Бу түбэлтэ олох соһуччу, киһи санаатыгар да оҥорон көрбөтөх өттүттэн буолбута. Олох диэн олус дьикти, сороҕор биир түгэн киһи дьылҕатын тосту уларытан кэбиһиэн сөп эбээт… Мин бүгүн кэпсиир түбэлтэм  олунньу бүтүүтэ, ол эбэтэр кулун тутар саҕаланыыта буолбута. Күннээҕи түбүкпүттэн босхолонон, үлэбиттэн тахсан, тапталлаах кыысчааммын уһуйаантан ылаары тиэтэйэ-саарайа хааман иһэбин. Күн киирэн,  халлаан боруҥуй, куорат уулуссаларыгар уоттарын саҥа холбоон эрэллэр. Сааскы салгын сөрүүн, ол эрээри киһи тыынын хам туппат, сымнаҕас. Мин испэр тугу эрэ ырыта, дьиэбэр тиийэн тугу аһыырбытын, кыыспынаан киэһэ тугу гынарбытын былаанныы иһэбин. Уһуйааҥҥа тиийэр мэлдьи сылдьар, үөрэммит суолум буолан, ханнык да куттал суоһууругар санаабын биирдэ да уурбатаҕым. Биллэрин курдук, куораппыт сорох түөлбэлэригэр гараастар, эргэ дьиэлэр быыстарынан киэһэтин киһи аҕыйах буолар. Мин оннук өрүү биир хайысханан сылдьар суолбунан сүүрэр-хаамар ардыгар айаннаатым. Арай эмискэ, киэһээҥи чуумпуну аймаан, кэннибэр ыттар үрэллэрэ иһилиннэ. Бастаан улаханнык аахайбатым. Куорат иһигэр бэйдиэ сылдьар ыт эрэ элбэх, баҕар ким эмит дьиэтин ыттара үрэрэ буолуо, эбэтэр бэйэлэрэ оонньоһоллоро буолуо дии санаабытым. Ол эрээри, ыттар үрэллэрэ улам чугаһаан, эбиитин ырдьыгыныыр, улуйар, уордайар тыас иһиллибитигэр, эт-сааһым тымныйа түстэ. Таҥара сэрэхтээх буолары сөбүлүүр диэн, «сэрэнэр — сэттээх» дииллэринии, тохтоон кэннибин хайыһан көрдүм. Көрбүтүм – хас да бөдөҥ ыттар мин диэки хайысхалаах сүүрэн иһэллэр. Бастакы санаам: «Ааһаллара буолуо. Киһиэхэ түһүөлээбэттэр ини», – диэн этэ. Тоҕо диэтэххэ, үксүгэр ыттар киһини аахайбакка, бэйэлэрин дьыалаларыгар ааранан сүүрэн ааһааччылара. Ол эрэн, бу сырыыга оннук буолбатаҕын сүрэҕим тута сэрэйдэ. Ыттар харахтара уоттаах, араа-бараа дьүһүннээхтэр, инники күөҥҥэ сүүрэн иһэр хара ыт ордук уордаахтык үрэр. Кинилэр мин диэки чугаһаан баран, эмискэ тэтимнэрин бытаардыбыттара уонна, дьиктитэ диэн, миигин төгүрүйэн барбыттара. Бу түгэҥҥэ мин дьэ өйдөөбүтүм – бу оонньуу буолбатах. Бу – дьиҥнээх саба түһүү. Дьон онно-манна суруйалларынан: «Ыттан куттаммыккын көрдөрүмэ, харахтарыгар көрүмэ», – диэн. Ол гынан баран, тула өттүгүттэн адьырҕа кыыллар төгүрүйэн, тиистэрин ардьатан, айахтарыттан сырааннара тохто туралларын көрөн, куттаммат киһи диэн суоҕа буолуо. Мин миэстэбэр тохтоотум. Сүрэҕим барахсан түөспүн тоҕо тэбэн тахсыах курдук күүскэ тэбиэлиир. Санаам түргэн үлүгэрдик үлэлиир: «Тугу гынабын? Хайдах көмүскэнэбин?». Дьолго, суумкабар «электрошокер» илдьэ сылдьар этим. Урут даҕаны маннык түгэннэр буолуохтарын сөп диэн сэрэхэдийэн, атыылаһан уктубутум ырааппыта. Ол гынан баран, киһи иэдээн буоллаҕына тута ол тэрилин туһаммат эбит. Бастатан туран, ол шокерым суумкам түгэҕэр, атын мал-сал, кумааҕылар быыстарыгар сытара. Иккиһинэн, илиим сап-салыбырас буолан, суумка сомуогун кыайан аспакка эрэйдэнним. Ыттар ол кэмҥэ улам чугаһаан иһэллэр. Икки ыт кэннибэр таҕыстылар, иккитэ иннибэр, биирдэрэ ойоҕос өттүбэр. Бөрө курдук, өйдөөн-суоттаан  хамсаналлара. Бастакынан, саамай бөдөҥ хара ыт ырдьыгыныы-ырдьыгыныы инним диэки хардыылаата. Мин хаһыытыы сатаатым, шокербын хостоон таһааран куттуохпун баҕардым: «Чот! Бар!» – диэн хаһыытаатым да, куолаһым титирэс, мөлтөх буолан ыттар аахайбаттар. Ол кэмҥэ суумкабын хасыһа туран, хаҥас атахпар эмискэ ыт ытырбытын биллим. «Сиэри гыннылар!» диэн санаа охсулунна. Арай көрбүтүм, биир ыт, ойоҕос өттүбүттэн сүүрэн кэлэн, соһуччу уоран киирэн, сотобуттан ыстаан ылбыт эбит! Ыарыыта сүрдээх сытыы этэ. Ыстаан баран, ыыппакка, төбөтүн үөрүйэхтии илгиэлээн ылла. Ыстааным, этим-тириим тырыттар тыаһа, сытыы ыарыы уонна куттал барыта биир түгэҥҥэ буккулунна. Мин олус улаханнык соһуйдум уонна ол соһуйуубар күүс ылан, илиибинэн суумкабын түҥнэри туттум, ол түгэҥҥэ илиибэр тымныы пластик кэллэ – шокерым! Хата, түгэҕэ буолбакка, үөһэ сылдьыбыт эбит. Тута, тугу да толкуйдуу барбакка, үөһэ таһааран кнопкатын баттаатым. «Тарр-р-р-р!» – диэн уот чаҕылҕан тыаһа, сырдыгынан оонньоон, чуумпу уулуссаҕа дуорайда. Шокер тыаһа киһи кутун-сүрүн тохтотор алдьаныылаах тыас буолар. Ыттар ити тыастан олус улаханнык куттаннылар. Атахпар ыстаан турар ыт тута ыытан, кэннинэн тэйэ түстэ. Атыттара эмиэ, бу дьикти уонна кутталлаах тыастан соһуйан, кутуруктарын кыбытан, үрэ-үрэ кэннилэринэн чинэрис гыннылар. Мин тохтообокко, шокербын тыаһата турдум. – Барыҥ! Чо-о-от! Барыҥ дьэ! – диэн бу сырыыга улаханнык хаһыытаатым. Шокерым уота күөх уотунан чыбыгырыыра. Ыттар, бу киһиттэн туох эрэ кутталлаах күүс тахсарын өйдөөн, биир-биир куотан бардылар. Бастаан чугас туран үрэн көрө сатаатылар да, мин утары хардыылаабыппар, кутуруктарын кыбытан, гараастар быыстарыгар сүтэн хааллылар. Аҕыйах мүнүүтэ курдук буолбут түбэлтэ, дьиҥэр, чып сөкүүндэлэр иһигэр кэриэтэ буолбута. Мин соҕотоҕун уулусса ортотугар туран хааллым. Сүрэҕим билигин да өрө мөхсөр, тыыным кылгаата. Атахпын көрбүтүм – джинсы ыстааммын тоҕо тардыбыттар, кыа хаанным тахсан, таҥаспын сыыйа илитэн эрэрэ көстөрө. Ыарыыта дьэ билиннэ. Аһыйар, кэһиэҕирэр ыарыы. Ол эрэн, мин ол ыарыыны аахайар кыаҕым суох.  Санаам барыта уһуйааҥа тиийэргэ. Төһө да атаҕым ыарыйбытын иһин, шокербын илиибиттэн ыһыктыбакка эрэ, салгыы уһуйаан диэки түргэн хаамыынан (сүүрэр кэриэтэ) бардым. Хас биирдии күлүгү, хас биирдии хамсыыр маһы кэтээн, эргичиҥнии истим. Уһуйаан олбуорун ааһан, сырдык уонна сылаас дьиэҕэ киирэммин, дьэ «һуу» диэн өрө тыынным. Тымныы, хараҥа, кутталлаах эйгэттэн – сырдыкка, оҕо күлүүтүгэр, эйэҕэс эйгэҕэ киирбит курдук буоллум. Группаҕа киирбиппэр, кыысчааным миигин көрөөт, «Маама-а-а!» диэн хаһыытаабытынан утары сүүрэн кэллэ. Кинини кууһан туран, сылаас сүүһүттэн сыллаатым. Онно дьэ, төбөбөр саамай кутталлаах санаа охсуллан ааста. Бу санааттан көхсүм тымныйан, атахпын ыт ытырбыт ыарыыта суолтатын сүтэрбитэ. «Таҥара харыстаан, бу түбэлтэ соҕотох сылдьарбар буолбута үчүгэйин!» – диэн санаа мэйиибин курдары көтөн ааста. Төһө да атаҕым бааһырдар, төһө да куттаммытым, истириэс ылбытым үрдүнэн, барыта үчүгэйдик түмүктэммитигэр үөрэбин. Тоҕо диэтэххэ, өскөтүн ыттар миигин кыыспын кытта, дьиэлиир кэммэр көрсүбүттэрэ буоллар, түмүгэ туох буолуон сөбүн санаатахпына, этим тардар. Оҕо диэн кыра, көмүскэлэ суох. Өскөтүн ол ыттар оҕоҕо саба түспүттэрэ буоллар? Өскөтүн мин оҕобун көмүскүү сатыырым, шокербын хостуурум быыһыгар ыттар оҕобун ытырбыттара буоллар? Оҕо улахан ыт ытырыытын умнумуон, олус улахан уйулҕа өттүнэн оҕустарыы ылыан сөп этэ. Эбэтэр, оҕо куотаары суолга сүүрэн тахсыан сөп буоллаҕа… Бу түбэлтэ кэнниттэн мин олус сэрэхтээх буолбутум. Билигин даҕаны, оҕобун уһуйаантан ыла баран иһэн, шокербын эрдэттэн илиибэр тутан, бэлэм сылдьабын. Атахпын эмтэнэ сылдьабын, бааһа оһон эрэр, ол гынан баран, сүрэххэ хаалбыт «баас» өр кэмҥэ умнуллуо суоҕа. Дьиэбэр кэлэн, бааһым хаанын тохтотон, биэрэкиһинэн сууйан, биинтэнэн баайбытым. Атахпар ыт тииһин суола чопчу көстөр этэ. Кыыһым: «Мама, атаҕыҥ ыалдьар дуо?» – диэн ыйыппытыгар, «Кыратык», – диэн сымыйалыырбар тиийбитим. Кинини куттаамаары. Киэһэ дьиэ иһигэр олорон, чэй иһэ-иһэ, бу буолбут түбэлтэни ырыта санаатым. Айылҕа сокуона кытаанах – ким күүстээх ол кыайар. Ол эрээри, киһи өйүнэн, сэрэҕинэн кыайыахтаах. Электрошокерым баара миигин быыһаата. Өскөтүн ол суоҕа буоллар, баҕар, билигин балыыһаҕа сытарым буолуо, эбэтэр онтон да куһаҕан буолуо этэ. Ыт – киһи доҕоро дииллэр. Ол гынан баран, көрүүтэ-истиитэ суох хаалбыт, үөр буолбут ыттар – адьырҕа кыыллар. Аччык буоллахтарына кинилэр кими да аһымматтар. Сайдам
edersaas.ru сайтан