Былыр сэбиэскэй кэм саҕана, 80-с сыллар ортолоругар, улахан кураан дьыллар туран сопхуос окко былаана туолбат кутталламмытыгар, 10-ча киһилээх от биригээдэтин тэрийэн бөртөлүөтүнэн ыраах оттото ыыппыттара. Бөһүөлэктэн 10-ча көстөөх сиргэ.        Ол оттуу тиийбит сирбит – ким да оттооботоҕо быданнаабыт, барыта сэтиэнэҕинэн, кур лаҥханан былдьаммыт Тоҥус Оломо диэн аатырар үрэх баһа дойду. Дьон кэпсэлинэн, бэрт иччилээх, дьыбардаах тыыннаах түбэ. Уҥуора барбах тунааран көстөр улахан толоонноох от үрэх устун киһи тургуйбат дириҥ уулаах көҥүстэр ааһаллар. От үрэх саамай синньиир, көҥүстэрэ холбоһон биир сүрүннэнэр сирдэрин утары үрдүк сыырдаах, аарыма бэс мастардаах тоҕой үтэн киирэр. Дьон кэпсииринэн, былыр көс тоҥустар онон аартыктаналлара үһү. Биһиги онно түһүүлэннибит.    Бу эҥээргэ охсуллубут былыргы кырдьаҕастар да, булчуттар да халлаан уларыйаары гыннаҕына, ол эбэтэр улахан сис былыт кэлэригэр, күннээх-дьыллаах уһун ардах иннигэр, халлаан уһуннук олоотоҕуна, бу улуу толоону табанан туораан иһэр тоҥустары мэлдьи көрөллөрө үһү. Ойуу-дьарҕаа таҥастаах, миҥэ уонна көлүүр табалаах көс эбэҥки дьоно бэйэлэрин тылларынан хаһыытаһан, сороҕор отур-ботур, кэпсэтэ-кэпсэтэ, табаларын хоболоро хоҥкунаан көҥүһү туораан баран, ол биһиги түһүүлэммит тоҕойбутугар тахсан тыаҕа сүтэллэрэ үһү. Ону көрбүт-истибит киһи элбэх. Урут биһиги иннибитинэ биэс-алта сыллааҕыта эмиэ манна оттуу кэлэ сылдьыбыт звенолар ол “дьон” аһара элбэхтик төттөрү-таары “тиэстэллэрин” абааһы көрөн, аартыкка этиҥ охсубут мастарын уурталаан быыһаммыттарын кэпсииллэрэ... Дьиктитэ диэн, ким да ону “абааһылар” эҥин диэбэт, куттаммат этэ. Салгыҥҥа олорон хаалбыт көстүү, хаартыска дуу, видео дуу курдук ылыналлара.    Биһиги, “настаабынньык” диэн аатырар биир аҕамсыйбыт салайааччылаахпыт, от тэриэбэтин оҥорор-өрөмүөннүүр биир кырдьаҕас оҕонньордоохпут, уоннааҕылар – эдэр дьоммут. Тиийбит күммүтүгэр балааккаларбытын туруорунан, аспытын-таҥаспытын харайан баран, оччотооҕу сиэр быһыытынан, “бырааһынньыктаан” сырбаттыбыт. Салайааччыбыт да бобо-хаайа сатыырын өйдөөбөппүн. Бука, “күүстээх үлэҕэ киириэх иннинэ арыгылыыр толору бырааптаахтар” дии саныыра эбитэ буолуо. Оччотооҕу кэми өйдүүр дьон бары да бигэргэтиэхтэрэ... Сэбиэскэй былаас кэнники сылларыгар тыа сиригэр, сопхуостарга арыгылааһын туох да үүнэ-тэһиинэ суох бара сылдьыбыттааҕа. Сопхуоска үлэлиир испэт ыччат да аҕыйах буолара. Ону билигин “соруйан арыгылатар баҕайылара эбитэ дуу?” диэн уорбалыы саныыгын.    Ол курдук, арыгылаан баран, ким эрэ балааккаҕа киирэн, ким эрэ таһырдьа, хара былыт буолан уста сылдьар бырдах-күлүмэн ортотугар охтубут сиригэр, утуйан дьаабыламмыт этибит.    Сарсыарда Унаарап Бүөккэ диэн уолбут балааккаҕа утуйа сытар дьону кэлэн дэлби айматалаан уһугуннартаата. Бу сордоох түүн аһара быстаран, били бөртөлүөттэн кэлэн сүөкэнэн баран хараллыбакка сытар сорох малларбыт, хотуурдарбыт-кыраабылларбыт быыстарыгар охтубут... Эргэ бириһиэни саптан утуйбут.    Түүн утуйа сыттаҕына ким эрэ кэлэн, тайах маһынан ыарыылаахтык ойоҕоско анньан уһугуннарбыт. Өгдөх гынан көрбүтэ, үрдүгэр табаны мииммит киһи саба барыйан турар үһү. Салгын быһа сиэн харааран хаалбыт, дэлби кыйахаммыт сирэйдээх, аҕыйах убаҕас баттахтаах, эргэ таба сарыыта сонноох эбэҥки оҕонньоро кэлэн турар эбит. (“Баттаҕа убаҕаһа бэрт буолан куйахата кытта сырдаан көстөрө, хамса уобуулааҕа, кыараҕас гынан баран олус уоттаах, кырыктаах харахтааҕа. Никсик сыттааҕа...” диэн наһаа сиһилии ойуулаабытын өйдүүбүн). “Нохоо, болҕойон иһит! Хас да сыллааҕыта манна кэлэ сылдьыбыт чолоҕордор бу айанныыр аартыкпыт ортотугар этиҥ охсубут мастарын ыйаан кэбиһэннэр, тумна сатаан эрэй-муҥ бөҕөтүн көрдүбүт. Бу дойдуттан туох да хаана-бааһа, оһоло-моһоло суох этэҥҥэ дьүгэлийиэххитин баҕарар буоллаххытына, күн сарсын ол мастары барытын хомуйан суолбутун ыраастааҥ. Субу сотору барыы-кэлии бөҕө буолаары турар. Бу – биһиги сирбит. Биирдэ эттим, иккистээн сэрэтиэм суоҕа! Ылбатаххытына, хара сордоох, бастакынан эн эппиэттиэҕиҥ!” – диэбит.    “Эс, түһээн баттаппытыҥ буолуо?” – дии сатыырбытын Бүөккэбит адьас ылыммат. “Чахчы, илэ кэлбитэ, кэннигэр өссө хас да киһи баар быһыылааҕа. Табалар хардьыгынаан тыынар тыастара иһиллэрэ, эҥээннэрэ тыаһыыра. Бу ойоҕоспор маһынан анньыбыт сирэ көҕөрөн хаалбыт”, – дии-дии ытамньыйар. Чахчы, аһара куттаммыт этэ.    Инньэ гынан, тиийбит күммүт сарсыныгар, бары бэркэ турунан туран, урукку биригээдэлэр улахан бэстэргэ тоһоҕонон саайталаан хаалларбыт этиҥ охсубут мастарын ылҕаатыбыт. “Алҕаска, биир эмэ ордон хааллаҕына – иэдээн буолуо” диэн ол куттала...    Ити курдук этэҥҥэ оттоон төннүбүппүт. Тугу да көрбөтөхпүт.   И.Николаев, Дьокуускай.
kyym.ru сайтан