Тымныы кыһыҥҥы сарсыарда. Кыра нэһилиэк үрдүнэн тымныы туман бүрүүкээбит, түннүккэ дьэрэкээн ойуулаах кырыа ойууламмыт. Оттон Айна дьиэтигэр сылаас, минньигэс бурдук аһын сыта дьиэтигэр толору тарҕаммыт. Билиитэҕэ алаадьы буһар, остуолга саҥа иһит  ууруллубут. Икки саастаах уола Күнчээн муостаҕа оонньуур, кини күлүүтэ дьиэ иһин толорор. Айна түннүгүнэн таһырдьаны одуулуу-одуулуу, илиитигэр итии чэйдээх чааскытын тутан олорон, олоҕун туһунан саныыр. Кини бу түгэни,  чуумпу дьолу туохха да атастаһар санаата суох. Ол эрээри, ити чуумпуну төлөпүөн тыаһа аймаата. Экранҥа ийэтин аата суруллан таҕыста. Айна сэрэйбиттии, хардарда: — Алло, ийээ, үтүө сарсыарданан! — Үтүө сарсыарданан, Айна, — диэн ийэтэ сэрэнэн, ол эрээри иһигэр туох эрэ санаатын кистээбиттии саҥарда. — Хайа, Айна, хаһан үлэҕэр тахсаары гынаҕын? Дэкириэтиҥ бүтэрэ чугаһаата дии. Бэҕэһээ эдьиийиҥ кэлэ сылдьан, «Айна дьиэҕэ олорор үһү, Айсен соҕотоҕун сылайар, кыыспыт тугу да гыммат, үлэлээбэт буолла» дииллэр. Дьон-сэргэ тоҕо итинник дииллэрий? Сүрэҕэ суох дьахтар аатыран эрэҕин… Айна иһигэр тугу эрэ ыарыылаах санаатын таарыйбыттарыныы, сүрэҕэ ытырбахтаата. Кини ийэтигэр утарсардыы, ол эрээри ыксаабакка хардарда: — Ийээ, мин үлэлээбэппин дии санаама. Мин оҕобун иитэбин, дьиэбин-уоппун көрөбүн. Айсенныын оннук диэн эрдэ быһаарыммыппыт. — Үрдүк үөрэхтээххин, үлэлээбэтэххинэ дьон күлүү гыныа. Сэбиэскэй саҕана дьахтар барыта үлэлиирэ, дьиэҕэ бүгэн олорбот этэ. Оттон билигин эн тугу гынаҕын? — диэн ийэтэ салгыы мөхтө. Төлөпүөнү ууран баран, Айна олоппоско олорон, дириҥник үөһэ тыынна. Тоҕо билиҥҥи кэмҥэ дьиэ хаһаайката буолуу кыбыстыылаах буолла? Тоҕо дьон-сэргэ, чугас аймахтар кинини «сүрэҕэ суох», «иитимньи» курдук көрөллөрүй? Бу санаа кини төбөтүттэн арахпакка, уруккуну-хойуккуну эргитэ саныырга күһэйдэ. Дэкириэккэ барыан иннинэ Айна барыларыттан итэҕэһэ суох үлэлээбитэ. Сарсыарда алта чааска туран, тымныыга тоҥон-хатан офиска сүүрүү, отчуоттар, планеркалар, салайааччы сорудахтара… Ол кэмҥэ кини олоҕо биир сүүрүү-көтүү, мэлдьи истириэс этэ. Оҕото ыарыйдаҕына, больничнайга бардаҕына, атын күннэргэ буруйун боруостаан үлэтигэр хойукка диэри олорон үлэлиирэ. Ол кэнниттэн дэкириэккэ баран, дьиэтигэр олорон, олоҕу олох атын хараҕынан көрбүтэ… Үлэ диэн кини сүрүн сыала буолбатах эбит. Офиска олорон хамнас ылааһын, дуоһунас үрдэтии – ол дьол буолбатах. Оҕоҥ бастакы хардыытын, бастакы тылын, кини кыһалҕатын атын дьоҥҥо сэлээннээһин – ийэ быһыытынан бэйэҕин сүтэрии. Айна дэкириэккэ олорон биир сүрүн түмүккэ кэлбитэ — кини үлэни, саҥа дуоһунаһы эккирэппэт. Киниэхэ оҕотун иитии, дьиэтин-уотун тупсарыы, бэйэтигэр уонна дьиэ кэргэнигэр үтүө эйгэни оҥоруу ордук күндү уонна сыаналаах… Кини эринээн, Айсенныын, ити боппуруоһу дириҥник олорон эрдэ кэпсэппиттэрэ. Айсен – саха эр киһитин сиэринэн, дьиэ кэргэнин иитээччи, бигэ тирэҕэ, ыал аҕата. Кини: «Мин эйигин уонна оҕобутун иитэр кыахтаахпын. Эн дьиэҕэ олорон, оҕону көрөн, дьиэбитин арчылаа. Мин онтон дьоллонобун, үлэбэр бэйэм да элбэҕи ситиһиэҕим», — диэбитэ. Ити иккиэн бииргэ ылыммыт быһаарыныылара этэ. Айна эрин итэҕэйэр, киниэхэ эрэнэр. Ол эрээри, уопсастыба, аймахтар, доҕоттор ону өйдөөбөттөр. Тоҕо? Айна санаатыгар, ити барыта иҥэн хаалбыт сэбиэскэй өй-санаа. Сэбиэскэй Сойуус саҕана «Ким үлэлээбэт, ол аһаабат» диэн этии баара. Дьахтар барыта собуокка, сопхуоска, холкуоска, уһуйааҥҥа, оскуолаҕа үлэлиэхтээҕэ. Оҕолору кыраларыгар уһуйааҥҥа, кэлин шестилеткаҕа биэрэн, кэлэктииби кытта тэҥҥэ «уопсастыбаны сайыннарыы» ирдэнэрэ. Ол өй-санаа билигин даҕаны дьон төбөтүттэн сүтэ илик эбит. Ийэлэр, эбэлэр билигин даҕаны «дьахтар үлэлиэхтээх, бэйэтэ харчыланыахтаах, биэнсийэҕэ тахсыахтаах» дии саныыллар. Оттон билиҥҥи, аныгы кэмҥэ  аны атын муода кэллэ – «ситиһиилээх дьахтар» моһуона. Билигин дьахтар хайаан да биисинэстээх буолуохтаах, эбэтэр блогер, коуч, фитнес-тириэньэр буолары ситиһиэхтээх… Үлэ-хамнас, саҥа дуоһунас, оҕо, дьиэ-уот, эр киһини өйөөһүн, бэйэни көрүнүү – барытын тэҥҥэ ситиһиэхтээх. Тоҕо билиҥҥи дьахтар итини барытын ыар сүгэһэр оҥостуохтааҕый? Тоҕо кини хайаан да сүүрүк ат курдук буолуохтааҕый? Сүүрэн-көтөн, истириэстээн, ыалдьан, ньиэрбэтэ босхо баран, онтон сылтаан дьиэ кэргэнигэр кыыһырсан – ол дьол дуо? Айна маннык олоҕу талбатаҕа. Саха өйдөбүлүгэр дьахтар – дьиэ ис тутула, айылҕаттан бэриллибит илгэни-эйэни тэрийээччи. Ийэ буолуу – бэйэтэ улахан, сыраны эрэйэр үлэ! Оҕону иитии ханнык баҕарар офиска олорор үлэтээҕэр ордук уустук уонна эппиэтинэстээх. Биирдэ, ыалдьыттыы кэлбит эдьиийэ Сардаана, «ситиһиилээх дьахтар» — карьералаах, үрдүк дуоһунастаах дьахтар, Айнаны сирэйгэ-харахха анньан кэбистэ: — Айна, эн тоҕо дьиэҕэ олороҕуҥ? Үөрэммитиҥ дии, онтуҥ ханна барда? Билигин дьахтар барыта харчы оҥорор, оттон эн эриҥ харчытыгар олороҕун. Сүрэҕэ суох буоллуҥ дии. Дьиэҕэ олорон тугу гынаҕын? Күн устата сериал, киинэ көрөҕүн дуу? Айна ити кэмҥэ соччо кыыһырбатаҕа, ол эрээри хараҕа уоттаммыта. Кини бигэтик хардарбыта: — Сардаана, мин тугу да гыммат буолбатахпын. Мин дьиэ кэргэммэр ыраас, сылаас эйгэни оҥоробун. Сарсыарда эрдэ туран, дьоммор ас астыыбын. Оҕом сайдарыгар кинигэ ааҕабын, оонньуубун. Дьиэм иһин тупсарабын, үүнэйи үүннэрэбин, таҥас тигэбин, кинигэ ааҕабын. Мин ыраахтан олорон сакаас ылабын, ол эрээри ону харчы иһин буолбакка, дууһам сытарын иһин гынабын. Мин эрим дьиэтигэр киирдэҕинэ сылаас, минньигэс ас, үөрүү-көтүү көрсөр. Кини үлэтиттэн сылайан кэлэн баран, дьиэтигэр сынньанар, санаата көтөҕүллэр. Ол – мин үлэм түмүгэ. Эн «сүрэҕэ суох дьахтар» диириҥ – мин талбыт олохпун, мин дьиэ кэргэним дьолун сыаналаабат буолуу. Сардаана саҥата суох барбыта. Кини өйүгэр «үлэ» диэн хайаан да офис, хамнас, отчуот буолуохтааҕа. Оттон дьиэ иһигэр ситиһиллэр үлэ, көстүбэт үлэ  – үлэнэн да ааҕыллыбат. Тоҕо дьиэ хаһаайкатын, ыал ийэтин «сүрэҕэ суох дьахтар» дииллэрий? Тоҕо дьону дьахтар маннык ылыммыт санаата кыыһырдарый? Айна санаатыгар, ити – күнүүлээһин уонна бэйэ олоҕуттан астыммат буолуу. Элбэх дьахтар сарсыарда эрдэ туран, оҕотун ытатан туран уһуйааҥҥа илдьэр, онтон оптуобуска симиллэн үлэтигэр барар. Кинилэр сылайбыттара, истириэстээбиттэрэ сирэйдэригэр сурулла сылдьар. Оттон Айна курдук дьахтары көрдөхтөрүнэ, иһигэр «мин эмиэ маннык олоруохпун баҕарабын, ол эрээри кыаҕым суох, эрим оннук ииппэт» диэн санаа киирэр. Ол санаа кыһыыга, абарыыга кубулуйар. Онон кинилэр Айнаны «сүрэҕэ суох» диэн ааттаан, бэйэлэрин олохторун көмүскэнэллэр. Айнаҕа эр киһи уонна дьахтар айылҕаттан бэриллибит аналлара баарын өйдүүр. Эр киһи – булчут, иитээччи, таһымнаах, олоххо суолталаах быһаарыылары ылынааччы. Дьахтар – ийэ, дьиэ ис тутула, оҕону иитээччи, эйэни, кэрэни тэрийээччи. Ити  — айылҕа сокуона. Билиҥҥи уопсастыба ол санааны алдьатта: дьахтары эр киһи курдук үлэлииргэ күһэйдэ, онтон эр киһини дьиэ ис үлэтигэр кыттыһарга. Түмүгэр – дьахтар икки бүк ноҕуруусканы сүгэр, оттон эр киһи аналлаах миэстэтин сүтэрэн, эппиэтинэһиттэн куотар. Айна дьиэтигэр олорон, бэйэтэ таптыыр дьарыгынан аралдьыйар. Кини кинигэ ааҕар, психологияны үөрэтэр,  уруһуйдуур, интэриниэккэ бэйэтин блогун суруйар. Кини сайдар, тохтообот. Ол эрээри кини сайдыыта – араас дуоһунаһы дабайыы буолбатах, кини сайдыыта – дууһа баайа. Киирээт, Айнаны эрэ кууһар, уолун көтөҕөн ылар. — Дьиэбэр кэлэн, санаам өрө көтөҕүллэр, — диэн Айсен этэр. — Араас минньигэс ас, сылаас дьиэ, үөрбүт дьонум. Мин ити туһугар үлэлиирим – дьол. Айна кэргэнин хараҕын көрөн, барыта сөпкө оҥоһуллубутун өйдүүр. Кини – сүрэҕэ суох буолбатах. Кини – дьиэ кэргэн тутааҕа, илгэни тэрийээччи, дьиэни-уоту харыстааччы, дьонун көмүскээччи. Кини үлэтэ хамнаһынан кэмнэммэт, кини үлэтэ – дьон дьоло, оҕо күлүүтэ, эр киһи санаатын уоскуйуута. Тоҕо дьахтар хайаан да сүүрүк ат курдук буолуохтааҕый? Кини киһи буоларын туоһута – хамнаһын кээмэйэ буолбатах. Кини киһи буоларын туоһута – таптыыр дьонугар биэрэр сылааһа, тулалыыр эйгэтэ. Айна бэйэтин талбыт суолуттан кыбыстыбат. Айна чэйдээх чааскытын ылан, түннүгүнэн таһырдьаны одулуу көрдө. Таһырдьа олус тымныы түүн, ол эрээри кини сүрэҕэр – сылаас, сырдык уонна чуумпу дьол… Сайдам
edersaas.ru сайтан