Кыһыҥҥы сарсыарда ураты. Ордук тыа сиригэр сарсыарда саһарҕа саҥа тахсыытын дьикти таайыллыбат кэрэ көстүүтэ сибиэһэй салгын нөҥүө уратытык биллэр. Хас сарсыарда ахсын биэс чаас ааһыыта Туйаана бу салгыны хараҕын быһа симэн туран эҕирийэр. Будильник чаһы көмөтүнэн турбут ыарахан туруга маннык салгыны эҕирийдэҕинэ симэлийэргэ дылы гынар. Хотон иһигэр «турдуҥ дуо?” диэбиттии ынахтар маҥыраһан күннээҕи түбүк үтүрүйэн эрэрин биллэрэллэр. Туйаана күннэтэ сылдьар кыракый омоон ыллыгын устун хааман хотонугар тиийэр. Саах соһор эргэ салааскатын күрүөҕэ өйөннөрө уурбутун ылан аа-дьуо хааман хотонугар киирэр. Онтон хотонун дьаһайан баран киирэн чэйин иһэр, аҕата оҕонньор бэлэмнээбит аһын аһаан баран киэргэнэн, оҥостон үлэтигэр хонтуораҕа барар. Кини олохтоох дьаһалтаҕа буҕаалтырынан үлэлиир. Үлэтигэр барар суола тыа быыһынан тыргыллар. Халыҥ хаарынан бүрүллэн утуйан хаалбыт мастар быыстарынан хааман иһэн кини арааһы саныыр. Дьэ, дьикти, урут бу суолунан оскуолатыгар үөрэнэ тэбинэрэ. Бу суолунан ийэтэ, аҕата,убайдара бары сылдьаллара. Улааттахпына аны бу суолунан сылдьарым аҕыйыа дии саныыра, бэйэтин атын ыраах куоракка дуу, атын дойдуга дуу олорор курдук ыраланара. Онто ханна баарый? Дьылҕа ыйааҕа эбитэ дуу, бэйэтин мөлтөҕө эбитэ дуу, хата барыларынааҕар саамай элбэхтэ бу ыллыгынан кини хаамар. Күнүс эбиэттии таарыйа ынахтарын уулатаары ыксаан элэстэнэр. Ол курдук кини бу суолунан күҥҥэ түөртэ сылдьар эбит. Хас биирдии маһы ааҕа көрөн билэр курдук. Олох… Өскөтүн олоххо бэриллэр дьол ханнык эмит чороон дуу, кытыйа дуу иһитинэн кэмнэнэрэ эбитэ буоллар, кимиэхэ бу олохтон төһө дьол бэриллибитин киһи тута быһаарыа эбит. Кимиэнэ эрэ быһаҕас, оттон кимиэнэ эрэ тобус толору. Туйаана урут оҕо сылдьан дьол диэн тылы иһиттэҕинэ итинник саныыра. Ытыс муҥунан хантан эрэ баһан ылар дьол баара буолуо диэн итэҕэйэрэ. Төрөөбүт дойдутугар үрдүк үөрэх кыһатын бүтэрэн баран үлэлии хаалбыт кыысчааҥҥа билигин арай сыллар эрэ солбуһаллар. Тоҕо кини олоҕор уларыйыы буолбатаҕын ардыгар ырыта саныыр. Ити саныыр кэмэ кини ынах ыыр кэмигэр өтөн киирэр. Күннээҕи тыа сирин бүппэт түбүгэ итинник өрүү саҕаланар уонна киэһэ чуумпутук тэлэбиисэр иннигэр олоруунан эбэтэр интэриниэт ситимин, чуолаан, Инстаграм сирэйин көрүүнэн түмүктэнэр. Оттон Туйаана олоҕор эмиэ дьолунан туолбут чороон иһит дьиҥэ тосхойбута эбээт. Кини оскуоланы бүтэрэн саастыылаахтарын кытта үрдүк үөрэх кыһатыгар киирбитэ. Бииргэ үөрэммит доҕотторо, олортон саамай чугас оҕо сааһын доҕоро Дьулус эмиэ үрдүк үөрэххэ киирбитэ. Ыаллыы

олорор Дьулус, Туйаана уонна Аанчык буоланнар бары ол күнү айылҕаҕа тахсан бэлиэтээбиттэрэ. Тоҕо эрэ кинилэр наһаа истиҥ сыһыаннаахтарын бүтүн оскуола оҕото бары билэрэ. Аанчыктара ситэ үөрэммэккэ кэргэн тахсан атын улууска көспүтэ, инньэ гынан хам-түм сурук нөҥүө кэпсэтэллэрэ. Оо, Аанчык, билигин номнуо эбээ буолара чугаһаата ини. Оттон Дьулус арыый хойутаан ыал буолан куоракка олорор. Бары ыал дьон. Олохторо оҕо-уруу, дьиэ кэргэн тула эргийэр. Арай кини эрэ олоҕо хотон уонна үлэ тула эргийэр. Чороонноох дьол… Ол дьолу ситэ ыймахтаабакка тоҕо түһэрбит бэйэтэ буоллаҕа дуу… Дьиҥэ, барыта баара дии…Үрдүк үөрэҕи бүтэрэн диплом ылан баран дьонугар күтүөт уолу сиэтэн киллэрбитэ. Дьоно төһөлөөх үөрбүттэрэй, сыбаайба, улахан бырааһынньык тэрийээри сүпсүлгэн бөҕө буолбуттара. Туйаана Вадимныын үөрэҕин бүтэрээри сылдьан билсибитэ. Эдэр дьон күөх хонууга хайыһар кэмигэр билсибиттэрэ. Вадим ааттаах хайыһардьыт уол кинини батыһа көрөрүн кыыс тута сэрэйбитэ. Билсиһиилэрэ да олус судургу этэ. Туйаана атын кыргыттар курдук мунньараҥныыр, атаахтыыр майгыта суоҕа. Билсиһии сыыйа ыраас тапталга кубулуйбута. Арай олохторо куруук маннык күннээх халлаан курдук буолуох курдуга. Олус да өйдөһөр, кыраттан да күлэн барар иккиэн олус судургу майгылаах дьон тута холбоһобут диэн быһаарыммыттара. Уол бастаан кыыһы бэйэтин дойдутугар таһааран билиһиннэрбитэ. Онтон кыыс уолу сайын дойдутугар илдьэ кэлбитэ. Сыбаайбаны кыһыары күһүн идэһэ өллөҕүнэ, эт-ас баар кэмигэр оҥорор туһунан болдьоспуттара. Туйаана ийэтин кытта ыал буолар былааччыйатын улуус кииниттэн ылан, кэлэр күһүнү олус күүтэрэ. Ол эрээри кыысчаан бу былааччыйаны кэппэтэҕэ… От үгэнин саҕана кыысчаан ийэтэ сүрэҕэ эмискэ тохтоон олохтон туораабыта. Икки бииргэ төрөөбүт убайа номнуо ыал дьон атын нэһилиэккэ олороллоро. Онон Туйаана аҕатын көрөр-истэр буолан төрөөбүт нэһилиэгэр үлэлии, олоро хаалбыта. Оттон Вадим куоракка үлэ көрдөнө барбыта. Таптыыр доҕорун суохтааһын, киэҥ сиргэ талаһар сүрэҕи хам баттаан субу буола турар быһыыга-майгыга бас бэринии эдэркээн кыыс дууһатын ыараханнык баттыыра. Кинини биир эрэ үөрдэрэ. Бу саҥа дьылга таптыыр доҕоро Вадим манна кэлиэхтээх. Кыыс эрдэттэн улуус киинигэр киирэн доҕоругар сыаналаах бэлэх атыыласпыта. Улууска дэҥҥэ көстөр мааны аһы-үөлү эрдэттэн хаһаана сылдьыбыта. Барытын Вадим кэллэҕинэ астаныахпыт, Вадим кэллэҕинэ сиэхпит, ону гыныахпыт, маны гыныахпыт диэн элбэҕи былааннаабыта. Ол курдук интэриниэтинэн сакаастаан үс чүмэчи турар улахан мааны канделябрын кини дьиэтин истиилигэр төһө

да сөп түбэспэт буоллар атыыласпыта. Уһун уочаракка туран тоҥ балык, балык искэҕин атыылаһан хаһааммыта. Саҥа дьыллааҕы сүпсүлгэн сүрэҕин үөрүүнэн толороро. Туорт оҥорор Клавдияҕа эрдэттэн Вадим сөбүлүүр мүөттээх туордун сакаастаабыта. Дьиэтин истиэнэлэрин, люстратын, ыскааптарын барытын сууйан кылбаппыта. Аҕата күтүөт кэллэҕинэ эппитин хата эттэтиэхпит, нэдиэлэтээҕи маспытын тэрээһэ иннигэр кыстатыахпыт диэн эмиэ үөрэрэ. Бу саҥа дьылга дьэ, кинилэр инники олохторун кэпсэтиэхтэрэ, баҕар, баҕар куораттаһан да хаалыа, кылаабынайа хотонун дьаһайар, көрөр-истэр дьону буллар, уонча хонукка сынньанан кэлиэ этэ. Вадим үчүгэй кэнсиэркэ билиэт атыылаһыахтаах, оччотугар куорат мааны куоларыттан хаалсыбат туһуттан Туйаана эмиэ саҥа былааччыйа атыыласпыта. Куоракка тиийэн баттаҕын оҥотторуо. Ахсынньы ортото үлэлэрин саҥа дьыла буолбута. Олохтоох дьаһалта бырааһынньыга хонтуора иһигэр судургутук чэйдээһин эрэ этэ. Кэллиэгэлэрэ Туйаанаттан доҕорун Вадимы сураспыттара. Онуоха кыыс үөрэ-көтө доҕоро субу уонча хонугунан кэлиэхтээҕин кэпсээбитэ. Тыый, Туйаана, куорат уола бриллианнаах биһилэхтээх кэлэрэр буолуо, — диэн кассир Надя кэпсэтиини сыбаайбаҕа тиэрдэ сатаабыта. Туйаана онуоха: Ээ, биһиги номнуо урут биһилэх бэлэхтэспит дьоммут, ийэм барахсан олохтон баран сыбаайбабыт көһөрүллүбүтэ дии, — диэн холкутук хардарбыта. Уай, аны кыыспыт куоракка үлэлии баран хаалара буолуо, оттон аҕаҥ?, — диэн Кристина тыл кыбыппыта. Чэ, бээ кыргыттар аргыыйыҥ. Саҥа дьыл кэнниттэн кыыспыт сонуну ыһа-тоҕо кэпсиэҕэ, оттон билигин бырааһынньыкпытын саҕалыаҕыҥ, — диэн дьаһалта төһүү үлэһитэ Николай Петрович тыл көтөхпүтэ. Ол киэһэ Туйаана доҕоругар субуоннаабыта. Вадим суххай соҕустук кэпсэппитэ, тымныйбыппын ол иһин күөмэйим маннык диэн быһаарбыта. Кыыс ыалдьыбыт доҕорун аһынан ватсап ситиминэн тугу эмтэниэн сөбүн сүбэлээбитэ да, уол кини суруктарын аахпатах этэ. Киэһэ Туйаана инстаграм көрө сытан бииргэ устудьуоннаабыт кыыһын страницатын киирэн көрбүтэ. «Тыый, куораттар корпоративтара оһуобай, биһиэнэ хонтуора хоһугар” – диэн иһигэр күлэн мүчүк гына-гына бииргэ үөрэммит Ленатын хаартыскаларын, кыргыттар мааны таҥастарын сэргии көрө сытан, эмискэ тымныы уунан саба ыстарбыттыы соһуйан дьигис гына түспүтэ. Уопсай хаартыскаҕа Вадим эдэркээн кыыһы кууһан турара. Ама дуу, баҕар бииргэ үлэлиир кыыһа буолуо диэн Туйаана билбэт кыыһын страницатын киирэн көрбүтэ, арай доҕоор, кини субу кэргэн тахсаары сылдьар күндү доҕоро төрүт да ол кыыс страницатын толорбут этэ. Күһүҥҥүттэн да диэххэ сөп, билсэллэр

эбит. Туйаана күөмэйигэр туох эрэ бүөлүү түспүт курдук буолбута, кини хайдах эрэ бэйэтин буолбакка, мас кыстатаары кэтэһэр аҕатын аһына, кини сыбаайбатын күүтэр биир дойдулаахтарыттан кыбыста санаабыта. Сиргэ тимириэн сир кытаанах, халлааннаан көтүөн халлаан ыраах диэн маны этэн эрдэхтэрэ. Хайдах эрэ Вадимҥа иккистээн эрийэн быһаарсыан саараабыта. Бэйэтиттэн бэйэтэ кыбыстыбыта. Онуоха аны аҕата: «Хайа, Бадьыым хаһан тахсар үһү куораттан, түөрт хонук хаалла саҥа дьылбыт буолара, тоойуом, Бадьыымҥар, куорат киһитигэр сүһүөх мааһа сакаастаатаххына, бөөлүүн түүн сүһүөҕүм ыалдьан утутумаары гынна » диэн онто суох бэйэтин санааларыгар муммут Туйаананы ууга-уокка түһэрбитэ. Кыыс туох диэн билиминэ: — Аҕаа, Вадим ыалдьыбыт, сатаан айаннаабат буолбут, саас кэлиэм диир…, — диэн бырааһынньык сүпсүлгэниттэн ыраатыннаран биэрбитэ. Туох диэҕэй, Вадим миигин бырахпыт. Атын кыыстаммыт диэ дуо. Тоҕо эрэ кинини таҥнарбыттарыттан кыбыстара. — Ээ, саас диэ, оо, оччоҕо саҥа дьылбытын бэйэбит көрсөр буолаахтаабыппыт. Куорат кэһиитин сиэбэт дьон буолпут. Хата, саас кэллэр мууспутун дьаһайыахпыт, — диэн аҕата оһох чанчыгыттан үтүлүгүн ылан ньүксүччү туттан таһырдьа тахсыбыта. Аҕата барахсан… Ити хобдох сонуну кыыс аҕатыттан кистээбитэ. Оттон Туйаана эдэркээн сүрэҕэр олох бүппэт мөккүөрүн мучумаана саҕаламмыта. Саҥата суох сытан уһуннук ытаабыта…. Ити кэнниттэн уонча сыл ааста. Омуна суох уонча, сыл-хонук эбит. Дьиҥэ, бу кэлин санаатахха, кыыс ийэтэ өлбүт сайыныгар Вадим хаалыан да сөбө курдуга. Син баҕар үлэ көстүө эбитэ дуу. Ол эрээри Вадим тыа олоҕор сөп түбэспэт атын майгылааҕа. Кини сайдыан, киин сиргэ олоруон саныыра. Уоллаах кыыс күн ахсын суотабай сибээс нөҥүө кэпсэтэр, ийэлэрин өлбүтэ сыла туоллаҕына сыбаайбалыах буолбуттара. Вадим куоракка улахан тэрилтэҕэ үлэҕэ киирбитэ. Кыыһы куоракка үлэлии кэлэригэр куруук ыҥырара. Ол эрээри Туйаана ыарытыйар, санаата оонньоотоҕуна ардыгар иһэр аҕатын көрөн дьиэтин, хотонун, үлэтин дьүөрэлээн олорбута. Биир сыл… Биир сылы тулуйбатах таптал, оттон дьон уоннуу сыл кэтэһэллэр… Тоҕо эрэ Туйаана Вадим төлөпүөннүөн, бырастыы гыннарыан баҕарара. Кини барытыгар бэлэм этэ эбээт. Онуоха Вадим кус сүрэх курдук ол киэһэттэн ыла сибээстэн сүппүтэ. Туйаана киэһэтин оронугар сытан сыттыгын илитэрэ. Хорсун санаатын ылынан барытын быһаарсыан саныыра эрээри, хас инстаграм сирэйигэр билбэт кэрэ кыысчаана кини Вадимынаан бииргэ сылдьарын көрдөҕүнэ, били өтөн киирбит хорсун санаата симэлийэн хаалара.

Вадим эр киһи буоллаҕа, киниэхэ аттыгар сибэкки кэрэ куо

наада буоллаҕа, оттон Туйаана хотон сааҕар баттаппыт сайдыыга дьулуспат кыыс туохха наада буолуой? Оттон ыраас тапталлара, күннэтэ күлсэр, сиэттиһэр истиҥ сыһыаннара? Аастаҕа дии, ама дуу, элбэх да сыллар аастылар. Аны хаһан даҕаны туох даҕаны иккистээн хатыламмат. Барыта аастаҕа… Арай Туйаана бу сыллар тухары олоҕор сүтэрбит күндү киһитин ийэтин санаан кэллэҕинэ олус уйадыйара. Кинилэр Вадимныын ыал буолбат биттэрэ тардан бу буоллаҕа диэн иһигэр хомойоро. Саатар таптыыр киһититтэн оҕолооҕо буоллар. Аттыгар кыракый кыысчаан дуу, уолчаан дуу сүүрэн туораахтаныа эбит. Онуоха дьылҕа итиннэ эмиэ киниттэн көҥөммүт буоллаҕа, арааһа соҕотох сырыт диэн анаабыт буоллаҕа… Нэһилиэгэр иилэн ылан кэргэн тахсыан сөптөөх киһи суохха дылы. Арай куораттан сайын уоппускатыгар кэлэр оҕо сааһын доҕоро Дьулус элэстэнэн кэпсээн-ипсээн ааһар. Тыа сиригэр олорор хорсун Туйаананы киэн тутта хайҕаан, ардыгар киһиргэтэн барар. Дьээбэлээн фермер кыыс диэн ааттыыр. Дьулус сытыы киһи. Уол оҕото маҕаһыын арыйа охсон онно атыыһытынан Туйаананы ыҥырар. Туйаана Дьулус кэпсээн көбүөрүнньүктээн омуннуран бардаҕына холкутук истэн мүчүк эрэ гынар. Анарааҥҥыта итии чэйин сыпсырыйа олорон Туйаанаҕа араас көрдөөҕү кэпсиир. Оо, Дьулус барахсан, үс сыллааҕыта кэргэн ылыаҕыттан сайын да кэлэрэ аччаабыт курдук. Буолумуна, отутун ааһан баран ыал буолбут киһи күнэ дьиэ кэргэниттэн эрэ тахсара буолуо. Аны даачаланнахтарына төрүт да кэлиэхтэрэ суоҕа, оччоҕо хам-түм улахан үбүлүөйдэргэ эрэ көрсөрбүт буолуо. Итини санаан Туйаана сонньуйан ылла. Оҕо саас доҕоро диэн истиҥ уонна күндү да буолар эбит. Уолаттары кытта улааппыт Туйаана ханнык да дьүөгэлэринээҕэр Дьулуһу кытта быдан уопсай тыл булара. Аҕата дьээбэлээн: «Ити хаарыан уолу куоттардыҥ. Таах куораттан кэлбэт Бадьыымҥын итэҕэйэн» диэн ардыгар хомуруйар. Онуоха кыыс ардыгар күлэн кэбиһэр, буорга тэҥҥэ буккуллубут Дьулуһунуун хайдах ыал буолуой, киһи да күлүөх, субу сыбаайбалаары көрүү-истии буолуо буоллаҕа. Дьулус дьээбэлээх харахтарын санаатаҕына күлэн-үөрэн, мэниктиэх санаата киирэр. Оттон ардыгар аҕата күтүөт буолуохтаах Бадьыым албыннаабытыттан кыһыйан : «Муус угуох буолпут баара, ытыс соттон хааллыбыт» диэн сымнаҕас олбохтоох кириэһилэтигэр олорон дириҥник өрө тыыннаҕына, кыыс олус хомойон саҥата суох ытыыр. Кини ытыырын аҕата сатаан тулуйбат. Бэйэтэ да улахан сүтүктээх киһи, оҕото, сүрэҕин чопчута кыракый кыысчаана Туйааната ытаатаҕына тэҥҥэ ытаһар. Ити курдук ытаһан, өйдөһөн син олороллор. Сайын убайдара кэллэхтэринэ бары ньиргиччи оттууллар,

оттон кыһын дьиэ, хотон үлэ сүпсүлгэнигэр тус олох умнуллар. Сыл-хонук өрүс сүүрүгүнүү түргэн. Ордук сааһыран истэххэ күннэр солбуһан бииртэн биир элэҥнээн ааһан иһэллэр. Оҕо саас, эдэр саас… Аны сотору аҕам саас боруога да кэтэһиннэрбэккэ кэлиэ турдаҕа. Бииргэ төрөөбүт убайдарын оҕолоро номнуо оскуоланы бүтэрдилэр. Туйаана отутун лаппа ааһан, били ыаллыы олорор эмээхсин эппитинии, төрүүр сааһын ааспыт кыыс-дьахтар буола сылдьар. Аҕата оҕонньор сэттэ уончатыгар үктэнэн, хотоҥҥо сылдьыбат. Сарсыарда оһоҕун оттон, кыыһын сылаас чэйинэн да көрсөрө үөрүү. Туйаана муунтуйбут санаатын киэһэ тэлэбиисэр эбэтэр төлөпүөнүгэр инстаграм сирэйин көрөн аралдьытар. Кини ити түннүккэ бииргэ үөрэммит оҕолорун, устудьуон доҕотторун олохторун, тугунан тыынан олороллорун көрөр уонна ардыгар ымсыырар. Кини тэҥҥэ улааппыт оҕолоро атын планетаҕа олорор курдуктар. Ресторан, киинэ, оруоса букета, тас дойду онтон да атын сэргэх араас тэрээһин. Арай кини олоҕо судургу. Дьиэтэ, үлэтэ уонна хотон. Сарсыарда оһох оттуллан таһыргыыр тыаһыттан уһуктар. Аҕата оҕонньор чэйин оргута ууран баран таһырдьа тахсыбыт. Араадьыйа тыаһыыр… Нэһиилэ төбөтүн өндөтөн, урут оскуолаҕа үөрэнэ барарын санаан ылбыта. Оччолорго чэпчэкитик турара, тоҕо диэтэххэ инникигэ, олох сырдык аартыгар эрэллээҕэ эбээт. Эрэл баар эбит олоххо, киһиэхэ күүс-сэниэ эбэр, кини күннэтэ оҥорор үлэтин үтүөтэ барыта Вадимныын ситимнээҕэ. Төһө да сүтэрсибиттэрэ ырааппытын иһин баҕар, баҕар тиийэн кэлиэ диэн бэйэтин да көрүнэрэ, хамнаһа кэллэҕинэ мааны таҥас-сап ылан киэргэнэрэ. Барыта халтайга, халтайга…Бу уонча сыл устата кини Вадимы маныыр, кини олоҕунан олорор буолбута. Ханна сылдьыбыттарын, тугу аһаабыттарын барытын маныыр. Иһигэр ымсыыра саныыр. Арай ити урут Вадим кинини куоракка ыҥырбытыгар баран хаалымна сыыстарда дуу. Аны антах тиийбитэ буоллар аҕатын санаан суобаһа оонньоон сүгүн олорбот. Аҕата саахар да манньаҕа куоракка көспөт. Онон куоттарбыт тапталын төлөпүөн өстүөкүлэтин нөҥүө маныыр эрэ буоллаҕа. Бэйэтин туох эрэ уоруйах дуу, үспүйүөн дуу курдук сананар буолбута. Туйаана ити курдук күннэтэ үлэтиттэн кэлэн, дьиэ-уот, хотон үлэтин үмүрүтэн киэһэ чуумпуга холкутук төлөпүөнү ылан сытар кэмин туохтааҕар да күндүргэтэр буолбута. Урут син кинигэ ылан ааҕар, отчуоттарын бэрэбиэркэлиир эбит буоллаҕына, кэлин ол барыта хаалбыта. Кини урут бастаан үлэлии кэлэрин саҕана сааһыран эрэр бэйэлэрин көрүммэт, ортолорунан уойан ону кистии да сатаабат буолбут дьахталлары көрдөҕүнэ, иһигэр сиилии саныыра. Сүрэҕэ суохтарыттан, олоххо тардыспаттарыттан

көрүммэттэр дии саныыра. Онто бэйэтэ оннукка тиийэрэ чугаһаабыт курдук. Кини ити хаачыстыбаны бэйэтигэр соһуччу өйдөөн көрбүтэ, үлэтигэр нэдиэлэ устата биир сиэрэй көстүүмүнэн сылдьыбытыттан олус соһуйбута. Кини Вадим кэрэ кэргэнин, утуу-субуу төрөөбүт оҕолорун интэриниэт ситимин нөҥүө көрөн бэйэтин олус сэнэнэрэ, ынах сааҕар, хотоҥҥо баттатан олороруттан иһигэр кыбыста саныыра. Урут улахан мунньахтарга куоракка барарын наһаа күүтэрэ. Баҕар онно тиийэн кинини көрсүөм диэн оҕолуу ыраас баҕа санаалааҕа. Билигин сааһыран истэҕин ахсын итини ыарырҕатар. Ол кэриэтин киэһэтин үүттээх чэйин иһэн баран тэлэбиисэр көрбүтэ көнө курдук. Биир күн оройуон киинигэр үлэтинэн киирбитэ. Ырыынакка сылдьан ол-бу кыра наадаларын атыыласпыта. Тыа хаһаайыстыбатын управлениетыгар сылдьан ынахтарын ыспыраапкатын туттараары көрүдүөр уһугар турар остуолга суумкатын ууран хасыһа турдаҕына, «Туйаана, туналыйар Туйаана Сергеевна” диэн бэрт дьээбэлээх саҥаны истэн эргиллэ биэрбитэ. Итинник кинини оҕо эрдэҕиттэн Дьулус эрэ дьэбэлиирэ,. — Дьулус, хайыы, дойдугар кэлэн баран биллибэтэххин, — диэн хата соһуйан таалан турбакка, утары ыйыта тоһуйда. Ахтыспыт, өр көрсүспэтэх доҕоттор ыга куустуһан ыллылар. — Дьэ, доҕор, дойдубар кэлэн бу сылгынан дьарыктанаары социальнай хантараакка киирсээри ыйыталаһа сылдьабын… — Манна көһөн кэллигит дуо, оччоҕо биһиэхэ Хомустаахха тахсаҕыт дуо, эбэтэр манна улуус киинигэр хаалаҕыт дуу… кыыс истибититтэн олус үөрэн үрүт үөһэ ыйытта. – Тоҕо тута биллибэтиҥ. Кэм кистии сылдьыбыт ээ Дьулус! , — диэн быыһыгар хомуруйан ылбыта. Хомустаахха, Туйаана, эйиэхэ сюрприз оҥороору кэпсээбэтэҕим, дьиҥэ сүрүн фермер киһиэхэ эйиэхэ кэпсиэхтээх, сүбэлэтиэхтээх эбиппин. – диэн дьээбэлэнэн ылла. Фермер буолан, быйыл биэс эрэ ынах ыатар, сааһыраммын сылайабын, сорох ынахтары убайым аахха биэриэхтээхпит… — Ама сааһырдахпытый, көр ээ миигин, доҕоруҥ олоҕун уларыта сылдьар, антах маҕаһыыммын сабан аны дойдубар олохсуйуох санаа баар. Манна эмиэ кыра маҕаһыын аһар былааннаахпын. Туйаана, былаан элбэх, наллаан олорон кэпсиэм. — Дьоҥҥун көһөрөн аҕаллыҥ дуо. Дьэ, ийэҥ аах үөрэр буолбуттар, кырдьаҕастары көрбөтөх да ыраатта. Ээ, бэйэм кэллим… , — Дьулус кулук-халык туттан умса көрөн ылла. Ама Туйаана Дьулуһу билбэт буолуо дуо, доҕоро тугу эрэ кистиирин сэрэйэн: — Арахсан кэллим диэмэ Дьулус, олоҕунан оонньооботтор, — кыыс кытаанах соҕустук көрүтэлээтэ. — Мөҕөрүҥ буолуо… арахсыбыппыт сылтан орто ээ, дьиҥэ. Оҕобут эҥин суох онон туох уустуга кэлиэй, тахсан бардаҕым дии…Дайаана

бэйэтэ уол оҕолооҕо дии… — Аата хобдоҕун Дьулус, сыбаайбаҕар таах эҕэрдэ ырыа ыллааммын, — Туйаана кубу-дьиби буолла. — Хайыахпытый, аны эн сыбаайбаҕар иэскин төлөөн икки ырыаны ыллаан доргутуом, — диэн дьээбэлэнэн ылла. — Хата Туйаана миигин кытта тахсыһаар, таксины манаһан ырыынакка таах сылдьыан дуо. Мин бэйэм массыынабынан кэлбитим ээ.Бу билигин атын докумуоннарга сүүрэ бардым. Нүөмэрбин билэҕин эрийээр, кэлэн ылыаҕым, — диэн баран уол элэс гыммыта. Оо, Дьулус, Дьулус. Тоҕо арахсар эрээри холбоһоллоро буолла? Оттон биһиги холбоспокко да сылдьан Вадимныын арахсыбыппыт. Чэ, Дьулус сытыы уол, тугу эрэ толкуйдаабыт буоллаҕына булан дьыалатын ыпсарар. Маҕаһыын арыйдаҕына отчуотугар киһини сордуура буолуо, — диэн иһигэр доҕорун хомуруйа саныы-саныы тустаах кабинетын диэки хаампыта. Ол эрээри доҕоро Дьулус кэлиэҕиттэн Туйаана олоҕо биллэ сэргэхсийбитэ. Киэһэ ахсын Дьулус Туйаанаҕа эбэтэр Туйаана Дьулустаахха тиийэн сэлэһэллэр, ардыгар уол кыыска ынахтарын уулатан, хара үлэҕэ көмөлөһөн абырыыр. Ол тухары Дьулус дьээбэтэ бүппэт. Оскуола сааһыттан уларыйбатах да курдук, олоҕу ылынара чэпчэкитин. Аата, кини курдук буолбут киһи. Ардыгар иһигэр Туйаана Дьулуска ымсыыра саныыр. Оттон кини буоллаҕына барытын ыараҥнатан, уустугурдан. Оннук ыараҥната сылдьан олоҕун үтүөтүн хотоҥҥо бараата. Оттон доҕоро дойдутугар кэлээт үс биэни атыылаһан, үлэһит наймылаһан аны маҕаһыын аһаары сүпсүгүрэр. Туйаана доҕоругар маҕаһыын долбуурдарын кырааскалаһар, эргэ пуочта дьиэтин куортамнаабыттарын сууйарга-соторго көмөлөһөр. Инньэ гынан кыһыҥҥы уһун киэһэлэрэ биллибэккэ элэстэнэн эрэллэр. Бэйэтэ да билбэтинэн аны киэһэтин Вадимнааҕы маныырын тохтоппута, улаханнык инстаграм да ситимэ кинини умсугуппат буолбутун дьиктиргии санаабыта. Дьэ, ол кэриэтин Дьулуһугар тахсан сэлэһэр, биисинэс-былаан оҥосторугар сүбэ-ама, сурук да үлэтигэр улаханы көмөлөһөр. Нэһилиэк дьоно Дьулуска «Ыал буолан эрэҕит дуо”, — диэн хаадьылыыллар. Ол эрээри үгүстэр бу дьон оҕо эрдэхтэриттэн истиҥ доҕордуу буолалларын итэҕэйэллэр, кытаанах майгылаах, аҕыйах саҥалаах Туйаанаттан толлоллор. Дьулус көһөн кэлбитэ ый кэриҥэ буолла. Нэһилиэккэ баар кылааһынньык уолаттар, кыргыттартан Туйаана бары саба түһэн маҕаһыын ис бараанын өрөмүөннээн бүтэрдилэр. Туйаана киэһээҥҥи аһылык кэнниттэн өрө көтөҕүллэн начаас икки ардыгар сүөһүлэрин көрө охсоот Дьулуска көмөлөһө барар. Ыкса киэһэ доҕорунаан аргыстаһан кэлэллэр. Бэҕэһээ Дьулус урукку оҕо эрдэҕинээҕитин курдук Туйаана үрдүгэр тиит хаарын тэбээн соһуппута. Дьээбэлэммэккэ

сылдьыа дуо, хата Туйаана олус сэргэхсийдэ. Бүгүн баар долбууру барытын дьаарыстаан дьэ, сууйуу-сотуу үлэтин саба туттулар. -Айуу, бүгүн улахан кыайыы Дьулус, эксплуатация женского труда диэн манныгы эттэхтэрэ, — диэн доҕорун хаадьылаан ылла. —Дьиэлиэх Дьулус, аҕам кэтэстэҕэ. Бээ, мантан киэһэ отчуоттарым эҥин. Дьулус саҥата суох инструменнарын бэрийдэ онтон тохтоон чочумча саҥата суох туран баран: — Дьиэлиэх… диэн бүтэҥи соҕустук саҥарда. Кини кыһаан сирэйэ уратытык боччумурбут. Кини Туйаана диэки хайыһан туран соһуччу : — Арай бииргэ олорор буолуох Туйаана?, — диэн уруккутун курдук дьээбэлэммэккэ, доҕорун диэки дириҥ киэҥ харахтарынан утары көрдө. Хараҕын куоттара да соруммата. Кини улахан наадалааҕы этээри гыннаҕынна итинник боччумурар. Онтон атыҥҥа кини харахтара өрүү дьээбэлээх кыымнарынан саҕыллан куруук мичээрдии сылдьар курдук. Туйаана соһуйан, ах баран утары көрдө, онтон били соһуйбута ааһан күлэн кэбистэ. Ол эрээри ити күлүүтэ олус сатамньыта суохтук таҕыста. — Дьиэлиэх… Кыһыҥҥы киэһэ. Уруккуттан хаамар оҕо саастарын ыллыктарын устун уруккуларын курдук былдьаһа-былдьаһа кэпсэппэккэ, тоҕо эрэ саҥата суох хаамтылар. Ол эрээри уруккуларын курдук тоҥолохторуттан тутуһан, өйөһөн иһэллэр. Ол эрээри Туйаана өттүттэн күүрүү баар, уол санаатыгар кыыс уларыйан хаалбыт курдук, тоҕо эрэ саҥарбат. — Таах да айахтатан дии Туйаана, — диэн эмискэ тыҥаабыт чуумпуну үргүтэн Дьулус төлө биэрдэ. — Тугу этэҕин, — Туйаана тохтоон ылла. Кини кырыарбыт кыламаннара, бэргэһэтин быыһынан быкпыт уһун суһуоҕа кыһыҥҥы ый толбонугар ураты да буолан көһүннэ. Хайдах урут эдэр сылдьан Дьулус маны өйдөөн көрбөтөҕө буолуой, төһөлөөх бу суолунан аргыстаһан хаампыттарай. Уол иһигэр бу көһөн кэлиэҕиттэн Туйаананы саныыр буолбутун куоттара сатыыра. Тоҕо эрэ кини дойдутугар бу көһөн кэлэн баран Туйаананы кыыс-дьахтар быһыытынан дьэ, бэлиэтии көрбүтэ. Ол эрээри ити санаатын кичэллээхтик кистээбитэ. Иккиэн да эдэр оҕолор буолбатахтар. Тугу эмит сыыһа-халты тутуннаҕына, көнө киһи Туйаана өйдөөмүөн сөбө… Оччотугар хаарыан доҕоруттан ытыс соттон хаалар кутталлааҕа. Кини мааҕыан саҥарбыт тылын Туйаана туох дии санаабыта буолуой…. Утарыта көрсүһэн турдулар. Туйаана тугу да саҥарбакка, доҕоро мааҕыан оонньоон эппитин дуу, дьиҥнээҕи эппитин дуу билээри иһиллээн, иһийэн турда. Кини Дьулус дойдутугар кэлиэҕиттэн олоҕо сырдыырга дылы буолбута, ол эрээри иһигэр үөскүөхчэ буолбут истиҥ, атын иэйиини саба баттыыра. Аны биллэн хаалан доҕордуу сыһыаны алдьатыам диэн сэрэх киһи кини куттаммыта. Оттон Дьулус

тугу саныыра буолуой… Кырыа буолбут кыламаннар, өйдөһөр харахтар… — Арай бииргэ олорор буолуох Туйаана… — Доҕордоох туох куһаҕаннаах үһүө… Дьулус кырыалаах кыламаннарынан сапсынар кыыһы ыга кууһан ылбыта. Бу кууһуу доҕордуу эрэ буолбакка, истиҥ, нарын иэйии кинилэр сүрэхтэрин толорбутун туоһулуура. Кыһыҥҥы киэһэ икки сүрэх тэбиитэ эрэ иһиллэргэ дылыта…

Ульяна ЗАХАРОВА