Биэс уонча сыллааҕыта, аармыйаҕа икки сыл сулууспалыыр эрдэххэ, алта ыйы хайдах эмэ гынан тулуйдахха, улам хараҕыҥ сырдаан, мэктиэтигэр, халлаанныын ырааһырбыкка дылы буолара. Бастаан, кырдьыга, “туох-туох дойдуга үктэммитим буолла?” диэн ылы-чып сылдьыллара.        Киһи сонньуйуох, Дьокуускайтан бу стройбат диир чаастарыгар аҕалбыт, кыырыктыйан эрэр баттахтаах хапытаан Заремба: “Салаагалар, билигин сулууспаҕыт да кылгаһа бэрт. Кыһын – сайын, кыһын – сайын уонна диэмбэлгэ бараҕыт, ээх, сулууспа да буолаахтыа дуо – ырай”, – диэн мүчүҥнүүрэ. Омос санаатахха, кырдьык, бу сэтинньи бүтэһигэр ыҥырыллыбыт саллааттар кыһыммыт хайыы үйэ кэллэҕэ. Онтон, хаһан оннубутун-тойбутун булан өрө тыыныахпытыгар диэри, сайын буола охсуо. Оттон сайын барахсан начаас икки ардыгар бүппүтэ эрэ баар буолааччы. Ол аата диэмбэлгэ барарга кыһыннаах сайын эрэ хаалар. Биир сылы бүтэрбит обургулар ол кыһыны төрүт да билбэккэ аһарарбыт чуолкай, оччоҕо сайын эрэ хаалар эбит буолбаат?! Хаарыан сайыны таах аһарыахпыт дуо, “аккорд-сорудах” ылыахпыт уонна онтубутун бүтэрэр туһугар түүннэри-күннэри харса суох үлэлиэхпит! Төрөөбүт дойдуга түргэнник эргиллэр баҕа оннук балысхан күүстээх. Дьэ уонна күүтүүлээх, долгутуулаах диэмбэл – быраһаай, хаһаарыма, быраһаай, стройбат! Дорообо, алааһым, дорообо, дойдум барахсан!    “Аккорд-сорудах” диэн, чаас хамандыырыттан эбии туох эрэ үлэ ылары ааттыыллар. Холобур, биһиги иннибитинэ 4-с ротаҕа Казахстантан ыҥырыллыбыт ыччаттар сулууспалаабыттар уонна аккортарын эрдэ бүтэрэн, алтынньыга хайыы үйэ дойдулаабыттар, атыннык эттэххэ, диэмбэллэммиттэр үһү. Хапытаан Заремба табах тардан унаардарын быыһыгар итинник кэпсээтэҕинэ, истээччилэр бары им-ньим барабыт.    Онон биһиги 11939 №-дээх чааска (батальоҥҥа) 4-с ротаҕа сулууспалыыбыт. Этэрээппитигэр (дьээбэ баҕайы, батальоммутун үксүгэр итинник ааттыыллар) түөрт рота баар. Олортон саамай аҕыйах киһилээхтэрэ – биһиги. Читаттан, Бүрээтийэттэн уонна Саха сириттэн хомуллан бу төрдүс ротаҕа Казахстан уолаттарын оннугар кэллэхпит. Баара-суоҕа 64 киһилээх рота. Маныаха холоотоххо, 1-кы рота (110 саллаат) – Горьковскай уобалас ыччаттара, 2-3-с роталар (120-лии саллаат) – Кировскай уобалас уолаттара. Горьковскайдар биһигиттэн – биир сыл, кировскайдар сыл аҥаара эрдэ ыҥырыллыбыт буолан, түөстэрин добуочча өтөтөллөр, быдан уһуннук сулууспалаабыт, олоҕу билбит курдук тутталлар-хапталлар. Буолумуна, биһигинньиктэргэ “старик” буоллахтара.    Урут нэһилиэккэ аармыйаттан саҥардыы кэлбит диэмбэллэр, биһигиттэн биэс хас сыл аҕа табаарыстар, маҥнай “салага” сылдьан хайдах эрэйдэммиттэрин, онтон “старик”, салгыы “дед” буолан баран, күннээн-күөнэхтээн эргиллибиттэрин биир тыла суох истиллэрэ. Сөҕөн да төһөнү сөҕүөххүнүй. Ол эрээри күөх оту тосту үктээбэт Лүөҥкэ Лиэбини диэмбэл буолан “молодуойдары” үүрэ-түрүйэ сылдьарын өйгөр хайдах да батаран киллэрбэккин. Түөһэ бүтүннүү килэгир значок этэ: Сэбиэскэй аармыйа туйгуна, 1-кы кылаастаах исписэлиис, сүүрүүгэ 2-с эрэсэрээттээх диэннэр. Аармыйаҕа барыар диэри биир да күрэхтэһиигэ кыттан көрбөтөх көлөөк Лүөҥкэ сүүрүүгэ хайдах иккис эрэсэрээттэнэн хаалбыт баҕайытай? Итинник үрдүк эрэсэрээти, кырата, оройуоҥҥа чөмпүйүөн, өссө өрөспүүбүлүкэҕэ тиийэ күрэхтэспит буоллаххына, иҥэрэр буолуохтаах этилэр.    Кырдьык, аармыйа диэннэрэ олус ураты, дьикти быһыылаах. Ол эрээри биһиги стройбаппытыгар итинник значоктаах биир да киһини харахтаабатаҕым. * * *    Ротабыт старшината сержант Брюла (Ленинград уобалаһа), биһиги 2-с взводпут хамандыыра сержант Ситников (Калуга уобалаһа) эмиэ диэмбэллэнээри, оҥостуу аҕай. Биир сылы төһө эмэ этэҥҥэ туораабыт дьон, биһиги, кинилэргэ ымсыырабыт эрэ. Ордук – Ситниковка. Баччааҥҥа диэри бэркэ эйэргэһэн кэллэхпит. Сымнаҕас, кими баҕарар кытта эйэ дэмнээхтик кэпсэтэр, хамандыырбын, “старикпын” диэн киэбирбэт ыччат. Биирдэ дьонум баһыылкаларыгар алаадьы ыыппыттарын амсаппыппар “минньигэс, ким маннык астыырый” диэн олус хайҕаабыттаах. Онуоха холоотоххо, Брюла, көрөрдүүн-истэрдиин, бэл, бөллүргээн саҥарардыын илэ нэриэт. Ол да иһин кинини ким да сөбүлээбэт. Наар тугу эрэ быыччыктаан, була да сатаан диир сөп, баайсан, нэрээт эҥин биэрэ сатыыр кэмэлдьилээх.    Биирдэ балтараа килэмиэтирдээх баанньыкпытыгар сууммуппут кэннэ, Ступин диэн Бүрээтийэттэн сылдьар нуучча уолун кытта миигин Швыдченко диэн санинструктор сержаҥҥа көмөлөһүннэрэ хаалларбыттаах. Ол – сыл аҥаара да сулууспалыы иликпитинэ этэ. Старшинабыт “кыһаллымаҥ, киэһээҥҥи аскытын каптёркабыттан киирэн ылыаххыт, өссө паайка аҥаардыыта килиэби эбии биэриэҕим” диэн уоскуппута. Хас да уол хаһаарымаҕа устуруойа суох холкутук бараары уонна эбии килиэп сиир баҕаттан: “Табаарыс старшина, кинилэр оннуларыгар биһигини хааллар”, – диэн көрдөһө сатаабыттара.     Швыдченко күөх көппө, кирдээх таҥастары хомуйтаран, баанньыгы кылбаччы сууйтаран баран, баһыыбалыан оннугар муут-маат бөҕөтө буолбутугар түргэнник тыас хомунарга тиийбиппит. Балтараа чаас курдугунан старшинабыт каптёркатыгар киирбиппит – киһибит туга да суох өспөччү көрөн олорор; өссө күлүү-элэк оҥостон “саллаат сулууспа ыарахана диэн тугун билиэхтээх, ону эрдээхтик тулуйуохтаах” диэн саайда.    Ступиммын кытта сүбэлэһэн баран, остолобуойга – килиэп быһар хоско – сүөдэҥнэспиппит да, онтубут хатанан хаалан хомоппута. Хайыахпытый, сарсыардааҥҥы аска диэри тулуйар буоллахпыт. Таах сибиэ старшинаны эрэнэн, ол кэриэтин бэйэм уолаттарбар – Нуобукаптаах Суркуопка – эппитим буоллар, маннык хам аччык утуйуо суох этим диэн абаккара санаабытым. Бу – сэнэбил, атаҕастабыл буолбакка тугуй?! Ок-сиэ, дойдуга эбитэ буоллар, киэһээҥҥи биир астан, перловка хааһыттан уонна арыыта суох хара килиэп түөрт гыммыт биириттэн, ама, маннык уйадыйыллыа этэ дуо?! Ити курдук араас санааҕа баттата сыттахпына, Ступин саллырдаан кэлэн: “Мэ, Кириллов, саатар, айаххын минньит, – диэн баран, биир карамель кэмпиэти ууммута. – Старшина суолас паайкабытын доҕотторун, бастакы рота сержаннарын кытта, мэҥиэһиннэҕэ”. Мин бу аҕыс кылаас үөрэхтээх Ступины, оҕо холуонньатыгар икки сыл “олоро” сылдьыбыт лэкэчэк курдук уолу, маннык амарах сүрэхтээх буолуо дии санаабат этим.    Биирдэ Брюла, диэмбэллэниэн аҕыйах хонук иннинэ, киэһээҥҥи бэрэбиэркэҕэ туохтан эрэ хатыллан турда: саараама “отбой” диэбэт, утутар да санаата суох моһуоннаах. Онуоха хайа эрэ уол “киэбирэн бүт!” диэн саайда. Дьэ, эбээт, доҕор, Брюла бурҕаллан турбата дуо?! Өрөкөчүйэ сылдьан “эн эттиҥ дуо?” дии-дии уолаттарга ынан кэлитэлиир. Онтон эмискэ “бей старшину!” диэн хаһыы иһиллээтин кытта, уоту саба тутан кэбистилэр, ким эрэ бушлатынан бүрүйэ бырахта да, сонно көрүдүөргэ суулларан түһэрдилэр, тэбиэлээн биллиргэттилэр, өлөр саҥатын таһаардылар.    Сарсыныгар Брюла, киһи эрэ буоллар, рота хамандыырыгар да, чаас ыстаабыгар да үҥсүбэтэҕэ; сүүһүн аннынан өстүйбүттүү көрө-көрө, ууну да дьалкыппат курдук сылдьыбыта. Каптёркаҕа кинини кытта утуйар взвод хамандыырдара Ситниковтаах Пончик тоҕо көмөлөһө тахсыбатахтара эбитэ буолла? Ситниковы ким да тыыппата эрэбил этэ, оттон Пончик сордооҕу, бастакы взвод хамандыырын (бэйэбит курдук биир сыл сулууспалаабыт, Укурайыынаттан ыҥырыллыбыт, кып-кыһыл сирэйдээх лэскэгэр ыччат) баҕас, көххө көр кэриэтэ күллүргэтэ түһэллэрэ саарбахтаммат. * * *    Кырдьаҕас хапытаан Заремба сүрдээх киитэрэй: чугаһатар-чугаһаппат киһилээх. Холобур, Уһук Хоту ыччата Кырбаһааҥкын Дьууруйбутун ытыс үрдүгэр илдьэ сылдьар. Ол табаарыспыт дойдутуттан сүрдээх үчүгэй, истээх хап-хара тирии бэрчээккини ыыттаран бэлэхтээбитэ. Иккис взводпут саамай саастаах (26-та) эрэдэбиэйэ Меринов Миша диэн Уркуускай уола, аҕатыгар сакаастаан, саппыкы тиктэрэн биэрбит буолан, нэдиэлэ аайы “увольнение” ылан, тааҕы-таах күүлэйдээн кэлэр.    Зарембаны сотору байыаннай городуокка баар биир чааска “зам. по тылу” дуоһунаска көһүөхтээх, майор сыбаанньатын ылыахтаах диэн, сири-буору аннынан кэпсииллэр. Хапытааммыт бэйэтиттэн быдан балыс, кырасыабай бэйэлээх кэргэннээх дииллэр. Чаас хамандыыра подполковник Пирожков сарсыардааҥҥы “разводка” (үлэҕэ барар саҕанааҕы устуруойга) 4-с рота киһитэ бүгүн тоҕо аҕыйаҕын, ким суоҕун ыйыппытыгар Заремба:    – Бары бааллар: ким – куукунаҕа, ким – нэрээккэ, ким – санчааска, – диэн хоп курдук хардарар.    – Билэбин, хапытаан Заремба, халлааны хастыыргын, мээнэни эрдэргин. Син биир ким эрэ суох, самоволкаҕа сылдьалларын кистиигин, – диэн подполковник этэрин кубулуппат.    – Табаарыс подполковник, арай кэргэним эрэ манна суох, атыттар бары бааллар.    – Кырасыабай ойохтооххун бэркэ билэбин, онтугун өҥнө турума. Кулууп сэбиэдиссэйэ Корыстиныҥ тоҕо көстүбэтий, ханна баарый? Дьэ, кинини булан аҕалыаххытыгар диэри ротаҕыт мантан харыс да хамсыа суоҕа! – диэн чаас хамандыыра устунан суоһурҕаммытынан барар... Ити курдук өрүү хатыланар хартыына.    Подполковник Пирожков, лыры-лыхаҕар, күрдьүөттээбит боруода оҕус курдук сымарыттан, мэлдьи даҕаны суоһа-суодала сүрдээх киһи. Сэриигэ наар обуоска сылдьыбыт, дьөрү, биир да наҕараадата суох, онтун манна таһаарынар дииллэр. Кытаран-наҕаран түһэн, арыгыга өлөртөрбүт көрүҥнээх эрээри, ойоҕумсаҕа оһуобай. Бэйэтиттэн моонньоох баһынан үрдүк Валентина диэн байыаннай эбийиэк ыстаарсай нормировщицатын көссүү гынар. Ону биһиги ротабыт уола Пеньков Аркашка, сиһэ дьарҕалаах буолан, ыстаапка остуорастыыр уол, биир дойдулаахпыт, хаста эмэ илэ көрбүт.     Эдэр дьахтар отуччалаах быһыылаах: кырасыабайын ааһан, кып-кылгас дьууппалаах, хоппуруон чулкулаах, чахчы, быһыы-таһаа мааны хотууската. Эбийиэккэ да, чаас территориятыгар да, бэл, остолобуойга подполковнигы кытта бииргэ сылдьаллар. Бу хотун 4-5 нормировщица көмөлөһөөччүлээх. Онтулара, холобур, биһиги курдук бетоннуур дьону хара сарсыардаттан арахпакка көрөллөр-истэллэр, быһата, тугу гынарбытын, хас самасыбаалы сүөкээбиппитин, онно хас мүнүүтэ барбытын – барытын болокунуоттарыгар сурунан иһэллэр уонна ол Валентинаҕа туттараллар. Онон эбийиэккэ үлэ хайдах баран иһэрин, ыстаарсай нормировщица биэс тарбаҕын курдук билэр уонна подполковникка иһитиннэрэр. Сороҕор бэйэтиттэн эбэн-сабан хобулуур да үһү.       4-с рота, баара-суоҕа 64 киһилээх да буоллар, устуруойунан хаамыыга, ырыаҕа, үлэҕэ даҕаны бастыҥ ахсааныгар сылдьар. Улахан буруйу оҥоруу, оһоллонон өлүү-сүтүү суох эрээри, үрдүкү хамандыырдар тоҕо эрэ атарахсытар курдук этилэр. БУТУКАЙ.
kyym.ru сайтан