Уларыйыы      Биэс сыл ааспыта. Ол кэм устатыгар элбэх уларыйбыта. Владлен Ис дьыала министиэристибэтигэр өлөрүүнү арыйар отделы салайара.    Тус олоҕор кытта уларыйыы буолбута. Владленнаах Мария Кеша диэн ааттаах иккис уол оҕолонон, дьиэ кэргэн биир киһинэн эбиллибитэ.        – Лёша, Кеша! – диэн ааны аһаат, аҕалара уолаттарын ыҥырара уонна көрө да илик турдаҕына, улахан уолун үөрбүт-көппүт саҥата:    – Паапам кэллэ! – диэн чаҕаарыйара.    Лёша аҕатыгар сүүрэн тоһугурайар буоллаҕына, кыралара, саҥардыы сыҥаһалаатар да, убайыттан хаалбат буола сатаан муҥнанара.    Кокорин ИДьУ-га хаалан, эмиэ “убойнай” отделы салайара. Миниистир астаапкаҕа тахсыбыта, онон милииссийэҕэ салайааччылар саҥа хамаандалара кэлбитэ.    Куорат дьаһалтата эмиэ уларыйбыта. Быраап управлениета ырыынак дьылҕатын быһаарарга “бастакы искириипкэ” буолан бүппүтэ. Эргиэн уонна ырыынак управлениетыгар дьиҥнээх профессионаллар кэлбиттэрэ. Кинилэр бэрт түргэнник “хараҥа харчы” эргиирин тохтоппуттара, инньэ гынан ый иһигэр ырыынакка кириминээл өтөн киирэрэ бүтэһиктээхтик бохсуллубута. Ол эрээри ити салалта дьоно “олус профессионал” буолан, үөһүгэр киирдэр киирэн испиттэрэ уонна ол түмүгэр Киин ырыынагы приватизациялаан кэбиспиттэрэ, онон ырыынак чааһынай илиигэ киирбитэ.    Биир күн Владлен Васнецову көрсө түспүтэ. Киһитэ, куорат урукку баһылыгын кытта үлэтиттэн уурайан, туох да дьарыга суох сылдьара.    – Уолу кутталлаах дуоһунаска анаан, өлөр өлүүгэ анньан эрэбит диэн дэлэ эппэтэҕим, – диэн Алексеевтаах Попову өлөрүү туһунан кэпсээн буолбутугар суҥхарбыта. – Ол саҕана мин тылбын истибиттэрэ буоллар, оннук трагедия тахсыа суох этэ. Хаарыан уолаттар. Тугуй, ол дьыала бүтэһиктээх “глухарь” буола сабылынна дуу?    – Ол дьыаланы арыйбатахпытыттан кэмсинэн-кэмиринэн хайдах да буолуохпун булбаппын, – диэн Владлен санаарҕас куолаһынан саҥарбыта, – ол өлөрүү төһөлөөх киһи дьылҕатын кумалаабыта буолуой... Ол эрээри испэр бу дьыаланы хаһан эмэ булгуччу арыйыахпыт диэн эрэнэ саныыбын. Арыйыах тустаахпыт.    – Чэ, ситиһиини баҕарабын, – диэн Васнецов быраһаайдаспыта. – Туох эмэ наада буоллаҕына, сибээстэһээриҥ.   Эрэстэрээн      Сазонов эмиэ ситэн-силигилээн сылдьара. Балачча кыахтаах, кутталлаах бөлөҕү тэриммитэ. Кутталлааҕа диэн, бөлөҕө хайа эрэ улуустан буолбакка, сүнньүнэн, урут сууттаммыт дьонтон “интернациональнай” этэ. Наада тирээтэҕинэ, Сазонов начаас икки ардыгар 20-30 байыаһы “бандьыыттыы быһаарсыыга” баар гынар кыахтааҕа. Кириминээл атын бөлөхтөрө кэмиэрсийэнэн дьарыктанар аатыран, сүтэн-оһон барбыттара. Онуоха холоотоххо, Сазонов биригээдэтэ быраабы араҥаччылыыр уорганнары кытта сибээстээх буолан, дьоһуннаах баҕайытык көстөрө. Сорох бөлөх оннук сибээстээҕин кистии сатыыр буоллаҕына, Сазонов, төттөрүтүн, үрдүк ситиһиим диэн ааҕара. Атыттар төһө эмэ “вор понятиетын” тутуһар буоллахтарына, Сазонов тугу да билиммэт “беспредельщик” этэ. Быһата, ити саҕана саамай кыахтаах уонна кутталлаах бөлөх быһыытынан биллэрэ.    Ол эрээри уопуттаах сыщиктар бу албын аптарытыакка үллүбүт импиэрийэ уһун үйэлэммэт, хаһан баҕарар хоос гынар кыахтаах диэн билэллэрэ. Боростутууккалары кытары өр алтыспыт баай уопуттаах сутенер буолан, Сазонов куоракка Былыргы Египет саҕанааҕы курдук стриптизёршалардаах бастакы эрэстэрээни арыйбыта.    Эрэстэрээн аатыгар улахан моһуок тахсыбыта. Сазонов бастаан “Фараон” диэн ааттаабыта. Биир түмсүүлэригэр “блатнойдар” Сазоновка “фараон диэн мент аата буолар, онон эрэстэрээҥҥэр аҥаар атахпыт да үктэниэ суоҕа” диэн айдааран турбуттара. Сазонов, “харалар” кэккэлэригэр сылдьар буолан, уйатыгар уу киирбитэ. Ити кэккэттэн көрүөх бэтэрээ өттүгэр “көтөн” хаалыан сөбө. Ол иһин эрэстэрээнин “Тутанхамон” диэн уларыппыта. “Блатнойдар” кэлиилии кэбэ турбуттара: “Тутанхамон син биир фараон, ол аата мент”. Эрэстэрээн аата “Клеопатра” диэн уларыйбытыгар дьэ уоскуйбуттара.    Эрэстэрээн туһунан бөрүкүтэ суох тыл-өс тарҕаммыта. Манна кими да аһыммат этилэр – килийиэни харабыл сөбүлээбэт биитэр аһаабытын иһин төлүүр кыаҕа суох буоллаҕына, үлтү кырбаан баран таһырдьа быраҕаллара. Эрэстэрээн сыччах сыл аҥаара үлэлээбит кэмигэр куоракка кириминээлгэ сыһыаннаах икки өлүгү булбуттара. Бу дьон өлүөхтэрин эрэ иннинэ иккиэн бу эрэстэрээҥҥэ күүлэйдээбит этилэр.    Ол үрдүнэн бу саарбах сиргэ дьон илим хотоҕоһунуу субуһаллара. Бары көргө-нарга, чалбараҥҥа сылдьыахтарын баҕараллара, аны туран, куоракка сыгынньах кыргыттары мантан атын сиргэ ханна көрүөхтэрэй! Кыргыттары эрэ буолуо дуо. Манна куорат, бырабыыталыстыба дьаһалтатын үрдүк сололоох чунуобунньук дьахталларын үгүстүк көрүөххэ сөбө. Дьэ, кинилэр иннилэригэр туран Москубаттан анаан ыҥырбыт стриптизёрдара араастаан сырбаҥнаһаллара. Быһата, биир кэм эриллии-мускуллуу...    Оперативниктарга Сазонов эрэстэрээнигэр кистэлэҥ хостоох, онно итирэн хаалбыт килийиэннэри киллэрэн кырбыыллар, халыыллар диэн импэрмээссийэ баара. Ким билиэй, баҕар, ол хостон кириминээлгэ сыһыаннаах өлүктэри тиэйэн илдьэллэрин куорат араас сиригэр булаллара буолуо. Опердар килийиэн курдук кубулунан бу эрэстэрээҥҥэ хаста да сылдьыбыттара да, кистэлэҥ хос баарын кыайан билбэтэхтэрэ.   Аньыыны тугу кистиэмий      Биирдэ Владлеҥҥа Пётр диэн, кыбартыыраттан уорууну бохсор салаа оперативнига кэлбитэ уонна:    – Семёныч, Сазонов суолун-ииһин хайан эрэргитин билэбин. Кини миигин чаҕардарын кытары чуут бурҕата сыспыта.    – Хайдах?! – Владлен соһуйбута, – чэ эрэ, сиһилии кэпсии тарт.    – Аньыыны тугу кистиэмий, – Пётр кэпсээнин саҕалаабыта, – биир ый анараа өттүгэр балачча арыгылаабытым. Бастаан доҕотторбун кытары “Лена” эрэстэрээҥҥэ олорбуппут, син добуочча испиппит. Онтон туох абааһыта имнэммитэ буолла – “Клеопатраҕа” тиийбиппит. Онно сарсыардааҥҥа диэри олорбуппут. Мин улаханнык хотторон, бэл, остуолга олорон, утуйан ылбытым. Дьахталлар эҥин бааллара, стриптиз көрдөрөллөрө. Онтон арыый өйдөммүтүм, доҕотторум суох буолан хаалбыттар. Мин эмиэ дьиэбэр барар санааламмытым. Аан таһыгар харабыллар тохтоппуттара, онуоха дастабырыанньабын көрдөрбүтүм. Ол икки ардыгар биир харабыл хантан эрэ Сазоновы булан аҕалбыта. Мин киниэхэ “билигин харчым суох, сарсын төһө харчы ааҕыллыбытын аҕалан төлүөм” диэбитим. Онуоха төбөтүн кыҥнах гыннаран саала биир өттүгэр илдьэргэ бэлиэ биэрбитэ. Саала кэннигэр кып-кыараҕас көрүдүөр кистэлэҥ хоско тиэрдэрэ. Миигин онно илдьэн баран биир харабыл истиэнэҕэ тугу эрэ баттаабытыгар аан аһыллан кэлбитэ. Харабыллар миигин онно умса аспыттара. Мин сол курдук кыараҕас, түннүгэ-үөлэһэ суох хоско турдахпына, харабыллар киирэн кэлбиттэрэ. Сазонов көстүбэт, ханна эрэ барбыт быһыылааҕа. Дьэ, манна эрэ өйдөөбүтүм: билигин миигин өлөрүөхтэрэ диэн. Сонно өйдөнө түспүтүм, утарылаһарга туох эмэ баара буолаарай диэн тулабын көрүммүтүм. Дьолго, муннукка куопсук сытара. Саллаат остолобуойугар оннук баар буолара. Аармыйаҕа сылдьан ыаллыы чаас саллааттарын – сыалай отделениены кытта оннук тимир куопсугунан охсуһан турардаахпын. Туох уһун толкуйа кэлиэй, ол куопсугу харбаан ылаат, биир харабылы төбөҕө сырбаттым, киһим быыс булан аһарбакка, сонно сууллан түспүтэ. Иккис харабылы баҕас ол куопсукпунан үлтү сынньан кэбиспитим уонна көрүдүөргэ ойон тахсаат, эрэстэрээн кэтэх аанынан атахха биллэрбитим.    – Баһыыба, Пётр, – Владлен оперативникка махтаммыта, ити импэрмээссийэни учуоттуохпут, ол эрээри Сазоновы бакаа тыытыахпыт суоҕа – дакаастыырбыт туох да суох. Эйигин өлөрөөрү дуу, кырбаары дуу гыммыттарын хайдах да дакаастаабаккын уонна ол наадата да суох. Ону бэйэҥ да билэҕин. Ити гынан баран, Пётр, арыгы иһэргин тохтоттоххуна сатанар. Хата, хаарыан куопсукка махтан, ол түбэһэ көстүбэтэҕэ буоллар, хампы охсуллубут төбөлөөх өлүккүн куорат хайа эрэ түгэҕиттэн булуо этибит. Өйдөөтүҥ дуо тугу этэрбин?    – Семёныч, ону өйдүүбүн. Ол күнтэн ыла кыраамы да иһэ иликпин... Кырдьык, арыгыны бырахтахха сатанар, аанньаҕа тириэрдибэтэ чахчы.    – Оннук, оннук, ол иһин этэбин ээ, – Воадлен оперативнигы кытта быраһаайдаспыта, – Сазоновы уонна кини хос моонньохторун тутарбыт саҕана көмөлөһүөҕүҥ.   “Аптарытыаттар” мунньахтара     Сааһыары бүччүмнээн түмсүүгэ Сазонов дьылҕатын, быһата, “харалар” кэккэлэригэр – кириминээл саамай үрдүкү араҥатыгар – киирэрин-киирбэтин быһаарбыттара. Ол түмсүүлэрэ сэбиэскэй саҕанааҕы партком баартыйа хайа эрэ чилиэнин персональнай дьыалатын дьүүллүүр мунньаҕар маарынныыра. Кириминээл “аптарытыаттара” дьоһуннаах баҕайытык оҥостон олорон “хандьыдааты” уочаратынан ыйыталлара.    – Эн милииссийэҕэ үлэлээбитиҥ, – диэбитэ “аптарытыаттартан биирдэстэрэ. – Итинник хара мэҥнээх эрээри, “харалар” кэккэлэригэр киириэххин баҕараҕын дуо?”    – Мин ачыстаассыйаламматаҕым, – Сазонов иннин биэрэр санаата суоҕа, – көннөрү стажёр эрэ этим. Онон бу аахсыллыбат, мин хаһан да мент буолбатаҕым. Куруук “вор понятиетын” тутуһан кэлбитим, “общакка” киһи мыыммат харчытын төлүүбүн.    – Туох аахсылларын-аахсыллыбатын эн быһаарбаккын, биһиги быһаарабыт, – диэн иккис “аптарытыат” тыл кыбыппыта. – Хата, “малолетканы” күүһүлээбит түбэлтэҥ туһунан кэпсээ.    – Сымыйанан дьыала тэрийбиттэрэ, – Сазонов “судьуйаны” үлтү маатыралыан баҕарбытын нэһиилэ туттуммута, – тоҕус сылы биэрбиттэрэ, онтон кырдьыгым тахсыбыта.    – Ол эрээри милииссийэлэр холуонньаларыгар олорбуккун, – “аптарытыат” арахсар санаата суоҕа. – Дьэ, маныаха туох диирдээххиний?    – Ити холуонньаҕа көрдөспүт киһи буолбатахпын, – диэн Сазонов нэһииччэ туттунан туран “судьуйаларыгар” хоруйдаабыта: бу дьону бука барыларын кини “аһатан-сиэтэн” олордор эбээт, – судьуйа кытаанахтык моһуйан миигин итиннэ олордубута. Онуоха хайыахтаах этибиний?!    – Чэ, сөп. Бакаа сылдьа түс, аны биир чааһынан кэлээр, – диэн “аптарытыаттар” кэмниэ кэнэҕэс быһаарбыттара, – биһиги манна сүбэлэһэ түһүөхпүт.    Сазонов биир чааһынан түмсүүгэ кэлбитигэр мантан инньэ “харалар” кэккэлэригэр киирбитин, туох бырааптааҕын, эбээһинэстээҕин биллэрбиттэрэ.    Урукку милиционер ити курдук киитэрэй өйүнэн уонна баламат майгытынан, ол эрээри туох-ханнык иннинэ халыҥ харчытынан кириминээл эйгэтигэр куорат биир “аптарытыата” буолбута. Урукку мент дьүһүн кубулуйан кириминээл эйгэтин үрдүкү кэрдииһигэр ыттыбыт уһулуччу түбэлтэтин быһыытынан бу түбэлтэ Арассыыйа криминальнай устуоруйатыгар да киириэн сөбө.    Биирдэ Владлен уулуссаҕа соһуччу Сазоновы көрсө түспүтэ уонна саарпыгыттан эпсэри тардан ылаат, эҕэлээхтик:    – Сазан, быһыыта, “хара” буолан кубулуннуҥ. Дьэ, маладьыас эбиккин, ол эрээри эйигин “аптарытыат” гынарга мэктиэлээбит маннааҕы “бырааттары” аһынабын. Урукку мент сыыһа-халты тутуннаҕына, “вор в законе” диэн дьон кинилэртэн ирдэбиллэрэ кытаанах буолуо. Эн харчыгар бэһирээхтээтилэр дуу? Сазонов Владлен ытарчалыы ылбыт илиититтэн нэһииччэ босхолонуор диэри, арыалдьыттара, кутталлаах оперативнигы көрөн, оннуларыттан хамсыы да сорумматахтара.   Геннадий ГУРЬЕВ  (“Кара Чочур Мурана” диэн В.Егоров сэһэниттэн тылбааһа.)
kyym.ru сайтан