Ан-2 сөмөлүөтүн мотуора улаханнык тыаһаан, кынаттара салгыҥҥа дьигиҥнээн, үрүҥ хаарынан бүрүллүбүт, мууһунан кынаттаммыт Уһук Хотугу улуус биир ыраах нэһилиэгин үрдүнэн эргийбитэ. Түннүгүнэн көрбүт киһиэхэ тула өттө барыта — туох да уһуга көстүбэт үрүҥ куйаар. Бу куйаар ортотугар кыракый хара мас дьиэлэр көстөллөр… Айсен, 24 саастаах, ХИФУ-ну саҥа бүтэрбит, Дьокуускайга төрөөбүт-улааппыт эдэр учуутал, сөмөлүөт түннүгүнэн көрөн олорон, иһигэр дьигис гынан ылбыта. Кини, куорат оҕото, итии уулаах, сылаас батареялаах таас дьиэҕэ үөрэммит, түргэн интэриниэттээх, киэһэ аайы доҕотторун кытта кафеҕа көрсүһэр уол, билигин олоҕун тосту уларытарга быһаарыммыта. «Земскэй учуутал» бырагыраамаҕа кыттан, 2 мөлүйүөн солкуобай грант ылан, куоракка ипотекатын төлүөх буолан манна,  Арктикаҕа омук тылын учууталынан үлэлии кэлбитэ. Кинини манна туох күүтэрэ буолуой? Сөмөлүөттэн түһээтин кытта, -50 кыраадыстаах тыйыс тымныы салгына Айсены иэдэһигэр охсубута. Тыйыс тымныы салгына тыынарга кытта ыарахан курдук. Кинини оскуола дириэктэрэ «Буран» сыарҕатынан кэлэн көрсүбүтэ. Айсен куораттан көтөн кэлбит үчүгэйкээн «Аляска» кууркатын хаар сабыта бүрүйбүтэ. — Дьэ, саҥа учууталбытыгар уруй-айхал буоллун! — диэбитэ дириэктэр, халыҥ сахалыы бэргэһэтин анныттан мичээрдээн. — Тымныыбытын тулуйуоҥ дуо? Манна куорат буолбатах. Айсен саҥарбакка эрэ төбөтүн хантаппыта, оттон сүрэҕэр куттал уонна мунаарбыт санаа үөскээбитэ: «Мин манна хайдах үс сыл олоробун?». Хараҥа түүннэр Айсеҥҥа оскуола таһыгар баар эргэ, түөрт кыбартыыралаах мас дьиэттэн биир хоһу биэрбиттэрэ. Дьиэҕэ киирбитэ — тымныы салгын илгийэ охсубута. Ортотугар улахан кирпииччэ оһох турара. Айсен олоҕун тухары оһоҕу илэ хараҕынан көрбөтөх уол этэ. — Бу маскын бэйэҥ хайытаҕын, муускун  буочукаҕа уган ириэрэҕин. Оһоҕу сатаан оттор инигин, — диэн сүбэлээбитэ сопхуос уол. Бастакы нэдиэлэлэр Айсеҥҥа ыар түүлү санаттылар. Сарсыарда алта чааска туран, тоҥмут илиитинэн мас мастаан, оһоҕун отторо. Хас да төгүллээн уотун ситэ оттубакка, дьиэтин иһэ буруонан туолара. Таһырдьа тахсан туалеттыыра — туспа хорсуну быһыыны эрэйэр үлэҕэ тэҥнээҕэ. Ол эрээри саамай ыарахана — интэриниэт суоҕа. Смартфонун экраныгар “Нет сети” эбэтэр кыра “Е” диэн бэлиэ эрэ көстөрө. Куоракка хаалбыт доҕотторугар, кыыһыгар  биир суругу ыытаары, түннүк аттыгар туран үөһээ өрө уунара. Бытаан интэриниэттэн сылтаан кини тулалыыр аан дойдуттан быстыбыт, соҕотох хаалбыт курдук санаммыта. Киэһэтин, оһоҕун иннигэр соҕотох олорон, мас умайар тыаһын истэ-истэ: «Тоҕо кэллим манна? Бу харчы миэхэ наада дуо? Докумуоммун ылан төннөбүн дуу?» — диэн элбэхтэ санаабыта. Хараҥа түүннэр саҕаламмыттара. Күн уота көстүбэт, күнү-түүнү хараҥа баһылаабыт кэмэ кини санаатын өссө хам баттаабыта. Ураты харахтар уонна дьиҥнээх олох  Ол эрээри, барытын биир сырдык түгэн сырдаппыта — ол оҕолор этилэр. Айсен бастакы уруогар киирээри олус долгуйбута. Куорат оскуолаларыгар практикаланарыгар оҕолор бары төлөпүөҥҥэ олороллоро, учууталы соччо истибэттэрэ, киэптииллэрэ. Оттон манна… Хоско киирбитэ — оҕолор бары биир киһи курдук туран, киниэхэ дириҥник сүгүрүйэн эҕэрдэлэрин тиэрдибиттэрэ. Кинилэр харахтарыгар олус сырдык, ыраас, туох эрэ ураты билиигэ тардыһыы баара. Иэдэстэрэ тымныыттан кытарбыт, сорохторо уруокка сахалыы этэрбэстээх олороллоро. Английскай тыл уруогар Айсен куорат олоҕуттан холобурдары аҕала сатаабыта. — Бу “subway” — метро. Бу “cinema” — киинэ тыйаатыра… Оҕолор саҥата суох истэллэрэ, ол эрээри соччо өйдөөбөттөрө биллэрэ. Оччотугар Айсен алтыс кылааска үөрэнэр Мичил диэн уолтан ыйыппыта: — Мичил, эн оскуола кэнниттэн тугу гынаҕын? Мичил кыбыстан, ол эрээри эр киһилии холкутук эппитэ: — Мин аҕабын кытта муус аннынан илим үтэбин. Сарсын табаларбытыгар барабыт. Айсен онно оҕолор киниттэн элбэҕи да билэллэр эбит диэн санааҕа кэлбитэ. Кинилэр айылҕаны кытта биир ситимнээхтэр, кинилэр тыйыс усулуобуйаҕа “дьиҥнээх олох оскуолатын” ааспыттар. Куорат оҕолоро смартфон олоҕунан олорор буоллахтарына, хотугу оҕолор сиргэ-ууга атахтарынан күүскэ тирэнэн тураллара. Ол күнтэн Айсен уруоктарын атыннык ыытар буолбута. Кини английскай тылы оҕолорго чугас тиэмэлэргэ көһөрбүтэ: “reindeer” (таба), “northern lights” (дьүкээбил), “hunting” (булт). Оҕолор харахтара уоттаммыта, тылы олус түргэнник, дьулуурдаахтык үөрэтэн барбыттара. “Барытын быраҕан бараммын…” Ахсынньы ый тиийэн кэлбитэ. Саамай тымныы, чысхааннаах кэм. Биир киэһэ Айсен дьиэтин оһоҕун турбата туохтан эрэ бүөлэнэн, дьиэ иһэ күөх буруонан туолбута. Учуутал дьиэтэ тымныйан, дьиэ иһэ биллэрдик тымныйан, эдэр уол өтөрүнэн ыалдьан хаалбыта. Төлөпүөнэ сигналы хаппат, көмө көрдүүр кыаҕа суох. Соҕотох хаалан, ыалдьан сытан, кини бүтэһиктээхтик “Барытын быраҕан бараммын…” диэн санааҕа кэлбитэ. Сарсыарда ааны тоҥсуйбуттара. Айсен нэһиилэ туран аанын арыйбыта. Атырдьах ыйын курдук тымныы туман быыһыгар Мичил уонна үс улахан кылаас уолаттара тураллара. Илиилэригэр мастаахтар, муустаахтар, уонна биир кыыс ийэтэ ыыппыт итии мииннээх термоһы тутан турара. — Учууталбыт уруокка кэлбэтэххит, ол иһин ыалдьыбыт диэн сэрэйдибит, — диэбитэ Мичил. Уолаттар саҥата суох киирэн, оһоҕун трубатын ыраастаабыттара, хайытыллыбыт маһы киллэрбиттэрэ, уоту оттубуттара. Кыыс Айсеҥҥа итии чэй кутан биэрбитэ уонна остуол үрдүгэр тоҥ балыгы кырбаабыта. Айсен бу кыракый, сэмэй оҕолору көрөн олорон, сүрэҕэр урут хаһан да билбэтэх иэйиитин билбитэ. Куоракка, тыһыынчанан дьон ортотугар, бары куйаар ситиминэн холбоно сылдьар эрээрибит, биһиги бэйэ-бэйэбититтэн олус ыраахпыт. Биир түгэҥҥэ ыарыйдаххына, ким да кэлимиэн сөп. Оттон манна, аан дойдуттан быстыбыт, интэриниэт суох сиригэр, дьон истиҥ сүрэҕинэн, кыһамньынан ситимнэһэллэр эбит. Бу оҕолор кинини, омук тылын учууталын, бэйэлэрин чугас киһилэрин курдук сыһыаннаспыттара. Ол түүн Айсен ытаабыта. Ол эрээри, хомойуу дуу, куттал дуу уута буолбатах. Бу — дьиҥнээх махтал уонна өйдөбүл хараҕын уута этэ. Кини манна харчы иһин буолбакка, оҕолорго туох эрэ сырдыгы, үтүөнү, саҥа билиини биэрээри кэлбитин өйдөөбүтэ. Дьүкээбил уонна саҥа олох Саҥа дьыл иннинэ оскуолаҕа бырааһынньык буолбута. Айсен оҕолору кытта английскайдыы тылынан ырыа үөрэппиттэрэ. Сыанаҕа Мичил уонна атын оҕолор тахсан, ыраас эрээри долгуйбут куолаһынан «Jingle Bells» эбэтэр «Happy New Year» ыллаабыттарыгар, Айсен саала кэннигэр туран киэн туттуунан көрбүтэ. Саалаҕа олорор төрөппүттэр харахтарыгар үөрүү уонна махтал баара. Бырааһынньык кэнниттэн үөрэнээччитэ — Мичил киниэхэ чугаһаан кэлбитэ уонна кыра, мастан кыһыллан оҥоһуллубут таба оонньуурун бэлэхтээбитэ: — Айсен Николаевич, манна биһигини кытта өрүү хаалыҥ. Эһиги уруоккутун биһиги олус сөбүлүүбүт. Айсен табаны тутан олорон, мичээрдээбитэ уонна бигэтик эппитэ: — Хаалыам, Мичил. Хайаан да хаалыам. Тохсунньуга, хараҥа түүн кэнниттэн, Хоту дойдуга күн бастакы сарыаллара көстүбүттэрэ. Ол күн Айсен хайыһар кэтэн, оҕолору кытта туундараҕа тахсыбыта. Халлааҥҥа дьүкээбил уоттара араас өҥүнэн оонньууллара. Айсен смартфонун ылан, бу кэрэ көстүүнү хаартыскаҕа түһэрбитэ. Кини билигин куттаммыт, интэриниэт суоҕуттан мунчаарбыт куорат уола буолбатах. Кини — тапталлаах учуутал. Айсен Хоту дойдуга хаалбыта Үс сыл ааспыта. Айсен «Земскэй учуутал» бырагырааматын болдьоҕун чиэстээхтик толорбута. Харчытын ылан куоракка кыбартыыра атыылаһар кыахтаммыта эрээри, кини Дьокуускайга төннүбэтэҕэ. Кини Хоту дойдуга хаалбыта. Оскуолаҕа саабыһынан ананан, салгыы бэйэтин оҕолорун үөрэтэ сылдьар. «Саха сирин эдэр ыччаттара, ХИФУ устудьуоннара, эдэр исписэлиистэр!» — диэн суруйар Айсен  бэйэтин блогугар. — «Биһиги бары куорат тупсаҕай усулуобуйатыгар, түргэн  куйаар ситимигэр, чэпчэки олоххо үөрэнэн хааллыбыт. Ол эрээри, дьиҥнээх олох, дьиҥнээх эн кыаххын тургутуу уонна олоххо аналгын булуу — ол чэпчэки олохтон тахсыыга сытар эбит. Хоту дойдуттан, ыраах улуустартан куттанымаҥ. Онно эһигини кэтэһэллэр. Онно оҕолор харахтарыгар эн — аан дойдуну арыйар сырдык сулус буолаҕын, сүрэх сылааһынан илгийэҕин… Бэйэҕит сүрэххит сылааһын үллэстэртэн куттанымаҥ!» Хотугу сулус кини үрдүнэн сырдык уотунан тыгар. Ити дьиҥнээх олоҕун суолун булбут киһи дьоло. Мөлүйүөннээх граннар, таас дьиэлэр умнуллуохтара, оттон оҕо хараҕынан көрбүт махтал — киһи сүрэҕэр үйэлэргэ хаалар.
edersaas.ru сайтан