Содержание

• Бастакы түбэлтэ: ГАИ пуоһун аттыгар ытыыр кыыс
• Иккис түбэлтэ: «Орто Дойдуга» уоскуйбат кут
• Үһүс түбэлтэ: Эргэ куорат атах сыгынньах ыалдьыта
• Төрдүс түбэлтэ: Таптал хайатыгар буолбут иэдээн
• Бэһис түбэлтэ: Өлүөхүмэ суолугар тохтотор кыргыттар

Уһун кыһыҥҥы киэһэлэргэ ааҕарга сөптөөх, дьиҥнээх олохтон ылыллыбыт, киһи этин сааһа аһыллар түбэлтэлэрэ.

Дьон-сэргэ өрүү кистэлэҥи, таайыллыбат дьиктини сэҥээрэр. Ордук бу уһун кыһыҥҥы киэһэлэргэ кутталлаах түбэлтэлэри кэпсэтэр үгэстээхтэр.

Биһиги кыргыттар үөрдэрин туһунан абытайдаах түбэлтэлэри бэлэмнээтибит. Саамай кутталлааҕа диэн — бу кэпсээннэр айыллыбыт буолбатахтар, Саха сиригэр чахчы буолбут иэдээннээх түбэлтэлэр.

Бастакы түбэлтэ: ГАИ пуоһун аттыгар ытыыр кыыс

Бу дьиктилээх номоҕу өрөспүүбүлүкэ элбэх олохтооҕо истибит буолуохтаах. Түбэлтэ төрүөтэ «дьылхааннаах 90-с» сылларга тахсыбыта. Кыһын эдэр кыыс Дьокуускайтан дойдутугар, Покровскайга, бараары суолга массыына тохтоппут. Ол кэннэ кинини ким да тыыннааҕын көрбөтөх. Сарсыарда кыыс эрэйдээх өлүгүн Хаҥалас улууһун Төхтүр сэлиэнньэтин аттыгар турар (билигин үлэлээбэт) ГАИ пуоһун таһыттан булбуттар. Кыыс таҥаһа суох, кырбаммыт, күүһүлэммит уонна тоҥон өлбүт этэ.
Номох кэпсииринэн, өлөөччүлэр кинини массыынаттан пост аттыгар быраҕан кэбиспиттэр. Кыыс эрэйдээх бүтэһик күүһүн мунньунан дьиэҕэ сыыллан тиийэн, ааны өр баҕайы тоҥсуйан көмө көрдөспүт. Ол эрээри ол түүн дьуһуурустубаҕа сылдьыбыт милиция үлэһиттэрэ иккис этээскэ кытаанахтык утуйа сытан, тоҥсууру истибэтэхтэр. Онтон ыла Покровскай траассатынан айанныыр суоппардар ытыыр дьахтар күлүгүн үгүстүк көрөллөр. ГАИ пуоһун ол үөр түүн аайы ааны тоҥсуйан, иэдээннээх түүнү санатарын иһин саппыттар диэн кэпсииллэр.

Иккис түбэлтэ: «Орто Дойдуга» уоскуйбат кут

2015 сыл ыам ыйыгар экзаменнары бүтэриини бэлиэтээһин улахан иэдээнинэн түмүктэммитэ. Өктөм сэлиэнньэтин устудьуона бииргэ үөрэнэр оҕолорун кытта Хаҥалас улууһун «Орто Дойду» сиригэр, ойуурга бырааһынньыктарын бэлиэтии барбыттар. Үөрүү-көтүү кэмигэр кыыс ыалдьан, ыһыылаах-хаһыылаах хампаанньаттан барбыт. Өйүн сүтэрэн мас анныгар охтубут уонна онно тоҥон өлбүт. Бииргэ үөрэнэр оҕолоро кини сүппүтүн аахайбакка, сэлиэнньэҕэ төнүннэҕэ диэн санаан, көрдөөбөтөхтөр.
Онтон ыла устудьуон кыыс үөрэ «Орто Дойду» туристическай комплекс үлэһиттэригэр тыын биэрбэт буолбут. Түүн хаалар харабыллар дьиктини уонна кутталлааҕы кэпсииллэр: ким эрэ көстүбэт күүс ааны тоҥсуйар уонна аһалларыгар көрдөһөр, олус тоҥнум диэн ытыыр. Олохтоох урбаанньыттар бу быһыыны тохтоторго сананан, ыраастатаары ойууннары уонна аҕабыттары ыҥыра сылдьыбыттар да, туһалаабатах. Үөр саас кэлэр уонна хойут күһүн эрэ сүтэр.

Үһүс түбэлтэ: Эргэ куорат атах сыгынньах ыалдьыта

Бу драма хойут күһүн Дьокуускай куорат киинигэр буолбута. Биир киэһэ эдэр дьахтар эрин

кытта этиспит. Араллаан кэмигэр эрэ кинини кырбаабыт, дьахтар туох таҥастааҕынан — биир дьиэ ырбаахытынан уонна атах сыгынньах таһырдьа ыстаммыт. Сарсыарда үлэҕэ ыксаан иһэр дьон Эргэ куоракка кини тоҥон өлбүт өлүгүн булбуттар.
Билигин күһүҥҥү тымныы киэһэлэргэ бу историческай түөлбэҕэ үөр буолбут күлүгү көрүөххэ сөп. Көрбүт дьон кэпсииллэринэн, бу ытыыр дьахтар, тааһынан тэлгэммит суолунан атах сыгынньах хааман иһэр буолар. Үөрү үксүн Уоттаах пааматынньыктан саҕалаан «Кружало» эргиэн киинигэр диэри сиргэ көрөллөр.

Төрдүс түбэлтэ: Таптал хайатыгар буолбут иэдээн

1988 сыл ахсынньы 31 күнүгэр, Саҥа дьыл саҕана, Дьокуускайга киинэҕэ эрэ көстөр иэдээннээх түбэлтэ буолбута. Эдэр юрист дьахтар бырааһынньыкка баттаҕын оҥотторо парикмахерскайга барар. Доҕоро кинини элбэх тэрилтэлээх дьиэҕэ диэри илдьэн биэрбит. Киириигэ дьахтар вахтеры кытта этиһэн ааспыт. Кинини кытта иккистээн көрсүбэт туһугар, баттаҕын оҥотторон баран кэтэх аанынан тахсарга быһаарыммыт.
Таһырдьа тахсан, доҕорун массыынатыгар маарынныыр массыынаны көрөн, онно киирэн олорбут. Бу өлүүгэ тиэрдибит алҕас этэ — массыынаҕа сидьиҥ дьон (преступниктар) бааллара. Маны барытын түннүк форточкатыгар табахтыы турбут туоһу дьахтар көрбүт. Кини массыына нүөмэрин өйдөөн хаалбыт буолан, дьыала арыллыбыта. Эрэйдээҕи Таптал хайатыгар илдьэн күүһүлээбиттэр уонна өлөрбүттэр. Туоһу дьахтар көмөтүнэн буруйдаахтары туппуттара, биирдэстэрэ кэлин иирбит дииллэр. Оттон Таптал хайатыгар онтон ыла өлбүт дьахтар үөрүн үгүстүк көрөллөр.

Бэһис түбэлтэ: Өлүөхүмэ суолугар тохтотор кыргыттар

Бу кутталлаах түбэлтэ соторутааҕыта — «Орто Дойдуга» буолбут иэдээн сылыгар тахсыбыта. 2015 сыл ахсынньы 20 күнүгэр икки кыыс биирдэстэрин билэр уолаттарын кытта көрсүбүттэр. Икки массыынаннан райцентртан 45 биэрэстэлээх «Үс Бэс» диэн сиргэ, булчут үүтээнигэр сынньана барбыттар.
Туох эрэ табыллыбатах, кыргыттар үүтээҥҥэ хонортон кытаанахтык батыммыттар. Кинилэр Өлүөхүмэ куоратыгар сатыы төннөргө быһаарыммыттар. Суукка буолан баран полицейскайдар кинилэр өлүктэрин быраҕыллыбыт сайылык ферматын сириттэн булбуттара — дьүөгэлииллэр сылаас сиргэ тиийбэккэ тоҥон өлбүттэр.
Онтон ыла олохтоохтор түүннэри траассаҕа икки кыыһы көрсүөххэ сөп диэн кэпсииллэр. Үөрдэр суол кытыытынан хаамаллар уонна дьиэлэригэр тиийээри ааһан иһэр массыыналары тохтото сатыыллар үһү.

Нууччалыыта