Сардаана күн аайы “Овощи и фрукты” оҕуруот аһын киоскатыгар күн аайы ас атыылаһа киирэр. Кинини онно өрүү биир таджик уола үөрэ-көтө, кэмпилимиэн бөҕөтүн этэн көрсөр. “Ах, какой красавица, мой сердце принатлежить вамь, прикрасная девуска”. Ол аайы саас ортолоох дьахтар санаата көтөҕүллэр, манньыйар. Сүүрбэччэтин эрэ ааспыт эдэр киһи кинини астына көрөрүттэн.         Сардаана эриттэн арахсыбыта уонча сыл буолла. Хороччу улаатан эрэр икки уоллаах. Сэттис уонна ахсыс кылаастар. Ол иһин да буолуо, эр дьон уолаттардаах дьахталлартан куттаналлар дииллэрэ, арааһа, сөп быһыылаах. Ким да бу сыллар тухары “бииргэ ыал буолуох” диэн тыл көтөхпөтө. Син билсэн, саҥардыы кэпсэтэн иһэннэр, сүтэн, баран хаалаллар. Аны сорохторо иһэллэрэ бэрт. Айуу-айа, арыгыһыты кытта аны олоруллубат. Биир Баанньа сөп оҥорбута. Идэтинэн чааһынай биригээдэҕэ сыбаарсыктыыр этэ. Илиитигэр, идэтигэр, чахчы, талааннаах уһулуччу сыбаарсык этэ. Ол эрээри хамнаһын ылаат, тута иһэн кэбиһэрэ, хастыы да күн сүтэрэ.    Бүгүн киэһэ дьиэтигэр киирбитэ, арай бааннаҕа кыраана тэһэ барбыт, сүүрдэ ахан турар. Соҕотох ийэ буолан, бу таах сүүрэ турар уу хас биирдии хааппылата кини хамнаһыттан харчы ааҕа турарын өйдүүр. Онон ыксаата. Аны сотору оҕолоро оскуолаттан кэлиэхтээхтэр, ас ылыан наада. Дьиэтин таһыгар баар “овощной” киоскаттан тахсан хортуоппуй ылыыһы. Оҕолоругар помудуор, оҕурсу атыылаһан амсатыа этэ буоллаҕа. Хайа уонна саас дии, аны уолаттара саамай улаатан эрэр кэмнэрэ, онон хааннара-сииннэрэ битэмииҥҥэ наадыйа сылдьар буоллаҕа. Куолутунан, киирээтин кытта, омук уола эмиэ күлүм-мичик аллайда:    – Вай, мой красавиц, что случилось? Мошет чем-нибуть памочь? Сардаана ас атыылаһарын быыһыгар күннээҕи кыһалҕатын, дьиэтигэр кыраана тэстэн сүүрдэ турарын кэпсээтэ: “Может у тебя есть какой-нибудь знакомый сантехник, спросишь у своих? – диэн атыыһыт уолтан ыйыталаста.    – Оо, вай-вай, как пльехо, как пльехо мой красавиц, я сантекньик, я умию, дилать крань, покажи мине, и я тибе сделаю крань” – диэн сытыы омук уола тиэмэни тута хабан ылла.    – А за сколько сделаешь?    – Ньюю, руплей са пьятсот? Нюрмально?    – Да, нормально, отдай свой номер.    – Оо, с ратостью да, да.     Инньэ гынан Ахмеды (оннук ааттаах омук эбит) киэһэ аны дьиэтигэр ыҥырар буолла. Оо, ыаллара, оҕолоро туох эрэ дии саныыллар? Чэ, буоллун, үлэлии кэлэр киһи буоллаҕа, мин дьээдьэм да, эрим да буолбатах.    Киэһэ Ахмед кэлэн кыраанын түргэн баҕайытык оҥордо, онно эбии өссө бааннайга аҕыйах билииккэ хоҥнон түһээри турарын көрөн, болкуонтан суурадаһын киллэрэн, өссө күүскэ силимнээн биэрдэ.    Сардаана үөрэн, хайдах да буолуон булбата. Бу эдэр, кырасыабай омук оҕото барытын “почти” босхону үрдүнэн эрэ оҥордо. Бу үөрүүнү, көр эрэ. Биэс мөһөөҕү таһынан, өссө эбии биэрээри гыммытын Ахмед ылбата “Аллах көҥүллээбэт” диэтэ. Хаһаайка омугу остуолга ыҥырда, чэй кутта. Бу күнтэн ыла Ахмед Сардаана дьиэтигэр олох орох тэптэ. Сотору-сотору сибэккилээх, сакалааттаах кэлэр, кыра көмүс оҕото бэлэхтиир, минньигэс таптал тылларынан Сардаана сүрэҕин уулларар. Хаста да Сардаанаҕа улуустан аймахтара кэлэн, ыалдьыттаан бардылар. Хайалара да кыыстарын дьиэтигэр омук киирэн көҥүл айбардыы сылдьарын сөбүлээбэтилэр.    Онтон сыыйа-баайа Сардааналаах Ахмед устунан бииргэ олорон  бардылар. Ахмед дьиэҕэ кэлэн, хонон эрэ барар. Онтон атын бириэмэҕэ ханна сылдьарын айбыт таҥарата бэйэтэ билэр. Түүннэри-күннэри омуктары кытта суксуруһуу. Тугу эрэ куодарыһаллар, кэлэллэр-бараллар, мэчиэттэригэр мустан тугу эрэ үҥэллэр.    Дьахтар устунан “ыарахан” буолбутун биллэ. Ахмед, ону истэн, үөрүү бөҕө: “Мой дочь пудеть малинькая васточьная принцесс, мы все вместе уетем в Таджикистон, путем тьам шить”. Киһитэ оҕону кинини кытта тэҥҥэ күүтэриттэн дьахтар эмиэ да үөрэр, эмиэ да киһитэ барыларын, ханнык эрэ ыраах Таджикистаҥҥа илдьэ барыам диир саҥатын тириитин таһынан аһарар.     Билсибиттэрэ иккис сылыгар, Сардаана этэҥҥэ отут аҕыс сааһыгар, кырасыабай бэйэлээх омук булкаастаах быыкайкаан кыыс оҕону төрөтөр. Аҕалара Фатима диэн ааттыыр. Ону кытта тэҥинэн, Ахмед Арассыыйа гражданствотын ылаары докумуон хомуйсан барар. Уонна Сардаананы: “Сокуонунан холбоһон олоруох”, – диэн үүйэ-хаайа тутар.    – Я тепя луплю, польше всего на свьите, не моку пис типя, тафай пошенимьсья, – диэн күн аайы көрдөс да көрдөс буолар.     Дьахтар барахсан сүрэҕэ чараас. Начаас ээҕин этэн, биирдэ өйдөөбүтэ, ЗАГС-ка Ахмедтыын кэккэлэһэ тураллар эбит. “Мендельсон марша” сүрэҕи-быары ортотунан киирэн долгута тыаһыыр. Тула эмиэ атын эдэр пааралар, ыалдьыт, аймах бөҕө. Оттон кинилэр иккиэлэр эрэ, арай аҕыйах туоһу курдук Ахмед “гастарбайтер” атастара кэлэн тураллар.    Сардаана аймахтара истэ да барбатахтара. Киэр хайыспыттара, аҕата “аны мин кыыһым суох, аҕалааххын умун” диэн илдьиттээбит сурахтааҕа. Ийэтэ барахсан үйэтин тухары эрин тылыттан тахсыбатаҕа. Оҕонньор тугу эттэ да сокуон. Бэл, үнүр, саамай чугас дьүөгэтэ Мирочканы көрдөһө сатаабытын биирэ хайдах да буолумматаҕа:    – Ээйиис, доҕор, аны билэр дьонум көрөннөр, сыыһа өйдүөхтэрэ омуктары кытта сылдьар диэн. Дружба дружбой, Сардаана, но жизненные принципы врозь, – диэбитэ.    Чэ, туох буолуой, Сардаана бүгүн саамай дьоллоох, таптыыр киһитигэр сокуонунан холбоһон, кэргэн тахсан эрэр. Ахмед кинини эмиэ таптыыр. Төһөлөөх элбэх дьүөгэтэ арахсан соҕотох сылдьалларый? Оттон киниэхэ дьоллоох билиэт түбэстэ эбээт, кинини эдэр, кырасыабай, Индия актёра Митхун Чакраборти курдук омук уола таптаата. Таджиктар көрдөххө эрэ кыралар, хачаайылар, кирдээхтэр, оттон ханнык баҕарар “провинциалы” ылан, сууйан-тараан, таҥыннаран, бүрүчүөскэлээн биэрдэххэ, кыракый да буоллар, Митхун Чакраборти илэ бэйэтинэн буолар. “Наплевать на мнение окружающих, главное, мы с Ахмедом любим друг друга, остальное неважно”, – дии санаата Сардаана.    Саҥа ыал буолбут дьон, биллэн турар, үһүс оҕонон ийэ хапытаалыгар тигистилэр. Мөлүйүөн аҥаара кэриэтэ суума. Маны хайдах туһаныаҕын тобула сырыттаҕына, Ахмеда, хата, өй укта:    – Слющай, Сардаань у миня исть харошая итея. Тафай купим мине машьин. Я путу таксовать. Веть так телают ше. Вьот мой прать тьоше с шеной купьили на маткапь ему машину.    Инньэ гынан Ахмед биир үтүө күн массыыналанан хаалла. Сүтэрэ өссө элбээтэ. Сороҕор дьиэҕэ хастыы да күн кэлбэт. Кэпсииринэн, тойонноро саҥа тутуу эбийиэгэ ылбыт, онно түүннэри-күнүстэри хоно сытан, ньиргиччи үлэ да үлэ. Харчы бөҕөтө аахсаары сылдьар үһү. Аны өссө биир идиэйэлээҕин эттэ. Бииргэ төрөөбүт быраата Мухаммед “КамАЗ” массыына ылыахха, буор таһыытынан дьарыктаныахха”  диэн чаҕылхай өй укпут. Ол эрээри биир күчүмэҕэй. Кинилэр “гастарбайтердар”, кинилэргэ биир да баан кирэдьиит биэрбэт. Ахмед сотору кэминэн гражданство да ыллаҕына син биир ылар.    Аны Ахмед түүннэри-күннэри Сардаананы “бэйэҥ ааккар кирэдьииттэ ыл, миэхэ уонна бырааппар манипулятор атыылаһан биэр”, – диэн күөйдэ-хаайда. Сотору улахан эбийиэк тутуута бүтүөхтээх, тута ол кэнниттэн 500 тыһыынчаны уу харчынан Сардаанаҕа ууран биэриэх буоллулар.    Таптыыр киһиҥ туһугар тугу оҥорботоҕуҥ баарай? Сардаана Сбербааҥҥа тиийэн, бэйэтин аатыгар 500 000 кирэдьиит ылла. Ахмед быраатыныын тута манипулятордана түстүлэр. Ону да Ахмед биирдэ эмэ, дэҥҥэ сүүрдэр. Сардаана көрдөҕүнэ, туох да аата-ахсаана суох элбэх быраат-убай (бары маарыннаһар бар бытык дьон), ол массыынаны түүннэри-күнүстэри уларсан сүүрдэллэр.    – Ахмед, а где же деньги с манипулятора? – диэн ыйыттаҕына. – Оо, вьай, вьай мильая мой люпимьая, нас китают плехьие люти, нету тенек, ньетю, нас муного-муного опманывають, – диэн төбөтүн быһа илгистэ-илгистэ суланар Ахмед.    Оттон Сардаана ый аайы быыкаайык оҕо босуобуйатыттан уонна ийэтэ барахсан ыытар биэнсийэтин сыыһыттан баһаам элбэх кирэдьиити төлүүр. Санаатыгар күүтэр: “Ахмед хайаан да өрүттүө, биисинэһэ сайдыа, кини да халлааныгар күн тыгыа”, – диэн.    Хас да күн Ахмед кэлбэтэ, эмиэ сүттэ. Төлөпүөнэ арахса сылдьар. Сардаана айманыы бөҕөтүн айманна. Полицияҕа тиийэн сайабылыанньа суруйаары гыммытыгар полициялар күлүү гынан ыыттылар: “Дойдулаатаҕа дии эриҥ, биһиги омук дьонун көрдөөбөппүт, омук полицията бэйэтэ кэлэн көрдөөтүн киһитин”, – диэн дьуһуурунай чаастан хас сырыы аайы төттөрү ыыталлар.    Арай биирдэ Сардаана дьиэтин сууйа сылдьан, дьыбаан анныттан бүк тутуллубут кумааҕыны булла. Сурук эбит. Ахмед суруйан хаалларбыт. Кини манна Сардаана хайдах курдук акаарытын, кини бэйэтин дойдутугар былыр үйэҕэ күүтэр кэргэн тахсаары сылдьар кыыһынан сылдьар кыыстааҕын, бу сыллар тухары өлөрбүт харчытын барытын дьонугар ыытан халыымҥа муспутун, Арассыыйа ЗАГС-та диэн бөххө быраҕыллар, туох да суолтата суох кумааҕы буоларын сэтэрээн, күлүү гынан туран суруйбут. Дьиҥнээх сыбаайба кинилэргэ “никях” диэн мусульман уруута буоларын кэпсээбит. Бүтэһигэр: “Какая ше ты тура, Сардань”, – диэбит. – Ты тумаешь я тепя полюпил? Ты ше старуха, а я молотой. Живи счатливо, пока! – диэн үөҕүү, күлүү аҥаардаах суругу суруйан хаалларбыт.     Сардаана мэйиитэ эргийэн, сэниэтэ эстэн сиргэ “лах” гына олоро түстэ. Бүттэ. Сир үрдүнээҕи буолбакка, ырай таптала олоҕо. Бырахта кинини тапталлаах Митхун Чакрабортита... Арай өйдүү-саныы сылдьарыгар мөлүйүөн аҥаара кирэдьиит хаалла уонна кырасыабай кыыс оҕо. Өйүгэр былыр эбэтэ барахсан тыыннааҕар эппит тыллара бу баардыы иһилиннилэр: “Баҕа – баҕатыгар, чоху – чохутугар”.    Дьэ, ол эрэ кэннэ өйдөөтө Сардаана олоҕор улаханнык сыыспытын, албыннаппытын, кэтэх санаалаах угаайыга киирэн биэрбитин...   Соргулаана.
kyym.ru сайтан