Бу түбэлтэ 6-с кылааска үөрэнэ сылдьар кэммитигэр буолбута. Биһиги Арыы Толоон түөрт уола Кириэс-Халдьаайы орто оскуолатыгар үөрэнэн көтүөккэлэһэ сылдьарбыт.

Гуошкааш, Мышкаат миигиттэн биирдии сыл аҕалар, Афоняттан икки сыл аҕалар. Гошкааштаах Мышкаат нулевой кылааска үөрэммиттэрэ уонна биирдии сыл кылаастарыгар хаалбыттара. Мин эмиэ бэһискэ хаалан, Афонябытын кытта бииргэ 6 “б” кылааска үөрэнэ сылдьар бөтөстөрбүт.

Биирдэ маай барааһынньыга буолаары турара. Биһиги бастакы уруок кэнниттэн күрээн, дьиэбитигэр ыстанныбыт. Дьиэбитигэр барарбытыгар Томтортон 5 км тэйиччи Ынахсыт диэн кыра учаастагынан ааһабыт. Ынахсыкка кэлэн маҕаһыыҥҥа киирэн икки бытыылка кыһыл арыгы, “Север” табах атыыластыбыт. Уолаттарым кыра да буоллар харчылаахтар, миэхэ биллэн турар кэлтэгэй да кэппиэйкэ суох киһитэбин.

Саас буолан ууну-хаары ортотунан, киирзэ саппыкылаах буолан билиммэккэ тоҕу кэһэн, көтүөккэлэһэн бэрт сотору Элгээн диэн бэрт уһун күөлбүтүгэр тиийэн кэллибит. Элгээммит ортотугар тиийэн андаатыра уйатын үрдүгэр олорунан кэбистибит. Дьэ уонна кыһылбытын аһан, күлэ-үөрэ били маайбыт бырааһынньыгын бэлиэтээбитинэн бардыбыт. Күлсүү-салсыы, ирэ-хоро кэпсээн-ипсээн бөҕө буоллубут.

Арай биирдэ өйдөөбүтүм арыгыбыт номнуо бүппүт. Гуошкааштаах Мышкаат олорон эрэ умса түһээт утуйан хааллылар, муннуларын тыаһа халлааҥҥа. Афоня биһикки уолаттарбытын тардыалаан уһугуннара сатыыбыт да, отой төбөлөрүн да өндөппөттөр. Итирбиттэрэ да дьикти, баара-суоҕа бытыылка аҥаара кыһылга итинник итириэхтэрэ дии санаабатаҕым.

Санаабытыгар син өр утуйдулар. Уһугуннаран, тардыалаан көрөбүт да суох, өйдөммөттөр, умса түһэн иһэллэр. Хаһааҥҥа диэри андаатыра уйатын үрдүгэр олоруохпутуй? Хайдах эмэ сосуһан көрүөххэ диэн Гуошкааһы, Афоням үтэн биэрэн, сүктүм. Син балачча сири баран иһэн, хаарга сытыаран кэбистим.

Төттөрү баран, Афоня Мышкаатын сосуһан иһэригэр тиийэн, эмиэ үтэн биэрбитигэр нэһииччэ сүгэн илдьэн Гуошкааш таһыгар сытыардым. Онно билбитим – итирик киһини сүгэр ис-иһиттэн олус ыарахан буоларын. Иккилиитэ сүгэн баран төрүт эстэн хааллым. Онтон Опуонньабынаан икки хоннохторуттан тутан, таспыта буолан суулаҥхайдастыбыт. Кэмниэ-кэнэҕэс сысыһан-сосуһан Элгээммитин туораатыбыт.

Мышкааппытын кыра көлүччэ уҥуор илдьэн дулҕа үрдүгэр олортубут. Син өйдөнүөх курдук буолла. Төннөн баран, киһибитин сосуһан аҕалан иһэн көрбүппүт Мышкааппыт өйдөнөн иһиирэ-иһиирэ баран эрэр эбит. Биһиги хаһыытаан көмөлөс диэн ыҥыра сатаатыбыт да, киһибит хардата биһигини уоска биэрдэ:

– Үчүгэйэ бэрт ээ, миэхэ состороору гыммыккыт

дии? Бэйэҕит соһо сылдьыаххыт ээ, – диэн хаһыытыы-хаһыытыы тыаҕа киирэн бара турда.

Көхсүн эрэ көрөн хааллахпыт ол… Дьэ, абыран! Быыкаайык эрдэхтэн бииргэ оонньоон, үлэлээн сылдьыбыт уолбут хардата оннук буолан соһутта. Буолар да эбит дии санаатахпыт.

Гуошкаашпытын сысыһан-сосуһан, син Силээн айаҕар баар улахан тиит төрдүгэр аҕалан сытыардыбыт. Дьэ һуу диэтибит, тииппит төрдө кураанах буолан сынньана олордубут. Киһибит өйдөнөрүн кэтэһэбит, маннык киһини илтэхпитинэ сүрэ бэрт буолуо. Дьоно биһигини мөҕөн кэһэтэр буоллахтара, буруйдаах биһиги буолуохпут.

Бу олорор улахан баараҕай тииппит туһунан остуоруйалаах. Былыр биир киһи айанньыттары, атыыһыттары сирдээн Өймөкөөн-Дьокуускай суолунан элбэхтэ айаннаабыт киһи баара. Кэлин сааһыран иһэн хараҕынан көрбөт да, син биир сирдьитинэн сылдьыбыт. Биирдэ Өймөкөөнтөн дьону сирдээн биһиги Силээммит айаҕар кэлбиттэр. Дьоно киһилэригэр эппиттэр: “Алаас кытыытыгар кэллибит”, – диэн. Ону: “Ол аата Арыы Толоонугар кэлэн эрдэхпит, суол уҥа өттүгэр суон баараҕай тиит баар дуо?”. “Баар”, – диэн эппиэттээбиттэр. Тииттэрин куустарбыттар. “Ол иһин даҕаны, Силээн айаҕар кэлэн турабыт, ыаллаах сиргэ хата сынньанан ааһыахпыт”, – диэн үөрбүтүн кэпсииллэрэ үһү. Дьэ бу хараҕа суох киһи хайдах суолу-ииһи билэн, өссө сирдьит буолара буолла? Дьикти…

Уолбут киэһэлик өйдөнөн, дьиэбитигэр бардыбыт. Дьэ, уһун айан… Итинник айаннаан, маай бырааһынньыктаан «абыраннахпыт» үһү.

Охчут ТАЛЫМАН.

tuymaada 24 мая, 2026