Саха киһитэ айылҕатын, өбүгэтин кытта быстыспат ситимнээҕин билигин, куорат таас дьиэлэригэр хаайтаран олорон, сороҕор умнан кэбиһэрбит баар суол. Ол эрээри, олох саамай быһаарыылаах, уустук түгэннэригэр биллибэт күүс, өбүгэ тыына биһигини араҥаччылыыр, сөптөөх суолу ыйан биэрэр дииллэрэ чахчы. Бу кэпсээн мин олоҕум саамай улахан алҕаһын оҥорорбун тохтоппут, тыыннаах хаалларбыт биир дьикти түгэн туһунан буолар. Оччолорго мин сүүрбэ биэстээх эдэр уол этим. Үөрэхпин саҥа бүтэрэн, Дьокуускай куоракка үлэлии киирбитим. Харчы тиийбэт этэ — эдэр киһиэхэ барыта баар буолуон баҕараҕын: үчүгэй таҥас, массыына, кыыһы кытта кафеҕа олоруу. Ол үрдүнэн улахан иэскэ киирэн хаалбытым. Ый аайы хамнаһым аҥарыттан ордугун бааҥҥа төлөөн баран, хаалбыт бытархай харчыга нэһиилэ ыйбын ааһарым. Санаам түһэн, хайдах эрэ түргэнник уонна элбэхтик харчы өлөрөр туһунан куруук толкуйдуурум. Ол сылдьан биир күн урукку билэр уолбун, Ньургуну, көрсө түстүм. Кини наар туох эрэ саарбах дьыалаларынан дьарыктанара, ол эрээри куруук харчылаах, аныгы  массыыналаах сылдьара. Ньургун миигин кафеҕа ыҥыран, биир олус барыстаах этиини оҥордо. — Мичил, олоҕуҥ соччото суох курдук. Харчыга ыктаран, кыһалҕалааххын быһыылаах. Миэхэ биир улахан дьыала баар. Сарсын сарсыарда хоту, Дьааҥы диэки суолга тахсабыт. Биир «улахан дьоҥҥо» кыра табаар илдьиэххэ наада. Икки хонук айаннаан баран төннөбүт. Онно тиийдэхпитинэ, хас биирдиибитигэр сүүстүү тыһыынча солкуобайы тута илиибитигэр биэрэллэр. Массыына баар, барыта бэлэм. Бараҕын дуо? — диэн хараҕын кырыытынан көрөн олорон ыйытта. Сүүс тыһыынча! Икки хонук иһигэр! Бу мин үс ыйдааҕы хамнаһым этэ. Бу харчынан мин иэс-күүс кыһалҕатын аҥарын чэпчэтиэхпин сөп. Ол эрээри, туох эрэ санаам буолбат, сүрэҕим сөбүлээбэтэ. — Туох табаарый ол? Сокуону кэһии буолбатах дуо? — диэн сэрэнэн ыйыттым. — Ээ, ол туох сокуону кэһиэххиний! Кыратык… чэ, ону эн билэриҥ наадата суох. Биһиги дьыалабыт — табаары илдьэн биэриэххэ  эрэ наада. Туох да куттала суох. Эр киһи буоллаххына, толлума, — диэн Ньургун күлэн элэктээбитэ буолла. Харчыга баҕарыы уонна кыһалҕа бэйэтинэн сиэттэрэн, мин сөбүлэстим. «Икки хонук тулуйдахпына, барыта үчүгэй буолуо. Биирдэ эрэ барсан кэлиэм, онтон маннык дьыалаҕа хаһан да кыттыам суоҕа», — диэн бэйэбин уоскутуннум. Сарсын сарсыарда биэскэ Ньургун массыынатынан кэлэн миигин ылыах буолан болдьостубут. Киэһэ дьиэбэр кэлэн, айаҥҥа бэлэмнэнним. Таҥаспын, саппыкыбын, үрүксээкпин хомуннум. Ол күн таһырдьа тохсунньу тоһуттар тымныыта турбута, градусник -50 кыраадыһы көрдөрөрө. Суолга туман хойдубута сүрдээх. Эппэр-сииммэр туох эрэ тымныы сүүрээн сүүрэ сылдьара, сүрэҕим тоҕо эрэ хам куурбутун курдук ыарахан этэ. Утуйаары сытан, хараҕым уута кэлбэккэ өр мөхсөн баран, түүн ортото биирдэ утуйан хааллым. Уонна олус дьикти, чаҕылхай түүлү түһээн көрдүм. …Мин тымныы, хараҥа куорат дьиэтигэр буолбакка, төрүт дойдубар, аҕам аҕатын урукку алааһыгар турар эбиппин. Тулам барыта сырдык, сайыҥҥы күн уота. Иннибэр — хас да сыллааҕыта умайбыт балаҕан, субу саҥа тутуллубут курдук турар. Мин ол балаҕан аанын аһан киирдим. Иһигэр көмүлүөк уота сыдьаайар, остуолга алаадьы сыта дыргыйар. Уот иннигэр ким эрэ көхсүнэн олорор этэ. Бу саха таҥастаах, үрүҥ көмүс илин кэбиһэрдээх, маҥан баттахтаах дьахтар. Кини эргиллэн миигин көрбүтүгэр, хаһыытыы сыстым. Бу мин эбэм, Даарыйа эбээм этэ! Эбээм мин уон саастаахпар олохтон туораабыта. Ол эрээри кинини дэриэбинэҕэ бары ытыктыыллара, сорохтор саллаллара даҕаны. Кини айылҕалыын туспа ситимнээх, отоһут майгылаах, урукку удаҕаннар хааннара баар киһи диэн кэпсэтэллэрин истэрим. Эбээм хараҕа билигин даҕаны чүөмпэ уутун курдук дириҥ, тугу барытын өтө көрөр сытыы этэ. — Эбээ… — диэн нэһиилэ саҥардым мин. Кини миэхэ чугаһаан кэллэ. Сирэйэ олус кытаанах, долгуйбут көрүҥнээх. Миигин сарынтан ылла уонна олус чуолкайдык, билигин да кулгаахпар иһиллэр уоскулаҥ куолаһынан эттэ: — Мичил… Хара суор хаахынаан, эйигин албын суолга угуйар. Ол суолга турунума! Тимир көлөҥ мууска тоҥуо, албын дьонтон алдьархай тахсыа… Харчыга угуйтаран, хараҥа далайга түһүмэ. Сарсын дьиэҕиттэн биир да хаамыыны таһырдьа оҥорума! Эн олоҕуҥ онно быстыахтаах… Тохтоо! Эбээм бүтэһик тылларын хаһыытаан эттэ уонна сүүспүттэн тымныы, муус курдук илиитинэн даҕайда. Ол даҕайыытыттан мин этим-сииним аһыллан, улаханнык тыынан, уһуктан кэллим. Төлөпүөнүм будильнига дырылыы  сытар эбит. Чаһы сарсыарда биэс аҥары көрдөрөр. Көлөһүнүм тоҕо тэбэн, бүүс-бүтүннүү илийэн хаалбыппын. Сүрэҕим түөспүттэн тахсыахтыы биллиргэччи тэбэр. Түүлүм олус илэ-бааччы, чуолкай буолан, дьиэ иһигэр билигин да эбэм уонна алаадьы сыта баар курдуга. Ол олордохпуна төлөпүөнүм  тыаһаата. Ньургун эрийэр. — Ноо, таҕыстыҥ дуо? Мин таһырдьа күүтэн олоробун.Т түргэтээ! — диэтэ кини киэбирбит куолаһынан. Мин туран түннүгүнэн көрдүм. Таһырдьа, халыҥ туман быыһыгар, Ньургун массыынатын кыһыл уота күлүмнүүр. Ол уот миэхэ түүлүм хара суорун хараҕын курдук көһүннэ. Эбэм тыллара төбөбөр: «Тимир көлөҥ мууска тоҥуо… Олоҕуҥ онно быстыа…» диэн дуораһыйдылар. Быыһарыы ылынар суол икки ардыгар турдум. Биир өттүгэр — кыһалҕаттан тахсар харчы, эр киһи тыла, доҕорбун күүттэрэр кыбыстыы. Оттон иккис өттүнэн — өбүгэм сэрэтиитэ, ис кутум, өйүм уолуйуута. Мин төлөпүөммүн ылан хоруйдаатым: — Ньургун, мин барбат эбиппин. — Хайдах барбаппын?! Эн туох акаарыны саҥараҕын? Барыта эрдэ кэпсэтиллибитэ дии! Түс түргэнник! — Суох, Ньургун. Бырастиы гын. Мин манна хаалабын, — диэтим уонна төлөпүөммүн арааран кэбистим. Сүүрбэ мүнүүтэ курдук Ньургун аан диэки сигналлаата, эрийэ сатаата да, мин ылбатым. Онтон массыынатын тыаһа ыраатан, сүтэн хаалла. Ол сарсыарда мин олус куһаҕаннык сананным. «Дьиҥнээх куттаспын, соҕотох харчы өлөрөр кыахпын бэйэм түүлтэн куттанан куотунан кэбистим» диэн санаатым. Үлэбэр баран, күнү быһа туох да табыллыбата, санаам түстэ. Ол эрээри дьиҥнээх улахан соһуйуу, илэ чахчы «өлөр өлүүттэн быыһаныы» үс хонугунан биллибитэ. Оптуорунньук киэһэ Саха сирин сонуннарыгар биир ыар түбэлтэ туһунан кэпсээтилэр. Дьааҥы суолугар, куораттан ыраах, -55 кыраадыс тымныыга биир джип массыына алдьанан турбутун ЫБММ үлэһиттэрэ булбуттар. Массыына иһигэр үс эдэр киһи баар эбит. Мотуордара алдьанан, сибээс суох сиригэр уонна суолга массыына сырыыта тохтообут кэмигэр түбэһэн, кинилэр икки хонук устата тайҕа ортотугар олорон эрэ тоҥмуттар. Барыларын илиилэрэ-атахтара үлүйэн, ыарахан туруктаах балыыһаҕа  киирбиттэр. Ол эрээри куһаҕан сонун манан эрэ бүппэтэҕэ. Сарсыардатын биир доҕорбуттан истэн билбитим: ол массыынаҕа тиэйэ сылдьыбыт «табаардара» улахан  наркотик буолара биэрбитэ. Холуобунай дьыала тэриллибитин туһунан куорат үрдүнэн сурах тарҕаммыта. Ньургун, балыыһаттан таҕыстар эрэ, уһун болдьоххо хаайыыга барара быһаарыллыбыта. Оттон кинини кытта барсыбыт уол (мин оннубар барбыт киһи) эмиэ холуобунай дьыалаҕа эриллибитэ, ону таһынан атахтарын тарбахтарын үлүтэн быстарбыта. Бу сонуну истэн баран, мин олорон эрэ, тугу да саҥарбакка ах бардым. Хараҕым уута бэйэтэ сүүрэн кэллжэ. Мин туохтан, хайдах алдьархайтан быыһаммыппын дьэ чахчы өйдөөбүтүм. Ол түүн Ньургуннаахха барсыбытым буоллар… Миигин  тымныы тайҕа уоттаах тумана сиэ этэ, эбэтэр билигин тимир решетка кэннигэр, олоҕум бүтүннүйэ алдьанан олоруох этим. Мин туран, ыскааптан эбэм хаартыскатын ыллым. Хаартыскаттан кини сырдык, барытын өйдүүр харахтарынан миигин көрөн олороро. — Махтал, эбээ… Алдьархайтан харыстаабыккар, — диэн сибигинэйдим. Мин дьиҥнээхтик итэҕэйбитим — өбүгэлэрбит дууһалара биһигини кэтииллэр. Кинилэр биһиги сыыһа суолга үктэнэрбитин көрдөхтөрүнэ, туох баар күүстэринэн  сэрэтэн, көмүскүү сатыыллар. Ол күнтэн ыла мин олоҕум тосту уларыйбыта. Мин харчыны чэпчэки суолунан көрдүүрбүн тохтоппутум. Сотору кэминэн үлэбэр дуоһунаһым үрдээн, хамнаһым улаатан, иэспин-күүспүн төлөөн бүппүтүм. Билигин дьиэ кэргэннээхпин, оҕолоохпун. Ол эрээри ол тохсунньу ыйдааҕы түүлү мин хаһан да умнубаппын. Эдэр дьоҥҥо, маннык этиэхпин баҕарабын: хайдах да ыарахан кэм кэллэҕинэ, харчы диэн чэпчэки албыҥҥа кииримэҥ. Ис куккутун, эккиит-сииҥҥит сэрэтэрин болҕойон истиҥ. Уонна саамай сүрүнэ — өбүгэлэргитин, төрүттэргитин ытыктааҥ. Кинилэр күүстэрэ, кинилэр алгыстара — биһигини уустук олоххо харыстыыр саамай улахан көмүскэлбит буолар. Өскөтүн эһиэхэ эбээҕит эбэтэр эһээҕит түүлгүтүгэр киирэн сэрэттэҕинэ, ону хаһан да кураанахха мүлчү ыытымаҥ. Бу — үрдүкү күүстэр эһиги олоххутун быыһыыр бэлиэлэрэ буолар. Сайдам
edersaas.ru сайтан