Дьокуускай куорат тохсунньутааҕы хойуу тумана киэһэлик өссө хойдон иһэр курдуга. Уулуссаҕа массыыналар сырдык уоттара туман быыһынан онон-манан кыламнаһан көстөллөр, дьон тоҥумаары, хаамыыларын түргэтэтэн, дьиэлэрин диэки саһархай лаампа уотугар тардыһаллар. Айсен, 28 саастаах, тутуу хампаанньатыгар үлэлиир эдэр инженер уол, саҥардыы ипотекаҕа ылбыт кураанах кыбартыыратыгар иттэн уоскутунар буоллаҕына, иккис өттүнэн, кини соҕотоҕун санатара. Олох тэтимэ күүскэ түргэтээбит үйэтигэр, үлэ-дьиэ-үлэ диэн эргийэр киэпкэ олорон, киһи киһини кытта билсэр, көрсөр кэмэ да суох курдук буолан хаалбыта. Айсен доҕотторо бары кэриэтэ ыал буолан, оҕо-уруу тэринэн, киэһэтин бэйэ-бэйэлэригэр ыаллаһыы, кулууптарга сылдьыы уурайбыта ырааппыта. Уол дьыбааҥҥа сыыллан кэлэн сытта уонна үгэс буолбут хамсаныынан төлөпүөнүн күөх экранын арыйда. Социальнай ситимнэргэ ким эрэ сынньалаҥын, ким эрэ саҥа массыынатын, ким эрэ ситиһиилэрин үллэстэр. Барыта кэриэтэ үөрүү-көтүү, дьиҥнээх олохтон арыый атын, тупсарыллыбыт, киэргэтиллибит эйгэ. Айсен сороҕор манна кимниин эрэ билсиэххэ сөп диэн санаан көрөрө эрээри, «куйаар ситимин нөҥүө билсии диэн олус саарбах, дьиҥэ суох сыһыаҥҥа тиэрдиэн сөп» диэн толкуйа баһыйара. Ол эрээри, бүгүн туох эрэ ис туруга, букатын атын хамсаныыны оҥороругар күһэйдэ. Кини билсэр сыһыарыыны хачайдаан ылла. Бастакы чаас устата уол соччо интэриэһэ суохтук хаартыскалары уҥа-хаҥас сото олордо. Олус элбэх косметикалаах, уостарын улаатыннарбыт, эбэтэр бэйэлэрин тустарынан биир да тылы суруйбатах кыргыттар. Айсен сылайан, төлөпүөнүн уурарга сананан эрдэҕинэ, экранҥа биир хаартыска тахсан кэллэ. Кыыс туох да ураты киэргэлэ, позата суох, дьиэҕэ күннээҕи таҥастаах олороро. Илиитигэр итии чэйдээх куруусканы туппут, оттон харахтара… Харахтара олус сылаас, үөрүнньэҥ, туох эрэ ис сырдыгынан толору курдуктара. Аата Саргылаана диэн эбит. Бэйэтин туһунан маннык суруйбут: «Уустук дьонтон сылайдым. Судургутук чэйдээн олорон кинигэ, айылҕа уонна олох туһунан кэпсэтиэхпин баҕарабын. Өскөтүн эн кыһыллыбыт тоҥ балыгы сөбүлүүр уонна туманнаах Дьокуускайга хаамаргыттан долгуйбат буоллаххына – суруй». Айсен мичээрдээбитин бэйэтэ да билбэккэ хаалла. Бу тылларга туох эрэ олус чугас, дьиҥнээх баар курдуга. Кини маннык суруйда: «Дорообо, Саргылаана. Мин тоҥ балыгы олус сөбүлүүбүн уонна тохсунньу туманыгар мунан хаалбат гына суолу үчүгэйдик билэбин. Итии чэйдээх кэпсэтиини саҕалыыбыт дуо?» Сүрэҕэ тоҕо эрэ кыратык түргэнник тэбэн ылла. Хоруй кэлиэ дуо? Кэлбэтэ даҕаны, туох да буолбат диэн бэйэтин уоскутунна. Ол эрээри уон мүнүүтэнэн төлөпүөнэ тыаһаата. «Дорообо! Оччоҕо миэхэ эрэллээх сирдьит баар эбит диэн үөрэбин. Мин Саргылаанабын, Уус-Алдантан сылдьабын, билигин оскуолаҕа саха тылын учууталынан үлэлиибин». Ити киэһэ Айсен утуйбатаҕа. Кинилэр кэпсэтиилэрэ уу курдук устан барбыта. Бастаан кыра-кыра боппуруостартан саҕаламмыт суруйсуу, сарсыардааҥҥыта дириҥ тиэмэлэргэ тиийбитэ. Саргылаана олус санаата сырдык, киэҥ көҕүстээх, олоҕу таптыыр кыыс буолара биллэрэ. Айсен кини суруйар тылыттан-өһүттэн, санаатын сааһылаан биэрэриттэн олус астынна. Нэдиэлэ устата кинилэр күнү-түүнү быһа суруйустулар, куолаһынан смс ыытыстылар. Саргылаана куолаһа намыын, чуумпу, киһини уоскутар күүстээх эбит. Айсен үлэтигэр олорон кини саҥатын иһиттэҕинэ, тулатыгар баар тыйыс эр дьон, тутуу тыаһа, кумааҕылар барыта туох да суолтата суохха кубулуйаллара. Ол эрээри, куйаар ситимин эйгэтигэр хайдах да үчүгэйин иһин, дьиҥнээх олоххо көрсүү – бу улахан хардыы, тургутуу буолар. Кинилэр көрсүөх буолан сөбүлэстилэр. Оптуорунньук киэһэ, Киров уулуссатыгар баар кыра, тупсаҕай кофейняҕа болдьостулар. Айсен сүүрбэ мүнүүтэ эрдэ кэлэн олордо. Кини долгуйбута сүрдээх. «Оттон суруйсарга атын, оттон олоххо төрүт ураты киһи буолан хааллаҕына хайыыбын? Оттон миигин сөбүлүү көрбөтөҥүнэ?» диэн санаалар төбөтүгэр элэҥнэстилэр. Арай аан аһылынна. Тымныы салгыны кытта тэҥҥэ биир кыыс киирэн кэллэ. Сахалыы оһуордаах үрүҥ маҥан бэргэһэлээх, иэдэстэрэ тымныыттан кытарбыт, харахтара чүөмпэ уутун курдук хара уонна дириҥ. Кини тула көрүннэ уонна Айсены булан, сырдык мичээрин бэлэхтээтэ. Экран нөҥүө көрбүт хаартыскатыттан хас да төгүл кэрэ, тыыннаах киһи киниэхэ утары хааман кэллэ. – Дорообо, Айсен, – диэтэ кини уонна сонун уһулаары гыммытыгар уол ойон туран көмөлөстө. – Дорообо, Саргылаана. Эн… Эн олус кэрэҕин, – Айсен бэйэтэ да соһуйуох иһинэн, санаабыт санаатын таһыгар таһааран эттэ. Кыыс кытаран ылла, ол эрээри мичээрэ өссө сырдаата. Бастакы биэс мүнүүтэҕэ иккиэн кыратык кыбыстыбыт курдук олордулар. Ол эрээри, кофе кэлбитин кэннэ, куйаар ситимин нөҥүө саҕаламмыт сибээстэрэ дьиҥнээх олоххо салҕанан барда. Кинилэр оҕо саастарын, дойдуларын, олоххо сыалларын-соруктарын туһунан кэпсэттилэр. Саргылаана оскуолаҕа оҕолору кытта үлэлиирин, саха тылын, култууратын үйэтитэр баҕалааҕын уоттаах харахтарынан кэпсиирэ Айсены олус долгутта. Уол кинини олус болҕойон иһиттэ, бэйэтин тутууга үлэтин, куораттааҕы олоҕун кэпсээтэ. Көрсүһүүлэрэ икки чаас биллибэккэ ааһан хаалла. Киэһэ дьиэтигэр атаараары, уулуссаҕа таҕыстылар. -45 кыраадыс тымныы, хойуу туман. Айсен кыыһы илиититтэн сиэтэн ылла. Саргылаана илиитэ тымныы үтүлүк нөҥүө да сылааһа биллэрэ. Бу хааман иһэн Айсен: «Мин бу илиини хаһан да ыыппатым буоллар», – диэн ис санаатыгар көрдөстө. Ыйдар-хонуктар аастылар. Айсен уонна Саргылаана арахсыспат доҕордуулартан, таптаһар дьоҥҥо кубулуйдулар. Күн аайы көрсөллөр, бииргэ киинэҕэ сылдьаллар, сааскы хайыһарга тахсаллар, сайын бииргэ айылҕаҕа сынньаналлар. Ол эрээри хас биирдии сыһыаҥҥа дьиҥнээх тургутуу кэмэ кэлэр дииллэрэ кырдьык эбит. Саас, муус устарга, кинилэр Саргылаана төрөппүттэригэр, Уус-Алдаҥҥа массыынанан айаннаатылар. Айан суола, саас хаар уулан, алдьаммыт  кэмэ этэ. Мүрү алааһыгар чугаһаан истэхтэринэ, Айсен массыынатын биир сиргэ улаханнык оҕустарда, уонна массыына эмискэ тохтоон хаалла. Хас да төгүл собуоттуу сатаата да, массыына тыаһаабата. Таһырдьа хараҥаран эрэрэ, суолга биир да массыына суоҕа. Айсен массыынаттан тахсан капотун аста. Саргылаана иһигэр долгуйда да, ону таһыгар таһаарбата. Айсен түҥ-таҥ түһэн, илиитэ-атаҕа тымныыга мас буолуор диэри сырытта. Ол быыһыгар Саргылаана тиэрмэстэн итии чэй кутан аҕалан биэрдэ, төлөпүөнүнэн сырдатта, кинини уоскутардыы санныттан өйөөтө. – Айсен, туох да сатаммат.Билигин ким эрэ ааһар ини, эбэтэр аҕабар эрийиэхпит, – диэтэ кини чуумпутук. Бу түгэҥҥэ Айсен биир олус суолталаах санааҕа кэлбитэ. Атын кыыс буоллар, «Тоҕо массыынаҕын көрбөтөххүнүй? Тоҕо бу суолунан айаннаатыбыт? Мин тоҥнум, аччыктаатым!» диэн мөҕүөн, айдаан тардыан сөп этэ. Оттон Саргылаана олус улахан тулуурдаах, эр киһини өйүүр, ыарахан түгэҥҥэ сүбэ-ама буолар дьиҥнээх олох аргыһа буоларын ити киэһэ дакаастаабыта. Уонна кырдьык, чаас аҥарынан биир УАЗ массыына кэлэн, кинилэри соһон дэриэбинэҕэ тиэрдибитэ. Саргылаана төрөппүттэрэ – дьиҥнээх сахалыы сиэрдээх-туомнаах, үлэһит дьон, Айсены олус истиҥник көрүстүлэр. Аҕата, уолу кытта сэһэргэһэн баран, киэһэ кыыһыгар: «Кыыһым, сөптөөх киһини талбыт эбиккин. Сэмэй, үлэһит илиилээх уол», – диэн эппитэ. Ол Айсенҥа саамай үрдүк сыанабыл буолбута. Күһүн Айсен Саргылаанаҕа ыал буоларга этии оҥорбута. Ол күһүн кинилэр сахалыы сиэринэн, үрүҥ алгыһынан олохторун холбообуттара. …Билигин үс сыл ааста. Айсен куухуньаҕа олорон итии чэйин иһэ-иһэ, остуолга сытар урукку төлөпүөнүн көрөн, мичээрдээн ылла. Ол төлөпүөн иһигэр кинилэр бастакы суруйсуулара хараллан сытар. Билигин кинилэр кэпсэтиилэрэ «Бүгүн тугу астыыбыт?», «Оҕону уһуйаантан мин ылабын», «Килиэптэ ылан киирээр!» диэн күннээҕи, олохтоох сыһыаҥҥа кубулуйда. Кэнниттэн сылаас илиилэр куустулар. Саргылаана, билигин даҕаны истиҥ мичээрдээх, чуумпу куолаһынан сибигинэйдэ: – Тугу саныы олороҕун? Оҕобут утуйда. – Мин… – Айсен кэргэнин илиититтэн сымнаҕастык тутта, – Дьылҕа хаан диэн олус дьикти. Урут дьон сибэккилээх хонууга, эбэтэр түүҥҥү кулуупка билсэллэрэ буолуо. Оттон биһигини биир киэһэ, туманнаах Дьокуускайга, муус-тымныы экран уонна куйаар ситимэ холбообута. Оттон ол ситим билигин дьиҥнээх, тыыннаах дьиэ кэргэҥҥэ, биһиги сылаас олохпутугар кубулуйда. Саргылаана күлэн ылла: – Куйаар ситимэ эрэ буолбатах, харахтар уонна сүрэхтэр ситимнэрэ. Эн оччолорго куттаммакка суруйбутуҥ иһин махтанабын. Билигин, технология үйэтигэр, сорохтор куйаар ситимин нөҥүө билсииттэн толлоллор, онно дьиҥнээх таптал суох дии саныыллар. Ол эрээри, Айсеннаах Саргылаана олохторо ону төттөрүтүн дакаастыыр. Мобильнай сыһыарыы – болҕомтону тардарга эрэ көмө сыһыарыы буолбатах. Сыһыаны харыстыыр, икки сүрэҕи холбуур…. Сарсыарда Дьокуускайга эмиэ туман түһүөҕэ, тымныы салгын дьону тиэтэтиэҕэ. Ол эрээри бу кыра кыбартыыраҕа, дьиҥнээх сахалыы дьиэ кэргэҥҥэ, хаһан да таптал уота умуллуо суоҕа. Тоҕо диэтэр, кинилэр уоттарын сулуһа сүрэхтэригэр үйэлэргэ умайар. Сайдам
edersaas.ru сайтан