Алина оҕо сааһа, атыттарга курдук, олус дьоллоох буолбатаҕа. Кини түөрт оҕолоох гынан баран, бэл, оччотооҕу миэркэнэн да тиийиммэт-түгэммэт диэҥҥэ киирсэр бөрүкүтэ суох олохтоох ыалга төрдүс оҕонон күн сирин көрбүтэ. Ийэтэ сыллата кэриэтэ оҕолонон, онтулара кыраларыгар иринньэх буолан, түптээх да үлэ көстүбэт быһыылааҕа, үлэлээбэтин тэҥэ этэ.        Аҕалара ол-бу быстах үлэҕэ сылдьара. Сүрүннээн, оробуочайдыыра. Аны, “аһаан кэбиһэн”, сотору-сотору үлэтиттэн үүрүллээри ыксатара. Тэрилтэлэр салайааччылара оҕолордоох эрэ диэн, өйөөн-убаан илдьэ сылдьа сатыыллара да, Алина өйдүүрүнэн, хаста да уурайбыта. Аны онтон санаата алдьаннаҕа буолан, аҕалара нэдиэлэни нэдиэлэнэн иһэрэ. Ол аайы кэргэнэ уонна оҕолоро ардыгар утуйар да уулара көтөн, дьиэлэриттэн куота-көтө сылдьар аатыгар түһээхтииллэрэ. Туора дьоҥҥо сыалыһар быарыныы сымнаҕас аҕалара дьиэ иһигэр суоһар тойон этэ. Алина этэринэн, арааһа, араанньы буолбут хахай итинник эбитэ дуу, кыыһырбытын-уордайбытын кыра дьонугар, кэргэнигэр таһаарара. Кини өлөртөрбүт күнүгэр дьиэ иһигэр тыастаахтык тыынар да кутталлааҕа. Үгэс курдук, ыал кырата атаах буолар диэн өйдөбүл баар. Оттон Алина ити туһунан таарыйдахха, бэйэтэ да билбэтинэн сымыһаҕын быһа ытырар уонна ордук хос саҥата суох, баһын эрэ быһа илгистэр.   Дьолломмотох оҕо саас      Алина улаатан баран, тоҕо да итинник усулуобуйаҕа ийэбин төрөөн иһээхтээбитэй диэн саныыр. Хайа эрэ өттүнэн астыга суохтук улааппыт, эргэ-урба, эдьиийдэрин, ыалларын оҕолорун кыччаабыт таҥастарын кэтэн, оҕо-оҕо курдук дьоллоохтук санамматах сааһын иһин буруйдуур курдук.    “Аны “холумтан диэн баар” дииллэрэ кырдьык быһыылаах”, – диир. Икки улахан эдьиийдэрэ, баҕар, төрөөбүт дьиэлэриттэн түргэнник тэйэ охсоору буолуо, букатын эрдэ, биирдэрэ, Женя, олох да оскуоланы кыл мүччү бүтэрээт, кэргэн тахсан, ыаллыы бөһүөлэккэ көспүттэр. Бастаан эрэ “любовь-морковь”, “цветы да комплименты” буолан баран, биирдэрэ – үс, иккистэрэ уонча сыл буолаат, эрдэриттэн атырдьах маһыныы арахсан, билигин “араабылаах, арахсыбыт ойох” ааттанан сылдьаахтыыллар. Эрдэрэ эмиэ кырбый буолан, хомоппуттар. “Хата, арахсан, сынньаннылар”,  – диир.     Убайа аармыйаҕа барбытынан, ол дойду диэки хаалан, сураҕа, ыал-күүс буолан олорор үһү. Дьиҥ иһэ хайдаҕын билбит суох. Биирдэ дьонугар нуучча дьахтарын кытта таас  кокуукка курдук кырасыабай кыыһы ортолоругар уктан олорон түспүт хаартыскаларын ыыппыт. Онон бүттэ. Быһата “баарбын, тыыннаахпын” диэн биллэрбит курдук. Эмиэ да сөп ээ. Аҕатын сутуруга кини оҕотук, хачаайы этигэр-сиинигэр төһө ыалдьыттаабытын айбыт таҥара бэйэтэ эрэ билэн эрдэҕэ. Кэлин, аҕалара син түспэтийэн, сааһа да ыраатта, буор иһээччи ахсааныттан төлөрүйэн, бэрээдэктээх оҕонньор буолан олорор. Кырдьыга, ол туһунан киниэхэ кэпсээбит да кэмчи буолуо.   Барытын бэйэ күүһүнэн      Бииргэ төрөөбүттэр, ордук кыргыттар, син билсэ тураллар.    Алина балтыларын оҕолоругар Саҥа дьылга кэһии ыытар. Эдьиийдэриниин бассааптаһар.    Дьонугар бара сылдьыбатаҕа биэс хас сыл буолла. Улаханнык алтыспат. Дьоно, хата, этэҥҥэлэр. Хата, аҕыйах да буоллар, сүөһү ииттэн, эдэр эрдэҕинээҕилэринээҕэр сөпкө дьаһанан олороллор. Сиэннэригэр биирдэ эмэ эт, арыы ыытан абырыылларын Алина истэр.    Алина куоракка кэлиэҕиттэн истипиэндьийэтинэн уонна үөрэх кэнниттэн, сайынын сынньаммакка быстах үлэҕэ үлэлээн, харчылаһан, бэйэтин баһын бэйэтэ хааччынан кэллэ.    Билигин куоракка үлэлээх. Аймахтара дьахтар сааһыран, оҕолоро туһунан ыал буолан, соҕотохсуйар буолан: “Арыандаҕа харчыгын кутуоҥ кэриэтэ, миигинниин олор, квартплатаҕа көмөлөһүөҥ. Хайа-хайабытыгар да үчүгэй буолуо. Дьиэ ылынаргар уурунуоҥ этэ”,  – диэбитин ылынан олорбута ыраатта. Ч/б дьиэ буолбута туох буолуой? Кимнээҕэр бэркэ тапсан олороллор. Саастаах киһи ардыгар быыччыга киирэн ыллар да, Алина киниэхэ махтала сүҥкэн. Дьиҥнээх ийэ диэн, кини санаатыгар, ити бииргэ олорор эдьиийэ, Марина Петровна, буолуох курдук. Оҕолоругар билигин да кыһанар-мүһэнэр. Кэргэнэ эрдэ ыалдьан өлбүт. Барытын эрдэттэн толкуйдаан, былааннаан дьаһанарын сөбүлүүр. Киниттэн Алина элбэх үчүгэйгэ үөрэннэ. Холобур, эдьиийин сүбэтинэн, бастакы төлөбүрү син хас да сылы быһа мунньунан, саҥа тутуллар дьиэҕэ 1 хостоох кыбартыыраны ылаары ипотекаҕа киирбитэ сылтан орто. Дьиэтэ субу сотору үлэҕэ киириэхтээх. Көһөрүгэр Марина Петровнаны илдьэ көһүөн саныыр. Сааһырбыт киһи “ч/б”-га олороро ыарахан. Уутун-хаарын билигин Алина дьаһайан олордоҕо. Кыыс толкуйдуур толкуйа – саҥа кыбартыыратын өрөмүөннэтэр үбүн ситэ мунньунуу, сөптөөх сыанаҕа өрөмүөннүүр биригээдэни булуу буола сылдьар.   Иэйии эйигиттэн ыйыппат      Ис-иһигэр киирдэххэ, баарынан эттэххэ, “буола сылдьар ЭТЭ” – диир оруннаах. Тоҕо диэтэххэ, кини өрүү да эр дьонтон тэйэ туттар, таптал уотуттан сэрэхэдийэр өйө-санаата таптал оҕууругар ытарчалыы ылларан, харааччы бутулла сылдьар. Өй уонна сүрэх бүппэт мөккүөрэ диэн маны этэн эрдэхтэрэ буолуо. Однокурсницалара дьолгун ончу мүччү тутума дииллэр.    Алина адьас оҕо эрдэҕиттэн эр киһи үтүө өрүтүн көрө улааппатах буолан: “Туох да иһин ыал буолбаппын. Ол кэриэтэ карьерабын оҥостуом. Сөбүгэр хааччыллыылаах буоллахпына, кэмэ кэллэҕинэ, оҕолонон баран, дьон сиэринэн олоруом. Оҕобун баарынан хааччыйыам. Эр дьон биитэр бэйэмсэх, иһээччи, аны испэт-аһаабат буоллаҕына, күүлэйимсэх. Ол кэриэтэ бэйэ олорбута көнө”, – диэн бигэ бириинсиптээх улааппыта. “Аата сүрүн, хайдах киһи барыта оннук буолуой?! Кимнээҕэр дьоллоох ыаллар элбэхтэр эбээт, аньыы даҕаны!” – диэх иһин, кини олорбут олоҕун олорботох, өссө, баҕар, сорох өттүн кэпсээбэтэ да буолуо, дьиҥин ким билиэй, араас олохтоох, дьылҕалаах дьон элбэх.     Алина устудьуон кэмигэр кинини таптыыбын, ыал буолуох диэбит ончу суох буолбатах этэ. Оттон кыыс ол уол, бэл, биирдэ эмэ иһэр-аһыыр эбэтэр күдээринэ күннээҕинэн толкуйдаах курдук буолла да, араас албаһынан тэйитэр, чугаһаппат идэлээҕэ. Оттон, баҕар, олортон ким да кинини дьиҥнээхтик таптаабатах, солуобатыгар эрэ этии оҥорбут буолан, дьаныһан туран эккирэтэн, кэргэн ылбатах буолуон сөп. Бэйэтэ да итинник диэччи.    Кини, Алина “бигэ бириинсибин” киэр эргитэр кутталлаах киһитэ, Сергей – кэллиэгэтин тастыҥ быраата. Дьылҕа Хаан кинилэри ыһыах сүпсүлгэнин кэмигэр билиһиннэртээбитэ. Чопчута, тэрилтэлэрэ ыһыах түһүлгэтин киэргэтэн, онно бырааһынньыктыыр үгэстээх. Быйыл эмиэ ол курдук малы-салы тиэрдэн илдьэргэ сөптөөх улахан массыына наада буолбутугар экэнэмиистэрэ Сибиэтэ быраатын ыҥырбыт этэ.    Үксэ да дьахтар аймах кэлэктиибэ буолан, суоппар бэйэтэ эмиэ маллаах дьааһыктары тасыһан барбыта. Хаста да киирэн тахсыбытын тухары Алина ол уолу бастаан утаа өйдөөн-дьүүллээн да көрбөтөҕө. Хоско хас да этилэрэ. Аны барыта ыксал-тиэтэл. Арай кытыйа, чороон хааламмыт балай эмэ кумааҕы хоруопкатын ускуостуу охсоот, тастан киирбит уолга утары уунан иһэн, харахтара  уун-утары көрсө түспүттэрэ...    Санаатыгар, бу түгэн кини мэйиитигэр бытаардыллыбыт киинэ лиэнтэтин курдук ааспыта. Илиитин, бэл, дьааһыгыттан араарбакка да оннук көрбүтүнэн өр баҕайы турбут курдук буолбутуттан кыбыстан, илиитин эһэ тардан ылбыта. Ол кэнниттэн түҥнэри хайыһан, остуолга турар сээкэйдэри өрө-таҥнары бэрэлээтэх буолбута. Уол: “Манан уонна бүтэр дуо? Өссө туох баарый?” – диэбитигэр бэрт нэһиилэ: “Бүттэ. Бүттэ... быһыылаах”, – диэн иһин түгэҕэр ботугураан эрэрэ. Уол туруо дуо, элэс гынан хаалбыта. Алина түбэспэтэҕэр түбэһэн, тоҕо эрэ киниттэн тутулуга суох сүрэҕэ өрө мөхсө түспүтүн, имин хаана кэйэн, мэктиэтигэр, итииргээн кэлбитин биллэримээри, мыылатын туппутунан туалет хоһугар тиэтэйбитэ.    Дьиҥинэн, ити уол хараҕа атыттар киэннэриттэн туох да атына суоҕа, ким эрэ, баҕар, “ыал аайы баар сирэй, кырдьыы той мэлигир, бору-борустуой, дьиҥ саха хараҕа” диэн сөбө буолуо. Оттон Алинаҕа ити харах, чопчута ити харах көрүүтэ, кинини хайдах эрэ курдаттыы көтөн, туох-баар сүрэхтиин-быардыын, истиин-хоойдуун эргийэ сүүрэн тахсыбытын курдук, бэрт дьикти, бу иннинэ хаһан да билбэтэх туругар киллэрэн кэбиспитэ. Дьиктитэ, ити көрүүнү хаһан эрэ бэлиэр көрбүт, билбит курдук. Имин хаана кэйбитэ ааһан быстымына, ыксаан сирэйин кытта тымныы уунан илитэргэ тиийбитэ. Кэллиэгэлэрэ бу туругун бары билбит буолуох курдуктарыттан өссө ыксаабыта. Хайыай, оннук туруо дуо, кэбиниэккэ киирдэҕэ дии. Дьолго, дьахталлара, кини киирэригэр-тахсарыгар даарым да наадыйбакка, күннээҕи үлэ түбүгэр киирэн ырааппыттар этэ. Онно үөрбүтүөн!    Эдэригэр син кыыс-кыыс курдук, айылгытынан, кыралаан сөбүлүү саныыр, дьоҕойон астына көрөр уолаттара син бааллара да, маннык буолбутун Алина өйдөөбөт.   Таптал дуу, бириинсип дуу?      Ыһыахха туттуллубут таһаҕаһы эмиэ Сергей аҕалбыта. Экэнэмиис Сибиэтэ икки сулумаҕы билиһиннэрээри дуу, эбэтэр судургу сөп түбэһии эбитэ дуу, ону аҕалтарыы боломуочуйатын Алинаҕа сүктэрбитэ. Үс Хатыҥтан иккиэйэҕин массыынанан кэлбиттэрэ. Иккис сырыытыгар эдэр дьон букатын да аара хатыҥ чараҥ быыһыгар тохтоон, ыһыах аһын тобоҕун аһаан, ону-маны сэлэһэн, бэйэ-бэйэлэрин чугастыы билсибиттэрэ. Сергей эмиэ тыа сиригэр үлэ суох буолан, куоракка олохсуйар санаалааҕын, билигин биир урбаанньыкка суоппардыырын, бакаа эдьиийигэр олорорун кэпсээбитэ. Бу кэнниттэн сотору-сотору көрсүһэр буолбуттара. Түмүгэр  өр-өтөр буолбатаҕа, оҕолонор кэм-кэрдии өссө да “кэлэ илигин” быһыытынан, чугас сыһыантан туора туттар, харыстанар кыыс “кыайан туттумматаҕа”. Таптал умайар кутаата, имэҥ-таҕыл абылыыр күүһэ кини “бигэ бириинсибин” синньигэс сиринэн быһар кэмэ-чааһа тиийэн кэлбитэ. Аан бастаан иккиэйэх бүөмнээн аһаабыт, ирэ-хоро кэпсэппит сирдэригэр, хатыҥ чараҥ быыһыгар. Атына – дьыл атын кэмэ этэ. Эдэрдэр бу сырыыга кэпсэтиинэн эрэ тохтооботохторо... Сиргэ тэлгээбит чараас суорҕаннарын үрдүгэр мэниктээн, таптаһан өрө кулахачыҥнаһар, эргийэр-урбайар кэмнэригэр анныларыгар хаппыт сэбирдэх тыаһыыра, тыал күүһүрэн кэлэр кэмигэр үрдүлэригэр тохтор көмүс таммах суугуна барыта туһунан айылҕа муусуката буолан, таптаһыы чаҕыл чааһын эбии киэргэтэн, итийэр-кутуйар туругу эбэн  биэрэргэ дылыта. Сергей Алина ырааһын, сырдыгын билэн, ити кэмҥэ кинини өссө күүскэ таптаабытын, ыал буоларга бэлэмин биллэрэн, араастаан ымманыйа, сыллыы-ууруу, имэрийэ-томоруйа сытара үчүгэй да этэ! Алина, тапталлааҕын ыксары кууһан, бу кэм саҥа таһаардым эрэ сүтэн, тохтоон хаалыа диэбиттии, тыл аҥаара харданы эппэккэ, хас биирдии түгэни өйүгэр-сүрэҕэр хатаан хаалыан баҕарбыттыы, хараҕын да аһан көрүөн толлубута. Оттон уонна, хаһан да эр киһилиин ыкса сыһыаҥҥа киирэ илик буолан, хайдах эрэ кыбыстар да курдуга.    Сергей ити кэмтэн бэттэх кинини букатын олоҕун аргыһын, кэргэнин курдук саныыр чинчилээх. Кыыс да сэрэнэ-сэрбэнэ санаабакка, бэриммит бириинсибин кэһэн, ыал буолар баҕатыгар быһаччы баһыйтарыах курдук да, ардыгар киһитэ төрүөтэ да суохтан күнүүлээн турара сээбэҥниир санаатын эбии дириҥэтэр. Биирдэ, дуона да суохтан кыыһырсан баран, Сергей, эчи, кини бэлэмэ да бэрт, кинини “умна” охсон атын кыыстыын кафеҕа олорбутун Алина истэ охсубута эмиэ атахтыыр.    Эбиитин Алина биир дьүөгэтэ, Сергейдиин билсэ да иликтэринэ: “Дьэ, кыбартыыраланныҥ да, мантан инньэ кавалер-жених кырыы-кырыытынан буолар. “Боҕатая, городская” невеста буолаҕын” диэбитэ кытта өйүгэр киирдэҕэ үһү! Тустаах кэмигэр дьүөгэтигэр: “Ипотека – диэн хабала буоллаҕа, “боҕатая” да буолбаккаҕын! Ыал да буолар санаа суох”, – диир түгэнэ хараҕар бу бэҕэһээ аҕай буолбуттуу көстөн кэлэр. Ол эрээри Сергей, аматын да иһин, ол иһин эрэ сылдьар үһүө?!    Иллэҥсийиэ эрэ кэрэх, итиниэхэ дьүөрэ хотоҕостуу субуллар санаа кэнникинэн сылатан да барда. Саатар, Сергейэ туспа хос да уларсан, бииргэ олоруохха диирэ элбээн эрэр. Кыыс: “Арай, кырдьык, Сергей күүтэ барбакка, быраҕан кэбистин!? Оччоҕо хайдах буолабын? Тоҕо мин барытыттан куттана сылдьыахтаахпыный? Таптыыбын, кини таптыыр. Туох миигин тутарый? Бэйэтин кэмигэр бэйэм толкуйдаан таһаарбыт бириинсибим?” Ардыгар олох да “Петровнам оччоҕо “ч/б” дьиэтигэр хааларыгар тиийэр?” диэн ыйытык кытта күөрэйэр. Алина билэр: ким да киниэхэ сөптөөх быһаарыыны, сүбэни биэрэр кыаҕа суох. Бэл, эдьиийэ. Киһи олоҕун бэйэтэ оҥостор. Ол эрээри “арай сыыһыым?”   Тапталина.
kyym.ru сайтан