Оҕо сылдьан хортуоска тээпкэлии ыраах сайылыкка сатыы хааман барарбыт. Суолбут ортолоон истэҕинэ, халыҥ тыа ортотугар биир уп-улахан, хап-хара кэрэх мас турара. Онно барар-кэлэр дьон өрүү таҥас сыыһын, бытархай харчыны, укта сылдьар ыһыктарыттан арыылаах килиэби, о.д.а. хаалларан бараллара.        Биир куйаас күн Ньукулайдаах Ыстапаан моҕотойдуу таарыйа, ийэлэрин сорудаҕынан, хортуоска тээпкэлии сайылыкка тэптэрдилэр. Уолаттар буһуу-хатыы, сүүрүү-көтүү бөҕөлөрө. Ийэлэрэ бэлисипиэттээх баралларын бобон кэбиһэн, сатыы барарга күһэлиннилэр. Уолаттар, сэмээр, моҕотойдору сырсан, арагаайкаларын туппутунан, ыстааннарын сиэбигэр тобус-толору таас кыырпахтаах сүүрүү-көтүү бөҕөлөрө. Мэник мэнигийээннэр аһара сүүрэн, били кэрэх маска бэлэх ууруохтаахтарын букатын умнан кэбиспиттэр. Дьиҥэр, ийэлэрэ таҥас сыыһын уураарыҥ диэн биэрбит эбит ээ.    Дэриэбинэ иһигэр бу маска бэлэх ууруллубатаҕына, туох эрэ куһаҕан буолуон сөп диэн уруккуттан өйдөбүл баар эбит. Ол иһин олохтоохтор бу хара маһы туора ааспаттар эбит. Аҕа саастаах дьон оҕолорго, ыччаттарга бу маска болҕомтолоох буолар туһунан наар этэллэрэ.    Арай, бу күн Ньукулайдаах, Ыстапаан ол туһунан умнан кэбиспиттэр. Кинилэр арагаайканан моҕотойдору ытыалыы-ытыалыы, син балай эмэ хааман сайылыкка тиийбиттэр. Бастаан тиийэллэригэр халлаан ып-ыраас, биир да былыт суох үһү. Онтон,  хантан да кэлбитэ биллибэккэ, хара былыт сабардаан уолаттары сүгүн үлэлэппэтэх. Күүстээх да күүстээх чаҕылҕаннаах этиҥ эппит уонна ыаҕастаах уунан ардах курулаччы түспүт. Уолаттар урукку балаҕаҥҥа киирэн ардах тохтуурун күүтэн олорбуттар. Ол олордохторуна, аны Ыстапаан күүскэ баҕайы иһэ ыалдьыбыт. Хайыаҕай, тыа саҕатыгар тиийэн ардах ортотугар чэпчэтинэргэ санаммыт. Арай, тыа саҕатыгар тиийэн олордоҕуна, били, суол ортотугар хаалбыт улахан мастара тыа ортотугар турар эбит. Оруобуна ол мас курдук үһү. Ыстапаан хараҕым иирдэ диэн, хараҕын хаста-хаста көрбүт да, били мас уруккуттан бу тыаҕа турбут курдук, сарбайан аҕай турар үһү. Дьиҥэр, Ыстапааннаах бу ойуурунан төһөлөөх элбэхтэ сүүрбүттэрэ-көппүттэрэ буолуой?! Хас биирдии мас лабаатын кытары билэллэр буоллаҕа. Аҕа саастаах киһи буоларын быһыытынан, Ыстапаан туох эрэ дьикти быһыы-майгы буола турарын сүрэҕинэн сэрэйбит. Дьэ, дьиктини көрбүтүн Ньукулайга кэпсээри балаҕан диэки сүүр да сүүр буолбут. Онуоха тыал түспүт, ардах өссө күүһүрбүт уонна балаҕана ырааттар ыраатан иһэр курдук үһү. Сэниэтэ эстэн, күүһэ баранан, сүүрэ сатаан баран, сиргэ охтон түспүт. Ити курдук, син балай эмэ эрэйдэммит. Онтон арыый да ардах түһэрэ намтаабытын кэннэ, эмиэ туран балаҕан диэки сүүрбүт. Син  үгүс сыраны-сылбаны көрсөн, балаҕаҥҥа киирбит. Ньукулай барахсан хараҕын килэччи көрөн, туохтан эрэ куттанан, илиитэ-атаҕа салыбыраан олорор үһү...    Уолаттар бу курдук ардах тохтуурун күүтэн, син уһуннук олорбуттар. Ол кэннэ аны эмискэ баҕайы арҕааттан киирэн эрэр күн тахсыбыт, айылҕа туох да буолбатаҕын курдук уларыйан хаалбыт. Уолаттар үлэлэрин үлэлээбэккэ, тута дьиэлэрин диэки барбыттар. Баран иһэн биир да тылы саҥарбатахтар. Арай, кэрэх маска кэлэн баран, били, ийэлэрэ биэрбит таҥаһын сыыһын ботугураан, көрдөһөн баран ыйаабыттар. Хата, дьиэлэригэр этэҥҥэ тиийбиттэр. Кэлин уолаттар бу күн туһунан манныгы кэпсээбиттэр. Ыстапаан тыа саҕатыгар чэпчэтинэ барбытын Ньукулай аһаҕас түннүгүнэн көрөн олорбут. Арай, ол көрдөҕүнэ, убайа тыа саҕатыгар биир кэм булкуллар, сиргэ охтон баран өрө мускуллар, үөн курдук эриллэҥниир үһү. Ньукулай, убайбын чаҕылҕан оҕуста диэн, сүрдээҕин куттанан, түннүгүнэн кэтээн олорбут үһү. Оттон Ыстапаан ол түгэҥҥэ наһаа элбэҕи хаампыт-сиимпит киһи курдук санаммыт үһү. Дьиҥэр, биир да хардыыны оҥорбокко, сиргэ төкүнүйэ сылдьыбыт эбит.    Бу түгэн кэннэ уолаттар хаһан даҕаны кэрэх маһы туора ааспат буолбуттар...  Бу тыаҕа айдаардаххына, сиэрэ-туома суох саҥардаххына-иҥэрдэххинэ, хайаан даҕаны тыа хаһаайына  “иэстэһэр” дииллэр эбит...   Дьон кэпсээнин сурукка тистэ  Екатерина АФАНАСЬЕВА.
kyym.ru сайтан