Коля подъезд аанын арыйан, үрдүкү этээскэ тахсар кирилиэс бастакы үктэлигэр үктэннэ. Кини илиитигэр элбэх киһи илиитигэр эргэйрбит былыргы тимир күлүүстэрдээх. Бу күлүүстэр уһун, сыратын биэрэн туран ситиспит саҥа олоҕун аанын арыйыахтаахтар. Сүүрбэ аҕыс саастаах эдэр инженер уол хас да сыл устата харчытын мунньунан, иккис ырыынактан икки хостоох кыбартыыра атыылаһарын түһээн да баттаппатах этэ. Мииринэй куорат биир эргэ, сэбиэскэй кэмҥэ тутуллубут дьиэтин үһүс этээһигэр баар кыбартыыра киниэхэ дьиҥнээх, туспа муннук, көҥүл тыыннаах олох саҕаланыыта курдук санаммыта. Ааны арыйан киирээт, Коля дириҥник өрө тыыммыта. Дьиэ иһигэр эргэ кыбартыыраларга курдук, ураты сыттаах, ол эрээри кини онно кыһаммат. «Бу барыта миэнэ!» диэн санаа кини сүрэҕин иһигэр сылаастык сүүрэлиирэ. Эркиннэри хайдах саҥардыаҕын, ханна улахан тэлэбиисэри туруоруоҕун, ханна сымнаҕас дьыбааны ылан, киэһэ аайы кинигэ ааҕарын барытын былааннаабыта. Мантан ыла кини уопсайдарга, куортамнаабыт дьиэлэргэ олорор кэмнэрэ умнууга хаалыахтара. Билигин кини бэйэтин дьиэтигэр, дьиэ хаһаайына буолан, саҥа, ыраас уонна чуумпу олоҕу саҕалыахтааҕа. Ол эрээри, олох диэн хараҥа хос курдук, киирбит ааныҥ кэнниттэн эн билбэтэх, сэрэйбэтэх өттүлэртэн араас түгэннэринэн баай буолар. Бастакы нэдиэлэ чэпчэкитик, дьоллоохтук ааспыта. Коля үлэтиттэн кэлэн, бэйэтэ ас астаан, сөбүлүүр сахалыы ырыатын холбоон, түннүгүнэн куорат уоттарын көрөн олороруттан дуоһуйара. Ол эрээри, маннык дьоллоох түгэннэр уһаабатахтара. Кини саҥа чуумпу олоҕо подъезд аана сабыллыаҕыттан, кини утары ыаллыы олорор аҕыс уон түөрт саастаах Маарыйа эмээхсинтэн тосту уларыйбыта. Маарыйа эмээхсин дьиэҕэ хаһыс да сылын олорор, соҕотох, оҕолоро-сиэннэрэ ыраах, атын куораттарга олохсуйан олороллор, кинини кэлэн көрбөт этилэр. Кини сааһа ырааппытын иһин, хараҕа уоттаах, тыла-өһө сытыы, сирэйигэр олоххо муҥур суоллаах, кытаанах санаалаах дьахтар быһыытынан көстөрө. Коля бастаан киирбит күнүгэр, подъезка көрсөн, үтүө баҕа санаатын эппитигэр, эмээхсин кинини сүүһүн аннынан көрөн баран, тугу да саҥарбакка, тайаҕын тоҥсуйан ааспыта. Ол түгэн Коляҕа сэрэтии курдук буолуохтааҕа, ол эрээри эдэр киһи онно улахан суолта биэрбэтэҕэ. Арай, үһүс күнүгэр, Коля үлэтиттэн кэлбитэ, кини аанын утары хайыы-үйэ сытыйан эрэр бакыакка иһигэр бөх мунньуллан сытара. Бакыат иһигэр аһыйбыт сүөгэй, ууллубут хаппыыста уонна да атын сыт-сымар аҥалыйара. Коля маны көрөн баран, ким эрэ сыыһа аҕалан уурдаҕа диэн санаан, бакыаты ылан, подъезд таһынааҕы бөх тоҕор баахха илдьэн бырахпыта. Ол эрээри, сарсыныгар хартыына эмиэ хатыламмыта. Бөх аны кини аанын таһыгар, олус чугас ууруллубут этэ. Коля бастаан тулуйа сатаан баран, утары эмээхсини кытта кэпсэтэ сатаабыта. «Маарыйа баһаалыста, бөххүтүн манна уурумаҥ, сыт-сымар бөҕө тахсар, эбиитин мин аанын аттыгар», — диэн сымнаҕастык, ытыктабыллаахтык эппитэ. Онуоха эмээхсин аана тэлэччи аһыллыбыта уонна кини үрдүгэр үөхсүү, кырыыс ьыллара бөҕөтө түһэриллибитэ. «Эн, арыгыһыккын! Түөкүҥҥүн! Дьахтар бөҕөтүн аҕалан, манна түүнү быһа айдаарсаҕыт! Мин бөхпүн ханна баҕарар ууруоҕум! Киэр бар, полицияны ыҥырыам!» — диэн, сирэйэ-хараҕа кытаран, тайаҕын тоҥсуйан, хаһыытаабыта. Коля соһуйан, тугу да хардарбакка, дьиэтигэр төттөрү ах баран киирбитэ. Кини санаатыгар, ити сааһырбыт дьахтар өйө-санаата хамсаабыт, эбэтэр кырдьар сааһын ыарыыта бэргээбит быһыылааҕа. Ол эрээри, итинтэн ыла Коля дьиҥнээх аллараа дойдуга тэҥнээх араас түгэннэргэ түбэспитэ. Эмээхсин киниэхэ анаан-минээн сэрэтии биллэрбитэ. Күн аайы аанын таһыгар бөх, ону тэҥэ, хортуоппуй хастаммыт хаҕа, туус бөҕөтө кутуллара. Ол эрэ буолуо дуо, эмээхсин кини аанын аттыгар силлиирэ, үөхсэрэ, Коляны «бандьыыт», «өйө суох», «ийэтин-аҕатын наар үөхсэр» диэн, подъезка киирэр дьоҥҥо барытыгар үҥсэ сатыыра. Биир күн Коля дьиэтигэр кыыһын аҕалбыта. Кинилэр подъезка киирээт, Маарыйа эмээхсин иккис этээскэ түһэн иһэрэ, кинилэри көрөөт, тохтоон, кыыска: «Көрүҥ эрэ, бу арыгыһыт, түөкүн хаһыс дьахтаргын аҕаллын! Дьикээрбэ дьахталлары аҕалан, манна притон тэриннэ!» — диэн, дьон бары истэригэр хаһыытаабыта. Кыыс уолуйан, хараҕа ууланан, Коля илиитин ыһыктан, таһырдьа сүүрэн тахсыбыта. Коля эмээхсини тохтото сатаан, алҕаска илиитинэн таарыйан кэбиспитэ. Эмээхсин ити кэннэ өссө күүскэ хаһыытаан, полицияны ыҥырарга суоһурҕаммыта. Нэдиэлэ аайы кинилэргэ учаастактааҕы полиция үлэһитэ кэлэрэ. Сэмэн диэн, орто саастаах, сылайбыт харахтаах, формалаах киһи. Кини кэллэҕинэ? диэн араас санаалар кини төбөтүгэр эргийэллэрэ. Коля уол эмээхсини кытта быһаарса сатаан, араас ньымалары туттубута: бэлэх биэрэ сатаабыта (эмээхсин «бу миигин дьааттыы сатыыр!» диэн быраҕан кэбиспитэ), аанын таһыгар камера туруорбута (эмээхсин камераны көрөн баран, «миигин көҥүлэ суох уста сылдьар!» диэн полицияны ыҥырбыта). Туох да көмөлөспөтөҕө. Эмээхсин кинини кытта сэриилэһэртэн, кыбыстыылаах түгэннэргэ киллэрэриттэн дьиҥнээх дуоһуйууну ылара. Ол эрээри, олох диэн сэрэйиллибэт түгэннэрдээх. Биир күһүҥҥү күн, Коля үлэтигэр олус ыарахан күнү аһарбыта. Салайааччыта кинини дьон иннигэр мөхпүтэ. Атын үлэһит сыыһа-халты дьайыыларыттан, салайааччы Коляны буруйдаабыта. Үлэбиттэн уурайыам диэн санаа кытта киирэ сылдьыбыта. Төбөтө ыалдьара, санныгар сүүс киилэлээх сүгэһэр баарын курдуга. Кини дьиэтигэр кэлэн, сытан, утуйуон эрэ баҕарара. Үһүс этээскэ тахсан иһэн, кини аанын таһыгар эмиэ бөх сытарын көрбүтэ. Бакыата хайдыбыт, онтон сүөгэй уута аан диэки халыйан сытара. Коля сүрэҕэ тэбиитэ түргэтээбитэ, хаан баттааһына үрдээбитэ. Кини аанын арыйаары гыммыта, ол кэмҥэ, Маарыйа эмээхсин бэйэтин ааныттан тахсан, Коля диэки тайаҕын тоҥсуйан, хаһыытыы турара. — Хайа, арыгыһыт! Эмиэ итирэн-кутуран иһэҕин дуо?! Эн ийэҥ албынчык, эн аҕаҥ түөкүн! Эн аймахтарыҥ бары хаайыыга сыталлар! Мин эйигин манна сүгүн олордуом суоҕа! — диэн, эмээхсин Коля сирэйигэр силлээн, үөхсэрэ. Коля тохтообута. Кини хараҕын иннигэр кыһыл туман бүрүүкээбитэ. Сыллар тухары мунньуллубут истириэс, үлэтигэр, аны манна дьиэтигэр көрсүбүт атаҕастабыл — барыта биир түгэҥҥэ, биир сэрэҕэ суох хамсаныыга кубулуйбута. Ол курдук уҥа илиитинэн эмээхсини санныга охсубута. Бу сэрэҕэ суох, алҕас оҥоһуллубут хамсаныы этэ. Кини илиитэ эмээхсин саннын таарыйбыта. Ол эрээри, 84 саастаах, уҥуоҕа кэбирээбит, этэ-сиинэ мөлтөөбүт дьахтарга ити кыра охсуу улахан эчэйиигэ тэҥнээҕэ. Маарыйа эмээхсин, тайаҕын ыһыктан, уҥуоргу эркиҥҥэ баран түспүтэ уонна дьулааннаахтык хаһыытаабыта: — Өлөрдө! Өлөрдө! Көмөлөһүҥ! Бандьыыт өлөрдө! Подъезд иһигэр ааннар аһыллыбыттара, ыаллара тахсыбыттара. Ким эрэ полицияны, ким эрэ суһал көмөнү ыҥырбыта. Коля турар сириттэн хамсаабатаҕа. Кини илиитэ салыбырыыра, өйө-санаата туманырбыта. Кини тугу оҥорбутун дьэ өйдөөбүтэ. Кини, хаһан даҕаны кими да охсубатах, үлэһит, сэмэй эдэр киһи, кырдьаҕас дьахтары кырбаабыт аатыран кубулуйбута. Суһал көмө кэлэн, эмээхсини балыыһаҕа илдьибиттэрэ. Полицейскайдар Коляны тутан, участковайга илдьибиттэрэ. Допуруос, боротокуол. Коля тугу да кистээбэккэ барытын билимммитэ. «Мин охсубутум, мин буруйдаахпын», — диэн эрэ эппитэ. Балыыһаҕа эмээхсини көрбүттэрэ. Киниэхэ улахан эчэйии суоҕа, ол эрээри, санныгар хаан туран, көҕөрбүт диэн бэлиэтэммитэ. Уонна, саамай сүрүнэ, дьахтар сааһа 84-дэ. Арассыыйа Холуобунай кодексатын быһыытынан, кырдьаҕас киһиэхэ илии көтөҕүү —  улахан холуобунай буруй. Билигин, хас да ый ааспытын кэннэ, Коля суут дьиэтин саалатын ыскаамыйатыгар олорора. Саала иһигэр уу-чуумпу, арай суут сэкиритээрэ клавиатураҕа бэчээттиир тыаһа иһиллэр. Судьуйа, орто саастаах, кытаанах сирэйдээх дьахтар, холуобунай дьыала матырыйаалларын ааҕар. Борокуруор Коляҕа улахан ыстараабы уонна усулуобунай болдьоҕу ирдиир. Коля төбөтүн өндөтөн, саала иһин көрөр. Кини кэннигэр албакаата, иннигэр — борокуруор, оттон хаҥас диэки, эмээхсин олорор. Маарыйа эмээхсин,  өссө мөлтөөбүт көрүҥнээх, ытыс саҕа былаатынан сирэйин саба туттан муҥутуйан ытыыр. Кини суукка дьиҥнээхтик эмсэҕэлээбит, атаҕастаммыт курдук көстөр. Кини оонньуура дуу, дьиҥнээхтик ытыыр дуу — Коля билбэт. Ол эрээри, эмээхсин билигин маннык түгэҥҥэ, ити дьыалаҕа кыайыылаах тахсарын өйдүүр. Коля үлэтиттэн уурайбыта. Салайааччыта, холуобунай дьыала аһыллыбытын кэннэ, «бэйэҥ баҕа өттүнэн» диэн сурук суруйарын көрдөспүтэ. Улахан тэрилтэҕэ холуобунай буруйдаах, кырдьаҕаһы кырбаабыт киһини үлэлэппэттэр. Кини хас да сыл устата мунньуммут харчыта, саҥа кыбартыырата — барыта албакаатын үлэтигэр, суут ороскуотугар барбыта. Саҥа олох саҕаланыахтаах дьиэтэ, билигин киниэхэ саныырга да кутталлаах, кураанах, быылыйбыт хараҥа хос буолан турар. Судьуйа Коляны трибунаҕа ыҥырар. Кини суут иннигэр турар.  Ис санаатыгар, олох диэн олус уустук, биир сэрэҕэ суох хамсаныыттан, биир кыыһырыыттан барыта урусхалланыан сөбүн туһунан толкуй киирэр. Кини хас да сыл устата үлэлээн, харчы мунньунан, бэйэтин олоҕун оҥостуон баҕарбыта. Ол эрээри,  кыыһырбытын кыайан туттумматтаҕа. Эмээхсини кытта быһаарсыыга, кини сааһын, доруобуйатын, өйүн-санаатын учуоттаабатаҕа. «Буруйбун билинэбин, — диэн, Коля куолаһа саалаҕа иһиллэр. — Мин охсубутум. Ол эрээри, мин кинини өлөрөөрү, эбэтэр улаханнык эчэтээри охсубатаҕым. Мин тулуйарбыттан ааспытым». Судьуйа кинини истэр, ол эрээри, сокуон аата сокуон. Сокуон кыыһырыыны, истириэһи, эмээхсин атаҕастаабытын учуоттаабат. Сокуон чахчыны эрэ көрөр — эдэр киһи кырдьаҕас дьахтары кырбаабыт. Биир сэрэҕэ суох хамсаныы. Биир түгэн. Хас да сыллаах үлэ, былааннар, дьоллоох олох — барыта биир илии көтөҕүүттэн, биир кыыһырыыттан  алдьанна. Коля суут ыскамыайкатыгар олорон, түннүгүнэн таһырдьаны көрөр. Таһырдьа күһүҥҥү бастакы хаар түһэр. Саҥа олох саҕаланыахтаах этэ, ол эрээри, олох киниэхэ атын, ыарахан, уонна хаһан да умнуллубат уруогу биэрдэ. Ити уруок киниэхэ хаһан даҕаны, ханнык да түгэҥҥэ, кыыһырыыны уонна сэрэҕэ суох хамсаныыны кытта оонньуо суохтааҕын өйдөтөр… Сайдам
edersaas.ru сайтан