(Поп-кулууп)

Сэгэртэйим оҕото,
Син биир, син биир кэрэҕин,
Мичээргин эн бэлэхтээ
Миэхэ соҕотох тапталгар — диэн тыллардаах ырыаны, мин күндү ааҕааччым, истибэтэх буоллаххына син биир бу сотору син элбэхтик истэриҥ буолуо. Тоҕо диэтэргин, бу аҕыйах хонуктааҕыта “Дуораан-Records” студияҕа “Таптыыбын” диэн ааттаах кэргэннии Мария уонна Василий Спиридоновтар маҥнайгы студиоальбомнара күн сирин көрдө.
Билсиҥ уонна сыаналааҥ: Мария уонна Василий Спиридоновтар “Ырыа кытыла-96 республикатааҕы дуэттар уонна триолар күрэхтэрин дипломаннара. “Туой-Хайа-99” республикатааҕы ырыа фестивалыгар Раиса Захарова анал бирииһин ылбыттара, “Якутск-2001” конкурска көрөөччүлэр биһирэбиллэрин хаһаайыннара.
Мария Спиридонова Сунтаар улууһун Бордоҥ (Сардаҥа) бөһүөлэгиттэн төрүттээх. Культура уонна искусство колледжын бүтэрбит.
Василий Спиридонов Абый улууһун Кэбэргэнэ нэһилиэгиттэн төрүттээх 1994 с. Куһтура уонна искусство колледжын бүтэрбит.

Билигин Мариялаах Василий Бордоҥ нэһилиэгэр олороллор. “Айыллаан” культура дьиэтигэр Мария уус-уран салайааччынан, Василий методиһынан үлэлииллэр, Илин Сибиирдээҕи культура уонна искусство академиятыгар иккиэн кэтэхтэн үөрэнэллэр.

Мин тус бэйэм Машалаах Васяны кытта 1999 с. Аркадий Михайлович Алексеев айар бөлөҕөр сылдьан, Муоһааны эбэ кытылыгар билсибиппит. Кинилэр куруук бииргэ сылдьаллар. Бэйэлэрэ олус сэмэй, үлэһит, үөрүнньэҥ, боростуой дьон. Кинилэри кытары киһи түргэнник уопсай тыл булар. Онон тылы биэриэҕиҥ Мария уонна Василий Спиридоновтарга:

В. — Маҥнайгы ырыабын 1992 с. “Дьүкээбил суһумун анныгар” диэн суруйбутум. Билигин уопсайа 50-ча ырыалаахпын. Уопсайынан ырыа суруйар иэйии миэхэ эмискэ киирэр, ордук чуумпуга. Ырыаларым темата: таптал, кэрэ аҥаргар, дьоҥҥо-сэргэҕэ, айылҕаҕа таптал. Альбоммут “Таптыыбын” диэн ааттаах, аатын суолтата эппитим курдук дьоҥҥо-сэргэҕэ, айылҕаҕа, кэрэ кыыска таптал.
М. — Мин бэйэм ырыа суруйбаппын, ол эрэн Вася суруйбут ырыаларын бастакы сыаналааччынан, истээччинэн буолабын, онтон иккиэн сүбэлэһэн баран, тылын-өһүн көннөрөн биэрэбит, мелодиятын талабыт. Онон ырыа айыллан, чочуллан тахсарыгар бэйэбин кыттыгастаах курдук сананабын.

— Эһиги санааҕытыгар ырыаһыт буолар диэн бу айылҕаттан бэриллэр талаан дуо?
М. — Мин санаабар айылҕаттан айдарыылаах, талааннаах ырыаһыт диэн туһунан, ол гынан баран, баҕа күүһүнэн, дьулуурдаах буоллахха элбэҕи ситиһиэххэ сөп.
В. — Дьиҥнээх ырыаһыт буоларга чахчы да талаан наада, ол эрэн аҥардас талаан эрэ буолбакка, ырыаһыт буолар улахан үлэттэн тахсар. Кылаабынайа истээччилэр хаһан баҕарар үчүгэй критик буолаллар.

— Иллэҥ кэмҥитигэр тугунан дьарыктанаҕытый?
В. — Биһиги культура үлэһиттэрэ буолан, улаханнык иллэҥсийбэппит даҕаны. Ыллыыбыт даҕаны, үҥкүүлүүбүт даҕаны, клоунаданан эмиэ дьарыктанабыт. Үлэбит чааһынан оҕолору кытта үлэлиибит, ырыаҕа уһуйабыт. Биһиэхэ дьарыктаммыт Лена, Гарик Черепановтар “Полярная звезда” конкурс дипломаннара буолбуттара.
В. — Мин ханнык баҕарар саха киһитин курдук бултуурбун-алтыырбын, маһынан уһанарбын сөбүлүүбүн. Маша ас астыырын, иистэнэрин ордорор, сценаҕа кэтэр көстүүмнэрбитин бэйэтэ тигэр.

— Ханнык баҕарар киһи бу олоҕор туох эрэ сыаллаах-соруктаах олорор. Оттон эһиги олоххутугар сыалгыт-соруккут?
— Чахчы ханнык баҕарар киһи бу орто дойдуга туох эрэ сыаллаах-соруктаах олорор, тугу эрэ оҥордорбун диэн. Кылаабынайа биһиги үлэбит туох эрэ түмүктээх буолуохтаах, бэйэбит истээччилэрбитигэр туох эрэ кэрэни, үчүгэйи бэлэхтиир баҕа санаалаахпыт.

— Биир эмит ырыаҕытыгар клип уһуллубута дуо?
— 1992 С. НВК радиотыгар Анастасия Варламова айар мастерскойугар дьарыктана сылдьан уһуллубуппут. Сунтаар олохтоох телевидениетэ биир ырыабытыгар клип уһулбута. Ону ордук Сибэтиэй Валентин күнүгэр көрдөрөөччүлэр. 1999 С. Аркадий Алексеев айар бөлөҕөр кыттыһан Муоһааны эбэ кэрэ кытылыгар киинэҕэ уһуллубуппут.

— Бу эһиги үөрэнэ сылдьан билсиһэн, бэйэҕит аҥаргытын булан, дьолгутун холбоон олороҕут. Эһиги санааҕытыгар маҥнайгы көрүүттэн таптал баар дуо?
В. — Мин бэйэбин дьоллоох киһибин дэнэбин. Тоҕо диэтэргин бу олоххо мин кэрэ аҥарбын көрсөн, биһиги куруук бииргэ сылдьабыт, өйөһөбүт, куһаҕаны, үчүгэйи бииргэ үллэстэбит.
Санаабар маҥнайгы көрүүттэн таптал диэн баар. Биһиги билсиһиибит эмиэ бэйэтэ туспа кэпсээннээх.
Колледжка маҥнай үөрэнэ кэлэн баран уопсайга саҥа киирэн, дьэ олохсуйан эрдэхпитинэ, биир үтүө күн ааммын тоҥсуйдулар, арай аспытым… Хап-харанан чоҕулуччу көрбүт, иэдэһигэр мэҥнээх үчүгэйкээн кыысчаан турар уонна ыйытар: “Эһиэхэ ордук орон баар дуо? “. Мин обургу оччону көрөн туран, ууллан хааллым уонна хайыамый, бэйэм оронум атаҕын устан биэрдим. Чахчы даҕаны Дьылҕа Хаан оҥоһуута, олох бэйэтэ биэрбит, “ыал буолуҥ диэбит” быһыылаах. Бу кэннэ “Соһуччу көрсүбүт тапталым” диэн ырыа айыллан тахсыбыта.

— Мария, Василий дьэ билигин бу күн сирин көрбүт аудиоальбомҥут туһунан кылгастык кэпсии түһүҥ эрэ.
— “Таптыыбын” аудиоальбом уонна компакт-диск 500 экз. Тиражтаах. Манна уопсайа 12 ырыа киирдэ. Ырыабыт тылын сороҕун Вася суруйар. Сороҕун атын автордар хоһооннорун ылабыт. Бу альбомҥа мин (Маша) бииргэ улааппыт дьүөгэм Туйаара Николаева хоһоонугар суруллубут 3 ырыабыт

киирдэ.
Альбом таһаарар чахчы ыарахан, түбүктээх эбит. Ордук, чуолаан, үп-харчы булар олус ыарахан. Санаабытыгар альбоммут табыллыбыт курдук. Ол гынан баран, истээччилэр сыаналыыллара, сөбүлээн ылыналлара биһиэхэ саамай үрдүк наҕараада буолуо этэ. Бу альбому таһаарыыбыт сыала-соруга диэн, авторскай ырыаларбытын пропагандалааһын, ырыаларбытын сонун, саҥа ырыаһыттар ыллаан, таһаарыахтарыгар баҕарабыт.
Түгэнинэн туһанан, бу маны барытын иккиэн саҕалаан оҥорбут “Дапсы” бөлөх биир тутаах музыканыгар Леонид Ивановка, “Дуораан-рекордс” студияҕа, Бүөккэ Бөтүрүөпкэ, Андрей Колодезниковка, Иннокентий Гаврильевка улахан махталбытын тириэрдэбит. Биир дойдулаахтарбытыгар: Василий Козловка, Дмитрий Федотовка, Михаил Егоровка, Алексей Седалищевка, Мария, Владимир Семеновтарга, Сунтаар улууһун культуратын управлениетыгар о. Д. А. Чугас дьоннорбутугар барҕа махтал.

— Түмүккэ хаһыат ааҕааччыларыгар туох баҕа санааны тириэрдиэ этигитий?
— Таптыыр хаһыаппыт “Эдэр саас” ааҕааччыларыгар туох баар бары кэрэни, үтүөнү, дьолу-соргуну, тапталы баҕарыа этибит.
Саҥа тахсан эрэр, эдэр автордарга, ырыаһыттарга сүбэлиэхпит этэ, ыарахаттартан толлубакка, чаҕыйбакка баҕа санааҕытын толороргутугар, иннигит диэки эрэллээхтик хардыылыыргытыгар.

Түмүкпэр мин Васялаах Машаҕа инникитин даҕаны өссө элбэх саҥа, сонун ырыаларынан биһигини үөрдэ-көтүтэ туралларыгар, тус олохторугар дьолу-соргуну баҕара хаалабын.

Наталия Охлопкова.
2001 сыл