Бу түбэлтэ ааспыт үйэ 90-с сылларыгар буолбута.        Мин убайдарбын кытта күһүн ыраах тыаҕа бултуу сылдьан баран, тымныы ууга түһэн дэлби ыалдьан кэлбитим. Баччаҕа тиийэр быабар, эдьиийим Надя медик буолан, көрөн-харайан, укуоллаан киһи оҥорбута. Ойоҕоһум ыарыыта сүрдээх этэ, ойоҕостоппутум быһыылааҕа. Биирдэ түүн ыарыы-сөтөл, тиритии-тоҥуу бөҕө буолан эрэйдэнэ сыттахпына, биир билбэт эмээхсиним тиийэн кэлбит. Тарбаҕын чочоҥнотон “миигин кытта барыс” диэн ыҥырар. Дьиэ иккис этээһиттэн түһэн иһэн, бастакы этээскэ оронугар утуйа сытар эдьиийбин уһугуннара сатаатым да, уһуктубата. Оттон эмээхсиним ыксатар... Дьиэ хатыырын арыйарбытын өйдөөбөппүн, арааһа, истиэнэ курдат аастыбыт. Ол кэннэ, эмээхсиммин батыһан уулусса устун бара турдубут. Ыт бөҕө, сорохторо көрөн эрэ кэбиһэллэр, сорохтор үрэ-үрэ сырсаллар. Арааһа, сарсыарда 4-5 чаас быһыылаах, халлаан сырдаан эрэр. Эмээхсиним “кэлбит суолгун өйдөөн ис, бэйэҥ бу суолгунан төннүөҕүҥ” дииргэ дылы гынар.    Оннук хааман, биһиги эргэ дьиэбит тиэргэнигэр кэллибит. Арай, ыалбыт Мэхээлэлээх тиэргэннэригэр оһуокай, үҥкүү бөҕө өрөгөйдөөн турар эбит. “Бу кимнээх түүннэри оһуокайдаатылар?” диэн көрө сатыыбын. Билбэт дьонум быыһыгар өлбүттэрэ ырааппыт ыалбыт Ньукуус, Мэхээлэ, олор истэригэр эдьиийим Өлөксөөн эҥин көстөллөр. Тугун ситэ өйдөөбөккө кыҥастаһа туран, аҕыйах сыллааҕыта өлбүт аҕам сылдьарын көрө түстүм. Миигин көрүү бөҕөтүн көрөн турар эбит. Мин көрбүппүн таба көрө охсон, куотардыы туттан дьалты хаамта. Мин ыҥыра-ыҥыра сырыстым. Аҕам бэрт түргэнник биһиги урукку хотоммут иһигэр киирэн хаалла. Сүүрэн тиийэн хотон аанын тэлэйэ баттаабытым – аҕам суох. Ол кэмҥэ били сирдээн аҕалбыт эмээхсиним кэлэн: “Чэ, эн дьиэлээ, аҕаҥ дойдулаата. Кэлбит суолгунан төннөҕүн”, – диэтэ.         Мин кэлбит суолбунан эдьиийим аах дьиэлэригэр бара турдум. Ыттар үрэллэригэр кыһаллыбакка баран истим. Бу иһэн убайым Лыыккын Киэсэ массыынатын хасыһа сылдьарын көрдүм. Аттыгар тиийэн дорооболоспуппар, киһим кумаардаан да көрбөтө. Истибэтэ. Туохха  эрэ кыыһырар, былыргы үйэтинээҕи “Газ-52” массыынатын көлүөһэтин эҥин тэбиэлиир. «Сатана уолаттара боллуон күлүүһүн ханна гыммыттара буолла!” – диэн кыбдьырынар. Мин боллуон күлүүһэ массыынатын анныгар сытарын ыйа сатыыбын да – көрбөт. Кыһаллыбат буоллаҕына, кыһаллыбат буоллаҕа. Хайыаҥый... Мин салгыы бара турдум.  Дьиэҕэ тиийэн мааҕын тахсыбытым курдук истиэнэ курдат киирдим. Иккис этээскэ ыттыбытым, арай, бэйэм утуйа сытар эбиппин. Мин бэйэбин кытта хоонньоһо сытынан кэбистим...    Сарсыарда уһуктан баран эдьиийбэр түүлбүн кэпсээтим. Онуоха кини: «Ол аата Өлөксөөн муҥнаах таҥаралаары гыммытын ыла кэлэ сылдьыбыттар, олору кытта аҕаҥ эйигин көрөөрү кэлсиһэ сылдьыбыт», – диэн тойонноото.    Күнүс, санаам батарбакка, эргэ дьиэбитигэр бара сылдьарга быһаарынным. Хотону эҥин көрүөм этэ... Ол баран иһэн эмиэ Лыыккын Киэсэ массыынатын эһэ сатыы сылдьарын көрө биэрдим. Дорооболостум. Ол кэннэ, таах туруохтааҕар, бу сарсыарда кинини эмиэ көрбүппүн кэпсээтим. Сүппүт күлүүһэ массыына анныгар сытарын ыйа сатаабыппын (ол күлүүһүн кини били мин көрбүт сирбиттэн булбут этэ), кини кыыһыран массыынатын көлүөһэтин тэбиэлээбитин эҥин... Киһим адьас улаханнык соһуйбута. Чахчы, сарсыарда 4-5 саҕаттан ыла массыынатын хасыһа сылдьыбыт эбит этэ.     Киһи тугу баҕарар түһүөн, түүлүгэр ханна баҕарар тиийэ сылдьыан сөп, онно киһи соһуйара туох да суох. Ол эрээри түүн түһээн Лыыккын Киэсэни үүт-маас көрбүтүм уонна ону кини бэйэтэ бигэргэппитэ, миэхэ араас санааны үөскэппитэ... Киһи бэйэтэ да билбэтинэн, дууһата дуу, салгын кута дуу туран күүлэйдээн кэлэр быһыылаах.    Арба, ол кэнниттэн уталыппакка ыалбыт Өлөксөөн эмээхсин таҥаралаабыта.   Соччо Кутукаай, Маалыкай, Ньурба.
kyym.ru сайтан