Бүгүн сир астыырга сөптөөх, үчүгэй сөрүүн күн буолла. Уопсайынан даҕаны, ардаабатаҕа ыраатта, кэлин улахан куйаас күннэр турдулар. Муорабыт бааллырбатаҕа ыраатта, этэргэ дылы, сиэркилэ курдук килэйэн, уу чуумпу, тыал да туох да суох.      Онон бу кураан күнү тутуһан мин икки эдьиийдэрим моруоскалыы барарга быһаарыннылар. Сарсыарда кыра ыһык оҕотун ылан, “Роса” бытыылкатыгар чэй куттан, сир астанар иһиттэрин ыллылар. Аны барар сирдэрэ ыраах буолан матасыыкыллаах күтүөт уолу көрдөстүлэр. Уоллара “матасыыкылым кыаммат, габариккыт да улахана бэрт” дии сатаабытын эдьиийдэр истэн бэрт... Биирдэһэ – кэлээскэҕэ, иккиһэ матасыыкыл сидиэнньэтигэр “лах” гына олорунан кэбистилэр. Хотуттар олорбуттарыгар тиэхиньикэлэрэ “ньах” гынан, сиргэ да тиийэ сыста. Ол аайы кымаардаан көрбөтүлэр.    Күтүөт оҕо тэҥнэһиэ дуо, илдьитэлииригэр эрэ тиийээхтиир буоллаҕа. Илпэтэҕинэ эбэлэрэ сэттэ тириитин хастыыр. Уол көлөһүн аллан, матасыыкылын собуттуу сатаата да, сэбэ эстэн биэрбэтэ. Чүмэчилэрин өһүлэн ыраастаан, бэрт өр хасыһан, син собуоттаан дьэ айаннаатылар. Кэннилэриттэн үс атахтаах түөһэйбит табаһыт ыттара батыста. Ыт барахсан матасыыкылы сиппэккэ, кэннилэриттэн аа-дьуо сиэлии былаастаан, тылын былас түһэрэн хаалан хаалаахтаата. Моруоскаһыттарбыт матасыыкыллара кыайбакка, атыыр оҕус курдук мөҥүрээн, син тиийиэхтээх сирдэригэр кэллилэр.    Эдьиийдэр уолларыгар баһыыбалаат: “Киэһэ кэлэн ылаар”, – диэн соруйдулар. Уоллара “кэлэн бэрт, матасыыкыл кыайбат дии турдахпына илтэрдигит, бэйэҕит сатыы кэлиэххит эбээт” дии санаан баран, дьиэтин диэки элээрэ турда.    Сискэ киирэн бэрт моруоскалаах сири булан, ууларыгар-хаардарыгар киирэн үргүү сырыттылар. Арай, биир эдьиий хараҕын кырыытынан көрбүтэ, доҕоор, кинилэри көрбүтүнэн улахан бэйэлээх хагдаҥ эһэ ойон иһэр эбит. Атаҕа мадьаҕар буолан, бүдүрүйэ-бүдүрүйэ, боруоста муҥ кыраайынан кинилэри көрдө-көрбүтүнэн “көтөн” иһэр эбит.    Эдьиийдэр барахсаттар, сүрэхтэрэ бэлэстэригэр тахсан, кылана түһээт, иһиттэрин уҥа-хаҥас илгитэлээн кэбистилэр. Сүүрэргэ чэпчэки буоллун диэн, сонноох бэргэһэ эмиэ быраҕылынна. Ыһыы-хаһыы ынырыктааҕа иһилиннэ. Бэйэ-бэйэлэрин үтүрүһэ-үтүрүһэ, сүүрүү диэн кытаанаҕа буолла.    Мааҕын матасыыкылынан бэрт өр орулатан кэлбит сирдэрин, куттаммыт омуннарыгар, аҕыйахта үктээн кэбистилэр. Эһэлэрэ кэннилэриттэн икки сүүсчэкэ миэтэрэ курдугунан хаалан, син биир эккирэтэн истэ. Эһэ кинилэр кэннилэригэр аҕылыы-аҕылыы сүүрэр тыаһын эт кулгаахтарынан иһиттилэр. Кэннилэрин хайыһыахтарын куттаннылар. Сүрэхтэрэ айахтарыгар таҕыста. Өлүү болдьохтоох диэбиккэ дылы, субу бөһүөлэктэригэр чугаһаан иһэн, биирдэрэ охтон түстэ. «¤уу-һаа,  бүттүбүт, өллүбүт...  Сиэтээ-сиэтээ...” – диэн сарылыы-сарылыы олордо. Эһэ сиэн эрэрин илэ-бодо көрүмээри, хараҕын быһа симэн өрүтэ далбаатыы олордо.    Ол олордоҕуна сирэйигэр ибис-инчэҕэй туох эрэ хатыылаах ньылҕаарыс гынан ааста. Эдьиий барахсан: “Дьэ сиэтэ... Саатар, дьүһүнүн көрүүм”, – диэн хараҕын аспыта, бэйэлээх бэйэлэрин үс атахтаах түөһэйбит ыттара мэниктээбитэ буолан, кутуругун куймаҥната-куймаҥната эккэлии сылдьар эбит. Ыттара хаһаайыннарын ситэн дэлби үөрбүт. Оо, ону көрөн, эдьиий “эһэ буолбатах эбит” диэн, кинитээҕэр өссө ордук үөрбүт. Эдьиийдэр эмиэ да ытаан, эмиэ да күлэн, сыппалыы түстүлэр. Тэҥнэһиэхтэрэ дуо, иһитэ да, таҥаһа да, моруоската да суох дьиэлэрин диэки аргыый хааман саллаҥнаһа турдулар. Ити күнүнэн моруоскалаан бүппүттэрэ. Ф.Аммосов, НАЙБА.
kyym.ru сайтан