Сардаана отут икки сааһыгар үктэнэн, төрөөбүт нэһилиэгин кытыы сиригэр, хатыҥ чараҥ быыһыгар турар эргэ дьиэҕэ уолунаан Эрчимниин олороро. Кини тас көстүүтүнэн нэһилиэк бары кыргыттарыттан туох да уратыта суох: эр киһи мыыммат сэбэрэлээх, намыын куоластаах, үлэһит бэрдэ. Ол эрээри, харахтарыгар ким да билбэт ыар кистэлэҥэ, муҥура суох хомолтото уйаланан олороро… Оҕо эрдэҕиттэн киниэхэ дьикти, дьулаан түүллэр киирэллэрэ. Кини түүлэ – сэрэтии. Хара тураах дьиэ үрдүгэр кэлэн олордоҕуна, эбэтэр түннүк аннынан саһыл сүүрэн аастаҕына, Сардаана сүрэҕэ тэбиитин мөлтүүрэ: нэһилиэккэ ким эрэ суох буолуоҕун, олохтон туоруоҕун кини эрдэттэн билэрэ. Ол туһунан кини кимиэхэ да кэпсээбэтэ. Дьон-сэргэ “кырыыстаах дьахтар”, “аһаҕас эттээх” диэн сирэй-харах анньыахтара, оҕотун туоратыахтара, күлүү гыныахтара диэн куттанара. Онон кини ыар сүгэһэрин бэйэтэ сүгэ сылдьара, хас биирдии өлүүнү ис дууһатынан ыалдьара, ытыыра да, кыайан сэрэтэр, быыһыыр кыаҕа суоҕуттан күнүстэри-түүннэри муунтуйара. Ол курдук, түүннэри утуйбат буолан, түннүгүнэн ыас хара тыаны одуулаан, ыар дьылҕаны кытта мөккүһэ хонон-өрөөн турара. Биир тымныы, чуумпу кыһыҥҥы түүн, дьон-сэргэ бары утуйбутун кэннэ, Сардаана уута көтөн, оронугар эргичиҥнии сытара. Ол сытан, балачча өр кэм кэннэ, хараҕа аа-дьуо сабыллан, дириҥ, ураты утуйар уутугар киирбитэ. Бу күҥҥэ эдэр кыыс түүлэ олус дьикти буолан биэрдэ. Хараҥа халлаан арыллан, сырдык саһарҕа тыган, ыраас салгын сирэйигэр сайа охсубута. Охсуллубут от уонна бэс мас куйаас күн сылыйан тарҕанар сыта дыргыйбыта. Ол сырдык ортотугар үрүҥ баттахтаах, көнө уҥуохтаах, сахалыы таҥастаах, сэмэй сирэйдээх-харахтаах эмээхсин күлүгэ көстөн кэлбитэ. Ол кини хаһан да көрбөтөх, ол эрээри хаанынан, кутунан-сүрүнэн билэр хос-эбээтэ этэ. “Оҕом, тоҕо сүгэһэргин сүгэ, дууһаҕын илдьи тэпсэ сылдьаҕын?” – диэн эмээхсин намыын, ол эрээри дьаһаллаах куолаһа иһилиннэ. – “Эн түүллэриҥ – ыарыы буолбатах, дьылҕа бэлэҕэ, Айыылар анаабыт суоллара. Эн өлүүнү көрөҕүн, тоҕо диэтэххэ, дьону өлүүттэн быыһыахтааххын. Илиилэргин көр”. Сардаана илиилэрин уунна. Кини тарбахтарыттан күн курдук сылаас, сырдык уот сыдьаайан тахсара. “Тукаам, дьону эмтээ. Кистээмэ, куттаныма. Эн илиилэриҥ олоҕу биэриэхтэрэ”, – диэт, хос-эбээтин сырдык күлүгэ эмиэ эмискэ симэлийэн хаалбыта. Сардаана соһуйан уһукта биэрдэ. Дьиэ иһэ чуумпу, оһоххо сырылас уот умайар тыаһа иһиллэр. Кини илиилэрин көрдө – тарбахтара билигин да сылааһынан илгийэллэр, сүрэҕэр урут хаһан да билбэтэх чэпчэки, көҥүл санаа үөскээбит. Сүгэһэрэ түспүт, дууһата ырааһырбыт. Арай сарсыныгар ыаллыы олорор Моттойо эмээхсин сиһэ ыалдьан, хаампат, муунтуйан өрө тыынар буолан киирэн ыалдьыттыы киирбитэ. Сардаана бу иннинэ билэрдии эмтээх оту бэлэмнээн биэрэр буоллаҕына, бу сырыыга кистэлэҥ күүһүнэн көмө оҥоруохтааҕын санаабыта. Саҥата суох соһуйбут эмээхсин   сиһигэр илиилэрин ууран, аал уокка алҕаан намылытан, барыта үтүөрэн кэлэригэр сибигинийбитэ. Илииттэн сылаас уот киирэн, тарбахтара бэйэлэрэ ыалдьар сири булан имэрийдилэр. Моттойо эмээхсин сөҕөн: “Оо, оҕом, ыарыым ааһан хаалла дии! Эн илиилэриҥ дьикти илбийэр күүстээхтэр эбит!” – диэн аллайда. Ол күнтэн ыла Сардаана олоҕо тосту уларыйбыта. Кини нэһилиэк дьонугар түүллэрин кистээбэккэ кэпсиирэ,  дьону сэрэтэр, оттон илиилэринэн ыарыһахтары эмтиир буолбута. Ол курдук, бэйэтин дьылҕатын буолуохтааҕын курдук түргэнник ылыммыта. Сардаана илиилэрэ – өлүүнү кыйдыыр, олоҕу уһатар дьикти күүстээх илиилэр буолбуттара. Нэһилиэк дьоно кинини “Эмчит Сардаана” диэн ытыктабыллаахтык ааттаан сыһыаннаһар буолбуттара. Оттон уола Эрчим ийэтин көрөн, дьоҥҥо көмөлөһөр, харыстыыр үтүө санааны иҥэринэн улаатыаҕа. Сардаана билигин утуйарыттан куттаммат, тоҕо диэтэххэ кини билигин өлүүнү эрэ буолбакка, дьон олоҕун, инникитин көрөн билэр. Сайдам
edersaas.ru сайтан