Өссө биир олох чугас доҕорум Бүөтүр Ыстапаанап туһунан урут элбэхтик суруйан турабын. Кини эмиэ хоту дойду биир хоһуун булчута. Бүөтүр хорсун-хоодуот сырыыларын туһунан араас сурах Эдьигээҥҥэ эрэ буолбакка, инньэ Булуҥ, Өлөөн киэҥ нэлэмэн сирдэригэр тиийэ кэпсэнэр.        Бүөтүр биирдэ дьиктитик бултаан турардаах. Ол кыһын миигин өрүһү үөһэ өттүгэр арыыга илдьэн бырахпыттара. Арыыга туох дьиэтэ кэлиэй, тыал үрбэт сиригэр, мас быыһыгар балааккабын тутан, оттук маспын бэлэмнээн баран “сус” гынан хаалбыттара. Мин арыыга үрдүттэн сытан куобахха туһахтыахтаахпын.    Ол курдук, ким да суох арыытыгар соҕотоҕун “Робинзоннуу” сырыттахпына, биир күн Бүөтүрүм сүүрдэн кэллэ. Чэйдии олорон киһим аара суолга утары сүүрэн иһэр саһылга түбэспитин, куоппут кыылы “бураанынан” эккирэтэн түҥнэри көтүтэн өлөрбүтүн туһунан кэпсээтэ. Онтон ону-маны токкоолоһон, арыыбар тайах баарын-суоҕун ыйыталаһан баран, суоҕун истэн, хайдах кэлбитэ да ол курдук элэс гынан хаалла.    Кэлин кэпсээбитинэн, ол төннөн иһэн били саһылы тэбистэрбит сиригэр суолга, аны, “бурааҥҥа” дэҥнэнэн өлө сытар куобаҕы булан ылбыт. Букатын остуоруйа кэпсээнин курдук. Бу санаатахха, арааһа, миэхэ кэлэн иһэн саһылы эккирэтэригэр көрбөккө хаалбыт куобаҕа буолуон сөп эбит. Хаары кытта хаар буолан сытар кыылы түргэнник иһэн хантан көрүөххүнүй?    Онон Бүөтүр сааны эспэккэ, чааркаан, туһах иитэн эрэйдэммэккэ, бэл, “бурааныттан” түспэккэ биир сырыыга итинник бултуйан турар.   ***    Аны туран, Бүөтүр кэнниттэн өссө биир доҕорум, үтүө киһи Килиим Лааһарап кэлэн барда. Кини киһи хонон-өрөөн ааста. Ол сытан биир күн миэхэ хайыһар кэтэрдэн баран арыым иһигэр тайах үүрдэрэн көрдө да, суох аата суох. Туох да тахсыбата.    Оттон мин ойон тура-тура Робинзон Крузо курдук бас билэр арыы сыыһын уһаты-туора сыыйар аҕай курдук сананабын. Кэлин, бэл, төһө куобах баарын кытта ааҕа сатыыр буолбутум. Ол эрээри, дьэ, кулгааҕым-хараҕым бүөлэммитэ сүрдээх эбит.    Дьиҥэр, туох да суох дии саныы сылдьыбытым баара, үөр тайаҕы кытта хоонньоһо сыппыт эбиппин. Ол курдук, биир үтүө күн мин уҥуордааҕы арыыга сырыттахпына Бүөтүрүм уолаттары илдьэ кэлэн түһүүлэнэн сытар арыыбыттан, сыччах, биэс тайаҕы үүрэн таһааран дьаһайбыттар.    Дьэ, саат-суут диэтэҕиҥ. Хайа үөдэн түгэҕэр ньимийэн, саһан сыппыт бэйэлэрэ буолла? Бүөтүр күлүү-элэк оҥостуон оннугар, хата, “харабыллыы үөрүйэх, киһитэ эн буолаҥҥын хаппаргар хам хатыы сыппыккын, атын, туора дьон харабыл баарыттан тумнан чугаһаабатахтар” диэн хайҕаабыта буолар. Оттон мин “сирдээх-дойдулаах” киһи аатыран, өлүү эттэнэн хааллым.    Дьэ ити курдук ол үөр тайах Бүөтүр хаһан кэлэрин күүтэн саһан сыппытыгар тахсар.   Захар Федоров, Бэрдьигэстээх.
kyym.ru сайтан