата. “Хайдах маннык буолуой, бу киһи өлө сытар дии” диэн иһигэр санаата. Бастаан ылаары гынна да буоллар, “өлбүт” киһи эрийэриттэн толлон хаалла.
• Ваня, положи обратно откуда взял, Игорь сам разберётся - диэт Уйбаан Ваняҕа төлөпүөнү төттөрү биэрдэ.

---

Ол кэмҥэ, Артур такси ыҥыраат, СИЗОҕа аҕатын көрсө айаннаата. Аҕатыттан элбэх ыйытыылааҕа. СИЗОҕа тиийээт, дьуһуурунайга кэлэн баран :

• Сергей Разумовский ханнык хаамыраҕа олороруй? - диэн ыйытта
• Хайаарыгын. Көрсүһүү сатаммат. Арай аймаҕа эрэ буоллаххына киллэриэхпин сөп
• Уола буолабын. Паспорым бу баар - диэт Артур дьуһуурунайга паспорын уунна
• Разумовский Артур Сергеевич да?
• Мин доҕоор. Маарыннаабаппын дуо?
• Эйиигин өллө диэбиттэрэ дии. Бу хаһыакка суруйбут этилэр
• Оттон өлбөтөх буоллаам дии… Чэ аҕам ханна баарый этэн ис
• Үһүс хаамыраҕа, коридор устун бар уонна уҥа өттүгэр
• Сөп - диэт Артур дьуһуурунай эппит сиринэн барда.
  Сергей Антонович хаамыраҕа соҕотох этэ. Саха быһаҕынан, маһынан тугу эрэ кыһара. Артуру көрөөт:
• Хайа, уолум кэллэ - диэн баран, быһаҕын остуолга уурда.
• Дорообо. Хайдаххыный? - диэн Артур аҕатыттан ыйытта
• Ээ, туох кэлиэй. Хата эн хайдаххыный?
• Син, оттон үчүгэй да диэххэ сөп. Хайдах тупппуттарай эһигини?
• Ээ, оттон биир крыса уган биэрбит этэ. Чэ, куттаныма, сотору тахсыахпыт. Эн билигин ханна олороҕун?
• Гостиницаҕа түспүтүм
• Дьиэбитин ылбыттарын туһунан иһиттиҥ ини…
• Истэн…
• Чэ, наһаа санаарҕаама дьиэ иҥин туһуттан. Аҕыйах нэдиэлэнэн таһаарыахтара оччоҕо барыта уруккутун курдук буолуо
• Эһигитин үс сылга укпуттара буолбат дуо?
• Ээ, ханнааҕы үс сыл, абаҕаҥ Антон Антонович барытын быһаарбыта. Икки-үс нэдиэлэнэн көҥүлгэ тахсыахпыт. Ити “прессаҕа” үс сыл диэбиттэрэ
• Чэ, оччоҕо мин бардым. Көҥүлгэ таҕыстаххына көрсүөхпүт - диэт Артур баран хаалла. Тахса түһээтин кытта эмискэ Игорь эрийдэ
• Алло, хайаатыҥ?
• На, ханна бааргыный? Бүгүн киэһэ кырдьаҕаһы куттатыахпыт
• Хайдах куттатаары гынныҥ?
• Гостиницаҕа кэлээр, барытын кэпсиэм
• Билигин төлөпүөнүнэн эт да?
• Чэ, оччоҕо кэпсиибин. Кырдьаҕас эйиигин өлө сытар дии саныыр, ол иһин эн киниэхэ түүнүн киирэн кэлэҕин, уонна ону маны ыйытаҕын
• Туохха диэн итини барытын оҥоробут. Ол алыс да “абааһы” буолбакка , дьиэтигэр баран кэпсээбэппин дуо , тыыннаахпын…
• Чэ, туох да буолуо суоҕа. Кыратык оҕонньортон күлэ түһүөхпүт буолла. Эйиигин ыталларын саҕана ханнык таҥастаах этиҥ? - диэн Игорь ыйытта
• Байыаннай буолуохтаах. Соччо өйдөөбөппүн ол күнү
• Оччоҕо байыаннай таҥаскын кэтэҕин. Мин масыынабын ылбытым… Киэһэ гостиницаҕа кэлэн ылыам
• Конфискациялаабатахтара дуо?
• Эс, массыынам мин ааппар сурулла сылдьар докумуоннарга, аҕам эрэ малын-салын конфискациялаатахтара дии
• Алҕас ханнык эмит кыбартыыра эн ааҥҥар сурулла сылдьыбат дуо?
• Суох, хантан. Батям ылыах буолта да буоллар умнан кэбистэ быһыылааҕа.
• Эн бэйэҥ билигин ханна бааргыный?
• Куоракка. Ол массыынабын ыллаам дии. Чэ, киэһэ тиийиэм - диэт Игорь арахсан хаалла. Артур буолла Уйбаанынан “оонньуон” баҕарбата , ол да буоллар Игорь көрдөһүүтүн ылынарга тиийбитэ.
  Киэһэ Игорь Артуру ылан баран, Уйбаан дьиэтигэр айаннаан кэлбиттэрэ. Массыынаны тэйиэс соҕус тохтоппуттара.
• Игорь, арай киһибит тахсыбатын? Манна түүнү быһа олоробут дуо?
• Ээ, куттаныма. Эбэһээт тахсыа, барарым саҕана кини чэйигэр слабительнай эми кутан хааллартым
• Оннук баҕараҕын дуо, ол Уйбааны куттатыаххын?
• Буолубуна. Киһини дьиэҕэ сытыарбат даҕаны. Наар үлэлэтэн иҥин таһаарар. Эбиитин этиһимэ, маатыралаама диир, оҕо баарыттан
• Ол оҕолоох дуо ?
• Ээ, сэрииттэн хайа эрэ нуучча оҕотун соһон кэлбит этэ
• Алҕаска Ваня диэн ааттаах буолбатах дуо?
• Ваня диэн, эн хантан билэҕин ?
• Антах фроҥҥа сырыттахпына Уйбаан билиһиннэрбитэ. Төрөппүттэрэ суохтар
• Ол иһин даҕаны… Чэ, күүтүөххэ.
  Үс чаас ааста. Артур чаһыытын көрбүтэ түүн уон икки чаас буолбут эбит. Уйбаан кээм да тахса илик. Арай эргийэн көрбүтэ, Игорь уруулга өйөнөөт утуктуу олорор эбит
• Нохоо, Игорь, уһугун да… Киһини итии гостиница хоһуттан тымныы массыынаҕа соһон аҕалаат , бэйэтэ утуйа олорор - дии-дии Артур Игори өттүккэ аста
• Уһугуннум-уһугуннум. Ычча, хаһан тахсар ду, суох ду
• Бардыбыт , айа. Тоҥон өлөн эрэбин
• Аргыый, көр. Куукуна сырдыга умайда

---

Ол кэмҥэ Уйбаан уута букатын кэлбэтэ. Төбөтүттэн күнүскү түбэлтэ тахсыбата. Куукунаҕа олорон: “Хайдах итинник буолуой, өлбүт киһи эрийэрэ. Арай Артур тыыннаах буоллун, ээ суох бэйэм көрөн турдахпына ытан өлөрбүттэрэ. Чэ тахсан табаахтыы түһүөххэ ду” дии санаата. Аргыый аҕай кууркатын кэтээт, ыскааптан биир табааҕы ылан баран таһырдьа таҕыста. Табаах тарпатаҕа ырааппыт.
Оттон Игорь Уйбаан тахсыбытын көрөөт , Артурга:

• Дьэ, күлэргэ бэлэмнэниэххэ. Кууркаҕын, бэргэһэҕин уһул уонна бар оҕонньорго.
• Туох диибин?
• Ээ, бэйэҥ толкуйдаар. Чэ таҕыс билигин төттөрү киирэн хаалыа
  Артур массыынаттан түһээт, дьиэ диэки барда. Уйбаан буолла, кыһыҥҥы чуумпуга, ыйдаҥаны көрө-көрө, табаахтыы туран эмискэ атах тыаһын иһиттэ. Эргийэн көрөөт, соһуйан табааҕын илиититтэн ыытан кэбистэ
• Дорообо, Уйбаан - диэт Артур Уйбааҥҥа чугаһаан истэ
• Дорообо, эн өлбүтүҥ буолбат дуо?
• Арай эн хаалларбатааҥ буоллар өлүө суохтаах этим
• Бэйэҥ эппитиҥ дии, миигин хааллар диэн
• Онуоха, сонно хааллараат баран хаалбытыҥ. Билигин эн бу дойдугар, дьоҥҥор кэлэн үөрэ-көтө сылдьаҕын. Мин буолла, букатын билбэт , атын дойдубар сытабын хаһан миигин буолуохтарыгар диэри
• Туохха кэллиҥ - Уйбаан куттанан барда
• Эйиэхэ кэллим. Бардыбыт миигин кытта. Эйиигиттэн сылтаан мин өлбүтүм - диэт Артур Уйбааҥҥа утары кэлэн истэ. Игорь буолла, массыынатын таһыгар туран, кинилэр кэпсэтиилэрин истэн күлэрэ эрэ
• Баһаалыста, илдьимэ миигин. Дьонум тулаайах хаалыахтара баар дии. Лидам барахсан кырдьаҕас, ким киниэхэ көмөлөһүөй. Ваня буолла эмиэ кыра. Иккистээн тулаайах хаалыа баар дии - диэн Уйбаан куттаммыт куолаһынан эттэ
• Эн миигиттэн олохпун ылбытыҥ, мин эмиэ эйиигиттэн ылыам - диэт Артур тыбыс тымныы илиитинэн Уйбааны илиититтэн ылбытыгар, Уйбаан тулуйубуна сүрэҕин туттаат сууллан түстэ. Артур буолла онуоха соһуйда ахан. Сонно тобуктуу олороот, Уйбаан сүрэҕин тэбиитин кэмнээтэ. Хомойуох иһин, Уйбаан сүрэҕэ тохтоон хаалбыт эбит

33 чааһа

Лида, эмискэ уһуктан кэлээт, эргийэн көрбүтэ, Уйбаан суох эбит.

• Тыый, баары оҕонньор ханна баран хааллаҕай? - дии-дии оронуттан тураат, куукунаҕа барда. Куукунаҕа эмиэ ким да суох эбит. Таһырдьа тахсаары гынан баран, иһигэр “Чэ, табаахтыы тахсыбыт буоллаҕына киирэр ини” дии санаан, төттөрү хоһугар баран, оронугар сытынан кэбистэ.
  Ол кэмҥэ Артур тугу гынарын билбэккэ Игорьга кэлэн баран:
• Түргэнник кэл, арааһа киһибит өллө быһыылаах, сүрэҕин тэбиитэ суох
• Эс, туох-туох диигин?
• Иһит да миигин! Биһиги киһини өлөрдүбүт быһыылаах, туохха диэн эн саарыҥы көрдөһүүгэр сөбүлэспитим буолуой?
• На, Артур, уоскуй да!
• Хайдах уоскуйуомуй, маннык эмэһэҕэ түбэһиэм кэриэтэ өлбүтүм үчүгэй буолуохтаах эбит.
• Уоскуй, ким да көрбөтөҕө буолбат дуо, эн кинини кытта кэпсэппиккин. Билигин ол иһин Уйбаан бэйэтэ таһырдьа табаахтыы туран сүрэҕэ тохтоон охтон хаалбыт курдук гыныахпыт
• Арай ким да булбатын сарсыардааҥҥы диэри
• Оттон өллө диигин буолбат дуо
• Арай тыыннаах сытар буоллун…
• Оннук куттанар буоллаххына, билигин барыахха, уонна ааны тоҥсуйан баран куотан хаалыахпыт. Оччоҕо эмээхсин тахсыа, уонна Уйбаан өлүгүн булуо
• Эн бараҥҥын тоҥсуй ду?
• Куттанар буоллаххына хаал, массыынаны собуоттаа уонна айанныырга бэлэм тураар, мин бардым - диэт Игорь Артуру хаалларан баран күрүө диэки барда. Күрүөҕэ киирээт, дьиэ таһыгар кэлэн баран, Уйбаан сүрэҕин тэбиитин өссө биирдэ кэмнээн көрдө. Кэмнии олордоҕуна эмискэ куукуна уота сырдыы түстэ, уонна түннүккэ киһи чугаһаан эрэрэ көһүннэ. Игорь куттанан тугу гынарын билбэтэ, хаһан массыынаҕа сүүрэн барыахпар диэри тутан ылыахтара дии санаат дьиэ кэтэҕэр барда.
  Лида кууркатын бүрүнээт таһырдьа таҕыста. Эмискэ Уйбаан сытарын көрөөт:
• Уйбаан, туох буоллуҥ - диэт утары сүүрэн кэллэ. Уйбааны инсультаабыт дии санаан, сиэбиттэн төлөпүөнүн хостоноот суһал көмөҕө эрийдэ. Дьуһуурунай , массыына биэс эрэ мүнүүтэнэн тиийиэ диэтэ.
• Бэйи кыратык тулуйа түс, Уйбаан. Сотору көмө кэлиэ - дии-дии Лида Уйбаан таһыгар олороот, тулатын көрүннэ. Лида көрбөт кэмигэр, Игорь аргыый аҕай күрүөттэн тахсаат, массыына диэки туох баарынан сүүрдэ.
• Түргэнник, айаннаа - диэн Игорь массыынаҕа киирээт Артурга эттэ
• Хайаан уһаатыҥ?
• Ээ, эмээхсин таҕыста. Тыыннааҕын өлбүтүн билибинэ хааллым. Арааһа ханна эрэ ыраах баҕайы сүрэҕэ тэбэр быһыылааҕа. Айаннаатыбыт, билигин өссө суһал көмө кэлиэ - диэн Игорь эппитигэр, Артур массыынаны собуоттаат суол устун айанната турда.

---

Нөҥүө күнүгэр, Лида реанимация хоһун таһыгар олорон, эпэрээссийэ бүтэрин күүтэрэ. Быраастар Уйбааны түөртэн ордук чаас реанимациялаан баран, суһал эпэрээссийэни оҥоро тураллара. Лидаҕа сонно “Кэргэҥҥит сүрэҕэ тохтоон өлөн хаалыан сөп, ол иһин барытыгар бэлэм буолаарыҥ. Эпэрээссийэ этэҥҥэ аастаҕына тыыннаах хаалыан сөп” диэбиттэрэ. Лида эрэнэрэ эрэ.
Ол кэмҥэ Артур төбөтүттэн түүҥҥү түбэлтэ тахсыбата. Уйбаан өлөөрү сытарыттан бэйэтин буруйдуура, кэмсинэрэ. Оттон Игорь төттөрүтүн туохтан да кэмсиммэтэ. Быраата санааҕа ылларбытын көрөн, Артурга настарыанньатын көтөҕө сатыыр

• Артур, эн хайдах буоллуҥ? Бүгүн уруккутунааҕар букатын атыҥҥын дии?
• Ээ, наар бэҕэһээҥҥини санаан ылабын. Харахпар бу баардыы көстөр
• Наһаа, санаарҕаама. Оҕонньор өллөҕүнэ өлөр буолла, дьылҕата оннук буоллаҕа…
• Арай эн саарыҥы көрдөһүүгэр сөбүлэспэтээм буоллар билигин барыта үчүгэй буолуо этэ
• Эн да, мин да буруйбут суох. Буолбут буоллаҕа дии, ким билиэ баараай Уйбаан сүрэҕэ куһаҕанын
• Игорян, массыынаҕын уларыс да. Балыыһаҕа барыам. Уйбаан тыыннаах буоллаҕына, бырастыы гын диэм. Оччоҕо суобаһым дьэ уоскуйара буолуо
• Чэ, иккиэн барыахха. Тахсан эр, билигин түһүөм - диэт Игорь таҥаһын уларытта иккис хоско баран хаалла.

34 чааһа

Уонча мүнүүтэнэн, Игорьдаах Артур балыыһаҕа айаннаан кэлбиттэрэ. Артур сонно, массыынаттан түһээт, ыксаан аҕай балыыһаҕа киирэн хаалла. Көрүдүөр устун хааман истэҕинэ кэнниттэн үрүҥ халааттаах дьахтар сүүрэн кэлээт:

• Тохтооҥ эрэ, бахилата суох киллэрбэппин - диэтэ
• Баһаалыста, киллэриҥ да. Итиннэ мин буруйбуттан киһи өлөн эрэр
• Буоллун. Бахиланы кэттэххинэ биирдэ киллэриэм
• Ханна баарый ол бахилаҕыт
• Биэс уон солкуобайдаах
  Артур сиэптэрин туттан көрөөт, кошелегун гостиницаҕа хаалларан кэбиспитин өйдөөтө
• Харчыбын гостиницаҕа хаалларбыппын. Сэрии кыттыылааҕын киллэриҥ да?
• Удостоверинияҕын көрдөр оччоҕо киллэриэм
• Таҥаспынан маарыннаабаппын дуо, сэрии кыттыылааҕар
• Байыаннай таҥаһы ким баҕарар кэтиэн сөп, удостовериние көрдөр
• Тыый, мэ бу баар удостоверинияҥ - диэт Артур сиэбиттэн удостовериниятын хостоот дьахтарга көрдөрдө
• Тохтоо, тугу да көрбөт эбиппин. Ачыкыбын кэтиэм
  Ол кэмҥэ тастарынан оруобуна Лида ааһан истэҕинэ, Артур ыҥыран ылла:
• Эмээхсин, тьфу, бабушка кэлиҥ да манна
  Лида аргыый аҕай кэлээт:
• Туох нааданый? - диэтэ
• Бабушка, эһиги хараххыт үчүгэй? - диэн Артур Лидаттан ыйытта
• Үчүгэй этэ
• Оччоҕо бу удостоверинияҕа туох диэн суруллубутун бу дьахтарга ааҕан биэриҥ - диэт Артур Лидаҕа удостовериниятын биэрдэ. Лида удостоверинияҕа туох диэн суруллубутун ааҕан барда: Разумовский Артур Сергеевич, капитан гвардии. Участник СВО.
• Иһиттиҥ дьахтар. Эн барыаххын сөп эмээхсин - диэн Артур эппитигэр Лида баран хаалла.
• Чэ,киириэххин сөп
• Һуу, наконец-то - диэт Артур Игорьга эрийдэ
• Алло , ханна баарый реанимация диэн сирдэрэ. Манна биир дьахтар ыыппакка муҥнаата. Нэһиилэ удостовериния көрдөрөн иҥин
• Үһүс этээскэ таҕыс. Мин тиийиэм билигин - диэн баран Игорь арахсан хаалла. Артур үһүс этээскэ тахсаат, көрүдүөр устун хааман иһэн Игори көрүстэ. Иккиэн реанимация хоһун таһыгар кэллилэр. Игорь Лиданы көрөөт, Артурга:
• Ити олорор Уйбаан эмээхсинэ - диэтэ. Артур өтөр аҕай көрүдүөргэ көрсүбүт эмээхсинэ эбит.
• Лида, билсэн кэбис, бу мин быраатым Артур Сергеевич Разумовский. Хаһан эрэ өллө диэбитим, тыыннаах эбит - диэн Игорь Лидаҕа эттэ. Лида Артур диэки көрөөт, көрүдүөр көрсүбүт киһитин биллэ.
• Игорь, ханна эрэ бара түһэҕин. Мин Лидияны кытта кэпсэтиэхтээхпин - диэт Артур Лида таһыгар турар устуулга олорунан кэбистэ. Игорь кэпсэтиигэ мэһэйдээмээри көрүдүөр устун хараҕа ханна көрөрүнэн бара турда.
  Артур, Игорь барбытын көрөөт, кэпсэтиитин саҕалаата.
• Лидия, эһиги аҕаҕыт аата кимий?
• Лидия Петровна диэммин
• Оччоҕо, Лидия Петровна. Мин Уйбаан уонна эн иннигэр улахан буруйдаахпын. Бу суобаһым оонньоон манна кэлэн турабын. Мин эһигиттэн бырастыы гын диэн көрдөһөбүн. Сыыһабын билинэбин
• Туох буруйдааххын
• Миигиттэн сылтаан Уйбаан сүрэҕэ тохтоон өлө сыспыта. Ити Игорь баҕатынан Уйбааны куттаппытым ону кини….
• Бэйи, эйиигин Уйбаан өлбүтэ диэбэтэҕэ дуо?
• Элбэх дьоҥҥо мин “өлбүтүм”. Икки ый анараа өттүгэр миигин ыппыттара. Буулдьа сүрэхпиттэн үс сантиметр тэйиэс киирбит буолан тыыннаах хаалбытым. Ол да буоллар үспүөйдээн өлбүтүм туһунан биллэрэ охсубуттара. Ол Уйбаан көрөн турдаҕына миигин ыппыттара , ол иһин кини миигин өлбүтэ дии саныыр. Ону бэҕэһээ түүн мин Игорьдыын эһиги дьиэҕит таһыгар кэлэн, кэтээн олорбуппут. Уйбаан табаахтыы тахсыбытыгар мин “абааһы” буолан кэнниттэн кэлбитим уонна ону маны эппитим. Оттон сылтаан Уйбаан сүрэҕэ уйбатаҕа. Лидия Петровна, өссө биирдэ бырастыы гынаргытыгар көрдөһөбүн. Баҕарар буоллаххытына тобукпар да туруом
• Суох, тобуктаама. Бырастыы гынабын. Дьон барыта сыыһар
• Баҕарар буоллаххытына мин көмөлөһүөм эһиэхэ
• Кырдьык көмөлөһүөҥ дуо, ду бастакы “көмөлөһөөччүм” курдук тугу да гыммакка сытаҕын ду?
• Көмөлөһүөм. Көмүс да тииспин тууран биэриэхпин сөп
• Эн тииһиҥ миэхэ наадата суох.
  Ол олордохторуна эмискэ быраастар хостон тахсан кэллилэр. Главврач Лидаҕа чугаһаат:
• Эпэрээссийэ этэҥҥэ түмүктэннэ, ол да буоллар кэргэҥҥит аны орон-тэллэх киһитэ буолла - диэн баран, атын быраастары кытта баран хаалла.

---

Нэдиэлэ курдугунан Уйбааны балыыһаттан таһаарбыттара. Быраастар эппиттэрин курдук, орон тэллэх киһитэ этэ. Илиитэ да, атаҕа да үлэлээбэтэ, саҥарбат да этэ. Артур кинилэргэ көһөн кэлбитэ. Гостиницаҕа өссө да олоруох эбит да буоллар, туох баар харчытын барытын күүлэйгэ бараан кэбиспитэ, ол иһин барар сирэ суох буолан Лидаҕа эрэ олорорго тиийбитэ. Игорь эмиэ онно олороро.
Лида Уйбааны соҕотох харайарыттан, наһаа сылайара, күн бүтүүтүгэр күүһэ суох оронугар сытан баран сонно утуйан хаалара. Соҕотох кыайан харайыыһы суоҕун билэн, балтын кыыһыгар Настяҕа эрийэн көмө көрдөөбүтэ. Настя 21 саастаах. Биир сыл анараа өттүгэр медик идэтин бүтэрбитэ. Ол да буоллар идэтинэн үлэ булбатаҕа. Айаҕын аһаттаары араас быстах үлэлэргэ үлэлиир. Дьиэни куортамнаан олорор буолан, хамнаһын улахан аҥаара онно барара. Ол иһин эдьиийин көрдөһүүтүгэр сонно сөбүлэспитэ. Малын хомунаат, бастакы сөмөлүөтүнэн куоракка көппүтэ.

35 чааһа.

Настя нөҥүө күнүгэр кэлбитэ. Лида балтын көрсөөт, сонно чэйгэ ыҥырбыта. Чэй иһэ олорон, Лида Настяҕа Уйбаан туһунан кэпсээбитэ. Настя барытын истээт “Эдьиий, куттаныма, иккиэн харайыахпыт. Миигин медицинскайга үөрэппиттэрэ сытар киһини харайарга” диэбитэ.
Ол кэмҥэ, Артур уонна Игорь эдэр кыыһы иккиэн харахтарыгар хатаабыттара. Бэл кими кытта бастакы билсэр эбитий диэн пари бырахсыспыттара. Иккиэн Настяны кытта билсэргэ туспа былаан толкуйдана сылдьаллара. Артур Игорьга:

• Хотторуоҥ иннэни оонньууттан туораан хаал усхалыы. Уонна ити кыыс эйиэхэ туохха нааданый? Бэрт эйиигиннээҕэр биир сыл аҕа дии - диэбитэ
• Любовь не знает возраста - диэн Игорь хардарбытыгар Артур:
• Абыча, букатын альфа-самец ду. Уонна өйдөө купидон несчастный , Настя миэнэ буолуо - диэт күлэ түстэ
• Көрүөхпүт ким баүтэһик күлэрин. Уонна хайаан эйиэнэ буолуой. Тугуҥ да суох буолбат дуо? Харчыгын барытын күүлэйгэ бараабытыҥ, кыбартыыраҥ иҥин конфискацияламмыта , аҕаҥ хаайыыга баар
• Ол да буоллар, дорогой Игорёчек, мин бастакытын сэрии кыттыылааҕабын, иккиһинэн гвардия капитанабын уонна үсүһүнэн аҕабын сотору ыытыахтара оччоҕо кыбартыыралаах , массыыналаах буолуом. Уонна аҕам сибээһинэн ханнык эмит департамент тойоно буолуом. Бүттэҕэ дии
• Ол ким эйиэхэ этээхтээтэй ол аҕаҕын ыытыахтара диэн
• Бэйэтэ эппитэ. Антонович барытын быһаарбыт үһү…
• Ээ, кырдьык оннук киһи баар этэ дии….
• Ол иһин Настя миэнэ буолуо
• Чэ, мечтать не вредно
• Эйиэхэ инньэ диэм этэ
• Айакка эйиигин кытта этиһэргэ тылым да баранна. Ол кэриэтэ Настялыын билсиһэ барыам - диэт Игорь сиэркилэҕэ көрүнээт, баттаҕын көннөстүбүтэ буолла уонна куукунаҕа барда. Куукунаҕа тиийэн көрбүтэ, Настя соҕотох эбит. Туох эрэ кинигэтин ааҕа олорор. Игорь утары хааман кэлээт
• Дорообо, кэрэ кыысчаан. Билсиһэн кэбиһиэххэ, мин аатым Игорь Антонович Разумовский диэммин. Онтон эйиэнэ?
• Настя диэммин. Игорь Антонович, баһаалыста хоскутугар барыаххыт. Миэхэ ааҕарга мэһэйдиигит.
• Хомойуох иһин, барбаппын. Мин маннык кэрэ кыыһы көрөн баран өйбүн сүтэрэ сыспытым. Хаһан да эһигиттэн кыраһыабай кыыһы көрө иликпин
• Игорь Антонович, эһиги хас саастааххыт?
• Сүүрбэ. Хайаабыт?
• Мин буолла сүүрбэ биирдээхпин. Ийэҥ ду , аҕаҥ ду үөрэппэтэҕэ дуо улахан дьону иһит диэн
• Ийэм суох, аҕам буолла инньэ диир быһыылааҕа
• Оччоҕо, мин эйиэхэ улахан киһи курдук этэбин , убаастабыллаах Игорь Антонович, баһаалыста хоскутугар барыҥ ду?
• Дьэ эһиэхэ аккаастыыр кыаҕым суох. Ол иһин бардым. Ол да буоллар син биир төннүөм - диэт Игорь хоһугар баран хаалла. Настя буолла иһигэр “Ну началось” дии санаата.
• Хайа, Ромео, Джульеттаҥ үүрэн ыытта ду? - диэн Артур Игорь киирбитигэр эттэ
• Ити бастакы хардыым этэ. Иккис хардыыбын киэһэ оҥоруом
• Туох-туох хардыытын оҥордуҥ. Эрэйэ суох оонньууттан туораан хаал ду?
• Букатын туораабат буолуом. Сыбаадьбабар ыҥырыам эйиигин
• Мин эмиэ. Көрөөр, билигин хайдах кыыһы кытта билсиһэллэрин - диэт Артур ырбаахытын саҕатын көннөстөөт куукуна диэки барда. Настя кээм да кинигэтин ааҕа олороро. Артур таһыгар кэлэн олороот, кинигэ тас өттүгэр Амма Аччыгыйа диэн сурулла сылдьарын көрөн баран:
• Амма Аччыгыйын ааҕаҕын ду? Ханнык айамньытын сөбүлүүгүн? - диэтэ
• Кини айымньылара бары үчүгэйдэр
• Мин буолла “Сааскы кэм” диэн романын сөбүлээн ааҕар этим. Аахпытыҥ ону?
• Барытын буолбатах. Микиитэни наһаа да аһынар этим. Кырдьык, мин Настя диэммин , билсиһэн кэбиһиэххэ
• Мин Артур диэммин. Эн хантан сылдьаҕын ?
• Ньурбаҕа төрөөбүтүм, ол да буоллар оҕо сааһым Тааттаҕа ааспыта. Өтөрдөөҕүтэ медик үөрэҕин бүтэрбитим.
• Мин маннааҕыбын диэххэ сөп. Бу куоракка төрөөбүтүм онтон аҕам уобалас борокуруора буолбутугар көһөн барбыппыт. Онтон өтөрдөөҕүтэ госпитальтан тахсаат манна кэлбитим
• Борокуруор уолаҕын?
• Аҕам Разумовский Сергей Антонович диэн этэ. Билигин хаайыыга олорор. Эһэм Антон Аркадьевич эмиэ онно баар.
• Ээ, оттон эн бэйэҥ ханна үөрэммикиний?
• Оскуола кэнниттэн, Англияҕа үөрэнэ сылдьыбытым онтон төттөрү кэлбитим. Биирдэ итирэн баран кими эрэ кырбаабытым ону аҕам билэн баран сэриигэ ыыппыта. Сэриигэ сылдьан ити Уйбааны кытта билсиспитим.
• Эн хас саастааххыный?
• Сүүрбэ үс
• Мин сүүрбэ биирбин туолбутум. Мэ, бу төлөпүөнүм нүөмэрэ - диэт Настя кумааҕыга төлөпүөнүн нүөмэрин суруйаат, Артурга уунна
• Оо, махтал. Чэ, аны биир дьиэҕэ олоробут буолла , ол иһин элбэхтэ көрсүөхпүт. Киэһэ күүлэйдии барабыт дуо?
• Барыахпыт… - диэт Настя иэдэстэрэ кытаран хааллылар. Артур кумааҕытын сиэбигэр уктан баран, хоһугар барда. Хоско сонно киирээт:
• Көр, Игоряныч, Настя бэйэтэ нүөмэрин биэрдэ на
• Иһиттим кэпсэппиккитин. Ити туох Амма Аччыгыйын туһунан эппиккиний
• Ити дуо, Игоряныч, ити улуу суруйааччы Николай Егорович Мординов - Амма Аччыгыйа. Элбэх айымньылаах. Саамай биллэр романа Сааскы кэм
• Хата эн курдук киһи ону ханна сытан биллиҥ?
• Оскуолаҕа кэпсээбиттэрэ. Дьиҥэ аахпатаам романы, ити Настяҕа кыратык албыннаан эппитим
• Настя онуоха туох диэтэй?
• Эмиэ ол суруйааччы айымньыларын ааҕар эбит. Медицинскайы бүтэрбитин кэпсээтэ… Киэһэ иккиэн күүлэйдии барабыт Настялыын
• Чэ, күүлэйдээ-күүлэйдээ , ол кэннэ Настя миэхэ көһүө буолла. Чэ мин табаахтыы таҕыстым - диэт Игорь кууркатын кэтэн баран, таһырдьа тахсан барда

36 чааһа.

Ол кэмҥэ, Антон Аркадьевич уолун Сергейы кытта тымныы хаайыы хаамыратыгар олордохторуна, эмискэ дьуһуурунай милииссийэниэр кэлээт:

• Разумовские на выход - диэтэ. Антоннаах Сергей соһуйан бэйэ-бэйэлэрин көрдүлэр.
• Оглохли что-ли, на выход - диэн дьуһуурунай өссө биирдэ хатыллаата.
  Онуоха Антон Аркадьевич аргыый аҕай тураат, хаамыраттан таҕыста. Сергей кини кэнниттэн эмиэ таҕыста. Иккиэннэрин дьуһуурунай остуолугар диэри аҕаллылар. Иккис дьуһуурунай остуол анныттан кумааҕы хоруопканы таһаараат:
• Бу эһиги малгыт, ылыҥ - диэтэ
  Антон Аркадьевич хоруопканы ылаат, махтанна уонна көрүдүөр устун бара турда. Сергейдыын, биир хоско киирээт , бэйэлэрин таҥастарын таҥнан, малларын салларын ылаат , көҥүл дьон буолбуттарын билэн, хаайыыттан тахсан бардылар. Таһырдьа кинилэри юристара күүтэн турар эбит
• Үтүө күнүнэн, Антон Аркадьевич, Сергей Антонович. Хайдаххытый? Антон Антонович эһиги тускутугар долгуйар этэ - дии-дии массыына аанын аһан биэрдэ
• Мэ, бу төлөпүөммүн сэрээттээ.
• Сөп. Антон Аркадьевич, мэ бу сууттан ылбытым, дьиэҕитин-уоккутун барытын төнүннэрбиттэрэ
• Үчүгэй да сонун. Оччоҕо дьиэбэр айанныахха. Серега, эн барсаҕын ду?
• Ээ, суох айаннаа. Мин билигин бэйэм киһим кэлиэ
• Чэ, оччоҕо айаннаатыбыт - диэн Антон Аркадьевич суоппарга эппитигэр, массыына айанныы турда. Сергей буолла кэннилэригэр туран хаалла.

---

Оттон Игорь аҕата хаайыыттан тахсыбытын билбэтэ даҕаны. Хайдах гынан Настяны бэйэтигэр чугаһатарын толкуйдуу сырытта. Настя буолла ол кэмҥэ Уйбааны харайан бүтээт, Артуры кытта күүлэйдии барарга бэлэмнэнэ сылдьара. Хаһан да кинини уол бэйэтэ кэлэн күүлэйдии ыҥыра илигэ, ол иһин олус долгуйар. Оскуолаҕа сылдьан даҕаны, дискотекаҕа сылдьыбата. Тас көрүҥүнэн атын кыргыттартан уратыта суоҕа , уруокка соччо кыттыбата, тэрээһиннэргэ сороҕор эрэ кэлэрэ. Ол иһин бииргэ үөрэнэр оҕолоро “Серая мышка” диэн ааты иҥэрбиттэрэ. Бу кэнники улаатан баран дьэ кырасаабысса буолан тахсыбыта. Настя майгытынан даҕаны кытаанаҕа уонна биир саамай улахан кистэлэҥнээҕэ. Ол иһин билэр билбэт эр дьонун бэйэтигэр чугаһаппата. Тоҕо диэтэр, тохсус кылааска сылдьан улахан атаҕастабылга түбэспитэ.
Ол киэһэ саамай чугас дьүөгэтиттэн дьиэлээн испитэ. Куораттарыгар тустууга улахан турнир буола турара , улуустартан, атын куораттартан элбэх уол кэлэн кытта сылдьара. Дьиэтигэр тиийэрэ аҕыйах хаалбытын кэннэ, эмискэ хараҥаттан үс уол тахсан кэлбитэ. Кэлиилэр этэ, кинилэр оскуолаларыгар ол уолаттар үөрэммэттэрэ. Настя кинилэр тастарынан ааһан истэҕинэ, биир уол ыҥыран ылбыта. Настя истибэтэҕэ буолан, хаамыытын түргэтэтэн испитэ. Эмискэ кэнниттэн ыҥырбыт уола сүүрэн кэлээт, сиргэ суулларан түстэ. Настя айаҕын илиитинэн хам тутаат : “Ыһытаан көрөөр эрэ” диэн бардьыгынаабыта. Оттон ол уол доҕотторо кэлэн, Настяны тэбиэлээн кырбаан барбыттара. Күүһүлээн истэхтэринэ, хата оруобуна Настяны кытта сэсиэттии олорор эмээхсин кэлэн, уолаттары үүртэлээбитэ. Эмээхсин Настяҕа турарга көмөлөспүтэ , милииссийэҕэ эрийиэххэ диэбитигэр, Настя аккаастаммыта. Ол түбэлтэ оннук хаалан хаалбыта. Настя буолла, күүһүлээбит киһитин сирэйин олоҕун тухары өйдөөн хаалбыта. Ол киһи Игорь этэ. Игорь ол саҕана ахсыс кылааска үөрэнэ сылдьара. Ити сыл Настя куоратыгар тустуу турнирыгар кытта кэлбитэ. Переходный возраһа буолан бэрт сытыы-хотуу этэ. Тугу гынарын билбэккэ да оҥороро. Эбиитин доҕотторун кытта быраҕыллыбыт гарааска арыгы иһэн холуочук соҕус этэ.
Игорь Настяны күүһүлээбитин өйдөөбөтө, бэрт бэҕэһээ тугу аһаабытын өйдөөбөт киһи, алта сыл анараа өттүгэр кыыһы атаҕастаабытын хантан өйдүөй. Настя буолла кинини өйдүүрэ , ол иһин Игори көрөөт сонно ол атаҕастабылы санаан ылбыта. Ол атаҕастабыл туһунан буолла, Настяттан ураты ким да билбэтэ. Төрөппүттэригэр да кэпсээбэтэҕэ. Тоҕо диэтэр куттанара….

---

Киэһэ Артур Настялыын күүлэйдии барарга бэлэмнэнээт, Настяны күүтэ турдаҕына эмискэ ааны тоҥсуйдулар.

• Ким кэллэ? - диэн Артур ыйыта түһээтин кытта , эмискэ биир мааны көстүүмнээх эдэр киһи киирэн кэллэ.
• Дорооболоруҥ, Сиидэрэптэр манна олороллор дуо?
• Манна. Лидия Петровна, эһиэхэ кэллилэр - диэн Артур Лидаҕа ыһытаабытыгар, Лида ыксаан аҕай куукунаттан кэллэ.
• Дорооболоруҥ, мин Сиидэрэбэ Лидия Петровнабын. Туох нааданый?
  Эдэр киһи эмискэ сиэбиттэн удостовериниятын хостоот:
• Капитан полиции Разумовский Дмитрий Сергеевич. Бардыбыт дьон истибэт сиригэр, кэпсэтии баар - диэн эттэ.
  Лида милииссийэ үлэһитэ кэлэн турарын билээт соһуйда ахан.
• Бардыбыт куукунаҕа, онно кэпсэтиэххэ.
  Ол кэмҥэ хостон Игорь тахсаат, милииссийэниэри көрөөт:
• Оо, Димон , былыргы да киһи - диэбитинэн Дмитрий Сергеевичы кууһан ылла. Лидалаах, Артур кини диэки көрө түстүлэр.
• Бэйэ-бэйэҕитин билэҕит, дуо? - диэн Артур ыйыта түстэ
• Билэн буолубуна. Чэ, билигин быһаарыам. Бу Дмитрий Сергеевич Разумовский, мин аҕам бииргэ төрөөбүт быраатын Сергей Аркадьевич баар суох соҕотох уола. Өйдөөтүгүт дуо? - Игорь ыйыта түстэ
• Игорь, онтон кэпсэтиэхпит, билигин мин үлэлии сылдьабын
• Сөп-сөп. Үлэлээ-үлэлээ , баҕар сотору генерал буолуоҥ - диэт Игорь Дмитрий хаалтыһын көннөрбүтэ буолан баран, хоһугар киирэн хаалла.
• Чэ, туохха тохтообуппутуй. Ээ, кырдьык, Лидия Петровна бардыбыт кэпсэтиэххэ
• Бардыбыт - диэт Лида куукунаҕа барда, Дмитрий кинини батыста.
• Дьэ, Лидия Петровна, ааппын эппэппин билсистибит быһыылаах. Туохха кэллиҥ диир буоллаххытына билигин этиэм. Миигин начаалыстыба эһиэхэ учаскуобай гынан ыытта. Уонна бу докумуону ыыттылар
• Туох докумуонай доҕоор?
• Бу докумуон эһиги дьиэҕит аварийнай турукка турарын туһунан. Маннык дьиэҕэ дьон олороро сатаммат. Ол иһин бэйэҕит уонна чугас дьоҥҥун олоҕун харыстыырга, бу дьиэттэн атын сиргэ көһөн барыаххытын наада. Администрацияҕа баран , дьиэҕит оннугар кыбартыыра ылыаххытын сөп. Оруобуна бу сиргэ ый курдугунан сүүрбэ этээстээх таас дьиэлэр тутуулара саҕаланыа. Сиргититтэн барыаххытын баҕарбат буоллаххына ол да дьиэлэргэ биир кыбартыыраҕа атастаһыаххытын сөп. Ол да буоллар дьиэлэри тутуохтарыгар диэри ханна эрэ олорон эриэхтээххит
• Биһиги халыҥ аймаҕа суох дьоммут буолла…
• Оттон оҕолоргут иҥин суохтар?
• Бааллар да буоллар бэйэлэрэ эмиэ биһигиннээҕэр куһаҕаннык олороллор. Аны дьиэ куортамныырга сыаната да ыара. Эбиитин кэргэним орон тэллэх киһитэ.
• Чэ, тугу эрэ толкуйдаарыҥ ду? - диэт Дмитрий куукунаттан тахсаат эмискэ аан таһыгар Настяны көрсө түстэ.
• Привет, Настя. Манна баар эбиккин ду?
• Оо, Дима , привет. Аа, манна эдьиибэр көмөлөһө кэлбитим
• Хаһан эмит эрийэ сылдьаар - диэт Дмитрий тахсан баран хаалла.
  Артур буолла ону истээт Настяттан :
• Хантан билэҕин ити киһини ? - диэн ыйытта
• Биһиги урукку сэсиэттэрбит. Ийэлээх аҕата наһаа үчүгэй дьон. Аҕата университетпыт ректора, ийэтэ буолла биһиги кураторбыт этэ. Оттон билсистэхпит дии. Дима бэйэтэ эмиэ үчүгэй баҕайы киһи. Милииссийэҕэ үлэлиир , номнуо капитан сыбаанньалаах.
• Мин да капитаммын. Кини милииссийэ, мин буолла гвардия капитанабын
• Хайаабыт, күнүүлүүгүн дуо?
• Ээ, суох. Чэ бардыбыт - диэт Артур ааны аһаат, Настяны таһаарда. Иккиэн илиилэриттэн сиэттиһэн баран, күүлэйдии бардылар.

---

Ол кэмҥэ Лида куукунатыгар олорон, санааларын сааһылаата. Тугу гынарын билбэтэ. Арай дьиэтин кыбартыыраҕа атастаһан көрөө ини. Ол олордоҕуна эмискэ Игорь куукунаҕа киирэн кэллэ. Лида таһыгар олороот:

• Мин истибитим Димон эйиэхэ дьиэ туһунан эппитин. Баҕарар буоллаххына мин атын сиргэ көһөн барыахпын сөп. Артуры бэйэбин кытта илдьиэм
• Ол ханна көһөөрү гынныҥ
• Убайбар Антон Антоновичка. Кэргэнэ , оҕото суох киһи. Уп-улахан кыбартыыраҕа соҕотоҕун олорор.
• Чэ, көһөр буоллаххытына көһөөрүҥ. Мин эһигини туппаппын
• Оччоҕо үчүгэй. Мин малбын хомуна бардым - диэт Игорь сэргэхсийэ түһээт, баран хаалла. Хоһугар киирэ түһээт, сонно оронун анныттан чымадаанын хостоон баран , малын хомунан барда.

37 чааһа

Икки чаас курдугунан, Артур Настялыын күүлэйдээн кэлээт, дьиэлэригэр киирэ түһээттэрин кытта, Игорь Артурга утары кэлээт:

• Хомун, көһөн барабыт - диэтэ
• Ханна? Хаһан?
• Убайбар Антон Антоновичка. Эрийэ сылдьыбытым, сөбүлэспитэ
• Мин ханна да барбаппын…
• Манна хаалыаххын баҕардыҥ дуо?! - диэн Игорь бардьыгынаата
• Хаалыам даҕаны!
• Үйэҥ тухары дьадаҥы Бааскалыы сылдьыаххын баҕардыҥ дуо?! Разумовскайдар араспаанньаларын түһэн биэрэн
• Мин ким да араспаанньатын түһэн биэрбэппин. Мин бэйэм талабын манна хааларга.
• Оттон төттөрү сыылан кэллэххинэ ылыам суоҕа
• Туох диигин на! Бэйэҕин наһаа билинниҥ дуо, урут итинник буолбатах этэ! Миэстэҕин булларыахха баар этэ ! - диэт Артур сутуругун туппутунан Игорьга утары кэллэ
• Өйдүүр инигин, боксаҕа хандьыдааппын. Эйиигин сонно охсон түһэриэм
• Бэрэбиэркэлиэххэ - диэт Артур Игори эмискэ мурунугар саайда. Игорь мунна хаанныран барда онуоха уордайаат, Артурга саба түстэ. Настя :
• Тохтооҥ, эрэ! - диэн ыһытыы сатаата да буоллар, кинини да истибэттэрэ. Лида эмиэ куттанан тугу гынарын билбэккэ турбута. Оттон Игорьдаах Артур сиргэ төкүнүһэ сылдьаллара. Игорь эмискэ Артур үрдүгэр олороот, кырбаан барда. Артур буолла Игорьтан хотторор санаата суоҕа. Игори эмискэ үтэн ыытаат, сонно туран кэллэ. Игорь онуоха өссө эбии уордайаат, иһэ хайда сыста. Остуолга быһах сытарын көрөөт, сонно хаба тардан ылла
• На, Игорян, уоскуй. Уур быһаҕы - диэн Артур эппитигэр Игорь иккитинэн истибэтэ. Артур диэки быһаҕын туппутунан утары кэллэ.
• Игорь, өссө биирдэ этэбин. Уур быһаххын. Ду миигин өлөрүөххүн баҕардыҥ ?
• Баҕар өлөрүөм даҕаны - диэн Игорь бардьыгыныы түстэ
• Сыыһаны оҥорума. Өлөрдөххүнэ хаайыыга ыытыахтара
• Хаайыыттан куттаммаппын. Хата аҕам таһыгар баар буолуом
• Игорь, бүтэһигин этэбин , быһаххын уур, эбэтэр ыларга тиийиэм
• Давай, кэл ыл - диэн баран Игорь быһаҕынан сапсынна. Артур тугу гынарын билбэккэ, эмискэ Игори быара баар өттүгэр туох баарынан саайда. Игорь ыарыытыттан тобуктуу түстэ, быһаҕа сиргэ кэлэн түстэ. Артур быһаҕы ылаат:
• Тулуй, билигин ыарыыта ааһыа. Үчүгэйдик тыын - диэн Игорьга этээт, быһаҕы Настяҕы биэрдэ. Игорь туох да диэн саҥарбата, ынчыктыыра эрэ.
• Ыалдьар дуо? - диэт Артур Игорь таһыгар кэлэн турда
• Буолубуна - диэн Игорь нэһиилэ эттэ
• Аҕыйаҕы иһэр буол, хойут бэйэҕэр үчүгэй буолуо. Кэл турарга көмөлөһүөм - диэт Артур Игори туруораары гыммытыгар, киһитэ аккаастанна. Эмискэ нөҥүө хостон Уйбаан саҥата иһилиннэ:
• Итиннэ, тугу гына сылдьаҕыт ? - диэтэ
  Лидалаах Настя соһуйан сонно киниэхэ бардылар. Уйбаан Лиданы көрөөт:
• Итиннэ тугу гынаҕыт? - диэн иккистээн ыйытта
• Ээ, икки Разумовскайдар охсустулар.
• Иккис кимий? - диэн Уйбаан этэ түһээтин кытта, Артур хоско киирэн кэллэ:
• Дорообо, Уйбаан
• Эн дуо?! Туохха кэллиҥ, ыла кэлбит буоллаххына, эрэйэ суох илдьэ бар
• Уйбаан иһит миигин. Мин тыыннаахпын , өлбөтөҕүм
• Эс , хайдах, итиннэ көрөн турдахпына ытан түһэрбиттэрэ дии
• Буулдьа сүрэхпиттэн үс сантиметр тэйиэс киирбит буолан тыыннаах хаалбытым
• Син биир итэҕэйбэппин
• Итэҕэйбэт буоллаххына көр - диэт Артур ырбаахытын уһулла, уонна Уйбааҥҥа буулдьа киирбит сирин көрдөрдө. Артур буолла Түөһэ, сиһэ барыта татуировка эбит. Биир дьиктитэ диэн, түөһүгэр улахан бэйэлээх хотой ойууламмыт, буулдьа буолла ол хотойун хараҕар оруобуна түбэспит эбит.
• Онтон хаһан эрэ эн кэлэ сылдьыбытыҥ дуо?
• Мин этим. Ити Игорь, Уйбааны куттатыахха диэн эппитигэр эйиэхэ “абааһы” буолан кэллээм дии
• Чэ, барытын биллим быһыылаах. Лида, оттон Ваня ханнаный?
• Куоракка сынньана түстүн диэн лааҕырга ыыппытым.
• Оттон ити кимий? - диэн Уйбаан Настя диэки көрдө
• Ити, балтым кыыһа Настя. Медик үөрэхтээх, эйиигин харайарга көмөлөһөр.
• Чэ, син төһөмө бэттэх кэллим быһыылаах. Сотору өрүттээ инибин - диэн Уйбаан эттэ
• Уйбаан, эбэһээт үтүөрүөҥ - диэт Лида Уйбаан таһыгар олордо. Артурдаах Настя, кинилэри иккиэйэҕин хааллараат тахсан бардылар.
  Оттон Игорь буолла малын хомунан барарга бэлэм этэ. Убайа массыына ыытыах буолбута. Дьиэлээхтэр сирэйдэрин көрүмээри , таһырдьа тахсан соҕотоҕун табаахтыы турда. Табааҕын буруотун оборо-оборо сөтөллөөн барда. Ол турдаҕына эмискэ массыына айаннаан кэллэ. Убайын көрөөрү бэлэмнэммитигэр, эмискэ массыынаттан аҕата таҕыста. Антон Аркадьевич уолун көрөөт, түргэн үлүгэрдик утары хааман кэллэ
• Игорь - диэт Антон Игори кууһан ылла. Игорь буолла соһуйда ахан, кини санаатыгар аҕата хаайыыга олорор буолуохтаах
• Аҕа, хантан кэллиҥ?
• Бэҕэһээ таһаарбыттара хаайыыттан. Билигин биисинэспин хаттаан оҥоро сылдьабын. Эн хайдаххыный?
• Үчүгэй. Мантан көһөн бараары гынным. Билигин убай Антон кэлиэхтээх
• Бэйи, хайаан ол көһөн бардыҥ?
• Ээ, достало барыта
• Инньэ диэмэ. Дьиэбитин төнүннэрбиттэрэ, ол иһин баҕарар буоллаххына төттөрү онно барыаххын сөп
• Кырдьык дуо?
• Кырдьык-кырдьык… Миигин аҕынныҥ ду?
• Ахтан. Оччоҕо билигин убайга эрийиэм - диэт Игорь төлөпүөнүн тутаат, тэйиэс барда. Антон Аркадьевич буолла атын дьиэлээхтэри кытта көрсөөрү, дьиэҕэ киирэн хаалла.
• Дорооболоруҥ , дьиэлээхтэр! Кэпсээҥҥит?
• Хайа, Антон Аркадьевич? Хата бэйэн туох кэпсээннээх кэллиҥ - диэн Лида Антонтан ыйытта
• Кэпсээн, суох. Бэҕэһээ таһаарбыттара хаайыыттан. Дьиэбин төттөрү төнүннэрбиттэрэ. Эһигини көрсө кэллим. Уйбаан ханнаный?
• Уйбаан, итиннэ хоһугар. Эн истибэтэх буолуохтааххын буолла, ый анараа өттүгэр инсультаабыта. Хата үчүгэй быраастар баар буоланнар тыыннаах хаалбыта. Орон тэллэх киһитэ буоллаҕа
• Оо, хантан истиэмий? Туохтан ол эмискэ инсультаата?
• Эн уолаттаргыттан. Биирэ былаан толкуйдаабыт, биирэ буолла ол былааны толорон Уйбааҥҥа абааһы буолан кэлбит. Онуоха Уйбаан барахсан сүрэҕэ уйбатах буоллаҕа дии
• Кээм миэннэрэ баар буолаллар. Чэ, билигин Игори бэйэбин кытта илдьиэм. Оттон Артур ханнаный?
• Итиннэ куукунаҕа баар буолуо
• Көрсөн кэлиэм ду? Көҥүллүүр инигин?
• Киир-киир - диэт Лида бэйэтин хоһугар баран хаалла. Антон аргыый аҕай куукунаҕа киирээт:
• Здравие желаю товарищ капитан - дии түстэ уонна күлэн барда. Артур эһэтин көрөөт:
• И тебе не хворать. Хайа, таһаардылар дуо? - диэн ыйытта
• Бэҕэһээ… - Антон Аркадьевич, Артур таһыгар кыыс олорорун көрөөт:
• Бу кимий? Кыыһыҥ дуо? - диэн ыйыта түстэ
• Эһээ, билис бу Настя. Настя бу буолла эһэм Антон Аркадьевич
• Дорооболоруҥ - диэн Настя Антоҥҥа эттэ
• Дорообо, доҕоор. Иккиэн көрсүһэҕит да?
• Оннук да диэххэ сөп - диэн Артур хардарда
• Настя, хат буоллаххына миэхэ бастакы этээр. Хос сиэн төрөөрүн бастакы билиэхпин баҕарабын - Антон Настя диэки көрдө. Итинник көрдөһүүттэн, Настя толлон хаалла. Иэдэстэрэ кытара түстүлэр
• Чэ, эһээ ыксыыгын быһыылаах, бар ду? Уонна эрдэ этэбин, мин манна хаалыам - диэн Артур Антоҥҥа эттэ
• Чэ, бардым-бардым. Кэпсэтиэххин баҕардаххына эрийээр - диэт Антон Аркадьевич тахсан барда. Антон тахсыбытын кэннэ , Настя Артурга:
• Ити эһэҥ да? - диэтэ
• Эһэм. Аҕам аҕата.
• Хайаан киниэхэ миигин кыыһым диэтиҥ? Баара суоҕа биирдэ эрэ күүлэйдээбиппит дии
• Буоллун да, хайаабыт. Баҕар кырдьыктыы эн миэхэ кыыһым буолуоҕуҥ. Иккиэн холбоһуохпут, дьиэ туттуохпут , оҕо төрөтүөхпүт
• Наһаа да инньэ диэбэтэргэр. Мин атын киһини таптыыбын
• Кими ол? Уолум суох диэбитиҥ буолбат дуо? Ду ити ментураны таптаатыҥ дуо?
• Мин бэйэм билэбин кими таптыырбын, кими кытта көрсүһэрбин… Уонна күнүүһүт баҕайыгын быһыылаах дии
• Ол ментураны туохтан таптаатыҥ? Миигиттэн туох үчүгэйдээҕий?
• Уой, да. Артур, уоскуй ду. Эн үчүгэй киһигин, майгыҥ да соччо куһаҕана суох быһыылаах, ол да буоллар мин….. - диэн Настя этэн истэҕинэ, Артур:
• Эйиигин кытта көрсүһүөхпүн баҕарбаппын диэри гынныҥ. Мин билэбин атын дьон курдук буолбатахпын. Сүүрбэ саастаахпар номнуо тараҕай буолбутум, икки сылы быһа клиникаҕа наркоманияттан эмтэммитим. Өссө мин туспунан тугу билиэххин баҕараҕын? Оттон ити ментураны буолла үйэтин тухары төрөппүттэрин кытта олорон тахсыбыта буолбат дуо, уонна эбиитин эйиигиннээҕэр 10 сыл аҕа
• Айакка, Артур , айаххын сап ду? Туохха диэн манна кэлбитим буолла - диэт Настя туран кэлээт, хоһугар сүүрэн хаалла. Артур уордайан, кууркатын кэтээт таһырдьа ыстанна. Игорьдаах Антон Аркадьевич айанныы иликтэр эбит.
• Күүтүҥ, миигин. Эһигини кытта айанныам - диэт Артур кинилэргэ кэллэ.
• Чэ, киириҥ. Айанныахха - диэн баран Антон Аркадьевич массыынатын собуоттаата.

38 чааһа.

Игорьдаах Артур Лида дьиэтиттэн көһөн барбыттара сыл аҥаара буолбута. Антон Аркадьевич ол кэм тухары наар биисинэһинэн дьарыктанара. Игорь аҕата кэлбитигэр, сонно харчылана түспүтэ. Ол иһин күнү-күннээн түүҥҥү кулууптарга сылдьара. Эдэр сааһын бырааһынньыкка атаарыан баҕарара. Оттон Артур төттөрүтүн букатын уларыйан хаалбыта. Кэнники кэмҥэ санаатыгар кээм да фроҥҥа сылдьар курдуга. Кулгааҕар аптамаат тыаһа, буомба эстэрэ иһиллэрэ. Сыттыгын анныгар бэстилиэттээх эрэ утуйар буолбута. Санаатыгар утуйа сыттаҕына өстөөхтөр кэлэн өлөрөн кэбиһиэх курдуктара. Сорох кэмигэр, хараҕар өлбүт доҕотторо көстөллөрө. “Төбөбүнэн ыалдьаары гыммыппын” дии саныыра. Бэл диэтэр бырааска баран көрдөстүбүтэ да буоллар, муус доруобайгын диэбитэ. Галлюцинацияларын арыгынан “эмтии” сатаабыта. Ол да буоллар сүтүөхтээҕэр , төттөрүт элбэхтик көстөр буолан испиттэрэ. Ону барытын тулуйубуна, урукку дьаллыгар төннүбүтэ. Ол дьаллыгынан наркотик этэ.
Артур аан бастаан наркотигы уон сэттэлээҕэр боруобалаан көрбүтэ. Сонно санаатыгар дууһата чэпчии түспүтэ, тулалыыр эйгэтэ букатын уларыйан хаалбыта. Оттон ыла наркотига суох биир да күн сылдьыбатаҕа. Улам-улам күүстээх наркотиктарга көһөн испитэ. Букатын передозтан өлүөхтээх киһини, аҕата тардан ылбыта. Сергей уолун клиникаҕа угаат икки сылы быһа эмтэппитэ. Клиникаттан Артур букатын атын киһи буолан тахсыбыта. Олоҕун син төһөмө сыаналыыр харыстыыр буолбута. Оттон бу билигин эмиэ, төбөтүнэн наркотикка умсан хаалбыта. Харчылаах буолан, усхатык ылара. Урукку да сибээстэрэ хаалбыт буолуохтаахтар. Игорь быраата уларыйбытын бастакы бэлиэтии көрбүтэ да, кимиэхэ да эппэккэ сылдьыбыта.
Ол кэмҥэ, Лидалаах Настя улахан ситиһиилээхтэрэ. Уйбаан дьон көмөтүнэн дьиэтин устун хаамар буолбута. Лидалаах Настя кинини икки өттүттэн өйүүллэрэ. " Уйбаан сотору бэйэтинэн хаамар буолууһу” диэн Настя эдьиийин үөрдэрэ. Лида онуоха эрэнэрэ эрэ.
Настя буолла учаскуобайы кытта көрсүһэр буолбута. Дмитрий кинилэргэ киэһэ ахсын кэлэр буолбута. Кэлэ түһээт дьиэлээхтэргэ барыларыгар көмөлөһөрө. Ваняны ааҕарга, суоттуурга үөрэтэрэ, Уйбааны буолла сэргэхситээри, кинини кытта саахымакка оонньуура. Онтон Лидаҕа буолла ыскааптары өрөмүөннүүрэ. Төһө да интеллигенцияны өрө тута сылдьар төрөппүттэрдээх буоллар, Дмитрий олус үлэһит киһи этэ. Сэлиэдэбэтил үлэтин олус диэн сөбүлүүрэ. Настяны эмиэ ис сүрэҕиттэн таптыыра. Кинини кэргэн ылар санаалаах сылдьара.

---

Биир киэһэ, Антон Аркадьевич үлэтиттэн сылайан ахан кэллэ. Суумкатын кабинетыгар киирэн уураат, таҥаһын устан баран, куукунаҕа тугу эрэ аһыы түһэргэ оҥосто сырытта. Эмискэ ааны тоҥсуйдулар. Антон соһуйда, ким да кэлиэ суохтаах этэ. Игорь ханна эрэ эмиэ кулуупка барбыта, Артур буолла хоһугар утуйа сытара. “Ким эбитэ буолла” дии-дии ааны баран аспытыгар, биир эдэр уол киирэн кэллэ. Сонно:

• Эһиги да Артур Разумовский? - диэтэ
  Антон Аркадьевич туох диирин билбэккэ:
• Мин - диэбитин кулгааҕа эрэ истэн хаалла
• Оччоҕо “табааргыт” бу баар - диэн эдэр киһи салапаан суумкаҕа сууламмыт тугу эрэ биэрдэ уонна сонно тахсан барда. Антон дьиктиргээтэ. Куукунатыгар баран, быһаҕы ылаат хам сууламмыт “табаары” алдьатта. Арай эмискэ, сиргэ үрүҥ боросуок тоҕунна. “Тугуй?” диэт Антон Аркадьевич боросуогу илиитигэр ылла. Кыратык амсайаат, наркотик буоларын биллэ. Сонно муостаҕа тохтубут боросуогу хомуйан кэбистэ уонна бөххө бырахта. Ол кэннэ Артуры кытта кэпсэтэргэ сананна. Артур, эһэтэ киирбитин истибэтэҕэ курдук туттубута. Антон Аркадьевич сиэнин оронугар олороот сымнаҕас куолаһынан:
• Артур, хайдаххыный? - диэтэ
• Үчүгэй…
• Настарыанньаҥ наркотиктан үчүгэй да?
• Ол , эн, хантан? Кимтэн? Хаһан?
• Барытын билэбин. Кырдьыгы эт , хайыам да суоҕа.
• Оччоҕо кырдьыгы этиэм. Мин наһаа сынньаныахпын баҕарабын. Бу кэнники кэмҥэ харахпар барыта көстөр буолла. Аптамаат тыаһа, буомба эстэрэ иһиллэр. Бу билигин эн кэннигэр биир киһи олорор, байыаннай таҥастаах
  Антон Аркадьевич ону истээт эмискэ кэннигэр хайыһан көрдө, ким да суох эбит:
• Ким да суох дии?
• Эйиэхэ суох. Миэхэ баар. Наар бэйэлэригэр ыҥыраллар. Сотору иирээки буолууһубун быһыылаах
• Мин үчүгэй психотерапевты билэбин , нүөмэрин биэрэбин дуо?
• Суох, наадата суох.
• Арай клиникаҕа эмтэнэ бардаххына? Хаһааҥҥыттан ыла саҕаламмыта?
• Антах бастаан үчүгэй этэ. Манна кэлтим кэннэ быһыылаах.
• Эмтэнииһиккин. Наркотик диэн куһаҕан кыыл. Бэйэбинэн билэбин. Эн сааскар эмиэ аан бастаан аҕа баһылыктыы кэлэн баран кыратык боруобалыыр этим. Аҕаҥ ол саҕана кыра этэ. Сыл курдук сиэбитим онтон бырахпытым.
• Чэ, биирдэ бырахпытым, иккистээн да быраҕыам - диэт Артур Антон диэки көрдө
• Куттаныма, соҕотох буолбатаххын. Мин эйиигин барытыгар өйүөм. Клиникаҕа киирээри гыннаххына этээр, эйиэхэ доҕор буоларыгар Игори эмиэ киллэриэм. Үргүлдьү арыгытын эмтэттин , кэнники кэмҥэ наһаа иһэр буолбут - диэн Антон эппитигэр, Артур күлэ түстэ.

---

Ол кэмҥэ Лидалаах киэһээҥҥи аһылыктарын аһыы олордохторуна эмискэ ааны тоҥсуйдулар.

• Кимий, киһи буоллаххына киир - диэн Лида эттэ
• Дорооболоруҥ. Сидоровы да? - диэбитинэн биир эр киһи киирдэ
• Биһиги. Туох нааданый?
• Мин “Владстрой” хампаанньа аатыттан кэллим. Эһиги дьиэҕит оннугар улахан таас дьиэлэр тутуулара саҕаланыа ол иһин мантан бу күннэргэ көһүҥ. Ол оннугар биһиги саҥа дьиэ биэриэхпит.
• Эс , хайдах ол бэйэбит дьиэбититтэн көһүөхпүтүй?
• Миэхэ начаалыстыба инньэ диэр диэбиттэрэ. Эбэтэр сири былдьаһан сууттаһыахпыт. Биһиги билэбит, бу сир докумуона суох. Ким да аатыгар сылдьыбат. Государство киэнэ.
• Толкуйдуохпут - диэн Уйбаан эттэ
• Толкуйдаан иһиҥ, икки хонугунан кэллэхпинэ суох буолуохтааххыт - диэт эр киһи тахсан барда.
  Уйбааннаах Лида, ону истээт, ханна баралларын толкуйданнылар.

39 чааһа.

Уйбааннаах Лида сүбэлэһэн баран, саҥа дьиэлэрэ тутуллар кэмигэр, кыбартыыра куортамныырга сананнылар. Аҕыйах сыл мунньуммут харчыларын аахтан баран, Настяҕа туттараат куоракка киирэн үчүгэй соҕус кыбартыыраны көрөрүгэр сорудахтаатылар. Эбиэт кэннэ, Настя кууркатын кэтээт барбыта. Ол иннинэ биир дьахтар дьиэтин куортамныырын туһунан биллэриитин булан эрийэн көрсүһэргэ санаммыта. Куоракка тиийэн, дьахтар эппит аадыраһыгар тиийэн иһэн, эмискэ уулусса устун икки дьон күүлэйдии сылдьарын көрдө. Эр киһитин үчүгэй соҕустук көрөөт Диманы биллэ. Дима үөрэ-көтө хайа эрэ кыыһы кытта сылдьар эбит. Иккиэн куустаһаллар , уураһааллар. Настя ону көрөөт кэлэйдэ ахан. Өтөр аҕай Дима “Мин эйиигиттэн ураты кими да таптаабаппын, эн миэхэ олоҕум аргыһа буолуоҥ” диирэ. Таптыыр киһитэ таҥнарыахсыттаабытын билэн, хараҕыттан уута сүүрэн барда. Настя көрсүһүү туһунан сонно умнан кэбистэ уонна хараҕа ханна көрөрүнэн барда. Дима буолла Настяны көрбөтөҕө даҕаны.

---

Ол кэмҥэ Уйбаан Ваняны кытта көһөөрү мал хомуна сылдьаллара. Сүүрбэ сылы быһа олорбут буоланнар маллара толору. Лида буолла, куукунатыгар хомуна сылдьара. Эмискэ Ваня биир кинигэни ылбытыгар хаартыска бөҕө түстэ. Ваня биир хаартысканы ылан көрдө: үс кып-кыракый оҕолор олороллор эбит

• Деда, а это кто на фотографии - диэн Уйбаантан ыйытта. Уйбаан хаартысканы ылаат , өрө тыынан баран:
• Это мои дети…
• Почему ты вздыхаешь? Они что умерли?..
• Нет они живы но жизнь у них не сложилось можно сказать. Вот самый младший сын Алёшка - сейчас в тюрьме, старший - Сима , ели сводит концы в концами. А что с дочкой Настей я не знаю
• Деда, а у тебя есть внуки?
• Не знаю. Дети не общаются со мной. У нас только ты есть…
• А сколько лет сейчас твоим детям?
• Симе наверное сорок, Насте тридцать восемь, Алёшке же двадцать с лишним…
• А за что Алёшка сидит?
• Не знаю, Ваня, не знаю. Бабушка Лида знает , в то время я был в тюрьме
• Ты тоже сидел?
• Да, двадцать лет…
• Деда, а куда мы переезжаем?
• В город. Сейчас Настя наверно арендовала квартиру и завтра мы туда переедем. А вместо нашего дома построят большой этажный дом, и нам дадут квартиру
• Аа, а я буду ходить в школу?
• Конечно… Ну иди помогай бабушке
• Хорошо - диэт Ваня куукунаҕа сүүрэн хаалла.

---

Ол кэмҥэ Настя куорат устун мээлэ хаамыталыы сылдьара. Эмискэ туох да көстүбэт , үрдүк күрүөлээх дьиэ таһыгар кэллэ. Бу Антон Аркадьевич дьиэтэ буоларын билэрэ. Хаһан эрэ күүлэйдии сырыттахтарына Артур көрдөрбүтэ. Настя бэйэтэ да билбэтэ туохха манна кэлбитин. Санаатыгар Артуру кытта эйэлэһиэн баҕарара да, Артур бырастыы гыныа суоҕа диэн куттанара. Төттөрү бараары гыммытыгар, эмиэ күрүө аана аһыллан кэллэ. Артур төлөпүөнүгэр тугу эрэ көрөөт тахсан кэллэ. Төбөтүн көтөҕөөт , Настяны көрөн баран:

• Настя, туохха манна кэлллиҥ? - диэтэ
  Настя онуоха эмискэ Артурга утары кэлээт моонньуттан кууһан баран:
• Артур, баһаалыста бырастыы гын. Мин эйиигин таптыыбын
  Артур онуоха тугу гынарын билбэккэ, Настяны эмиэ кууста.
• Бырастыы гыммытым… Онтон баары ментураҥ хайаатай?
• Өйдөтүмэ кини туһунан - диэт эмискэ Настя Артуру уураан ылла.
• Тохтоо-тохтоо. Саатар дьиэҕэ киириэххэ, ким да суох - диэн баран Артур Настяны илиитигэр көтөҕөн ылаат дьиэҕэ киллэрдэ. Хоһугар аҕалан баран, ааны хатаат:
• Дьэ билигин саҕалыахпытын сөп - диэт Артур Настяны уураан барда уонна ороҥҥо сытыарда.

---

Ол кэмҥэ, Лида, Настя дьиэни куортамныахтаах дьахтарыгар көрсүһүүгэ кэлбэтэҕин билбитэ. “Баары кыыс ханна сүтэн хаалла” дии санаата. Уйбааҥҥа ол туһунан долгутумаары эппэтэ.

40 чааһа

• Настюш, уһугун - диэн Артур сымнаҕас куолаһынан Настя уһуктан кэллэ.
• Привет. Хас чааһый?
• Уон биир - диэт Артур Настяны уураан ылла
• Наһаа үчүгэй түүн этэ. Артур, турума, таспар сыта түс - диэн баран Настя илиитин Артур түөһүгэр уурда
• Эн таскар төһө баҕарар сытарга бэлэммин… Куруутун эйиигин кытта буолуохпун баҕарабын
• Артур…
• Туохха
• Бу эйиигин ыппыттарыгар ыарыылаах этэ? - дии-дии Настя Артур түөһүгэр буулдьа суолун имэрийдэ
• Суох… Итиннээҕэр ыарыыны тулуйар этим. Онтон өллүм дии санаатааҕым дии, ол иһин олохпун кытта быраһаайдаспытым иҥин
• Элбэх баҕайы татуировкалаах эбиккин дии…. Түөскэр, сискэр, илиигэр бэл диэтэр баттаҕыҥ оннугар эмиэ… Итини барытын оҥотторорго ыарыылаах этэ?
• Өйдөөбөппүн. Барытын биир күҥҥэ оҥотторботох буоллаам дии. Бастаан биири оҥотторор этим , онтон нэдиэлэ курдугунан иккиһи… Настя эн миэхэ кыыһым буолаҕын дуо?
• Буолуом… Артур, оттон эн мин иннибинэ кыыстаах этиҥ?
• Баһаам буолла - диэт Артур күллэ
• Ол аата хас?
• Оттон сүүрбэттэн тахса.
• Элбээбитин !?
• Сорохтор борокуруор уола буоламмын көрсүһэллэрэ. Сорохтор, тас көстүүбүттэн. Билигин санаатахпына олортон биирэ даҕаны миигин дьиҥнээхтик таптаабатаҕа буолуо… Харчы, сибээс туһуттан көрсүһэллэрэ буолуо? Эн оннук буолбатах инигин?
• Суох. Миэхэ харчы да, сибээс да наадата суох. Бары бу дойдуга ыалдьыппыт эрэ, ол иһин хас биирдии сиргэ олорбут мүнүүтэҕин сыаналыахтааххын…
• Настя, эн мин аҕабын кытта билсиһиэххин баҕараҕын? Эбэтэр эһэбин кытта?
• Баҕарабын. Ол да буоллар онтон соҕус ду? Бастаан көрсүһэ түһүөххэ. Бэйэбит туспутунан үчүгэй соҕустук билэ түһүөххэ
• Сөп, хотунуом - диэт Артур Настяны иэдэһигэр уураан ылла.

---

Ол кэмҥэ, Лидалаах Уйбаан тугу гыналларын билбэттэрэ. Настяҕа эрийэ сатаабыттара да буоллар, ким да ылбата. Тоҕо диэтэххэ, Настя төлөпүөнэ номнуо сэрээтэ бүтүн хаалбыта. Уйбаан “Арааһа балтыҥ харчыбытын ылан баран куоппут быһыылаах” диэн Лидаҕа этэрэ. Лида онуоха итэҕэйбэтэ. “Настя оннук буолбатах. Хаһан да оннук гыныа суоҕа. Кини үчүгэй иитиилээх кыыс” диэн иһигэр саныыра.
Ол олордохторуна, эмискэ дьиэлэрин таһыгар, былыргы УАЗик массыына кэлэн тохтоото. Массыынаттан биир эр киһини кытта, эдэр баҕайы кыыс түстүлэр. Лидалаах Уйбаан кимнээх кэлбиттэрин билбэтилэр. Ыалдьыттар дьиэҕэ киирээт:

• Дорооболоруҥ, ким баарый? - дии түстүлэр
• Дорооболоруҥ! Хантан сылдьар , ханна баран эрэр дьоҥҥутуй?
• Билбэтиҥ дуо, ийээ. Сиимэбин дии - диэн эр киһи этэ түстэ. Лида, иннигэр уола турарын билбэтэ. Сиимэтэ букатын уларыйан хаалбыт курдук буолбут. Дьиэтиттэн барарын саҕана букатын атын этэ
• Уой, Сиимэ, уолчааным - диэн баран Лида Сиимэни кууһан ылла
• Мин эмиэ наһаа үөрдүм эйиигин кытта көрсүһэн - диэн Сиимэ хардарда. Ол кэннэ, Уйбааҥҥа кэлээт:
• Дорообо, аҕаа. Көрсүбэтэх ыраатта. Доруобуйаҥ хайдаҕый?
• Син, олоробун. Өтөр аҕай инсультаабытым. Билигин дьон эрэ көмөтүнэн хаамабын
• Оо. Чэ, күндү төрөппүттэрим, билсиҥ бу мин төрөппүт кыыһым, эһиги сиэн кыыскыт - Вика.
• Дорооболоруҥ - диэн Вика эттэ
• Дорообо, доҕоор - дии түһээт Лида Виканы кууһан уонна уураан ылла
• Ийээ, биһиги эһиэхэ аҕыйах хонук олоро түһүөхпүт ду? - диэн Сиимэ ыйытта
• Биһиги бэйэбит бу көһөөрү олоробут. Аны дьиэни куортамныы бараат , аймах кыыспыт сүтэн хаалла.
• Ийээ, аҕаа, мин эһиэхэ мээлэҕэ кэлбэтим. Мин улахан иэскэ сылдьабын, ол иһин кыбартыырабын, массыынабын барытын атыылаатым. Билигин ити УАЗиктаах эрэ хааллым. Ас да атыыластар кыахпыт суох
• Ол туохха диэн иэс ыллыгыт?
• Оттон хаартыга сүүттэрбитим , эбиитин биисинэс тэринээри кэрэдьиит ылтым. Эһиги миэхэ харчы салҕаан эрбэккит дуо?
• Оо, букатын харчыбын диэн суох. Чэ, арай олорон эрэр инигит. Буолбат дуо, оҕонньор?
• Төһөөҥҥү мээҥҥэ дылы олоруҥ. Оттон салҕыы көрүөхпүт - диэн Уйбаан эттэ
• Махтал , аҕаа. Вика, бараҥҥын хоско малгын хостонон эр - диэн Сиимэ кыыһын соруйда
• Сиимэ, оттон ойоҕуҥ?
• Ыраатта арахсыбыппыт. Виканы хаалларан баран биир тойон киһини кытта көһөн барта. Кыыспын бэйэм иитэн таһаардым. Билигин номнуо уон тоҕуһун туолла. Кыайан туттарсыбына үөрэххэ киирбэтэҕэ. Кэлэр сылга хаттаан туттарсыахтаах. Биир үчүгэй уолга кэргэн биэрбит киһи дии саныыбын
• Наһаа эрдэ буолбатах дуо?
• Эс, онтон хаһан аны кэргэн биэрээри. Баай соҕус уол түбэһэрэ буоллар үчүгэй буолуо… - диэн Сиимэ эттэ
• Ол билигин баай уолу хантан ылаары?
• Чэ, бэйэм быһаарыам. Өссө биирдэ махтал хаалларбыккыт иһин - диэт Сиимэ остуолтан туран кэлээт, хоско баран хаалла. Уоллара барбытын кэннэ , Уйбаан:
• Аны ити уол кэлэн холбосто. Дьэ аны хайдах олоробут икки кып-кыра биэнсийэҕэ? - диэтэ
• Олордунар да? Уолбут уонна сиэммит дии
• Ол эн оннук баайгын дуо?
• Чэ-чэ, уоскуй. Харчы наада буоллаҕына мин үлэҕэ тахсан көрүөм
• Эйиигин ким ылыай?
• Булуом буолла - диэт Лида Уйбааҥҥа өһүргэммиттии куукунаттан тахсан барда.

---

Ол кэмҥэ, Настя дьиэттэн тахсан иһэн Антон Аркадьевичы көрсө түстэ:

• Дорооболоруҥ!
• Дорообо, туохха кэллиҥ?
• Суох бардым. Көрсүөххэ диэри - диэт Настя түргэн үлүгэрдик баран хаалла. Антон Аркадьевич дьиибэргии санаата.

41 чааһа

Антон Аркадьевич дьиэтигэр киирэ түһээт:

• Артур, Игорь кэлиҥ миэхэ түргэнник! - дии түстэ
• Туохха - диэбитинэн Артур кирилиэһинэн үөһээ этээстэн түстэ
• Игорь ханнаный?
• Ээ, итиннэ хоһугар утуйа сытар. Өтөр аҕай кэлбитэ?
• Бар туруор. Соһон да кэл. Кээм наада буоллаҕына суох буолар - дии-дии Антон, куукунаҕа барда.
  Артур эһэтин сорудаҕын толорон, Игори уһугуннара барда. Уонча мүнүүтэнэн төттөрү кэлээт:
• Уһуктубат… - диэтэ
• Сорун….Тыыннаах дуо ?
• Тыыннаах быһыылаах, мунна тыаһыыр
• Чэ оччоҕо эйиэхэ этиэм, күнүһүн мин Москваҕа улахан көрсүһүүгэ көтөбүн. Икки нэдиэлэ курдук буолуом. Ол иһин дьиэҕэ иккиэйэҕин хаалаҕыт. Уонна эһигиттэн көрдөһөбүн, ааттаһабын - дьиэни ыһымаҥ, дьахталлары таһымаҥ, сээк-таак “вечеринкаларын” тэрийимэҥ. Игорь уһуктуо, оччоҕо ол туһунан кэпсиигин киниэхэ
• Сөп, куттаныма барыта үчүгэй буолуо
• Хаһан эрэ эмиэ инньэ диэбиккит, оттон кэлбиппэр дьиэм барыта кир, бөх буолан көрсүбүтэ
• Ээ, онно Игорь буруйдаах этэ…
• Билигин иккиэн эппиэттиэххит. Чэ, мин малбын хомуна бардым. Сөмөлүөтүм кэлэрэ чугаһаата - диэт Антон Аркадьевич чаһыытын көрөн баран, кабинетыгар киирэн хаалла. Артур буолла Настяҕа смс ыытта “Эһэм икки нэдиэлэҕэ барда, киэһэ миэхэ кэлээр”.
  Оттон Настя буолла, дьиэтигэр тиийээт саҥата-иҥэтэ суох Уйбааннаахха харчыларын төттөрү туттарда.
• Хотуой, ханна сырыттыҥ? - диэн Лида ыйытта
• Бэйэм , билэбин. Итиннэ биэрбит харчыгыт барыта баар
• Оччоҕо, аны тугу гынабыт. Сарсын баары тутааччылар кэлэллэр. Таһырдьа олорон хаалабыт дуо ? - диэн Уйбаан Лида диэки көрө түһээт ыйытта
• Дьэ ким билэр … Мин өссө ким куортамныырын ыйыталаһыам
• Дьэ, эрэй да буолар эбит буолла…
  Ол кэмҥэ, Настя Виканы кытта билсиспитэ. Вика Настяны соччо истиҥник көрсүбэтэҕэ. Төһө да аймахтыы буоллаллар , Вика Настяны сэнии көрбүтэ. Сонно:
• Эн дэриэбинэҕин да? - диэн ыйыта түстэ
• Хайаабыт?
• Суох. Таҥаһыҥ-сабыҥ наһаа дьадаҥы дии. Тигиилээх иҥин - дии-дии Вика помаданнан уоһун бистэ турда
• Миэхэ үчүгэй
• Буолубуна. Нищенкалар бары инник дииллэр. Эн саатар помада сыыстааххын дуо?
• Суох. Мин косметиката да суох сылдьыахпын сөп
• Оннук сырыттаххына үйэҥ тухары соҕотох буолуоҥ. Уолаттар кыраһыабай кыргыттары көрөллөр, сөбүлүүллэр. Эн буолла, хотон үлэһитин курдуккун дии
• Миэхэ уонна уоллаахпын. Киниттэн ураты атын наадата суох
• Хайа барахсан эйиигин кытта көрсүһэр ол. Эмиэ эн курдук неудачник буолуо
• Кини неудачник буолбатах. Сэриигэ баран кэлбитэ, эбиитин борокуруор уола - диэн Настя эппитигэр, Вика “борокуруор” диэн тылы истэ түһээт хараҕа сандааран кэллэ:
• Ханнык борокуруор?
• Разумовский Сергей диэн быһыылааҕа
• Аа, который өтөрдөөҕүтэ хаайыыттан тахсыбыта да?
• Кини…
• Оччоҕо ол Разумовский Сергей уолун кытта көрсөҕүн да?
• Оттон Артур бэйэтэ көрсүһүөххэ диэбитэ
• Ваай, Артур Разумовский жоска краш дии. Хаһан эрэ кулуупка көрбүтүм. Астык баҕайы татуировкалаах иҥин…
• Тугуй ол краш диэн?
• Ээ, эн өйдүөн суоҕа… Ол Разумовский нүөмэрэ баар?
• Баар - диэт Настя Викаҕа Артур нүөмэрин көрдөрдө. Вика түргэн үлүгэрдик нүөмэри сурунан ылла уонна Настяҕа махтаммакка даҕаны хостон тахсан барда.

---

Ол кэмҥэ, Артур кээм да Игори уһугуннара сатыыра.

• Игорян, уһугун да. Бириэмэ ыраатта
• Отвали - диэт Игорь хайыһан хаалла
• Тур, батяҥ барда. Дьиэҕэ иккиэйэҕин эрэ хааллыбыт
• Оччоҕо өссө утуйа түһүөм - диэн Игорь ханна эрэ ыраах баҕайы эттэ
• Тур, эбэтэр билигин уунан ыһыам
• Ыс да, мне всё равно
• Тохтоо эрийэллэр - диэт Артур сиэбиттэн төлөпүөнүн хостоот:
• Кимий? - диэтэ. Ити Вика эрийэр этэ. Долгуйан туох диирин умнан кэбистэ.
• Саҥарыҥ да? Тыынаргыт иһиллэр… Билигин арахсыам
• Араарыма баһаалыста. Мин Вика диэммин. Эйиигин кытта билсиһиэхпин баҕарабын
• Туох нааданый миигиттэн, Вика?
• Көрсүһүөххэ да, ханна эрэ
• Билигин солом суох - диэн баран Артур төлөпүөнүн арааран кэбистэ. Вика буолла иһигэр “Разумовский эбэһээт миэнэ буолуо” дии санаата. Вика билэрэ, аҕата кинини баай киһиэхэ биэриэн баҕарарын ол иһин, Артур туһунан аҕатыгар кэпсииргэ сананна. Сөптөөх түгэни булан, Вика Сиимэҕэ барытын кэпсээн биэрдэ. Сиимэ сонно борокуруор уолун туһунан истээт хараҕа сырдаан кэллэ. Кыыһын Артуру кытта холбуурга сорунна. Иһигэр “Арай Вика ол борокуруор уолугар кэргэн таҕыстаҕына, иэспин барытын сабыам , баҕар кийииппит аҕата диэн дьоно кыбартыыра да ылан биэриэхтэрэ” дии санаабыта.

---

Киэһэ, Настя Артурга барбыта. Антон Аркадьевич номнуо Москвалаабыта, Игорь буолла үгэһинэн түүҥҥү кулууптары кэрийэ барбыт ол иһин Артур дьиэтигэр соҕотох этэ. Настялаан иккиэн ресторантан ас сакаастаабыттара, онтуларын күүтэ таарыйа тэлэбиисэр көрө олороллоро. Артур Настяҕа тапталыгар билинэрэ, Настя баттаҕын имэрийэ-имэрийэ уһунун сөҕөрө. Настя эмискэ киниттэн:

• Артур, эн кырдьык миигин таптыыгын дуо? - диэн ыйытта
• Таптыыбын. Кими да итинник таптыы илигим…
• Мин эмиэ эйиигин таптыыбын…
• Настя, давай миэхэ олорон эр эһэм кэлиэр диэри. Игорь син биир утуйа эрэ кэлэр , дьиэбэр соҕотохпун.
• Билбэппин, кыратык толкуйдуу түһүөм ду?
• Толкуйдаа-толкуйдаа… - дии-дии Артур Настяны уураан ылла
  Ол олордохторуна эмискэ ааны ким эрэ тоҥсуйда. Артур аһа бараат, сотору буолан баран сакаастаабыт астарын кытта кэллэ. Настяны кытта тото-хана аһаан баран, иккиэн утуйар хосторугар бардылар.

42 чааһа

Икки нэдиэлэ биллибэккэ ааспыта. Ол кэмнэр Настяҕа олоҕор саамай дьоллоох түгэннэрэ этэ. Киниттэн дьоллоох киһи бу аан дойдуга суоҕа. Дьиҥнээх дьиэ хаһаайкатын курдук, ас астыыра, дьиэни хомуйара. Настя үлэлии сылдьарын көрдөҕүнэ, Артур өссө эбии “собуоттанан” биэрэрэ. Кэнниттэн кэлэн , синньигэс биилиттэн кууһара, сыллыыра-ууруура. Настяны хоско бардыбыт диэн кыйдыыра. Настя сөбүлэспэт түгэнигэр, Артур кинини көтөҕөн ылаат хоско бэйэтэ илдьэрэ. Биирдэ эмэтэ Игорь кэлэн дьиэтигэр хоноро. Сороҕор гостиницаҕа барара, Артурдаах Настяҕа мэһэйдиэн баҕарбата. Игорь буолла бэйэтин “тус фронугар” эмиэ кыыс баар буолбута. Ол кыыс Вика этэ. Иккиэн алҕаска биир түүҥҥү кулуупка билсиспиттэрэ. Вика Игори кытта билсэ түһээт “Эн баҕас миэнэ буолуоҥ” дии санаабыта.
Ол кэмҥэ Антон Аркадьевич Москваттан төннөөт, дьиэтин көрөн баран сөҕө санаабыта. Барыта миэстэтигэр турара, муоста кылабачыйыар диэри сууйуллубут, бэл сибэккини уулаппыт этилэр. Антон иһигэр “Хата хайдах буолбуттар. Ааспыкка букатын сибэккибин хатаран кэбиспит этилэр” диэтэ. Уолун уонна сиэнин оннугар атын киһи дьиэни хомуйбутун сэрэйбитэ. Ол эрээри Игорьдаах Артурга туга да эппэтэҕэ.
Разумовскийдар олохторо уруккутун курдук устан испитэ. Антон Аркадьевич үлэлиирэ, биисинэһин сайыннарара, Игорьдаах Артур бэйэлэрин олохторун оҥостоллоро. Артур, Настяны кытта көрсүһэр буолбутун кэннэ наркотигын бырахпыта. Аҕатын көмөтүнэн, борокуратуураҕа үлэҕэ киирбитэ. Сергей Антонович бэйэтэ борокуруор буолан, уолун бэйэтигэр көмөлөһөөччүнэн анаабыта. Артур сүрүн эбээһинэһэ диэн, кабинекка олорон , аҕата эппит сиригэр илии эрэ баттыыра. Ол да буоллар кимнээҕэр да үрдүк хамнастааҕа.
Оттон Сиидэрэптэр буолла, олохторо ыараан биэрбитэ. Дьиэлэриттэн кээм да көһө иликтэрэ, застройщиктар күн ахсын кэлэн “Барыҥ, тутууну саҕалыа этибит” дииллэр. Дьиэ куортамныахтарын аны харчылара суоҕа. Уолларыгар Сиимэҕэ, иэһин төлөнөрүгэр диэн харчыларын барытын биэрэн кэбиспиттэрэ. Сиимэ буолла иэһин төлүөхтээҕэр , барытын хаартыга сүүттэрэн ичитэх хаалбыта. Вика итинник олохтон сөп буолбута, ол иһин түргэн соҕустук Игорьга кэргэн тахсан баайдык тоттук олоруон баҕарара. Хас көрсүһүүлэрин ахсын ол туһунан Вика этэн ааһара да, Игорь истибэтэҕэ буолара. Кини кэргэннэниэн, ыал буолуон букатын баҕарбата. Ваня буолла дьоно этиһэллэрин истэрэ, уонна куттанара. Наар хохоллар төрөппүттэрин өлөрбүттэрин санаан ылар.
Биир үтүө күн, Антон Аркадьевич куукунатыгар түбүгүрэ сырыттаҕына, кэнниттэн Артур кэлэн баран:

• Эһээ, мин эйиигиттэн биир ыйытыылаахпын - диэтэ
• Тугуй? Харчы наада буоллаҕына итиннэ ыскаапка тимир холбуйа иһигэр баар буолуо
• Харчы наадата суох… Мин….мин Настяны кэргэн ылаары гынным
  Антон Аркадьевич соһуйан туох диирин билбэтэ.
• Эһээ,истэҕин дуо миигин?
• Ээ, истэбин. Ханнык Настяны этэҕин? Баары Лида балтын дуо?
• Кини. Көр бу , биһилэх атыыласпытым - диэн баран Артур ис сиэбиттэн кыһыл өҥнөөх кыракый холбуйаны хостоото. Ол холбуйатыттан буолла, кыһыл көмүс биһилэҕи хостоото.
• Оттон аҕаҥ туох диэтэ
• Сөбүлэстэ. Эн сөбүлэстэххинэ бүгүн Настяҕа этиэм. Настя “Эһэҥ сөбүлэһэ илигинэ эйиэхэ кэргэн тахсыбаппын " диэбитэ
• Мин сөбүлэспэппин…
• Бай , ол хайаан
• Артур, миигин сөпкө өйдөө. Мин эйиэхэ үтүөнү эрэ баҕарабын. Уонна этэбин, Настя эйиэхэ сөп түбэспэт.
• Тоҕо?
• Оттон эн борокуруор уолаҕын, ол Настяҥ буолла боростуой үлэһит дьон оҕолоро
• Хайаабыт. Эн даҕаны генерал уола, эбэбин кэргэн ылбытыҥ дии…
• Оттон ол эбэҥ билигин ханнаный?
• Билбэппин
• Вот, биһиги номнуо арахсыбыппыт. Хойут эн ол Настяҕын кытта эмиэ биһиги курдук буолуоххут
• Эс наһаа инньэ диэмэ. Таптал диэн баайга дьадаҥыга арахсыбат
• Арахсар , боруоста эн өйдөөбөккүн
• Арахсыбыт!
• Кэл, миигин иһит. Настя эйиигин таптыыр?
• Таптыыр
• Эн кинини таптыыгын?
• Таптыыбын
• Хайаан ыал буола сатыыгын оччоҕо. Салҕыы таптаһа-таптаһа сылдьыҥ да, туох мэһэйдиир. Паспоргар штамп көмөтүнэн тапталгар билиниэххин баҕарар буоллаххына, усхалыы штампа суох илиигэр ду, ханна ду Настя диэн татуировка оҥоттор, бүттэҕэ дии
• Чэ, толкуйдуом
• Маладьыас. Чэ, ыйытыыҥ бүппүт буоллаҕына хоскор бар ду, ас бустаҕына ыҥырыам - диэт Антон Аркадьевич быһаҕын ылаат килиэби быһан барда
  Артур саҥарбакка баран хаалла. Эһэтэ итинник эрэ диэ дии санаабатаҕа. Хоһугар киирэн баран, өр толкуйдаат “Кырдьык даҕаны, туохха ыал буола сатыыбын. Эһэм эппитин курдук штампа да суох бииргэ буолуохпут буолла” диэн санааҕа кэллэ. Түннүгү арыйаат, Настяҕа диэн атыыласпыт биһилэҕин, туох баарынан таһырдьа быраҕан ыытта.

43 чааһа

Ол кэмҥэ, Вика дьиэтигэр төннөөт, дьоно чэйдии олороллорун көрөн баран, иннилэригэр кумааҕыны уурда.

• Тугуй бу? - дии-дии аҕата кумааҕыны ылла
• Ити буолла , аҕаа, мин УЗИга түспүт хаартыскам
• Ол ону туохха бэчээттэттиҥ?
• Тоҕо диэтэр мин хат буолбуппун - диэн Вика үөрэ-көтө эттэ
• Туох диэтиҥ?! Хат буолбуккун даа?! - Уйбаан соһуйда ахан
• А что значит хат? - Ваня ыйытта
• Ну это переводится как беременная - диэн Уйбаан Ваняҕа быһааран биэрдэ. Вика буолла холкутук:
• Үһүс нэдиэлэм… - диэтэ
• Ол оҕоҥ аҕата кимий? - диэн аны Лида ыйытта
• Игорь… Иккиэн көрсүһэбит - дии-дии Вика кууркатын устаат илиитин сууна барда
• Игорь…даа?! Ол Игориҥ билэр дуо?
• Суох… Бүгүн киэһэ этиэм - дии-дии Вика өйүгэр Игорь үөрбүт сирэйин ойуулаан көрдө
• Хотуой , туоххунан эн толкуйдуугун? Эн 19 эрэ саастааххын дии, итиччэ эрдэ оҕолонуоххун баҕардыҥ ду? - диэн Сиимэ кыыһын мөхтө
• Чэ , ону маны этимэ. Эн да , хас саастааххар аҕа буолбуккунуй
• Мин диэн мин буолла…. Ол үөрэҕэ, үлэтэ суох хайдах оҕоҕун иитээри гынаҕын?!
• Хайдах эмит иитиэхпит… Игорь аҕата баай ол иһин хоргуйуо суохпут….
• Чэ, Антон Аркадьевич туох диирин көрүөхпүт - дии-дии Уйбаан чэйин иһэн истэ
• Саатар харчыбыт суох түһэртэрэргэр - дии-дии Лида өрө тыынна
• Эс, ол хайаан түһэртэриэмий?! Эһиги мин оҕобун ылыаххытын баҕарбат буоллаххытына , мин бардым - диэт Вика кууркатын төттөрү кэтээт, таһырдьа ыстанна.
• Куттанымаҥ, төттөрү кэлиэ - диэн Сиимэ төрөппүттэригэр холкутук эттэ.

---

Оттон Артур буолла үлэтин чааһа бүтэн, дьиэтигэр төнүннэ. Дьиэтигэр ким да суоҕа. Куукунаҕа киирбитэ, остуолга ас бэлэм турара. Итии чэй куттан , аһаары гыммытыгар эмискэ төлөпүөнэ тыаһыы түстэ. Көрбүтэ, аҕата суруйбут эбит “Сарсын 11 чааска бэлэм буолаар, миигин кытта командировкаҕа барсаҕын”. Артур ону ааҕаат , иһигэр “Бэйэҥ да барбаккын дуо, миигинэ суох " диэтэ. Төлөпүөнүн уураат, дьэ аһаары гыммытыгар аҕатыттан эмиэ смс кэллэ “Көрө-көрө, саатар эппиэттээбэккин ду” диэбит эбит. “Сөп, бэлэм буолуом” диэн Артур эппиэттээт , дьэ аһаары гыммытыгар аны Настя эрийдэ.

• Алло
• Привет, Настя. Билигин букатын солом суох ду, сарсын командировкаҕа бараары гынным
• Ээ, чэ сөп. Мээлэ кэпсэтээри эрийбитим
• Хойут соҕус эрийээр ду - диэт Артур төлөпүөнүн арааран кэбистэ. “Хата дьэ аһыахха” диэт төлөпүөнүн уураат, хаалтыһын устаат, чэйин иһэн истэҕинэ аны Игорь хантан эрэ кэлээт киирэн кэллэ. Сонно куукунаҕа киирээт, Артуру көрөн баран:
• Здравия желаю товарищ капитан - диэт саллаат курдук көбүс көнөтүк тутунна
• Олбу буолума. Бүгүн миигин аһатаҕыт ду, суох ду. Бастаан биир наар суруйар, онтон иккис эрийэр, аны үһүс кэлэн комедияны оонньоон эрэр
• Чэ-чэ, уоскуй. Төһө баҕарар аһаа, мин таскар олоруом - диэт Игорь устуулу ылаат Артур утарытыгар олордо.
• Туох, нааданый? Аһыаххын баҕарар буоллаххына кутун
• Суох, аһыам кэлбэт. Кэлэн иһэн рестораҥҥа киирэ сылдьыбытым, онно аһаабытым. Хата ити погоннаах пиджаккын уларыс эрэ
• Бастакытынан “погоннаах пиджагым” китель дэнэр. Уонна иккиһин эйиэхэ туохха наада буолла?
• Чэ, уларыс да. Кэтэн көрүөм
• Оччоҕо миигин чуумпуга хаалларыаҥ дуо?
• Хаалларыам-хаалларыам - диэн Игорь этэ түһээтин кытта ааны тоҥсуйдулар
• Аны ким кэллэ. Букатын аһатыыһылар суох дии - дии-дии Артур остуолтан тураат, ааны арыйа барда.
• Ким кэллэ? - диэн Игорь ыйытта.
• Эн кыыһыҥ - диэт Артур төттөрү кэлэн миэстэтигэр олорунан кэбистэ
• Ханнык кыыһым?
• Ити кыыһыҥ - диэн Артур Вика куукунаҕа кэлбитигэр эттэ
• Оо, Викуся , туохха кэллиҥ? - диэбитин Игорь туран кэлээт, Виканы кууһан ылла
• Игорь, мин эйиэхэ сонуннаахпын
• Тугуй, чыычаах?
• Мин хат буоллум , үһүс нэдиэлэм - диэн Вика үөрэ-көтө эттэ, уонна Игорь сирэйин көрөн турда. Игорь буолла үөрүөн оннугар , соһуйда ахан.
• Чэ, папаша эппиэттээ да, кыыһыҥ күүтэн турар - диэн Артур кыттыста
• Игорь, хайдах буоллуҥ ? - диэн Вика ыйытта
• Суох…. Мин …..мин…… кыратык толкуйдуу түһүөм - диэт Игорь түргэн үлүгэрдик куукунаттан тахсан барда
• Дьэ, төбөтө кыратык загрузкалыы түстүн. Итинник сонуну истэ илик буолла - диэн баран Артур эмиэ туран баран хаалла. Вика куукуна ортотугар соҕотоҕун турбутунан хаалан хаалла.

44 чааһа

Игорь хоһугар киирээт, иһиттэн аанын хатанан кэбистэ. Оронун анныттан хаһаана сыппыт ханньаагын хостоот, тыын ылан баран бытыылкаттан иһэн барда. Аҕыйах мүнүүтэнэн, бытыылката ичитэхсийэн хаалла. Төбөтүгэр, Вика хат буолбутун туһунан кыайан сааһылаабата. “Хайдах оннук буолуой? Биирдэ эрэ утуйбуппут дии… Барыта түүл эбитэ буоллар..” диэн Игорь иһигэр көрдөстө. Ол да буоллар түүл буолбатах этэ.
Нөҥүө күнүгэр, Артур аҕатын кытта командировкаҕа айаннаабыта. Икки нэдиэлэнэн биирдэ төннүбүтэ. Настяҕа барыаҕыттан ыла биирдэ да эрийбэтэҕэ, суруйбатаҕа. Онтон ыла бэйэ-бэйэлэригэр сыһыаннара эмиэ буортутуйан испитэ. Бастакы этиһиилэрэ , Артур командировкаттан кэлбитин кэннэ буолбута. Ол күн Настя төрөөбүт күнэ этэ. Кыыс сарсыардаттан ыла таптыыр киһититтэн эҕэрдэни күүтэ сатаабыта да, Артур ол туһунан букатын умнан кэбиспитэ. Онтон сылтаан Настя олус хомойбута, Артурга тугу саныырын барытын эппитэ. Киһитэ буолла ону атыннык өйдөөн кыыһыран барбыта, иккиэн этиһэн тус туспа хоско утуйбуттара. Антон Аркадьевич ону көрө-көрө, иһигэр “Эппитим дии, Настя эйиэхэ сөп түбэспэт диэн” диирэ эрэ, мэһэйдэспэтэ.
Онтон Игорь буолла аҕатыгар Вика хат буолбутун кэпсээбититэ. Антон Аркадьевич ону соччо сөбүлээбэтэҕэ. Ол да буоллар санаатыгар оҕо дьиэ-кэргэҥҥэ, ийэ аҕа тапталын билэн улаатыахтаах диэн. Ону Игорь буолла биллэрин курдук Виканы кэргэн ылыан, дьиэ кэргэн тэриниэн баҕарбата. Ол иһин Антон тугу гынарын билбэтэ, уолун күүһүнэн Виканы кэргэн ыллартарар ду, Вика туһунан умнан кэбиһэн баран салҕыы уруккуларын курдук олорон иһэллэр ду.
Ол кэмҥэ Вика санаатыгар, баай киһи ойоҕо буолан сылдьара. Санаатыгар сотору Игорь кинини кэргэн ылыа, ол кэннэ дьоллоохтук олоруохтара, оҕо төрөтүөхтэрэ. Дьонун кытта этиспит буолан, билигин аҕыйах харчылааҕар гостиницаҕа олорор. Харчыта бүттэҕинэ Игорьга көһөн барар санаалаах.
Вика букатын оҕо эрдэҕиттэн байыан баҕарара. Оҕо сааһа ыарахан, эрэйдээх этэ. Ийэтэ барахсан иккис оҕотун куоттаран , иһээччи буолан хаалбыта. Дьиэлэригэр күн ахсын итирик дьон мустара, түүнү быһа иһэллэрэ-аһыыллара. Аҕата Сиимэ буолла онно эрэ наадыйбата. Дьиэтигэр букатын хоно да кэлбэтэ. Күннэри түүннэри хаартылыыра. Бэрт кыра хамнастааҕын ыллаҕына сонно ол хаартытын иэһин төлүүрүгэр барара. Ол иһин дьиэлэригэр саҥа мал диэн суоҕа, барыта эргэрэн, алдьанан хаалбыт. Вика биир таҥаһы хас эмэ сылы быһа кэтэрэ. Онтон олус кыбыстара.
Оҕо сылдьан минньигэс аһы бэрт аҕыйахта сиэхтээбитэ, сороҕор эрэ ийэтэ өйдөөх буоллаҕына тугу эрэ буһарара астыыра. Син улаатан истэҕинэ, төрөппүттэрэ арахсыбыттара. Виканы суут аҕатын кытта хаалларбыта. Иһээччи ийэтэ бартын кэннэ Вика олоҕо дьэ көнөн испитэ. Ол да буоллар ол үчүгэй олоҕо уһуннук турбатаҕа. Хас эрэ нэдиэлэнэн, баар суох кыбартыыраларын аҕата хаартыга хотторон кэбиспитэ. Онтон ыла биир массыыналаах хаалан онно олорор буолбуттара. Вика хаһыаттарга, сурунаалларга баай дьон тустарынан ааҕа-ааҕа ымсыырара ахан. “Баай дьон үчүгэйдик да олороллор, кыһалҕа диэни билбэттэр, тугу баҕарбыттарын атыылаһаллар, сири дойдуну бүттүү кэрийэллэр. Мин эмиэ биирдэ эмит итинник олорорум буоллар…. Саатар биир нэдиэлэҕэ…” диэн ыра санааланара. Ол да буоллар аҕата байыахтааҕар төттөрүтүн дьадайан иһэр этэ. Хаарты диэн дьаллыгыттан букатын тэйбэтэ, кэпиэйкэтэ да суох буоллар оонньуура. Ол иһин Вика: “Баай киһиэхэ кэргэн таҕыстахха эрэ бу дьадаҥы олохпун кытта быраһаайдаһыам” дии саныыра.

---

Ол кэмҥэ, Уйбааннааҕы застройщиктар күн ахсын “Дьиэҕититтэн көһүҥ, бу эһиги сиргит буолбатах. Көспөтөххүтүнэ сууттаһыахпыт” диэн куттууллара. Биир үтүө Уйбаан көмө көрдүүр киһитэ бүтэн, Антон Аркадьевичка барбыта. Антон Аркадьевич урукку доҕорун көрөн үөрбүтэ , сонно:

• Хайа, Уйбаан, хантан кэллиҥ? Көрбөтөх ыраатта, хайдах олороҕун, туох сонун? - дии түстэ
• Сонун суох. Дьиэбит оннугар таас дьиэлэри тутаары күн ахсын застройщиктар кэлэллэр, суутунан куттууллар. Сирбит докумуонунан биһиэнэ буолбатах, дьиэбит даҕаны докумуона суох
• Оччоҕо хайдах буолаҕын?
• Бастаан көһүҥ , биһиги буолла дьиэҕит оннугар улахан таас дьиэни тутуохпут уонна онно кыбартыыра биэриэхпит дииллэрэ
• Онтон хайаан көспөтүгүт ?
• Оттон ханна көһүөхпүтүй? Дьиэ куортамныахпытын харчыбыт суох, эбиитин улахан уолбут көһөн кэлбитэ кыыһын кытта, өссө ииттэ ылбыт оҕобут баар. Ол иһин эйиигиттэн көмө көрдүү кэллим. Баҕар сибээстээх киһи тугу эрэ быһаарыа диэн
• Тугу быһаарыамый? Харчыны биэрбэппин. Онто да суох Лида эпэрээссийэтигэр мөлүйүөнтэн тахсаны босхо биэрбитим.
• Билибэн, ол онно харчы биэрбиккэр билиҥҥи диэри махтанабын. Эн харчы биэрбэтээҥ буоллар Лида барахсан өлүө этэ. Махтал , ол үтүө быһыыҥ иһин.
• Уйбаан, иһит эрэ. Мин эһигитин бэйэбэр дьиэбэр ылыам. Өйдүүгүн , урукку курдук. Аан бастаан баһылыктыы кэлбитим кэннэ дьиэҕит уокка былдьаммыта дии, онно эмиэ эһигитин бэйэбэр ылбытым
• Өйдөөн бөҕө буолла. Ол бэйэҥ дьиэҕэр ылар буоллаххына олус махтанабын
• Олороргут иһин төлөөмөҥ даҕаны. Ол төлөбүр оннугар миэхэ сүбэни биэр, миигиннээҕэр кырдьаҕас киһи буоллааҥ дии…
• Туох сүбэтин?
• Игорь биир кыыска оҕону оҥорбут этэ, ону ол кыыһа хат буола сылдьар. Мин буолла тугу гынарбын билбэппин. Игорь ол кыыһы кэргэн ылыан баҕарбат, мин буолла санаабар оҕо бүтүн дьиэ кэргэҥҥэ улаатыахтаах буолла. Ону эн туох диигин?
• Онтон ол сөпкө саныыгын, оҕо бүтүн дьиэ кэргэҥҥэ, аҕа ийэ тапталын билэн улаатыахтаах. Ол иһин мин Игорь оннугар эбитим буоллар ол кыыһы кэргэн ылыам этэ, ханнык да буолтун иһин
• Мин эмиэ инньэ дии санаабытым. Аны хайдах эрэ уолбар ол туһунан этиэхтээхпин. Чэ махтал. Сатанар буоллаҕына бүгүн да киэһэ көһөн кэлээриҥ
• Сөп, махтал өссө биирдэ. Эн үтүөҕүн өлүөхпэр диэри умнуом суоҕа - дии-дии Уйбаан үөрэ-көтө дьиэлээтэ.

45 чааһа

Киэһэ, Сиидэрэптэр бүттүү дьиэ кэргэнинэн Разумовскийдарга көһөн кэлбиттэрэ. Антон Аркадьевич барыларын тото-хана аһаппыта, хостору биэрбитэ. Разумовскийдар дьиэлэригэр, Лидалаах Уйбаан кэлэ сылдьыбатахтара ырааппыт эбит. Урукку миэбэлтэн, малтан-салтан туох да хаалбатах. Барыта сабыс-саҥа, мааны баҕайы. Артур, Сиидэрэптэр көһөн кэлбиттэригэр үөрбүтэ. Киэһэ ахсын Уйбааны кытта бииргэ фроҥҥа сылдьыбыттарын саныыллара, ону маны барытын кэпсэтэллэрэ. Онтон Игорь буолла төттөрүтүн ыалдьыттар кэлбиттэригэр соччо үөрбэтэҕэ. Ол төрүөтэ диэн, Ваня соҕотох хоноруттан куттанар буолан Игори кытта биир хоско олохсуппуттара. Сүүрбэ сылы быһа улахан хоско соҕотох олорбут киһиэхэ, “сэсиэт” мэһэйдиир курдуга. Дьиҥэ Ваня оннук куһаҕан дьукаах буолбатах этэ. Уол , Игорь малларын тыыппата, ыскааптары арыйан көрбөтө , чуумпутук сылдьара, утуйдаҕына мунна да тыаһаабат этэ. Ол да буоллар Игорь син биир мэһэйдэтэрэ.
Ол кэмҥэ Артур Настяны кытта “арахсаары” сылдьара. Утуйаары сытан “Хата Настяны кэргэн ылбатаҕым да үчүгэй эбит. Син биир арахсыахтаах эбиппит” дии саныыра. Дьиҥэ Артур урут даҕаны элбэх кыыһы кэргэн ыла сыспыта, ол да буоллар атын кыыстан атын кыыска иирэн хаалан бу Настяны курдук олору эмиэ “быраҕан” испитэ. Билигин Настяны кытта арахсан баран, Рита диэн бииргэ үлэлиир кыыһыгар көһүөхтээх. Ританы кытта Артур командировкаҕа сылдьан билсиспитэ. Рита - устудьуонка этэ, ол да буоллар борокуратуураҕа сэкиритээринэн үлэлиир. Артур аҕатыттан көрдөһөн ааттаһан Ританы бэйэтигэр сэкирэтээринэн анаабыта. Онтон ыла көрсүһэр буолбуттара. Киэһэ ахсын, үлэлээн бүтээт күүлэйдииллэрэ , кафеҕа рестораҥҥа сылдьаллара. Настя барахсан буолла Артур туора хаамарын билбэтэ. Артур албыннаан “Элбэх үлэлээхпин” да диэтэҕинэ итэҕэйэрэ. Тапталлааҕа түүн биирдэ да төнүннэр Настя кини кэллэҕинэ биирдэ утуйа сытара.

---

Биир киэһэ Ваня утуйаары сыппыта да уута кэлбэтэ. Игорь эмиэ утуйбакка сытара, төлөпүөнүгэр тугу эрэ хаһара. Онуоха эмискэ Ваня:

• Игорь, а у тебя есть родители? - диэн ыйытта
• Конечно же. Чё, думаешь что я с неба упал что-ли ?
• Повезло тебе. Вот у меня нет родителей. Они погибли. А дед Уйбаан меня спас
• Да у меня тоже можно сказать и нет. Батя вот вечно занят, а мать знать не знаю, и не хочу знать.
• А сколько тебе лет?
• Двадцать, а что так старо выгляжу? - диэт Игорь күллэ
• Нет, я думал тебе 15-17 лет. А ты в университете не учишься? Мои родители всегда говорили мне что надо учиться в университете, получать профессию, завести семью и умереть счастливым человеком
• Зачем учиться. У меня и так есть диплом инженера. Батька мой, владелец крупной строительной компании, а старшие братья - один прокурор, второй бизнесмен… Запомни Ванька, в жизни пригодится, если у тебя есть деньги то можно купить почти всё…
• Но учеба же всегда нужна
• Тебе да, мне нет. Да спи , давай. А то на коридор выставлю - диэт Игорь хайыһан хаалла. Ваня хараҕын симээт, утуйан барда.

---

Ити кэннэ нэдиэлэ кэриҥэ ааспыта. Артур букатыннаахтык Настятын кытта арахсыбыта. Настя онтон сылтаан олус хомойто, санааҕа ылларбыта. Ол иһин салҕыы Разумовскийдар дьиэлэригэр олорбокко , бэйэтин төрөөбүт улууһугар төттөрү айаннаабыта. Онтон Игорь буолла, аҕатын этиитинэн, Виканы кэргэн ылаары сылдьара. Онуоха диэн Антон Аркадьевич эрдэттэн эдэрдэргэ туспа кыбартыыра атыыласпыта, уонна улахан малааһын тэрийэргэ куорат биир саамай улахан, бастыҥ ресторанын арендалаабыта. Малааһын икки күнүнэн буолуохтааҕа. Дьон бөҕөтө ыҥырыллыбыта. Уонна онно өссө Вика кими төрөтөрүн билиэхтээхтэр, сиэн кыыһы ду уолу ду. Узи түспүт хаартыската туспа кэмбиэргэ, Антон Аркадьевич сиэйпэтигэр сытара, ол иһин Вика бэйэтэ да билбэтэ сүрэҕин анныгар кими илдьэ сылдьарын….
Игорь, малааһын чугаһаатар ахсын долгуйара улаатан иһэр. Кини санаатыгар, аата суох тарбаҕар биһилэҕи кэттэр эрэ урукку көҥүл , чэпчэки олоҕо эмискэ быста түһүөх курдук. Өссө эбиитин аҕа буолаары сылдьар. Антон Аркадьевич буолла ону саныы-саныы үөрэрэ эрэ. Саамай кыра, атаах уола улаатан номнуо бэйэтэ туспа дьиэ кэргэннэнээри сылдьар. Хайдах эрэ соҕотох хааларын санаатаҕына санаарҕыах курдук да буоллар, Артур : “Куттаныма, соҕотох хаалыаҥ суоҕа. Мин баарбын, Уйбааннаах эмиэ биһиги кытта бааллар” диэн эттэҕинэ санаата көтөҕүллэ түһэр.
Сиидэрэптэр эмиэ, малааһыҥҥа бэлэмнэнэллэрэ. Сиэннэрэ кыыс кэргэн тахсан эрэриттэн үөрэллэрэ эрэ. Уйбааннаах Лида сүбэлэһэн баран, саҥа таас дьиэҕэ ылыахтаах кыбартыыраларын Викаҕа бэлэхтииргэ санаммыттара. Бэйэлэрэ буолла үлэҕэ тахсан баран, дьиэ куортамнаары гыналлара.

46 чааһа.

Игорь, эмискэ хараҕын арыйбыта, ЗАГСа саалыгар турара. Тулатыгар дьон толору. Аҕата турар, убайдара, Артур, Уйбааннаах , бары бааллар.

• Согласны ли вы, Сидорова Виктория Симоновна выйти замуж за Разумовского Игоря Антоновича - диэн регистратор дьахтар Викаттан ыйытта
• Да - дии-дии Вика Игорь илиитин тутан турда
• Согласны ли вы, Разумовский Игорь Антонович, взять в жены Сидорову Викторию Симоновну? - диэн регистратор аны Игорьтан ыйытта
  Игорь эппиэттээри гынан баран, Вика сирэйин көрбүтэ, арай Вика буолбатах эбит. Букатын кырдьан хаалбыт, сүрдээх баҕайы сирэйдээх маҥан былаачыйалаах эмээхсин турар эбит. Игорь куттанан этэ тымныйда
• Игорь Антонович, согласны ли вы? - регистратор хат ыйытта. Эмээхсин буолла Игорь илиитин өссө күүскэ тутта.
• Эппиэттээ - дии-дии Игорь кулгааҕар эттэ
• Суох! - диэн Игорь ыһытаат , эмискэ уһуктан кэллэ. Тулатын көрүммүтэ, дьиэтэ эбит. Хоһугар утуйа сытар. Ваня Игорь ыһыытын истээт уһуктан кэллэ. Эмискэ хоско Артур киирэн кэлэн , уоту аһан баран:
• Игоряныч, хайаатыҥ. Айа түүн ортото ыһытаан киһини уһугуннардыҥ - диэтэ
• Баттаттым… Айа, букатын сүрэҕим тохтуу сыста… Оннук улаханнык ыһытаатым?
• Миэхэ баҕас иһиллибитэ. Ваня эмиэ уһуктубут дии…
• Айа…. Уоскуйа сатыахха наада
• Уоскуйаргар кыратык кутабын дуо?
• Ээ, суох… Билигин хаттаан утуйа сатыам
• Чэ, утуй - диэт Артур уоту сабан баран, тахсан барда. Ваня уот сабыллыбытыгар хараҕын сабан баран салҕыы утуйан хаалла.

---

Сарсыарда буолан, күн сардаҥата ыарахан штораны тэһэ көрөн, хоһу сырдатта. Артур төһө да баҕарбатар, үлэтигэр барарга, оронуттан турда. Таҥаһын таҥнан, куукунаҕа түһээри, Игорь хоһун таһынан ааһан иһэн, хос аана аһыллан турарын бэлиэтии көрдө.

• Игорь, уһугуннуҥ дуо? - диэбитинэн Артур хоско киирдэ
• Утуйбатаам даҕаны - диэн баран Игорь кини диэки көрдө
• Тугу түһээҥҥин утуйбатын. Кэпсээ да. Уонна сиэркилэҕэ көрүммүтүн дуо, харахтарын букатын кытаран хаалбыттар…
• ЗАГСаҕа турарбын түһээбитим. Дьон толору , эн эмиэ бааргын. Регистратор Викаттан ыйытар, онтон миигиттэн. Арай Вика сирэйин көрбүппэр, букатын атын киһи, хайа эрэ эмээхсин турар. Куттанан сүрэҕим хайда сыспыта. Онтон тулабар баар дьон хайаабаттар даҕаны…
• Чэ, куттаныма. Куһаҕан түүл буолла, умнан кэбис. Сарсын ЗАГСаланаҕыт дии…
• Эмтээххин дуо, утутар. Саатар аҕыйах чаас утуйа түһүөм этэ
• Хантан, аҕаҕыттан ыйытаар. Мин үлэбэр бардым - диэт Артур баран хаалла.
  Игорь буолла букатын түүлэ төбөтүттэн тахсыбата. Онтон сылтаан утуйар уута букатын көтөн хаалта. Аҕатыгар этиэҕин, Антон Аркадьевич номнуо үлэтигэр айаннаабыт этэ. Аллараа этээскэ Сиидэрэптэр тугу эрэ түбүгүрэллэрэ иһиллэр. Саатар куттанарын туһунан кимиэхэ эрэ кэпсиэн, соҕотох итэҕэйэр киһитэ Артур үлэтигэр баран хаалла. Игорь күнү быһа тугу да гыммакка хоһугар сытан тахсыбыта. Ууну да испэтэҕэ, аһаабатаҕа даҕаны. Киэһэ, Антон Аркадьевич дьиэтигэр төннүбүтүгэр, Лида ол туһунан кэпсээбитэ. Антон сонно уола туох эрэ буолбутун сэрэйбитэ.
• Игорь, туох буоллуҥ. Букатын аһаабатах да үһүгүн дии - диэт Антон Аркадьевич Игорь хоһугар киирэн кэллэ
• Аһыам кэлбэт…
• Чэ, туох буоллуҥ. Кэпсээ, куттаныма - дии-дии Антон Игорь таһыгар олордо
• Ээ, биир түүлтэн. ЗАГСаҕа турарбын түһээбитим. Тулабар дьон толору, таспар буолла Вика турар. Ол буолла Вика буолбатах, букатын атын киһи, эмээхсин этэ
• Куттаныма, барыта үчүгэй буолуо. Билигин үчүгэйдиҥ утуйа сатаар , сарсын олоҕуҥ саамай долгутуулаах күнэ
• Аҕа, Артур кэлиэр диэри таспар олоро түс ду, соҕотох хааларга хайдах эрэ
• Куттаныма, таскар баарбын - диэт Антон Аркадьевич уолун кууһан ылла
  Ол олордохторуна эмискэ аан тыаһаата.
• Арааһа, Артур кэллэ быһыылаах - диэн Игорь аҕатыгар эттэ. Сотору буолаат, Артур киирэн кэллэ. Дьүһүнэ хомойбут көрүҥнээх:
• Игорь, кутурҕаммын тиэрдэбин. Билигин аҕай аҕам эрийэ сырытта уонна Виканы массыына үлтү көппүт диэтэ. Сонно өлбүт, суһал көмө да абыраабатах… - диэт илиитин Игорь санныгар уурда. Антон Аркадьевич истибитин итэҕэйбэтэ , хостон тахсан бараат, Сергейга бэйэтигэр эрийдэ.
  Игорь буолла букатын тумааҥҥа сылдьар курдуга. Артур таһыгар олорон туох эрэ диирэ, ол да буоллар Игорь кинини истибэтэ. Биир өттүнэн Вика суох буолбутуттан үөрүөх курдук да буоллар, иккис өттүнэн көрдөххө ,киһи өлбүтүгэр туохтан үөрүөҕэй…

47 чааһа

Үс хонугунан Виканы көмпүттэрэ. Уйбааннаах Лида сиэн кыыстарын сүтэрэн санааҕа ылларбыттара. Сиимэ кыыһын сүтэрбит аһыытыттан иһэр-аһыыр буолла. Соҕотох Игорь эрэ туох да буолбатаҕын курдук туттара. “Арааһа Вика өлөөрү гыммытын билэн, Игорь эмээхсини түһээбит быһыылаах” диэн Антон Аркадьевич кэнники санаабыта.
Дьыллар хонуктар көтөн испиттэрэ. Айымньыбыт дьоруойдарыгар биир сыл биллибэккэ ааспыта. Сиимэ ол кэм тухары, наадалаах кэмигэр тохтообуна буор иһээччи буолан хаалбыта. Уйбааннаах Лида сиэннэрэ кыыһы сүтэрбиттэрин кэннэ, букатын уонча сыл аҕа буолан хаалбыт курдуктара. Урут барытын кыайар, үлэттэн толлубат дьон, билигин сотору-сотору ыарытыйар , сэниэтэ суох буолан хаалтара. Ол да буоллар таас дьиэлэр тутуллан бүтэн, күүтүүлээх кыбартыыраларын биэрбиттэрэ. Ол иһин Антон Аркадьевичка махтана бэйэлэрин дьиэлэригэр көспүттэрэ.
Антон Аркадьевич буолла син уруккутун курдук олороро. Университет тутуутун түмүктээт, тутуунан дьарыктанан бүтэргэ санаммыта. Сүүрбэ сылы быһа тэрийэн сайыннарбыт биисинэһин уолугар биэриэн баҕарбыта да, Игорь букатын биисинэһи салайыан баҕарбата. “Баҕарбаппын” диэн көнөтүк этэн кэбиспитэ. Игорь, Вика кэнниттэн өссө хас да кыыһы кэргэн ыла сатаабыта да, бүтэһик күнүгэр аккаастанан хаалара. Ол иһин аҕата аны уолун өлүөр диэри кэргэннэнииһи суох диэн кэбиспитэ. Игорь бэйэтэ даҕаны инньэ дии саныыра, туохха кини курдук киһиэхэ ойох наада буолуой. Аҕата баарына куруук итии ас баар буолуо, таҥас сууйуллуо.
Онтон Артур буолла дуоһунаһа уонна сыбаанньата улааппыта. Аҕатын министиэристибэҕэ көһөрбүттэригэр, Артур майор сыбаанньаламмыта уонна оройуон борокуруора буолбута. Ритатын кытта кээм да көрсүһэллэрэ ол буоллар ЗАГСаҕа барыы туһунан санаабаттара.
Ол кэмҥэ буолла Настя толору дьоллоох киһи буолан олороро. Төрөөбүт дойдутугар төннүбүтүн кэннэ , Дима кинини сырсан тиийбитэ уонна ааттаһан-көрдөһөн бырастыы гыннартарбыта. Настя хайыай, сонно бырастыы гыммыта уонна иккиэн уруккуларын курдук көрсүһэн барбыттара. Ол кэннэ тоҕус ыйынан Настя Диматыттан уол оҕону төрөппүтэ. Иккиэн эдэр төрөппүттэр буолбуттара. Настя оҕотун харайар буолан дьиэтигэр олороро, Дима буолла милииссийэ учаастагар начаалынньык буолан үлэлии сылдьара.

---

Биир үтүө сынньалаҥ сарсыарда, Антон Аркадьевич эрдэ тураат сиэнигэр уонна уолугар ас буһара сылдьара. Эмискэ ааны тоҥсуйбуттара. Антон Аркадьевич иһигэр “Артур уонна Игорь утуйа сыталлара, Сиидэрэптэр көспүттэрэ. Оччоҕо ким кэллэҕэй? " дии-дии ааны аһа барда. Арай ааны аспыта, урукку ойоҕо турар эбит. Бу сыллар тухары Зоя олус уларыйбыт. Урукку синньигэс биилээх Зоятыттан туох да хаалбатах. Кырдьан , уойан хаалбыт.

• Антон , дорообо - диэн Зоя аргыый аҕай этээт, Антон Аркадьевичы кууһан ылла.
• Дорообо, Зоя. Туох буолан кэллиҥ?
• Оттон бу, эмискэ дьиэ кэргэммин көрүөхпүн баҕардым, хайдах олороргутун…
• Сүүрбэ сылы быһа эн тыыннааххын билбэтээм даҕаны… Хайдах олорорбутун билиэххин баҕарар буоллаххына этиэм, биһиги наһаа үчүгэйдик олоробут. Уолбун иитэн атаҕар туруорбутум. Бүттэ. Барыаххын сөп….
• Антон, иһит миигин баһаалыста. Арахсыбыппытыгар эн буруйдааххын… Мин бу сыллар тухары эһигини наһаа ахтар , саныыр этим…
• Дьахтар, туохха кэллиҥ?
• Антон, мин ыараханнык ыалдьа сылдьабын, уонна бүтэһигин дьиэ кэргэммин көрөн хаалыам этэ диэн ыралаахпын. Миигин баһаалыста дьиэҕэр олордуоҥ дуо?
• Ээ, алҕас оччоҕо. Хайаан сонно эппэккин ыалдьа сылдьаргын…. Киир, аас. Ханнык баҕарар хоско олоруоххун сөп - диэт Антон Аркадьевич Зояҕа малын киллэрэригэр көмөлөстө. Зоя, Антоҥҥа махтанаат, олороругар биир кыракый хоһу талла. Ол кэмҥэ Артур уһуктаат, дьон саҥарсалларын истэн баран, хоһуттан тахсаат, эһэтигэр:
• Ким кэллэй? Туох буоллуҥ? - диэн ыйытта.
• Артур, кэл эрэ бэттэх. Билигин биир киһини кытта билиһиннэриэм
• Тохтоо, таҥна түһүөм - диэт Артур хоһугар киирээт, сотору буолан баран ырбаахытын тимэхтэнэ-тимэхтэнэ тахсан кэллэ.
• Зоя, көр билсэн кэбис бу сиэним - Артур. Уолбут Сергей уола - диэн Антон Аркадьевич Зояҕа эттэ
• Бу дьахтары кытта билиһиннэриэххин баҕартыҥ дуо? Туохха кэллиҥ , кырдьыктыы этээр. Оҕолоруҥ үүрбүттэригэр аны эһэбэр харчы көрдүү кэлээхтээтиҥ? - диэн Артур сытыытык Зояҕа эттэ
• Артурчик, билэҕин дуо бу эбэҕин? - Антон Аркадьевич ыйытта
• Ханнааҕы эбэм…. Бу дьахтары хаһан да эбэм диэм суоҕа. Киниттэн сылтаан ийэм эрдэ өлбүтэ. Эн эһээ, биһиги бастаан хайдах олорбуппутун билбэккин. Бу дьахтар күн ахсын кэлэн ийэбин мөҕөрө, үөҕэрэ, аһын сирэрэ. Уонна наар арыгыга диэн харчы көрдүүрэ. Аҕам буолла хайаабата даҕаны , биир да тылы саҥарбата, төрөппүт ийэтэ буоллаҕа. Ол иһин , дьахтар, үчүгэйдик бар, эбэтэр бэйэм кирилиэстэн түһэриэм - диэн Артур кытаанахтык эттэ
• Артур, ити эн этэрин курдук “дьахтарын” ыараханнык ыалдьа сылдьар. Сотору өлүөҕэ, ол иһин бүтэһигин дьиэ кэргэнин кытта көрсө кэлбитэ
• Кэһэйбит буолуо… Өлөн көрдүн, син биир миэхэ ким да буолбатах - дии-дии Артур хоһун диэки төттөрү баран хаалла. Антон Аркадьевич буолла сиэниттэн кэлэйбитэ ол иһин Зояҕа:
• Истимэ ити киһини. Сэриигэ сылдьыбыта, буомба тыаһыттан түҥ-таҥ соҕус буолбут - диэбитэ.

48 чааһа

Игорь, нэһиилэ хараҕын аһаат уһугунна. Таҥнан баран, аллараа этээскэ түстэ. Арай дьыбааҥҥа билбэт эмээхсинэ олорорун көрдө. Сонно аҕатыгар:

• Батя, бу кимий? - дии түстэ
• Бу дуо, бу эн ийэҥ - диэн Антон Аркадьевич аргыыйдык эттэ, төбөтүгэр буолла туох диирин толкуйдана турда
• Хайдах ол?
• Онтон эйиигин төрөппүт дьахтар ийэҥ буолар буолла. Бу, Зоя - эн ийэҥ, мин урукку ойоҕум, билсэн кэбиһиҥ
• Туохха кэллэ , ол “ийэм” ?
• Онтон төрөппүт уолун көрө, хайдах олорорбутун билэ иҥин
• Чэ, оччоҕо, Игорь диэммин - диэт Игорь Зояҕа этээт төттөрү хоһугар баран хаалла. Игорь, хоһугар баран иһэн Артур хоһугар өҥөйөөт:
• Артурчик, көрбүтүҥ “ийэм” кэлбит - дии түстэ
• Ээ, көрөн буолубуна. Үспүөйдээн этиһэ сыспытым. Биири этиэм, ити куһаҕан дьахтар, албына диэн… Ол иһин эн кинини кытта сибээстэспэтиҥ ордук буолуо…
• Онтон “ийэбин” кытта син кэпсэтэр инибин?
  -Чэ, айа, бэйэҥ бил ду?
• Хайаатыҥ, туохтан ньиэрбинэйдээтиҥ?
• Суох, үчүгэйбин. Хайаан инньэ дии санаатыҥ?
• Артурчик, мин эйиигин төрүөхпүттэн саҕа билэбин. Тымырдарыҥ көстөллөр… Төбөҕөр…
• Эс, үчүгэйбин
• Чэ, миигин албынныаҥ суоҕа - диэн баран Игорь тахсан барда.

---

Ол кэмҥэ Уйбааннаах Вика суох буолбута биир сылын бэлиэтии олороллоро. Вика доҕотторо, дьүөгэлэрэ кэлбиттэрэ. Бары кыыһы ахтан санаан ылбыттара. Вика саамай дьүөгэтэ Саргылаана тыл эппитэ:

• Бүгүн саамай чугас, оҕо эрдэхпиттэн доҕордоһор дьүөгэм суох буолбута биир сыла. Вика бэһиэлэй, үтүө майгылаах, аһаҕас киһи этэ. Хомойуох иһин, кини тыыныгар турбут киһини булбатахтара. Хаста да борокуратуураҕа бара сылдьыбыппыт да, борокуруор Разумовскай “Дьыала сабыллыбыта” диэбитэ.
  Уйбаан ону истээт , соһуйда ахан. Киниэхэ милииссийэ үлэһиттэрэ бэйэлэрэ кэлэн, буруйдааҕы туппуттарын туһунан кэпсээбиттэрэ. Албыннаан эппиттэрин биллэ. “Букатын сиэним кыыһы Вика барахсаны, үлтү көппүт киһини букатын булар буолуом. Төһө да бириэмэ аастын, син биир буолуом” диэн сыал туруорунна. Дьон тарҕаспытын кэннэ, Уйбаан бииргэ үөрэммит доҕотторугар эрийтэлээтэ. Кимиэхэ эрэ үлэтинэн сибээһэ хаалбыт буолуохтаах. Ол сибээстэри бэйэтэ сэлиэдэбэтиллииригэр туттуон баҕарара. Сарсыарда эрдэ тураат милииссийэ учаастагар өссө биирдэ дьыала туһунан ыйыта барбыта. Ванялаах, Лида, Уйбаан уларыйбытын бэлиэтии көрбүттэрэ.
  Уйбаан кэнники билбитэ, дьыала борокуруор Разумовский С.А укааһынан сабыллыбытын. Сергейы кытта буолла кини соччо бэрдэ суох сыһыаннаахтара ол иһин киниттэн ыйытарга уустук соҕус.

49 чааһа

Уйбаан борокуратуураҕа тиийбитэ. Борокуруор кабинетыгар баран, ааны тоҥсуйаат киирэн кэллэ

• Сергей Антонович баар дуо? - диэн Уйбаан этээт , арай үчүгэйдик көрбүтэ, кириэһилэҕэ Сергей буолбакка Артур олорор эбит.
• Хайа, Уйбаан. Туох буолан кэллиҥ - диэт Артур Уйбааны кууһан ылла
• Аҕаҕын көрсөөрүбүн. Сергей Антонович миэхэ наада буолла
• Аҕам аны манна үлэлээбэт, министиэристибэҕэ көһөрбүттэрэ.
• Ээ дуо… Мин өссө ыйытаары гыммытым…
• Тугу? Ыйыт…. аны мин борокуруорбун
• Өйдүүгүн дии, биир сыллааҕыта сиэним Виканы массыына үлтү көппүтэ… Ол дьыаланы ааҕыам этэ…
• Хомойуох иһин ол дьыала суох, сүтэн хаалбыт. Кумааҕы буолан, электроннай архыыпка киирбэккэ хаалбыт. Ол иһин хайыыр да кыаҕым суох…
• Бары тугу эрэ кистиигит ду?
• Эс, Уйбаан , хайдах буоллуҥ. Эн миэхэ настаабынньыгым курдуккун, эйиигиттэн кистиирим суох. Иккиэн бииргэ барытын ааспыппыт дии…
• Чэ, оччоҕо мин бардым. Хаһан эмит көрсүөхпүт - диэт Уйбаан тахсан барда. Артур ити кэпсэтииттэн хайдах эрэ долгуйуох курдук буолла. Дьиҥэ ол дьыала туһунан барытын билэрэ, ким үлтү көппүтүн, ким буруйдааҕын. Ол да буоллар саҥарбакка сылдьарга тылын биэрбитэ.

---

Киэһэ, Артур үлэтиттэн дьиэтигэр төннөөт, Зояны эмиэ көрсө түстэ.

• Хайа, күнүн төһө үчүгэйдик ааста - диэн Зоя аргыыйдык ыйытта
• Эйиэхэ ол туохха нааданый… Туохха эйиэхэ мин күнүм хайдах ааспытын билэриҥ ?
• Оттон….онтон…..
• Туох! Саҥаран ис ду хайаа ду?! - диэн Артур Зояҕа куолаһын сонотто
• Артур, эн миэхэ кыыһырыма. Мин билинэбин сыыһабын…
• Оо, сто лет и не прошло. Туох буолан эмискэ эйэлэһээри гынныҥ?
  Ол кэмҥэ оруобуна Антон Аркадьевич кабинетыттан тахсаат, Артур Зояны кытта кэпсэтэллэрин иһиттэ уонна аргыый аҕай истэн турда.
• Эн манна туохха кэллиҥ? Ду харчыҥ бүтэн эһэм харчытыгар сыстыаххын баҕардыҥ ? - диэн Артур Зояттан ыйытар
• Артур, баһаалыста бырастыы гын. Этэбин дии, сыыһабын билинэбин… - диэт Зоя илиитин Артур саннытыгар уурда
• Ээ, тыытыма миигин! Бар хоскор киир ду хайаа ду ?
• Хайаан миэхэ итинник сыһыаннаһаҕын?
• Эн миэхэ итинник сыһыаннаһарыҥ, ол иһин мин эмиэ оннук сыһыаннаһабын - диэн Артур эппитигэр Зоя саҥарбата.
• Чэ, хайаан чуумпурдуҥ ! Саҥан бэрт этэ дии… Саҥар, кэпсээ. Үчүгэй “эбээ” буола сатаа
• Чэ, баҕарбат буоллаҕына мин бардым - диэт Зоя хоһун диэки бара турда. Артур буолла өр соҕотох тура түһээт, эмиэ хоһугар барда. Антон Аркадьевич дьоно кэпсэтэн бүппүттэригэр, куукуна диэки бара турда.

---

Ити кэннэ нэдиэлэ курдук ааспыта. Антон Аркадьевич төрөөбүт күнэ чугаһаан испитэ. Биэс уон сааһын туолар үбүлүөйэ этэ. Ол иһин оҕолоро улахан бэйэлээх бырааһынньык тэрийээри сылдьаллара. Аҕатын үбүлүөйүгэр диэн, Антон Аркадьевич орто уола эмиэ кэлбитэ. Антон Антонович төрөөбүт дойдутугар оскуоланы бүтэриэҕиттэн ыла кэлбэтэҕэ. Аҕатын кытта төлөпүөнүнэн эрэ кэпсэтэллэрэ. Дойдутугар кэлээт, Антон Антонович дьонун сэргэтин көрсөн үөрбүтэ ахан. Убайдаах быраатын сирэйдэрин да умнубут эбит. Арай ийэтэ кытта кэлбитин билэн, хайдах эрэ үөрбэтэх курдуга. Антон Антонович уруккуттан ийэтин кытта сыһыана соччо бэрдэ суоҕа. Бу кэнники кэмнэргэ букатын кэпсэппэттэрэ.

---

Үбүлүөй чугаһаан испитэ. Улахан дьиэ кэргэн, аҕаларыгар Антон Аркадьевичка үбүлүөйүгэр тугу бэлэхтииллэрин билбэттэрэ. Антон Аркадьевичка барыта баара. Киһи биэрэр да мала суох быһыылаах. Массыына биэрээри гыммыттара да, аҕалара бэйэтэ да икки массыыналааҕа, үһүс массыына туохха наада буолуой. Ханнык эрэ дойдуга сынньанан кэлэригэр путёвканы бэлэхтээри гынан баран эмиэ тохтообуттара. Антон Аркадьевич онто да суох икки ый буола-буола араас дойдуга сынньанан кэлэр. Ол иһин бэлэхтэрин кээм да толкуйдуу иликтэрэ.

50 чааһа

Антон Аркадьевич үбүлүөйүгэр уруу-аймах Разумовскийдар бары кэлбиттэрэ. Антон Аркадьевич бииргэ төрөөбүт убайдара, бэл диэтэр төрөппүттэрэ кытта бааллара. Уйбааннаах Лида ыҥырыллыбыт буоланнар эмиэ кэлбиттэрэ. Бары үбүлүөйдээҕи эҕэрдэлииллэрэ, истиҥ тыллары этэллэрэ.
Бырааһынньык буолла куорат саамай улахан, ыарахан сыаналаах рестораныгар буолар буолан, ас-үөл, арыгы толорута. Арыгы арааһа элбэҕиттэн испэт да киһи иһиэх курдуга.
Төрөөбүт күннээххэ тылы маҥнайгы этэригэр, Антон Аркадьевич аҕатын, Аркадий Ильичы талбыта. Аркадий уолугар элбэх эҕэрдэ, истиҥ тылы эппитэ. Ол кэннэ тылы Антон Аркадьевич убайдара эппиттэрэ. Онтон уолаттара, доҕотторо. Ол курдук киһи бүтүөр диэри баран испитэ. Бырааһынньык ортото ыалдьыт улахан аҥаара номнуо итирбитэ. Үбүлүөйдээх эмиэ холуочутуйан барбыта. Итирэн баран, Антон Аркадьевич Зоя таһыгар олороот туох эрэ туһунан кэпсэтэн барбыта. Иккиэн күлсэллэрэ. Ону Игорьдаах Артур бэлиэтии көрбүттэрэ.

• Тугу кэпсэтэллэрэ буолуой? - диэн Игорь ыйыппытагар, Артур:
• Ээ, хантан билиэм баарай. Ол да буоллар кэпсэтэллэрин сөбүлээбэппин. Ити дьахтар син биир тугу эрэ толкуйдаан кэлбит буолуохтаах - дии-дии Зоя диэки көрдө
• Хааллар, доҕоор, эмээхсини. Хата батям туһугар иһиэххэ - диэт Игорь үрүүмкэлэргэ арыгыны кутта. Артур саҥарбакка үрүүмкэтин ылбытыгар :
• Чэ, батя , эн тускар - диэн баран, Игорь аҕатын диэки көрөөт үрүүмкэтиттэн иһэн кэбистэ. Артур кини кэнниттэн эмиэ истэ. Эмискэ Игорь биир киһини көрөөт, Артурга:
• Хайа, Димка Разумовский кэлбит - диэтэ
• Кимий ол ?
• Эн кырдьыктыы быһаҕас өйдөөххүн ду, албыннаан билбэтэҕэ буолаҕын ду? Баары , Настяҥ кэргэнэ дии
• Ээ, “ментура” диэ…
• “Ментура” эрэ ким эрэ… Син биир аймахпыт буоллаҕа. Көр, да, Настяна эмиэ кэлбит… - диэн Игорь эппитигэр Артур дьон ортотуттан Настяны була сатаата.
• Ханна, баарый ? Эбэтэр албыннаан эттиҥ ду?
• Аны хараҕа суох буоллуҥ дуо? Ол сылдьар дии, тётя Римма таһыгар
• Ээ, көрдүм-көрдүм. Баран дорооболоһуохха буолла - диэт Артур туран кэлээт, Настяҕа барда. Игорь кини диэки көрө-көрө:
• Атын дьахтар суох үһү дуо? Ити Настя тугу гыммытыттан итинник сөбүлүү көрдүҥ - диэтэ. Ол олордоҕуна таһыгар убайа Сергей кэлэн олордо.
• Наһаа иһимэ эрэ. Туттуна сатаа - диэн Сергей кытаанах куолаһынан эттэ
• Эйиигиттэн ыйыппатаам. Көр уонна аҕабыт бэйэтэ да итирбитэ ыраатта. Тапталлаах “мамочкабытын” кытта кэпсэтэн ырааппыт - дии-дии Игорь аҕатын диэки ыйда
• Инньэ дии-дии иһэҕин дуо? Уонна Артур ханна баарый?
• О-ол баар, кэргэннээх кыыска подкаттыы сатыыр…
• Кыыстаах буолбат дуо?
• Баар, ол да буоллар ити “первай любова” буолла - диэт Игорь күллэ
• Чэ, Артур кэллэҕинэ этээр, сарсын миэхэ министиэристибэҕэ кэлэ сырыттын
• Сөп , этиэм. Бар ду - диэн Игорь эппитигэр Сергей туран баран хаалла.

---

Ол кэмҥэ Артур, кыах ылынаат Настяҕа чугаһаан баран:

• Привет, Настя. Хайа хайдаххыный? - диэн ыйытта. Настя кинини көрөөт:
• Дорообо. Үчүгэйбин. Уолум улаатар - диэтэ
• Оҕолооххун да?
• Баар. Үс ый анараа өттүгэр төрөппүтүм
• Мм, чэ мин бардым. Хаһан эмит көрсүөхпүт - диэт Артур баран хаалла. Төттөрү миэстэтигэр кэлбитигэр, Игорь:
• Хайа , үүрүлүннүҥ ду? - диэтэ
• Уже прицептаах эбит. Чэ , кини олоҕор киирбэппин. Ритабын да кэргэн ылаа инибин
• Ээ, арба. Папаҥ кэлэ сылдьыбыта, сарсын министиэристибэҕэ тиийэр үһүгүн
• Сөп-сөп. Чэ , өссө биирдэ үбүлүөйдээх туһугар иһиэххэ
• Хата инньэ диэ - Игорь сэргэхсийэ түстэ, уонна үрүүмкэлэргэ арыгыны кутуталаата.

51 чааһа

Бырааһынньыкка Уйбаан эрэ испэккэ сылдьара. Төһө да доҕорун үбүлүөйүттэн үөрдэр, төбөтүттэн сүппүт дьыаланы букатын таһаарыан баҕарбата. Түгэнинэн туһанан Артуртан өссө үчүгэйдик ыйытыан баҕарбыта да , киһитэ биир да тылы саҥарбат буолуор диэри итирэн хаалбыт этэ. Лида Зояны кытта кэпсэтэн солото суох этэ. Икки дьахтар көрсүспэтэхтэрэ ырааппыта. Арааһата 20 сыл ааспыт буолуохтаах бүтэһик көрсүһүүлэриттэн.
Игорь буолла соҕотох хаалбыт буолан, баарыҥы курдук бэһиэлэй буолбатах этэ. Артуру аҕата бүгүс дьиэтигэр илдьибитэ, ол иһин быраата барбытыттан Игорь эмиэ дьиэлиэх курдуга да, син биир бырааһынньык бүтүөр диэри олорорго тиийэрэ. Антон Аркадьевич буолла үбүлүөйүн түмүктүүр санаата суоҕа.
Бырааһынньык сарсыарда биэс чаас саҕана биирдэ бүппүтэ. Ыалдьыттар дьиэлэригэр тарҕаспыттара. Онтон Антон Аркадьевич син төһөмө өйдөнө түһээт, уолаттарын кытта хомунан баран сонно сыһыытыгар айаннаабыта. Кырдьаҕас киһи диэн Уйбааны бэйэлэрин кытта илдьибиттэрэ. Уйбаан хайыай, сөбүлэһэн барбыта. Үспүөйдээн дьиэтигэр баран Лидатыгар да этибинэ хаалбыта. Биир да мала да суоҕа. Антон Аркадьевич “Антах барыта баар, туох да наадата суох " диэбитэ.
Онтон сыһыыларыгар айанныылларыгар икки массыына буолан барбыттара. Бастакы массыынаҕа Антон Аркадьевич бэйэтэ, Игорь уонна Антон Антонович айаннаабыттара, иккискэ буолла Сергей Антонович, Уйбаан уонна Артур буолан барбыттара. Артур бырааһынньык кэнниттэн кээм да тэйэ илигэ, ол иһин аҕата массыынаҕа диэри өйөөн аҕалаат, кэнники сидиэнньэҕэ сытыаран кэбиспитэ. Аҕыйах мүнүүтэнэн борокуруор сонно утуйан хаалбыта, мунна эрэ тыаһыыра. Массыынаны буолла Сергей Антонович бэйэтэ ыыппыта. Уу чуумпутук айаннаан испиттэрэ. Сороҕор эрэ куһаҕан суол кэллэҕинэ массыына кыратык сахсыллара. Сергей буолла иһигэр “ГАИлар эрэ тохтоппотторо буолла” диэн көрдөһөрө.
Уйбаан түннүккэ өйөнөөт түбүс-түргэнник от-мас көтөн ааһарын көрөрө. Күн номнуо тахсыбыт этэ.

---

Уйбаан эмискэ Сергей : “Уһугун кэллибит” диэбитигэр уһуктан кэллэ. Айаннаан иһэн утуйан хаалбыт эбит, ол иһин хас чаас айаннаабыттарын билбэтэ. Нэһиилэ массыынаттан түһээт, сис көннөһүннэ. Антон Аркадьевич үүтээннэрин таһыгар остуол тэрийэ сылдьара. Антон Антонович саатын көрүнэ олорор. Сергей буолла массыына үрдүттэн кууллаах малы ылаат Уйбааҥҥа туттарда уонна:

• Мээлэ туруоҥ дуо, маны үүтээҥҥэ киллэр - диэн соруйда. Уйбаан саҥарбакка сорудаҕы толордо.
• Дьэ, уолаттар , кэлиҥ, төрөөбүт күммүн салҕаан иһиэххэ - дии-дии Антон Аркадьевич сүгэ сылдьар суумкатын иһиттэн хас да бытыылка арыгыны хостоото. Бары остуолга олорбуттарын кэннэ , Антон Антонович тураат тост эттэ:
• Күндү аҕабытын , эһэбитин өссө биирдэ биэс уон сааскын туолбуккунан итиитиҥ истиҥник эҕэрдэлиибин. Баҕарыам этэ өссө да уһун дьоллоох олоҕу, биисинэһиҥ сайда турдун, тендерга кыайан ис. Чэ, эн тускар - диэт үрүүмкэлээх арыгытын иһэн кэбистэ.
• Эн тускар , аҕаа. Уонна Баай Байанайбыт күндүлээтин - диэн баран Сергей эмиэ иһэн кэбистэ.
• Чэ, кэпсээҥҥитин тарда охсуҥ… Мантан киэһэ кус, хаас ытыыта - дии-дии Антон Аркадьевич күөлүн диэки көрдө
• Суол хата саас диэтэххэ син төһөмө эбит дии… Соччо уута , бадараана суох. Урут биирдэ оскуоланы бүтэрэр сылбар кэлэ сылдьыбыппыт эмиэ. Онно баар этэ… Массыынабыт букатын ууга түстэҕэ дии. Икки массыынанан айаннаабыппыт. Өйдүүгүн дуо, аҕаа, онно Серёганы олордубутуҥ дии уруулга… Улахан киһи, массыынаны ыытар бырааптаах диэн… Бэйэҥ буолла иккис массыынанан кэнниьититтэн айаннаан иһэриҥ. Чэ , арай айаннаан иһэбит, эмискэ чалбах кэллэ. Мин Серёгаҕа “Эргий, ол талах быыһынан диибин” , онуоха киһим “Ээ, чалбах эрэ дии, кэһэн тахсыахпыт” диэт гааһы баттаабат дуо… Эмискэ уу ортотугар баар буола түстэхпит дии. Букатын массыына кырыыһата эрэ көстөр этэ. Уу киирэн мотуорбут олордоҕо… Серёга туох эрэ диэн ыһытыыр-ыһытыыр. Эмискэ тахсаары ааны аспытыгар , тыбыс тымныы уу киирбэт дуо… Нэһиилэ таҕыстахпыт дии, ибис-инчэҕэй… Онтон аҕабыт кэлэр, ыһытыыр ахан “Массыынаны тимирдигит дуо, сатаналар! Төбөҕүтүгэр эргийэн барыахха сөп диэн суох дуо!” дии-дии абытайдык ыһытаабыта. Ол кэннэ уоскуйа түһээт , массыынабытын тардан таһаарбыта. Ол күн төттөрү төннүбүппүт дьиэбитигэр. Массыынаны туруораат, иккис массыынанан айаннаабыппыт. Төһө да массыынаны тимиртэрбит, ол саас кустаабыппыт. Онтон ыла куска сылдьа да иликпин - диэн күлэ-күлэ Антон Антонович кэпсээтэ.
• Мин аан бастаан аҕабын кытта сааскы куска барбыппын өйдүүбүн. Ол саҕана массыына суоҕа. Сатыы хаамарбыт. Чугас этэ күөлбүт. Арай тиийбиппит кус толору. Аҕам саатынан ытар. Сорох кус көтөр, сороҕо табыллыбыт. Ол кэннэ иккис күөлбүтүгэр барыахха диэн буолла. Аҕам тыынан киирэн кустарын хостоото. Миэхэ буолла саатын туттардаҕа дии, тыынан киирээри. Мин буолла сааны ылаат, аҕам күөл ортотугар сырыттаҕына, иккис күөлгэ сүүрдүм арай. Тиийдим, кус толору эмиэ. Хайдах эрэ саабын ииппитим. Ол саҕана уоннаах эрэ этим. Уонна сыаллаат ытаары гыммыппар аҕам кэлэн саабын былдьаан ылла. Мөхтө хайаан сааны ыйытыыта суох илдьэ барбыппын, “Миигин күүтүөхтээх этиҥ буолла” диэбитэ. Эбиитин саабын сыыһа ииппит этим. Онтон аҕам бэйэтэ иитээт, сааны арай миэхэ туттарда уонна “Үчүгэйдик сыаллаа уонна ыт” диэтэ. Мин үөрэн сонно сааны ылаат сыаллаан-сыаллаан баран ытан кэбистим. Аан бастаан ытабын диэтэххэ кус бөҕөтүн таппыт этим. Аҕам хайҕаата ахан. Ол саамай оҕо сааспыттан өйдөөн хаалбыт түгэним. Уонна эттэххэ аҕам билигин да куска сылдьар. Тугу гыныай биэнсийэҕэ олорор киһи - дии-дии Антон Аркадьевич төлөпүөнүн хаһаат , аҕата сааскы куска сылдьар хаартыскатын көрдөрдө.
• Хас сааһа буолла ? - диэн Игорь аҕатыттан ыйыта түстэ
• Ким ? Аҕам дуо? Кини аҕыс уон биирин туолбута.
• Онтон эн Игорян, аҕаны кытта сылдьар этиҥ дуо куска ? - диэн Сергей Игорьтан ыйытта
• Эс, хантан… Бастаан уон саастаахпар кыраҕын диирэ, уон биэстээхпэр кустуурга солом суох , уон аҕыстаахпар билигин куска илдьэн да тугу өйдүөҥ да суоҕа диирэ - диэн Игорь эппитигэр Сергей күлэн барда.
• Онтон эн Серёга , уолгун кустатар этиҥ дуо? - дии-дии Антон Антонович быһаҕын сытыыламмыта буолла
• Ээ, антах куоракка ханна кустуоҥуй. Дьиҥэ Артурчик баҕарар этэ бастаан уоннаах эрдэҕинэ. Онтон баҕарбат буолан хаалбыта. Ол оннугар иккиэн тирга сылдьар этибит. Бэстилиэтинэн ытар этибит сыалы. Ол кэннэ спортзалга киэһэ буолуор диэри боксаҕа дьарыктанар этибит - диэн Сергей эттэ
• Онтон эн , Уйбаан, хайаан тугу да саҥарбакка олороҕун? Манна туора киһи суох. Тугу баҕарар эт, кэпсээ - диэн Антон Аркадьевич Уйбаантан ыйытта
• Ээ, тугу кэпсиэмий. Эйиэхэ махтал Антон Аркадьевич, бэйэҕин кытта илдьэ барбыккар, үбүлүөйгэр ыҥырбыккар. Баҕарар буоллаххына оҕо сылдьан аан бастаан куска барбыппын кэпсиэм
• Дьэ, истэбит кэпсээ - диэн Антон Аркадьевич Сергейы кытта тэҥҥэ эттэ

52 чааһа.

Уйбаан чэйин иһээт кэпсээнин саҕалаата:

• Мин аан бастаан куска сэттэ саастаахпар барбытым. Аҕам, эһэм баар этилэр. Аҕам саанан ытарга үөрэппитэ. Аан бастакы көҕөммүн бултаан көрбүтүм ахан. Онтон нөҥүө сылыгар эһэм ыалдьан өлбүтэ. Ол сааһын куска барбатахпыт. Аҕам кэлэр сылга барыахпыт диэбитэ да, сол курдук барбатахпыт. Ол күһүнүгэр аҕам балыктыы сылдьан ууга түһэн былдьаммыта. Онтон ыла куска уон аҕыспын туолуохпар диэри сылдьыбатаам. Уон аҕыспын туолаат соҕотох сылдьар буолбутум - диэт өрө тыынна.
• Игорь, көрдүҥ , дьон уон аҕыстарыттан бэйэлэрэ куска сылдьаллар. Онтон эн хаһыҥ буолла - диэн Сергей Игорь диэки көрөөт эттэ.
• Сүүрбэ биирбин туолуом биир ыйынан… - киһитэ хардаран кэбистэ.
• Чэ, ааспыт аастаҕа дии. Хата билигин үүтээммитин оҥосто түһүөххэ. Уонна хамаандаҕа арахсыахха. Уйбаан , эн эдэрдэри ыл. Мин буолла Антоннаах, Сэргэйи кытта. Киэһэ эһиги бараарыҥ , күн таҕыстаҕына эһигини уларыта тиийиэхпит - диэн Антон Аркадьевич эттэ
• Сөп… Онтон саа баар ду? Ыксата сылдьаҥҥын саатар малбын да ылбатым - Уйбаан ыйытта
• Ээ, итиннэ үүтээҥҥэ сиэйпэҕэ баар буолуохтаах. Кэл, бардыбыт, таҥаһы биэриэм - диэт туран кэлээт Антон Аркадьевич массыынатын диэки барда. Уйбаан кэнниттэн батыста.

---

Ол кэмҥэ, эрдэрэ куска баар кэмнэригэр, Зоялаах Лида күн ахсын көрсөллөрө. Чааһы быһа олорон олохторун туһунан кэпсэтэллэр, ону маны бэйэ-бэйэлэриттэн ыйыталаһаллар. Зоя Лидаҕа ыра санаатын кэпсээбитэ :

• Лида, мин бу кэнники кэмҥэ хайдах эрэ Антону кытта уруккубут курдук олорорбутун наһаа баҕарар буоллум
• Ол, Антон Аркадьевич бырастыы гыммыта дуо?
• Ээ, билбэппин. Дьиҥэ биирдэ утуйбуппут. Үбүлүөйүн иннинээҕи күҥҥэ этэ. Кустан кэлэрин күүтэбин….
• Оччоҕо бырастыы гынна ини… Мин билигин эмиэ бэйэм туспа кыһалҕалаах сылдьабын. Ити Сиимэм букатын буор иһээччи буолла. Хайдах гынан арыгытын тохтоторум буолуой?
• Киһи бэйэтэ баҕардаҕына эрэ арыгылаан бүтэр. Урут Антон эдэр эрдэҕинэ наһаа иһэр этэ. Ол саҕана бу куорат аҕа баһылыга буола илигэ. Мин хат буола сылдьар этим. Күн ахсын итирэн кэлэрэ. Онтон эмискэ аны испэппин диэт , испэт буолан хаалта. Бырааһынньыктарга эрэ иһээччи , онтуката даҕаны кыралаан. Арахсыахпытыгар диэри букатын итириэр диэри испэтэҕэ… Туохтан оннук буолбутун билбэппин

---

Күн биллибэккэ ааспыта. Антон Аркадьевич уолаттарын кытта үүтээннэрин хомунан, мас мастаан, оһохторун оттон , уот иччилэрин аһаппыттара. Уйбаан кустуу киирээри бэлэмнэнэ сылдьара.

• Кэлиҥ, аһыы түһүөххэ, ол кэннэ бараарыҥ - дии-дии Антон Аркадьевич ип-итии миини иһиттэргэ кутуталаата. Кусчуттар бары остуол тула олороот аһаан бардылар. Уйбаан эмискэ дьонун санаан ылла. “Саатар хаһан төннөрбүн да эппэккэ барбыппын” диэн иһигэр санаат кэлэйдэ.

53 чааһа

Аһаан бүтээт, Уйбаан Игори кытта күөллэригэр бараары гыннылар. Антон Аркадьевич хас эмэ паачка ботуруону хостоон биэрээт : “Бачча сөп буолар ини” диэтэ уонна кусчуттарын арааҥҥы диэри атаарда. Уйбааннаах дурдаларыгар тиийээт, кыратык тэринэ түһээт кустар кэлэн түһэрин күүтэ олордулар. Халлаан хараҥаран истэҕин аайы салгын тымныйан истэ. Биир да кус суоҕа.

• Оҕонньоор, дьиэлиэххэ ычча - диэн Игорь эмискэ Уйбааҥҥа этэ түстэ
• Эс, саатар биир кустаах төннүө этибит буолла - дии-дии Уйбаан күөлү көрбүтэ буолла
• Күн киирдэ буолбат дуо? Ол хабыс-хараҥаҕа хайдах куһу көрөөрү?
• Эн көрүөҥ буолла , эдэр киһи….
• Мин хараҕым эйиигиннээҕэр мөлтөх буолуо… Быраас -5 ду хас ду диэтэ быһыылааҕа. Чэ, саатар иттэ түһэргэ итии кофета иһиэххэ - диэт Игорь тиэрмэһин хостоот, ип-итии буруолуу сылдьар кофены чааскыга кутунна.
• Саатар саанан сатаан ытаҕын дуо?
• Хантан. Хата үөрэт да. Син биир кус суох - дии-дии Игорь кофетын иһэ олордо
• Билигин хайдах иитэллэрин көрдөрүөм - диэт Уйбаан ботуруон хостоноору сиэбин хаһынна. Ол олордохторуна ким эрэ кэннилэриттэн кэлээт иккиэннэрин санныларыттан тыытта. Уйбаан соһуйаат:
• Абааһы ! - дии түстэ уонна эргийэн көрбүтэ Артур турар эбит. Игорь эргийэн көрөөт , Артурга :
• Хайа уһугуннуҥ дуо? - дии түстэ
• Уһуктан буолла… Дьээрэ, тэйиҥ эрэ - диэт Артур ортолоругар олорунан кэбистэ.
• Артур, эн сатаан саанан ытаҕын дуо? - диэн Уйбаан аны Артуртан ыйытааччы буолла
• Ээ, ытан буолла… Арааһа кустар ол нөҥүө биэрэк диэки саҥарсаллар быһыылаах… Игорян киирэбит дуо, тыынан.
• Уйбаанныын киир да…. Ычча мин тоҥон өлөөрү гынным - дии-дии Игорь кофетын иһэ олордо
• Уйбаан, итиннэ эһэм эрэһиинэ тыыта баар. Ону үрдэрэн баран киириэххэ. Эн эрдии тойоно буолаар, мин буолла ытыам кус баар буоллаҕына…
• Чэ, хата оннук гыныахха. Сүрэ бэрт дии, туга да суох тиийэргэ - диэн Уйбаан сөбүлэстэ. Артур буолла түьүс түргэнник үүтээҥҥэ сүүрэн баран кэлээт , эрэһиинэ тыыны соһон аҕалла. Үрдэрэн баран, ууга киллэрээт :
• Уйбаан , олор - диэтэ. Уйбаан тыыга олороот эрдиини ылла. Артур буолла саатын сүгээт эмиэ олордо. Игорь кинилэри биэрэккэ көрө хаалла. Уйбаан эрдинэн күөл ортотугар тиийдэ. Артур тулатын көрбүтэ буолар. Эмискэ Уйбааҥҥа:
• Кыратык ол биэрэк диэки бара түс, арааһа онно олороллор - диэн сибигинэйдэ. Уйбаан тойонун истэн, Артур эппит сиригэр эрдиннэ. Чугаһаан истэхтэринэ, Артур саатын ииттэн ытарга бэлэм олорор этэ. Уйбаан тохтообутугар Артур мискэ туран кэлээт , тугу эрэ сыаллаан баран саатынан ытта. Сыыһа ытан кэбиспит эбит, кус бөҕө көтөн таҕыста. Онуоха иһигэр “Саатар биири таппыт киһи” диэт өссө биирдэ ытта. Саа улахан бэйэлээх “тас” гына түстэ. Артур тыыга уйуттубуна саата эстибитигэр тыбыс тымныы ууга баран түстэ. Уйбаан ону көрөөт соһуйда ахан, сонно тыы кытыытыгар кэлээт:
• Артур! Тыыннааххын дуо?! - диэн ыһытыы түстэ. Киһитэ көстүбэтэ. Уйбаан куттанан тугу гынарын билбэтэ. Бэйэтэ ууга ыстаныан, сатаан харбаабат. Хата кини дьолугар анараа биэрэктэн Игорь харбаан кэллэ. Сонно:
• Ханан түстэ ? - диэн ыйытта. Уйбаан Артур ханан түспүтүн көрдөрөн биэрдэ. Игорь тыын ылаат умсан хаалла. Аҕыйах мүнүүтэнэн сааны туппутунан таҕыста.
• Артур суох. Арааһа тахсыбыт быһыылаах. Мэ, саата эрэ сытар - диэт Игорь сааны Уйбааҥҥа биэрдэ
• Хата, оннук эрэ буоллун…
• Бар, биэрэккэ. Мин тиийиэм. Онтон аҕабар этиэхпит - диэт Игорь биэрэк диэки харбаата. Уйбаан кэнниттэн тыынан эрдинэн истэ.

---

Игорь, биэрэккэ тахсаат, сонно үүтээҥҥэ сүүрдэ. Ол кэмҥэ Антон Аркадьевичтаах утуйарга бэлэмнэнэ сылдьар этилэр. Игорь киирэн кэлбитигэр соһуйбуттара ахан. Антон Аркадьевич сонно уолугар:

• Туох, буоллуҥ? Хайаан ибис-инчэҕэйгиний? - дии түстэ
  Игорь аҕылаан нэһиилэ тыын ылаат:
• Итиннэ, Артур ууга түстэ. Бардыбыт…. Мин умсан уу анныгар көрдөөбүтүм да, киһи көстүбэт этэ. Саатын эрэ булбутум… - диэтэ. Ону истээт Сергей сонно туран кэлээт, кууркатын кэтэн баран таһырдьа ыстанна. Антон Антонович эмиэ убайын кэннэ таҕыста. Антон Аркадьевич буолла фонаригын кэтээт тахсан иһэн Игорьга:
• Эн хаал. Таҥаскын уларытын - диэтэ уонна бэйэтэ тахсан барда.
  Ол кэмҥэ Артур ууттан харбаан тахсаат, түргэн үлүгэрдик кууркатын , сапыкытын устан бырахта. Түргэн соҕустук үүтээҥҥэ барарга сананна. Санаатыгар хайдах эрэ күүһэ баранан иһэр курдуга. Биир хардыыны оҥороот тымныы сиргэ сууллан түстэ. Оттон дьоно буолла кинини көрдүү сылдьаллара.

54 чааһа.

Уйбаан ыксаан аҕай үүтээнигэр тиийбитэ, бары бааллар эбит. Антон Аркадьевич кими эрэ кытта спутниковай төлөпүөнүн кэпсэтэр. Сергейдаах Игорь саҥарбакка остуолга олороллор. Уйбаан кинилэр тастарыгар олороот:

• Сергей Антонович, итиннэ Артур ууга түстэ , бардыбыт түргэнник! - диэн тыын ылаат эттэ
• Туох-туох диир бу оҕонньор. Артур итиннэ иккис хоско баар Антоны кытта. Дьэ кэлэн этэҕин дуо? Биир чаас ааһан баран…
• Онтон хаһан тыынан эрдинэн биэрэккэ тахсан хааман кэлиэхпэр диэри бириэмэ аастаҕа дии…
• Хата, эн дьолгор тыыннаах этэ… Эйиигин кытта киһи куттанан уолун да ыыппат буолбут дии. Бастаан сэриигэ эйиигин кытта сылдьан сүрэххэ табыллан өлө сыһар, аны билигин ууга түһэн тыына быста сыста. Эн туох эрэ куһаҕан энергиялаах киһигин ду?
• Онтон алҕас буоллаҕа дии… Аны барытыгар миигин буруйдаары гынаҕын дуо?
• Эйиигиттэн мин баар суох соҕотох уолбун иккистээн!…Иккистээн… сүтэрэ сыстым…. Төһө да Артур миэхэ хаанынан оҕом буолбатах да буоллар, мин кинини уон сааһыттан ыла иитэн таһыырдым. Төһөлөөх элбэх олох ыарахаттарын бииргэ ааспыппыт буолуой? Мин киниэхэ барытын биэрбитим. Миигин аҕам хайдах ииппитин курдук , мин кинини ииппитим. Мин өллөхпүнэ саатар ситэ олорботох олохпун кини олоруо этэ буолла. Эн буолла… Эйиигин бу илиибинэн хабарҕаҕын хам тутуохпун наһаа баҕарабын… - диэн Сергей бардьыгынаат Уйбаан диэки көрдө
• Сергей Антонович, уоскуйуҥ. Барыта аастаҕа дии… Аны мин кустуу кириэм суоҕа, манна хаалан ас буһарааччы буолуом…
• Төттөрү да дьиэҕэр төнүннэххинэ хомойуом суоҕа этэ - диэт Сергей таһырдьа тахсан барда.
  Антон Аркадьевич буолла төлөпүөнүнэн кэпсэтэн бүтээт, Уйбаантан ыйытта:
• Туохтан эмиэ этистигит?
• Ээ, Артур өлө сыспытыттан миигин буруйдуур Сергей Антонович…
• Онтон эн буруйдаах буолбатаххын дуо?
• Ол куһу ытаары тыыттан тура-тура ытыаламмытыгар мин буруйдаах буоллум?
• Оттон кырдьаҕас, уопуттаах киһи бобуоҥ этэ буолла?
• Ол миигин истиэ дии саныыгын дуо?!
• Уйбаан, төһө да миэхэ доҕорум буоларын иһин куоласкын миэхэ сонотуна. Мин оннугу сөбүлээбэт киһибин!
• Кэлиэ суохтаахпын кэлбиппин быһыылаах - диэт Уйбаан өрө тыынаат баран хаалла. Антон Аркадьевич буолла уордайан, саатын ылаат таһырдьа ыстанна.

---

Сарсыарда Уйбаан уһуктубута, күн номнуо тахсыбыт эбит. Остуолга Игорь Артуры кытта хаартылыы олороллор, Уйбааҥҥа эрэ наадыйбат курдуктар. Уйбаан оронуттан тураат кинилэртэн :

• Дьоҥҥут ханна баалларый? - диэн ыйытта
• Барбыттара - диэн баран , Игорь атын хаартыны түһээт үөхсэн ылла.
• Хоттордуҥ дии, Игорян. Бүгүн аһы эн буһараҕын оччоҕо - диэт Артур быраатын кыайан үөрдэ
• Аргыый эрэ, билигин кырдьаҕаспытын үлэлэтэ түһүөхпүт… Уйбаан кэл эрэ манна - диэн Игорь Уйбааны ыҥырда.
• Туохха?
• Батя барыан иннинэ бүгүн аһы эйиигин буһардын диэбитэ. Ол иһин буһаран саҕалаа, бириэмэ ыраатта - диэн Игорь соруйда. Артур буолла ону истэ-истэ күлэ олордо. Уйбаан Игорь эппитин итэҕэйэн, таһырдьа тахсан уотун отунна уонна ууну оргута уурда. Уолаттар буолла салҕыы хаартылыы олордулар.
  Ол кэмҥэ куоракка, Лида Уйбаан хаһан кэлэрин таайа сатыыра. “Сатана саатар эппэккэ да барбыт” диэн иһигэр саныыра. Хата дьиэ иһинээҕи үлэни оҥорорго Ваня көмөлөһөр буолан син хайдах эмит салҕыы олороллор. Сиимэ сороҕор эрэ дьиэтигэр хоно кэлэрэ, үксүн бииргэ арыгылыыр атастарыгар хонор.

55 чааһа

Икки нэдиэлэ устата Уйбаан син Сергейдыын тапсан бииргэ бултаабыттара. Бараллара чугаһаан иһэрэ. Син балайда элбэх куһу ыппыттара да Антон Аркадьевич тохтуур санаата суоҕа. Санаатыгар күөл куһун барытын ытыах баҕалааҕа. Ол да буоллар кэнники кэмҥэ доруобуйата соччо бэрдэ суох буолла. Эмискэ-эмискэ сүрэҕэ хам тутан ылар, аһар. Баччааҥҥа диэри эмп диэни испэккэ кэлбит киһи ханнык эми иһэрин билбэтэ. Дьонугар буолла ол туһунан долгутумаары эппэтэҕэ. Барытын тулуйа сылдьара.
Игорь буолла сүрэҕэлдьээн дьиэтигэр төннүөн олус баҕарар. Онто да суох аны Артурдаах кинини куска , ааспыттааҥҥы түбэлтэ кэнниттэн ылбаттара, үүтээҥҥэ хааллараллара. Күнү быһы иккиэйэҕин хаартылаан тахсаллара. Уонна хайыахтарай? Интэриниэт, сибээс хаппата. Төлөпүөҥҥэ оонньуохтарын буолла, сэрээдэ бүтэн хаалыа диэн хараһыйаллара. Ол иһин хаарты эрэ хаалара. Артурдаах Игорь иккиэн хаартыга уопуттаах дьоннор.
Биир сарсыарда, Антон Аркадьевич сүрэҕэ ыалдьарыттан сэрэйэн, балыыһаҕа айанныырга санаммыта. Дьонугар барытын кэпсээн биэрбитэ. Уолаттара хомунан баран нөҥүө күнүгэр тиийиэх буолбуттара. Антон Аркадьевич айаннаабытын кэннэ, Сергейдаах Антон малларын хомунан барбыттара. Иккиэн аҕаларын туһугар долгуйаллара. Игорьдаах Артур эмиэ дьиэлэригэр төннөргө бэлэмнэнэ сылдьаллара.
Киэһэ , уоскуйа түһээри кусчуттар биир арыгылаахтарын иһэ-иһэ аһыы олордохторуна эмискэ спутниковай төлөпүөн тырылыы түстэ. Сергей туран кэлээт, төлөпүөнү ылан баран:

• Алло, кимий - диэтэ
• Алло, мин. Хайдаххытый ? - диэн Антон Аркадьевич куолаһа иһилиннэ
• Ээ, эн эбиккин ду? Малбытын барытын хомуннубут… Сарсын сарсыарда айанныахпыт ? Оттон эн хайдаххыный?
• Балыыһаҕа киллэрдилэр. Уйбаан таскар баар дуо?
• Баар, аһыы олорор - диэт Сергей Уйбаан диэки көрдө
• Төлөпүөнү киниэхэ биэрэ түс да
• Уйбаан мэ, аҕам эрийэр - диэн баран Сергей төлөпүөнү Уйбааҥҥа туттаран кэбиһэр
• Алло, Антон Аркадьевич, туох буолла?
• Оо, Уйбаан хайдаххыный?
• Син, эн доруобуйаҥ хайдаҕый?
• Аҕайбын. Уйбаан миигин үчүгэйдик иһит….
• Туох буолла! Антон, этэн ис - диэн Уйбаан долгуйбут куолаһынан эттэ
• Кутурҕаммын тиэрдэбин, Уйбаан. Уолуҥ Сиимэ бүгүн сарсыарда эмискэ сүрэҕэ тохтоон күн сириттэн күрэммит. Уонна Лида барахсан онтон долгуйан билигин олох уонна өлүү икки ардыгар реанимацияҕа сытар. Ол иһин түргэнник кэлэ охсоруҥ үчүгэй буолуо этэ…
• Хайдах…. Онтон Ваня ?
• Ваняны оҕо дьиэтигэр киллэрбиттэрэ… Ол иһин түргэнник кэлэ оҕус уонна оҕобун ыл онтон…
• Сөп … Сотору тиийиэм - диэт Уйбаан төлөпүөнү ууран кэбистэ. Сергейга төлөпүөнү биэрээт:
• Сергей Антонович, уолум Сиимэ суох буолбут үһү… Мин билигин бара охсуохпун наада, дьиэбэр… Илдьиэҥ дуо? - диэтэ
• Ээ, суох. Мин уруулга арыгы иһэн баран олорооччум суоҕа… Сэрэхтээх…
• Оччоҕо дьиэбэр хайдах барабын?
• Хантан билиэмий. Бары истибит быһыылаах. Антон утуйда быһыылаах, Игорь уруулга олорор кыаҕа суох, арай баҕар Артурчик төһөмө бэттэҕэ буола. Таһырдьа тахсыбыта , киниттэн ыйыт да. Айанныахха диэтэҕинэ күлүүс ол остуолга сытар
• Сөп - диэт Уйбаан кууркатын кэтээт таһырдьа ыстанна. Таһырдьа тахсан Артуру көрө сатаата да буоллар киһитэ чугас көстүбэтэ. Уйбаан фонарик уматтаат киһитин көрдүү барда. Арай күөлгэ чугаһаан иһэн, күөл кытыытыгар киһи турарын көрдө.
• Артур, эн дуо?! - диэн Уйбаан ыһытаата
• Мин доҕоор, туохха кэллиҥ - диэт киһитэ хайыһа түстэ
• Нохоо, миигин куоракка диэри массыынанан илдьиэҥ дуо?
• Туохха бардыҥ. Син биир сарсын айанныыбыт дии онно…
• Уолум өлбүт, Сиимэм… Эбиитин ойоҕум реанимацияҕа сытар, Ваняны буолла оҕо дьиэтигэр киллэрбиттэр …. Абыыраатаххына эн эрэ абырыыр кыахтааххын. Анараа дьон бары итирбиттэр…. Эн алыс холуочук буолбатаххын быһыылаах дии…. Уруулга олорор кыахтааххын ини?
• Мин испэтээм даҕаны. Үбүлүөй кэнниттэн иһэ иликпин. Дьиҥэ ити Игорь курдук мин алыс арыгыһыт буолбатахпын. Букатын улахан бырааһынньык эрэ буоллаҕына иһэбин. Айанныыр буоллаххына айанныахха. Илдьиэм куораккар диэри - диэн Артур сөбүлэстэ. Уйбаан онуоха киниэхэ массыына күлүүһүн туттараат, халыҥ соҕус таҥаһын кэтэ үүтээҥҥэ барда. Ол кэмҥэ Артур УАЗигын собуоттаабыта. Уйбаан үүтээнтэн тахсан массыынаҕа олорбутугар айаннаабыттара.

56 чааһа

Айан устата Уйбаан биир да тылы эппэтэ. Көтөн иһэр мастары көрө-көрө олорто эрэ. Артур буолла сылайан хайдах эрэ утуйуох санаата кэлэрэ, ол да буолла Уйбааны куоракка диэри илдьэбин диэн сыал туруорунан салҕыы айаннаан иһэллэрэ. Икки чаас курдугунан куорат уоттара көһүннүлэр. Уйбааннаах дьиэлэригэр айаннаабакка, Артур сонно балыыһаҕа айаннаата. Балыыһа кэлбитигэр Уйбаан массыынаттан түһээт ыксаан аҕай киирдэ. Лида ханна баарын билэн киирэ сатаата да, быраастар киллэрбэтилэр. Ыраахтан көрөргө эрэ көҥүл биэрдилэр. Уйбаан барыан иннинэ:

• Лида, тулуй төһө кыайаргынан, сотору барыта үчүгэй буолуо - диэтэ. Ол кэннэ түргэн үлүгэрдик балыыһаттан тахсаат, дьиэтин диэки хаама турда. Артур буолла номнуо төттөрү үүтээҥҥэ айаннаабыт этэ.
  Сарсыарда, Уйбаан хомунаат Ваняны ыла оҕо дьиэтигэр барда. Наар Лидатыттан долгуйан уута көтөн хаалан утуйбатаҕа даҕаны. Хата оҕо дьиэтигэр туох баар докумуоннары көрдөрбүтүгэр оҕотун төнүннэрдилэр. Ваня Уйбааны ахтан көрө түһээт утары сүүрэн кэллэ уонна күүскэ да күүскэ кууһан ылла. Уонна сонно эбэтэ туох буолбутун ыйытта. Уйбаан онуоха туох баарынан кырдьыгы эттэ. Ваня хараҕыттан уу таҕыста уонна куттаммыт куолаһынан:
• Деда, бабушка же выздоровеет да? - диэн ыйытта
• Будем надеяться. Нужно верить в лучшее. Ну одевайся, пойдем домой - диэт Уйбаан оҕотугар таҥнарыгар көмөлөстө.
  Ол кэмҥэ, үүтээҥҥэ хаалбыт кусчуттар куоракка төннүбүттэрэ. Дьиэлэригэр тиийбиттэригэр Зоя кусчуттарын итии астаах көрүстэ. Артур утуйбакка наар уруулга олорбут буолан , сонно оронун булан баран утуйан хаалла. Игорь эмиэ сылайбыт киһи аатыран сынньана хоһугар баран хаалбыта. Оттон Сергей уонна Антон балыыһаҕа аҕаларын көрсө барарга сананнылар. Кыратык аһыы түһээт, таҥастарын уларыттан баран, такси ыҥыран балыыһаҕа айаннаатылар.
  Антон Аркадьевич палаататыгар соҕотох сытара. Истиэнэҕэ улахан бэйэлээх тэлэбиисэр ыйанан турар, онтон орон таһыгар баар остуолга фрукта арааһын хурустаал иһиккэ ууран кэбиспиттэр. Антон Аркадьевич уолаттарын көрөөт үөрдэ ахан, сонно туран кэлээт иккиэннэрин кууһан ылла.
• Хайа, кэллигит дуо?
• Аа, өтөр аҕай айаннаан кэлбиппит. Эн доруобуйаҥ хайдаҕый? - диэн Сергей аҕатыттан ыйытта
• Аҕайбын. Сотору тахсар буолуом. Быраас хааныҥ хойдубут, эбиитин дабылыанньаҥ наһаа үрдүк диэтэ. Эмп бөҕөтүн анаатылар. Чэ, хомойумаҥ , үчүгэй буолуом…
• Аҕаа, оттон офиһы эн суох кэмҥэр ким салайар?
• Ким эбитэ буолла… Чэ Артурчик салайан эрдин…
• Оччоҕо этиэхпит. Өссө тугу эрэ кэпсии түс да…
• Балыыһаҕа сытан тугу кэпсиэмий… Кырдьык, ийэҕитин бырастыы гыныахпын баҕардым. Балыыһаттан таҕыстахпына биһилэх атыылаһан баран кэргэн кэпсэтиэм…
• Абытай, урукку курдук биир дьиэ кэргэн буолсубут дии - диэт Антон Антонович күлэ түстэ
• Ээ, тохтооҥ эрэ - диэн баран Антон Аркадьевич кууркатын сиэбиттэн кумааһынньыгын хостоот биэс уон тыһыынчаны ааҕан биэрээт уолаттарыгар эттэ:
• Бу харчыны Уйбааҥҥа биэрээриҥ. Мин көмөм буолар. Уонна эһиги көмөлөһөөрүҥ да Сиимэтин көмөрүгэр. Хоруобугар игин күүс көмө буолаарыҥ, Игори бэйэҕитин кытта илдьэ сылдьаарыҥ.
• Сөп…. Билигин үргүлдьү киниэхэ айанныахпыт. Антоха, таксины ыҥыран эр да - диэн Сергей быраатыгар эттэ.
• Чэ, уолаттар, тута сыппаппын айаннааҥ Уйбааҥҥа. Тахсаары гыннахпына эрийиэм
• Киэһэ кэлэ сылдьыахпыт - диэн Сергей Антону кытта тахсан бардылар. Такси номнуо кэлээт, күүтэн турар эбит. Айаннаан иһэн , Сергей уолугар эрийдэ. Артур төлөпүөнэ тыаһаабытыгар нэһиилэ хараҕын аһаат эппиэттээтэ:
• Алло, кимий?
• Аҕаҥ эрийэр… Кээм да утуйа сытаҕын дуо?
• Буолубуна. Ким түүнү быһа суоппардаабытай?
• Эһэҕин көрсөн баран Уйбааҥҥа айаннаан эрэбин абаҕаҕын кытта. Эһэҥ балыыһаҕа баар кэмигэр биисинэһин эн салайан эрэр үһүгүн
• Ээ, сөп. Ону этээри эрийдиҥ дуо? Киэһэ да эһиэхэ баар
• Игорьга эт эрэ, Уйбаан дьиэтигэр кэлэ оҕустун.
• Сөп-сөп - диэт Артур төлөпүөнүн араараат хараҕын сабаат утуйан хаалла.

---

Күнү быһа Антоннаах Сергей Уйбааҥҥа көмөлөспүттэрэ. Кылаабыһаҕа баран Сиимэни кыыһын таһыгар көмүөх буолбуттара. Куораттан бэлэм хоруобу ылан кэлээт дьиэ иһигэр туруорбуттара. Дьиэлэригэр сылайан ахан тиийбиттэрэ. Балыыһаҕа барар күүстээрэ суох буолан аҕаларыгар эрийэн “Бүгүн кыайан тиийбэт буоллубут” диэбиттэрэ.
Антон Аркадьевич буолла, бырааһы кытта кэпсэтэн сарсын тахсар буолбута. Ол да буоллар ол туһунан уолаттарыгар кэпсээбэтэҕэ.
Сарсыарда эрдэ уһуктаат, малын хомунан баран “выпискаламмыта”. Такси ыҥырынан сонно ювелирнай маҕаһыыҥҥа айаннаата. Онно Зоятыгар диэн саамай кэрэ көстүүлээх, кыһыл көмүс биһилэҕи атыыласпыта. Антон Аркадьевич биһилэҕин кытта сибэкки дьөрбөтүн туппутунан дьиэтигэр тиийбитэ. Зояттан ураты дьиэҕэ ким да суох эбит. Зоя Антон Аркадьевичы көрөөт:

• Хайа, таһаардылар дуо? Хайаан эппэтиҥ? - дии түстэ
• Зоя, баһаалыста миигин иһит. Бу күннэргэ мин элбэҕи толкуйдаан көрдүм, төбөбөр барытын сааһылаатым. Зоя, миигин баһаалыста бырастыы гын. Уонна, миэхэ ойох буолуоҥ дуо ? - диэт Антон Аркадьевич сиэбиттэн биһилэҕин хостоот тобуктуу олордо.
• Буолуом… - эрэ диэн Зоя эттэ. Антон Аркадьевич үөрээт, туран кэлэн, Зоятын тарбаҕар биһилэҕин кэтэртэ уонна уураан ылла.
• Аны өлүөхпүтүгэр диэри бииргэ - дии-дии Антон Аркадьевич Зоятын истиҥник көрдө.

57 чааһа

Икки хонугунан Сиимэни көмпүттэрэ. Антон Аркадьевич дьиэ кэргэнин кытта Уйбааҥҥа барытыгар көмөлөспүттэрэ. Лида буолла кээм да реанимацияҕа ыарахан туруктаах сытара. Уйбааны Антон Аркадьевич бэйэтигэр дьиэтигэр ыҥырбыта да Уйбаан “Хайдах эмит Ванябын кытта бэйэбит дьиэбитигэр олоруохпут” диэн аккаастаммыта.
Оттон Сергейдаах Антон буолла бэйэлэрэ эмиэ туспа олохтоох, үлэлээх дьон буолан дьиэлэригэр айаннаабыттара. Артур , борокуруор үлэтэ ыараханын билэн бэйэтин баҕатынан уурайбыта. Ол иһин аны иллэҥ кэмэ толору буолбута. Түүнү быһа кулууптара сылдьан кэлээт, күнү быһа утуйан тахсара. Киэһэ буолан истэҕинэ киниэхэ дьэ сарсыарда буолар. Ол да буоллар кээм да Зояны кытта биир тылы була илигэ. Наар эһэтин хайдах ити дьахтартан араарарын толкуйдуура.
Антон Аркадьевич буолла букатын эдэригэр түспэт саҕа буолбута. Сарсыарда Зоятын кытта тэҥҥэ уһукталлара, дьонноругар ас буһараллара. Күнүһүн маҕаһыыҥҥа баран кэлэллэрэ. Бастаан уруу тэрийээри гыммыттара да, кэнники ол толкуйдарыттан аккаастаммыттара. Артур, эһэтэ дьоллооҕун көрө-көрө былааныттан тэйэн испитэ. Таптыыр, убаастыыр киһитигэр ыарыылааҕы оҥоруон баҕарбата. Биир күн бары аһыы олордохторуна, Антон Аркадьевич:

• Истиҥ эрэ миигин, арай биһиги Зоялыын оҕону иитэ ыллахпытына, хайдах буолуой? - диэтэ. Игорь онуоха соһуйан аһыгар хара сыста.
• Эһээ, хайдах буоллуҥ? Төбөҕүнэн ханна да саайыллыбатааҥ? - диэн Артур эһэтиттэн ыйытта
• Суох
• Оччоҕо туох оҕотун туһунан этэҕин. Эһиги сааскытыгар оҕону ииттэрэ биэрэллэрэ да саарбах. Уонна туохха ол оҕоҕо наадыйдыгыт?
• Оттон уруккубутун саныырга. Зоялыын иккиэн биир оҕону иитэн таһаараары.
• Ээ… Кырдьык, Зоя , ыарыыҥ хайдаҕый? - диэн Артур эппитигэр , Зоя сонно:
• Туох ыарыытай? - диэн бэйэтиттэн ыйытта
• Оттон кэлэриҥ саҕана этэр этиҥ дии, ыалдьа сылдьабын, дьоммун бүтэһигин көрө кэллим диэн
• Кырдьык даҕаны, тугуҥ ыалдьар доҕоор ? - диэн аны Антон Аркадьевич эттэ
• Тугум да ыалдьыбат…
• Оччоҕо албыннаан эппитиҥ дуо?! - диэт Артур куолаһын сонотто
• Суох, тугу этэргин билбэппин
• Билбэтэҕэ буолума, албыннаан этэриҥ биллэр дии… Эһэбэр сыстаары албыннаан ыарыы туһунан толкуйдаабыт, уонна билигин билбэтэҕэ буола олорор. Игорь , саатар эн саҥар да!
• Тугу саҥарыамый, эн “сэриилэһэҕин” буолбат дуо? - диэн Игорь Артуру хараҕар көрөөт эттэ
• Эһиги бу дьахтары бырастыы гынныгыт дуо?
• Артур, эн этэрин курдук “бу дьахтар” эн аҕаҥ ийэтэ, киниэхэ олоҕу бэлэхтээбитэ. Зоя мин оҕолорум ийэлэрэ. Арай Зоя суоҕа буоллар, эн аҕаҥ эмиэ суох буолуо этэ, эн эмиэ билигин манна турбат буолуоҥ этэ. Ол иһин эн эмиэ эбэҕин бырастыы гын! - диэн Антон Аркадьевич кытаанахтык эттэ
• Хаалыҥ ду, мин эһигини кытта биир дьиэҕэ олоруом кэриэтэ төттөрү аҕабар барыам!
• Баран көр, өссө ыһытыыр ду! - диэн Антон Аркадьевич этэ түһээтин кытта эмискэ сүрэҕэ ыалдьан барда. Устуулга олороот, сиэбиттэн эмин хостонон истэ. Ону көрөөт Зоя:
• Антон, хайдах буоллуҥ? - диэтэ
• Сүрэҕим ыалдьан эрэр… Билигин ааһар ини…
• Суһал көмөнү ыҥырабын дуо?
• Суох… Аһыаҕа. Ороммор баран сыта түһүөм - диэт Антон Аркадьевич туран кэлээт, аргыый аҕай хоһун диэки хаама турда. Игорь буолла аҕатын кэннитттэн көрөн хаалла.
  Ол кэмҥэ Артур дьонугар уордайа сылдьара. Малын хомунан, такси ыҥырбыта. Уонча мүнүүтэнэн кэлиэхтээх. Аҕатыгар эрийэн төттөрү тиийэрин эппитэ. Сергей уола кэлэрин истээт иһигэр үөрбүтэ. Уп-улахан кыбартыыраҕа соҕотох олорор хайдах эрэ курдук. Саатар ойоҕо өлтүн кэннэ кэргэннэммэтэҕэ.

---

Ол кэмҥэ, Уйбаан дьиэтин хомуммута буола сырыттаҕына төлөпүөнэ тырылыы түстэ.

• Алло, кимий?
• Сидоров Иван Прокопьевич, да?
• Мин, туохха наадыйдыгыт?
• Ойоххут Лидия Петровна өйүгэр кэллэ. Палаатаҕа көһөрдүбүт. Көрсө кэлиэхххитин сөп
• Ээ, үчүгэйин. Сотору тиийиэм - диэт Уйбаан төлөпүөнүн уураат сонно таҥаһын уларыттан барда. Ваняҕа сотору кэлиэм диэт, такси ыҥырынан дьиэттэн тахсан барда. Уйбаан ыксаан аҕай куоракка тиийээт, таксист уолга харчытын төлөөн баран балыыһаҕа сүүрдэ. Баран иһэн Лидаҕа диэн сибиэһэй фруктаны атыыласта.
  Үрүҥ халааты бүрүнэн баран палаатаҕа киирээт, Уйбаан бу Лида сытар диэн нэһиилэ билбитэ. Лида барахсан бу аҕыйах хонук иһигэр олус ыран хаалбыт, сирэйэ-хараҕа урукку буолбатах. Уйбаан аргыый аҕай таһыгар олороот:
• Лида, доҕоччуок, мин кэллим… Хайдаххыный? - диэтэ
• Уйбаан, эн дуо? - диэн Лида мөлтөх куолаһынан ыйытта
• Мин-мин…
• Хаһан кэлбиккиний….
• Нэдиэлэ анараа өттүгэр
• Уолбун ыҥыр да!
• Ханнык уолгун?
• Сиимэбин… Ыҥыр уолбун…
• Лида, Сиимэ суох…
• Ханна барбытай?
• Ыраах-ыраах. Аны төннүбэт сиртэн…
• Кэллэҕинэ миэхэ кэлэ сырыттын… Уолчааммын көрүөм этээ….
• Чэ, мин барыам ду, сарсын кэлэ сылдьым - диэт Уйбаан тахсан барда. Дьиэтигэр төннөн иһэн Лидатын санаат хараҕыттан уу сүүрдэ.

58 чааһа

Биир ый ааста….
Ол кэм тухары хас биирдии дьоруойбут олоҕун уларытар түгэннэрэ буолан аастылар. Антон Аркадьевич, доруобуйата мөлтөөбүтүн билэн, мэдиссиинэ сайдыбыт сиригэр, дойдубут киин куоратыгар улуу Москва куоракка көһөн барарга сананна. Зоя кинини кытта барарга сөбүлэспитэ. Оттон Игорь буолла биир киэһэ кулууптан дьиэтигэр төннөн иһэн, бандьыыттарга түбэһэн өйүн сүтэриэр диэри дэлби кырбаммыта. Балыыһаҕа аҕалбыттарыгар төбөтүгэр хаана туран
өлө сыспыта. Ол күн куоракка этэрбэс араадьыйа күүстээхтик үлэлээбитэ. Хас биирдии олохтоох Антон Разумовскай “көмүс уолун” доруобуйатын туһунан билиэн баҕарара. Оттон Игори кырбааччылары буолла, милииссийэ сонно булаат сууттаан баран хаайыыга укпута. Онуоха олохтоох эмээхситтэр “Ким эрэ малын уордахтарына милииссийэлэр ыйы ыйдаан көрдөөбүтэ буолаллар уоруйаҕы. Онтон хайаан эрэ Разумовскай уолун кырбаабыттарыгар буруйдаахтары сонно булбуттара” дэһэллэрэ .
Игорь олох уонна өлүү икки ардыгар сытар кэмигэр, Артур ханна да тахсыбакка дьиэтигэр олороро. Артур, Игорь туохха түбэспитин истибитэ , ол да буоллар төһө да быраатыгар айанныан баҕардар, атаҕа тостубут буолан ханна да барар кыаҕа суоҕа. Атаҕын Артур икки нэдиэлэ анараа өттүгэр суол саахалыгар түбэһэн тоһуппута. Быраас ону сыл аҥаарын быһа хамсаппакка сылдьыахтааххын диэбит буолан түөрт истиэнэҕэ хаайтаран олороро.
Онтон Уйбаан буолла төһө да ыарахан буоллар, саҥа олоҕу саҕалаабыта. Лидатын дьиэтигэр көһөрөн бэйэтэ көрөрө-истэрэ, харайара. Ванятын интернат оскуола үөрэттэрэ биэрбитэ , ол иһин нэдиэлэ биирдэ куоракка киирэн кинини көрсөн кэлэрэ. Лида Сиимэ өлбүтүн тулуйубуна төбөтүнэн ыалдьаахтаабыта. Куруук Уйбааҥҥа уолбун ыҥыр диэн Сиимэтин ыҥыртара сатыыр. Уйбаан өлө сытар киһини хайдах тилиннэрэн Лидаҕа аҕалыай? Оттон быраастар буола Лида үтүөрэрин саарбахтыыллара. Ол иһин Лида аны өлүөр диэри итинник туруктаах хаалан хаалахтаатаҕа….
Ол кэмҥэ, Антон Аркадьевич көһөргө бэлэмнэнэ сылдьара. Игорь син төһөмө бэттэх кэлбитэ. Онуоха Антон Аркадьевич букатын күүһэ баарынан уолун харайарга түспүтэ. Уолун сүтэриэн сөбүттэн олус куттанара ол иһин, барытын оҥороро. Бэл диэтэр уолун ньуоскаттан аһатара. Антон Аркадьевич Игорь туһуттан олус долгуйара , ол иһин уолун бэйэтин кытта илдьэ барарга санаммыта.
Аҕыйах күнүнэн Разумовскайдар куораттан букатыннаахтык айаннаабыттара. Антон Аркадьевич иккис дойду оҥостубут, уһун кэмҥэ аҕа баһылактаабыт куоратын , массыынатын түннүгүнэн көрөн хаалбыта. “Барҕа махтал буолуохтун, эйиэхэ, иккис дойду оҥостубут куортатым барахсан. Эн миэхэ умнуллубат олоҕум кэрэ түгэннэрин бэлэхтээбитиҥ, үлэбэр элбэх уопуту биэртиҥ. Ханна да тиийдэрбин умнуом суоҕа эдэр сааһым ааспыт сирин. Хаһан эмит эбэһээт эргиллэн кэлиэм” дии-дии Антон Аркадьевич саҥа олоҕор дьонун кытта айанныы турда.
Бүттэ
Халыма