От ыйын саҕаланыыта — Национальнай бэчээт күнэ. Бу бырааһынньык саха тылын кытта ситимнэһэрэ Афанасий Петрович санаатыгар хаһан да оруннаах курдуга. Өрөспүүбүлүкэ олоҕо-дьаһаҕа, тыына-быара – барыта хаһыат сирэйигэр, араадьыйа долгунугар, тэлэбиисэр экрааныгар сөҥөр. Оттон суруналыыс диэн кимий? Кини – ол тыыны дьоҥҥо-сэргэҕэ тиэрдээччи, кэпсээччи, сороҕор өрөспүүбүлүкэ сирэйин-хараҕын суруйааччы, сороҕор ыарыылаах бааһын саба тутааччы, оттон наада буоллаҕына – этиҥ эппитин курдук чаҕылыйан, алҕаһы-сыыһаны көннөрөөччү. Афанасий Петрович – кырдьаҕас суруналыыс. «Эдэр коммунист» хаһыакка корректорынан киирэн, номнуо түөрт уонча сыл бу эйгэттэн арахпатах. Кини илиитин нөҥүө төһөлөөх ыстатыйа ааспыта буолуой, төһөлөөх киһи дьылҕатын суруйбута буолуой? Кини бэйэтэ этэринэн, «эргэ гвардия». Билиҥҥи курдук «хайп», «кликбейт» диэн тыллары буолбатах, «факт», «анализ», «объективность» диэн тыллары тутуһан үлэлээбит киһи. Бүгүн Бэчээт дьиэтигэр үгэс буолбут көрсүһүүгэ бараары, 17-с нүөмэрдээх оптуобуска олордо. сайыҥҥылыы өҥүрүк куйаас күн чаҕылыччы тыган, оптуобус иһэ оргуйан олорор. Дьон бөҕө мустубут: эдэрдиин-эмэнниин, үөрэнээччилиин-устудьуоннуун. Афанасий Петрович түннүгүнэн куорат олоҕун кэтээн, санааҕа ылларан айаннаан истэ. Хаһыат бэтэрээнэ, бу күнү өрүү долгуйа, туох эрэ икки өрүттээх иэйиинэн көрсөрө. Биир өттүнэн – идэтийбит бырааһынньык, доҕоттору-атастары, эдэр кэлиэгэлэри кытта алтыһыы, үөрүү-көтүү. Оттон атын өттүнэн – сылтан сыл аайы санааҕа баттатара элбээн иһэрэ. Хаһыат ааҕааччыта аҕыйаата, бары төлөпүөннэригэр умса түһэн олороллор, суруналыыстыка дириҥ ис хоһооно сүтэн, «хайп», «контент» диэн тылларынан солбуллан эрэр курдук. Бүгүн кини Бэчээт дьиэтигэр ыытыллар үөрүүлээх мунньахха тыл этиэхтээх. Бэтэрээн суруналыыс быһыытынан эдэрдэргэ алгыс тыл. Икки нэдиэлэ устата толкуйдаан, эрийэн-мускуйан суруйбут дакылаатын хас да төгүл ааҕан, хас биирдии этиитин ыйааһыннаан, көннөрөн, бүтэһиктээх тиэкиһин сарсыарда эрдэ бэчээттээн таһаарбыта. Барыта уон сирэй. Кыһыл көмүс буукубалаах «Үтүөлэрин иһин» диэн суруктаах эргэ, хара паапкаҕа укпута. Бу паапка – кини олоҕун биир кэрэһитэ. Сэбиэскэй саҕаттан илдьэ сылдьар мал. Аан бастакы хомсомуол путевкатын, онтон бастакы ыстатыйатын гонорарын, бастакы наҕараадатын докумуонун – барытын бу паапкаҕа уган туттарбыттара. Афанасий Петрович түннүгүнэн таһырдьаны одууласта. Дьокуускай куорат сарсыардааҥҥы тыына — массыыналар сырыылара, дьон сүүрүүтэ-көтүүтэ. Таксыы ыҥырар санаата эмиэ киирэн ааста. Ол эрээри, «Суруналыыс норуот ортотугар сылдьыахтаах» диэн бэйэтин эдэр сааһын үөрэҕин санаан, оптуобуска барыан быһаарынна. «Уон сэттис нүөмэрдээх» – кини таптыыр маршрута. Куораты быһа көппөккө, уулуссаларынан эргийэ, дьон олоҕун кэтээн көрө айанныырга табыгастаах. Оптуобуһа кэлбитигэр, үөрбүтүнэн киирэн, муннукка баар миэстэҕэ тиийэн олордо. Паапкатын түөһүгэр ыга туппутунан, айаҥҥа бэлэмнэнэн, санааҕа ылларан барда. Дакылаатыгар тугу эппитин өйүгэр хатылаата: «Биһиги идэбит – тыл сүдү күүһүгэр итэҕэйии. Тыл киһини өрө көтөҕүөн да, сиргэ тэпсиэн да сөп… Билиҥҥи үйэҕэ, информация үйэтигэр, суруналыыс эппиэтинэһэ өссө үрдээтэ…» Кэлиҥҥи тохтобултан оптуобуска ыччат бөҕө тоҕо көтөн киирдэ. Күлсүү-салсыы, төлөпүөн тыаһа, ханнык эрэ саҥа ырыа. Суруналыыс бэтэрээн аттыгар чаҕылхай от күөҕэ кууркалаах, үрүҥ наушниктаах уол олордо. Олорорун кытта төлөпүөнүн таһааран, сэлфи-паалкаҕа иилэн баран, бэйэтин устан саҥаран барда: – Дорооболоруҥ, мин подписчиктарым! Бүгүн биһиэхэ крутой контент буолуоҕа! Бэчээт күнэ! Мин билигин Бэчээт дьиэтигэр бара сылдьан баран, пааркаҕа тиийэн дьону эҕэрдэлиэм! Лаайкы баттааҥ, доҕоттоор, лайк! Афанасий дьиктиргээн, кыратык кыһыйан да ылла. «Подписчик, контент, лайк… Тыл үөрэхтээхтэрэ буолбатахтар, аата суох дьон сирэйдэрин көрдөрө-көрдөрө саҥаралларын дьон сөбүлээн көрөрө дьикти эбит,» – дии санаата. Ол эрээри, кини идэлээх киһи быһыытынан, кэтээн көрөрүн тохтоппото. Уол илиитигэр эмиэ хара паапкалааҕа. Сопхуоска үлэлиир буҕаалтыр паапкатын курдук боростуой. Айан салҕанар. Арай биир уулуссаҕа суоппар массыынатын эмискэ туормастаабытыгар, оптуобус иһэ бүтүннүүтэ «Айака!» диэн саҥа аллайда. Ким эрэ охтон, ким эрэ хаһыытаан, бары биир гына инники диэки түстүлэр. Афанасий илиититтэн паапкатын мүлчү туттаран, муостаҕа түһэрдэ. От күөх кууркалаах уол паапката эмиэ ол диэки элэс гынна. Дьон уоскуйан, миэстэлэрин булбуттарын кэннэ, иккиэн паапкаларын хомуйдулар. – Бу сытар паапкаҕыт, – диэтэ уол, муостаттан паапканы ылан Афанасийга уунан, – Бу эйиэнэ быһылаах? Миэнэ эмиэ итинник этэ. Афанасий, ачыкытын көннөрүнэ-көннөрүнэ: – Ээ, сөп, уол оҕото, махтал, – диэн баран, паапканы ылан түөһүгэр туппутунан салгыы айаннаата. «Бэчээт дьиэтэ» диэн тохтобулга дьон бөҕө түстэ. Эрдэттэн кэлбит суруналыыстар таһырдьа бөлөҕүнэн туран кэпсэтэллэр, истиҥник дорооболоһоллор. Афанасий билэр дьон сирэйдэрин көрөн мичээрдээтэ. Үөрүүлээх мунньах саҕаланыар диэри чаас аҥаара кэриҥэ баар. Кини саалаҕа киирэн, кэлиҥҥи эрээккэ олорон, дакылаатын санаттан ааҕар санаалаах паапкатын арыйда. Арыйаат, сүрэҕэ тохтоон ылла. Паапка иһигэр кини уон сирэйдээх бэчээттэммит дакылаатын оннугар, ханнык эрэ табылыыссалар, «сценарий пранка», «топ-5 идей для хайпа» диэн суруктардаах, өҥнөөх ойуулардаах илиистэр сыталлар. Биир илиискэ сахалыы «Комменты» диэн баран, араас мөкү тыллары суруйбуттар: «бачча саастаах киһи тугу туһалааҕы этиэҕэй», «бу блогеры бааннаан кэбиһиҥ»… Афанасий барытын өйдөөтө. Оптуобуска… ол уол… паапкалары атастаһыннарбыттар! Кини дакылаата, кини санаатын түмүгэ, кини алгыс тыла ол «блогер» илиитигэр баран хаалбыт! Тымныы көлөһүн сарт гына түстэ. Тугу гынабын? Саҥаттан суруйарга бириэмэ суох. Өйтөн этэргэ – барытын буккуйуо, долгуйан тыла байыллыа. Наҕараадалыы кэлбит миниистирдэр, дьокутааттар иннилэригэр сааппакка, бэйэтин идэтин туһунан сэбиэскэй кэмнээҕи тылларынан этэр күлүү-элэк буолуо. Афанасий оргууй туран таһырдьа таҕыста. Ыраас салгыҥҥа тыынан, санаатын муста. «Суруналыыс хаһан да ыксаабат, хаһан да уолуйбат,» – диэн эдэр эрдэҕинээҕи эрэдээктэрин тыллара өйүгэр охсуллан аастылар. Кини – бэтэрээн суруналыыс, силиэдэбэтэл буолбатах эрээри, баар чахчылары холбуур дьоҕурдаах. Ол уол туһунан тугу билэрий? Бастакыта – от күөх кууркалаах. Иккиһэ – Бэчээт дьиэтигэр кэлэбит диэбитэ. Ол эрээри кини манна суох. Үсүһэ – «пааркаҕа тиийэн дьону эҕэрдэлиэм» диэбитэ. Ханнык пааркаҕа? Биллэн турар, Киин култуура уонна сынньалаҥ пааркатыгар. Дьон онно элбэх. Афанасий, солото суох киһи курдук, паарка диэки түргэн хаамыынан бара турда. Хата, чугас. «Кырдьаҕас киһини сүүрдэн эрэр бу уол,» – диэн бэйэтин иһигэр кыыһыран ылар. Пааркаҕа киирээт, дьону кэрийэ көрбүтүнэн барда. Усиудьуоннар, оҕолор, кырдьаҕастар. Арай көрбүтэ – паарка киин өттүгэр, фонтан аттыгар, хас да киһи мустан турар. Ортолоругар – кини «килийиэнэ»! От күөх куурката ыраахтан илэ-бааччы көстөр. Сэлфи-паалкатын иннигэр туппутунан, хааман иһэр эмээхсинтэн «интервью» ыла турар: – Эбээ, эһиги хаһыаты ааҕаҕыт дуо? Эбэтэр инстаграмҥа олороҕут дуу? Афанасий тиийэн, уолу санныттан тарта. – Эдэр киһи, тохтуу түс эрэ. Уол эргиллэ биэрээт, соһуйан хаалла. – Оо, бу эн дуо? Туох буолла? – Паапкабытын атастаһыннарбыппыт. Эн мин дакылааппын ылбыккын. – Дака-лаат? – уол күлэн тоҕо барда. – Мин көрбүтүм ээ, «суруналыыс эппиэтинэһэ» диэн. Убаастабыллаах Афанасий Семенович диэн суруллубут этэ… Оо, дьэ! Бырастыы гыныҥ! Уол кыбыстыбыттыы, сыыһатын өйдөөн, үрүксээгиттэн Афанасий паапкатын ороон таһаарда. – Мэ, бу баар, бырастыы гыныҥ. Мин көрөөт да соһуйбутум, ити хайдах маннык «умнай» суруктар мин паапкабар киирэн хааллылар диэн. Афанасий паапкатын ылан, дакылаатын баарын бэрэбиэркэлээтэ. Барыта оннугар. Дууһата оннугар түстэ. – Махтал. Эн аатыҥ ким диэний? – Мин Айаал диэммин. «Айаал-шоу» диэн бэйэм блогтаахпын. Дьоҥҥо кырдьыгы кэпсии сатыыбын, – диэтэ кини, кыратык киэн туттубуттуу. Суруналыым мичээрдээтэ. – Дьоҥҥо кырдьыгы кэпсиир – ол бэйэтэ суруналыыстыка. Ону эн хайдах кэпсиириҥ – хаһыакка дуу, «блогка» дуу – улахан уратыта суох. Сүрүнэ – тылга эппиэтинэстээх буолуу. Эн тылгыттан дьон дьылҕата тутулуктааҕын өйдөө. Айаал, саҥата суох, толкуйга түспүттүү Афанасийы одууласта. – Өйдөөтүм. Махтал сүбэҕэр. Афанасий Бэчээт дьиэтигэр төннөн иһэн, бүгүҥҥү түбэлтэни ырыҥалаата. Арай бу түбэлтэ – бэйэтэ туспа бэлиэ буолаарай? Кырдьаҕас, бэчээт көлүөнэтэ, уонна саҥа, сыыппара көлүөнэтэ, билбэккэ эрэ паапкаларын, ол аата – санааларын, көрүүлэрин, атастаһан ыллылар. Кини саалаҕа киирэригэр, мунньах саҕаланан эрэр этэ. Киниэхэ тыл бэриллибитигэр, трибунаҕа тахсан, дакылаатын паапкаттан ороон уурда. Ол эрээри, кумааҕыттан аахпата. Саалаҕа мустубут дьону, ордук эдэрдэри, көрөн туран, ис сүрэҕиттэн тахсар тылларынан саҥаран киирэн барда: – Күндү кэлиэгэлэр! Мин бүгүн эһиэхэ суруналыыс үрдүк аатын, идэбит ытык иэһин туһунан уһуннук кэпсиэхтээх этим. Ол оннугар, бүгүн сарсыарда буолбут биир түбэлтэ туһунан кэпсиэм. Мин бүгүн оптуобуска паапкабын астаһыннаран кэбиспитим… Афанасий бүгүҥҥү муччургэннээх сырыытын, «Айаал-шоу» диэн блогтаах уолу кытта көрсүһүүтүн туһунан кэпсээбитигэр, саала иһэ иһийэн, бары сэҥээрэн иһиттилэр. Кини тылын түмүктээтэ: – Онон, күндү доҕоттор, биһиги – бэчээт эйгэтин дьоно – бу Айаал курдук эдэрдэртэн тэйиэ суохтаахпыт. Биһиги уопуппут, билиибит, тылга ытыктабыллаах сыһыаммыт кинилэр эрчимнэригэр, саҥаны билиэхтэрин баҕаларыгар холбостоҕуна эрэ, саха суруналыыстыката салгыы сайдыа. Бэчээт тыла өлбөт, кини көлүөнэттэн көлүөнэҕэ атын көрүҥүнэн бэриллэн иһэр. Саамай сүрүнэ – ол тыл ис хоһооно, кырдьыга сүтүө суохтаах! Бырааһынньыгынан! Саала иһэ өр кэмҥэ тохтообот ытыс тыаһынан дуорайда. Афанасий Петрович миэстэтигэр олорон, паапкатын имэрийэн ылла. Бу эргэ паапкаҕа бүгүн саҥа устуоруйа, саҥа санаа киирбитин иһин үөрдэ. Суруналыыстыка өлбөт эбит. Кини тыыннаах. Норуот ортотугар, оптуобуска да, пааркаҕа да сылдьар эбит. Сайдам
edersaas.ru сайтан