Оо, таптал… Үрүҥ түүн үҥкүүтэ Үчүгэйиэн күөх сайын, дойдум мүөттээх салгына, хатыҥнарын суугуна, Хотун Бүлүүм долгуна…» Нарыйа кулгааҕар наһаа сөбүлүүр ырыатын тыллара киирэн хаалбыттара. Ол ырыатын киҥинэйэн ыллыы-ыллыы, ахтылҕаннаах дойдутун киин уулуссатынан оскуолаҕа бииргэ үөрэммит кыргыттарын көрсө, көтөн-дайан иһэр. Быйыл, дьэ биирдэ баҕас, уоппуската сайыҥҥы кэмҥэ, өссө буолаары буолан, ыһыах кэмигэр түбэстэ. Онон куоракка дьонун даачаларыгар таһаартаан баран, дойдутугар айан суолун тутан кэллэ. Дьэ дойдутугар нус-хас сынньанаары, ыһыахтаары сылдьарыттан үөрэн, сүргэтэ көтөҕүллэн ахан сылдьар. Билигин кыргыттарын, оҕо сааһын чуораанчыктарын кытта көрсүө. Бука бары хастыы да оҕолоох ыал ийэлэрэ, сорохторо өссө эбэлэрэ буолан, тыа ыалын сиэринэн, бэйэлэрин илиилэринэн уйгуну оҥорсон, сүөһү-ас бөҕөтүн ииттэн, оҕуруот олордон олороллор. Аныгы төлөпүөн, араас сибээс үйэтигэр мэлдьи билсэллэр. Бүгүн дьэ 10 «а»-лар иистэнэр кыыстара Муочус үлэлиир сиригэр, сэлиэнньэ кыра ательетыгар, мустарга болдьоспуттара. Оо, универмаг барахсан! Нарыйа хааман сэгэлдьитэн иһэн, эргэ универмаг дьиэтэ турарын көрөн, долгуйдаҕын эриэхсит… Билигин күн-дьыл элбэх хаарыгар, самыырыгар баттатан, хайдах эрэ намтаан, харааран хаалан турарын аанньа, урут сэлиэнньэ кэрэ аҥаардарыгар эгэлгэ таҥаһы-сабы атыылыыр муода салонун курдук күндү дьиэ этэ буоллаҕаа… Ыйга биирдэ быһыылааҕа, «cаҥа табаар кэлбит үһү» диэн сурах тарҕанара. Дьэ онно уҥуох тостор уочарата, сороҕор испииһэктэнии күн инниттэн саҕаланара. Сарсыҥҥы күнүгэр, ким түүннэри кэриэтэ уочараттаан инники турбут былдьаһыктаах табаардарга тииһинэн хаалара. Ол табаардар — ол кэминээҕи муода «хаһыытынан» араас трикотажнай «лапса», «мохуруон» куопталар, лакированнай чулку саппыкылар, хаачыстыбалаах хара рейтузалар, колгуоткалар буолаллара. Нарыйаҕа ийэтэ барахсан оннук үтүрүһүүгэ тииһинэн ылбыт финскэй тирии саппыкыта күн бүгүнүгэр диэри туох да буолбакка сылдьар. Ийэтэ суос-соҕотох кыыһын, Нарыйатын маанылыырын, таҥыннарарын олус да сөбүлүүрэ. Эчи, балачча саастаах, бэйэтэ хаһан да таҥас арааһын сыымайдыыр олоххо тиксибэтэх киһи диэтэххэ, матырыйааллар араас тарын арааран билэрэ да бэрт этэ. «Оҕом саҥа былаачыйаланна дии, үчүгэйиин, крепдешин ээ» дии-дии саҥа таҥас таҥнан, сиэркилэ иннигэр эргичийэ турар кыыһын таптаабыттыы көрөрө, былаачыйатын тэллэҕиттэн имэрийтэлээн ылара. Дьэ, ити курдук ийэтэ, этэргэ дылы, уҥуох тостор уочаратыгар тииһинэн ылбыт, астына-астына ааттыыр кремплин, крепдешин, хаарыс солко, сиидэс, кумаһыай, сатыын, сибэккилээх, үрүмэччилээх, горуохтаах былаачыйаларын эгэлгэтин кэттэ ини, кэппэтэ ини!? *** Сергей аармыйаттан саҥа сулууспалаан кэлбит, ыаллыы сэлиэнньэлэрин уола эбит. Аны эт саастыы эбиттэр, оскуолаларын биир сылга бүтэрбиттэр. Аны аҕыйах хонугунан уол ойуур хаһаайыстыбатын идэтин ылаары, соҕуруу куоракка туттарса бараары сылдьар эбит. Аҕата барахсан өйдөөн көрбөтө кэлиэ дуо, ыраахтан даҕаны суос-соҕотоҕо, мааны кыыһа ким бэйэлээхтиин итинник уһун суолу быһа кэпсэтэн айаннаабытын ол киэһэ туоһулаһа сатаабыта. Нарыйа ол түүн долгуйан хараҕын симпэтэҕэ даҕаны. Эдьиийэ аах кинини сөрүүн сиргэ ампаарга утуппуттара. Нарыйа хараҕар долгуһута уста сытар эбэтэ, катер палубатыгар кини диэки сып-сылаастык, умсугуйбуттуу, таптаабыттыы көрөр, төп-төгүрүк харахтардаах, ис иһиттэн сып-сырдык, ып-ыраас мөссүөннээх уол турара. Арай, сарсын, хайдах эрэ былаана уларыйан хаалан, кинини кыайан көрсүбэтин? Улахан паарка киэҥ дуолуттан уонна кинини хантан булан ылыай дии санаатаҕына, тыына хаайтарыах курдук буолуталыыра. *** Дьэ, уонна оройуон ыһыаҕын икки түүннээх күнүн кытта биир да мүнүүтэҕэ арахсыбакка, илии илиилэриттэн ыкса сиэттиһэн сылдьыбыттара. Паарка барахсан маанылаах аар хатыҥнарын быыһынан аргыый хаамсыбыттара, күлүккэ турар ыскаамыйаларга сэргэстэһэ олорон арааһы кэпсэппиттэрэ. Нарыйа наһаа да дьоллоох этэ, аттыгар өр күүппүт уолана баарыттан, сүрэҕин хамсаппыт, дууһатын долгуппут доҕорунуун сиэттиһэн иһэриттэн, бу күүстээх сарыҥҥа тайанан, эрэллээх илиилэргэ бигэтэн, ханна ыҥырдар даҕаны барсыах курдуга… Киэһэ инструментальнай ансаамбыл доҕу һуолунан үҥкүү буолбута. Ханнык да үҥкүү буоллун, кини Сергейиниин иккиэн эрэ үҥкүүлүүллэрэ. Дьоллоохтор да этэ, таарыйсар тарбахтарын сылааһыттан, имэрийсэ көрөр харахтарын иэйиититтэн… Нарыйа хараҕын уута ыган кэлбитин аргыый туора соттон кэбиспитэ, саннын дьигиҥнэтэн, кыратык ытаан ылбыта. Хайдах эрэ чэпчээбит курдук буолбута. Хата, аттыгар ким да суоҕа, өрүс чуумпу кытылын нуһараҥа сөрүүкэтэ, уоскута кууһарга дылыта… Сергей иккис күннэригэр, ыһыахтан атааран иһэн, «Нарыйаа, ыал буолбаппыт дуо?» диэн ол саҕанааҕы Нарыйаны олус соһуппута. Кыыс хараҕар сэмэлиирдии көрөр аҕата, ийэтэ көстөн кэлбиттэрэ. Айабыын, хайаан дьоно ирдиир бэрээдэктэрин кэһэн, үөрэҕин бүтэрбэккэ ыал буолуо эбитэй?! Ыксаан хаалан, итинник бас таан үөрэҕи бүтэриэхтээҕин, хас да сыл билсэн баран холбоһуохтаахтарын туһунан эппитэ быһыылааҕа. Сергей тугу да саҥарбатаҕа, кини, эр киһи, аккаас ылбыт курдук санаммыта быһыылааҕа. Галина Нельбисова, «Оо, таптал…» (Айар, 2025 с.) хомуурунньуктан быһа тардыы
edersaas.ru сайтан