Дьэ мин кэпсиим таах олоруохтааҕар. Оччолорго 85 сыллардаахха Ньээньили үрэҕин үөһээ баһыгар Куобахчаан үрэх төрдүгэр аллараттан өксөйөн бураннарынан айаннатан кэлэн балаакканнан түстүбүт. Оччолорго бултуур саабыт барыбыт киэнэ биэстэ эстэр бойобуой бинтиэпкэ.
Ол саас бултуур сирбитигэр туох да суох буолан биэрдэ. Бородуукта кырыымчык, бултаан аһыахпыт диэн ханна да баара биллибэт хаама сылдьар тыыннаах кыылы эрэнэн.
Бу сааһы быһа мэлийдибит, срок да бүтэрэ чугаһаан иһэр, рация нөҥүө ким да саҥарбат кыыл ханан миграциялаан иһэрин.
Хайыахпытый, сарсын төттөрү базабытыгар төннүөххэ диэн буолла, чаай эрэ иһэн баран утуйардыы сыттыбыт. Бултаг малыйан ким да анаан кэпсэппэт.
Мин өр баайы утуйбакка сыттым, ый туолан өҥө сырдаабыт балаакка иһэ борук сорук да буоллар бэркэ көстөр.
Арай ол сытан иһиттэхпинэ дьыбарга хаары хоочугуратан киһи хаамар тыаһа буран суолунан иһэр. Өрөйүү чөрөйүү буолла, сүрдээҕин дьиктиргээтим, киһи мууна сырыттаҕа диэн санаа көтөн түстэ. Арай киһи тиийэн кэллэ да балаакка ааныгар хаарын тэбэннэ да таба саҕыньахтаах оҕоньор киирэн кэллэ уонна мин уот диэкки өттүбэр ороммор олорунан кээстэ. Мин диэкки олох көрбөт уонна саҥалаах буоллах “Сарсын Бөрөлөөх туундаратыгар бултуу бараар, булт онно баар буолуо”- диэтэ. Мин бу киһи сирэйин өйдөөн көрдөхпүнэ сэксэгэр уһун убаҕас бытыктаах маҥхайан эрэр баттаҕа санныгар туһэ сылдьар. Олох ити уруһуйдуур Байанай оҕоньордоро илэ бэйэтинэн.
Ол курдук тахсан барда, кэлбит суолун диэкки хоочугуруу турда. Мин дьиибэргээн өр баайы сытан баран ыга утуйан хаалбыппын. Сарсыарда буран тыаһыттан уһугуннум, хата дьонум көһөн бараары утуйар таҥастарын таһааран айаннатаары бэлэмнэнэ сылдьаллар эбит. Мин ууһуктаат уолаттары ыҥыртаан ыллым уонна ыйыыттым, оҕоньор киирэ сылдьыбытын көрдүгүт ду диэн.
Дьиктитэ диэн ким да истибэтэх, көрбөтөх даөаны, утуйан хаалтар. Ону истэн сүрдээҕин сэргээтилэр.
Оннук сиргэ бултуу бараар диэтэ ол иһин өссө биир хонуохха, сарсын да барыахха ээ диэтим, хата дьонум тута сөбүлэстилэр.
Миигин эрэ ыҥырбыта -диэн ол сиргэ соҕотох бураанынан бардым, кими да илдьибэтим. Ол сиргэ элээрдэн тиийэн ыраахтан уучахтаах киһи иһэрин көрдүм, утары сүүрдэн тиийэн тэйиччи тохтоотум табатын үргүтүбээри. Оччолорго хаара биир миэтирэ курдук этэ, олус халыҥ хаардаах дьыл этэ. Ол оҕоньор уучаҕа дьиктитэ диэн хаары оймоторугар илин атаҕын туйахтарын кулгааҕар дылы тардан таһаарар этэ, оҕоньор хаары атаҕынан силэйэ тэбэн иһэр. Миэххэ чугаһаан иһэн туораан таҕыста уонна кэпсэппэккэ ааһа турда, туох дьиибэ киһиний, кэпсэппэт дии санаатым да хайыахпыный. Бурантан түһэ эккирээн тула тэбистим иннин тэпсэн бэлэмнээтим өрө ойутан таһаараары, разгоннанан салгыы айаннаары. Бураммын собуоттаары миинним, арай киһибин көртүм суох буолан хаалбыт, өйдөөн көртүм олох да суола да суох эбит, дьэ соһуйдум. Дьэ онно биирдэ өйдөөтүм киһи буолбатаҕын. Көрбүппүн дьиибэргээн, бэйэм да итэҕэйбэккэ одуулана олордум, арай ол уучахтаах киһи кэлбит сириттэн муос бөҕө адаарыйан көһүннэ. Мин тута хаптас гынан буран анныгар түстум, дьэ ыксал буолла, цынкалаах ботуруоммун сидушка анныттан таһааран буран олобоҕор тэлгэттим, сороҕун обоймаларга ииттим, бэлэмнэнии, туттуу кытаанаҕа буолла.
Мин буран капотун аннынан, салгын үрэр хайаҕаһынан олох көрө сытабын. Бастакы муойкаа ньуоҕуһуттаан иһэр, мин сыппын ылла да куобах курдук кэлин атаҕар тура-тура сыттыыыр, муннун пус гыннаран тыаһатаат миигин эрийэ сүүрдэ били суола суох оҕоньор барбыт сиринэн. Бу кыыл табалар ортотунан ахсааннара 200 баар быһылааҕа быһа бараллаан. Быһа холуйан 50 кыылы бэйэм туспун аһаран баран боккуойа суох ытыалаан куугунаттым. Олох көтөр хабдьы курдук дьэ түргэнник ойдулар, хаар ытылла олорор. Хата ол олоххо 12 бөдөҥ кыылы хаалларбыппын эбит ааҕан көрдөхпүнэ, үөрүү бөҕө буолла, дьэ аһыыр буоллубут диэн. Астаталаан кээстим, биир ордорбут эмис кыылбын тириилэри соһон бардым. Балааккаҕа кэлтим арай ким да суох, түргэн соҕустук тириитин хасты тардан, икки биэдирэҕэ толору сүгэннэн эттээн отууга буһара ыйатылаатым олгуйдарбын. Күөспүт буһуута уолаттарым кэлэн соһуйуу бөҕөтө, омун төлөн бөҕө, кэпсээн ипсээн дьэ саҕаланна. Дьэ аһаан чалбааттааһын буолла ол дойдуга. Сарсыҥҥы күнүгэр ол миигиттэн ытыллан барбыт кыылаттары суолларын дьэ ирдээн тиийдибит. Ол үөртэн 50 курдук кыылы охтордубут эккирэтэ сылдьан ытыалаан, дьэ сөп буолуо диэн тохтоотубут. Ол саас 800 кыылы ытаммыт Сартаҥ совхоз былаанын нэдиэлэ иһигэр толорон кээстибит. Рацияннан биллэрдибит да охотоведпыт барытын биир сиргэ трелевкалааҥ диэн хамаандалаата. Байаан Киэсэни кытта Чыккымай сиэньэ тиийиэхтэрэ диэтилэр. Охотовед Гааньа биир сүүрбэлээх канистр толору испиири аҕалан дьэ манна оһуокай саҕаланна.
Дьэ ол курдук Байанай оҕоньор сирдээн илэ бэйэтинэн бултатан,иаһатан турардаах. Айылҕаҕа дьикти да түгэннэр бааллар киһи үөйбэтэх ахтыбатах өртүттэн, аны иһи сөҕөн көрүҥ. Онон байанай оҕоньору кытта илэ кэпсэтэн турабын, кырдьык сир иччитэ диэн баар буолар эбит