Кэпсээн

    Сүөкүччэ эмээхсин, идэтинэн, эбиэт кэннэ кыратык сыта түһэн сынньанарга сананна. Быйыл аҕыс уон хаарыгар үктэннэр даҕаны, кырдьаҕас бэрт сэргэх, дьиэ иһинэн-таһынан аргыый аҕай сылдьар. Өйө-санаата билигин да чэмэлкэй. Уруккуну-хойуккуну арыт сылыгар, күнүгэр дылы чуо-бааччы өйдөөн дьонун соһуталыыр. Онтуттан сорох ардыгар бэйэтэ да сөҕөр. Кыыһа Маруся оҕолоругар уонна сиэттэригэр куруук эбэлэрин холобур оҥостор “эбэҕит курдук элбэҕи ааҕар уонна кини курдук оптимист буоллаххытына, кырдьар сааскытыгар түөһэйбэккэ, мэлдьи үөрэ-көтө сылдьыаххыт” диир.
“Аныгы үйэҕэ араас да тыллары айаллар ээ. Аны аптымыыс аатырдым. Хайа омук тыла эбитэ буолла? Аптымыыс эмээхсин онон сытан ылыах инниннэ, хайҕаммычча кыратык хаһыатта ааҕыахха” диэн бэйэтин кытта отур-ботур кэпсэтэ-кэпсэтэ, куруук күндү ыалдьыт курдук кэтэһэр, бүгүн кэлбит “Кыым” хаһыатын илиитигэр ылла. Хас сааһыттан бу хаһыакка убанна эбитэ буолла? Арааһа, биэс уонуттан эбитэ дуу? Чахчыта, оннук эбит, Ньукулаайаптаах Ельцин саҕаттан, тоҕус уонус сыллартан. Кэлин хаһыаппыт өссө тубуста, балаһата да элбээтэ. Хаһыат үлэһиттэрин илэ көрүстэрбин, биир эмэ хайҕал тылы этиэм этэ даҕаны, оннук түгэн тосхойо илик. Киһи хаһыаттаахпын диир, дьиҥ норуот хаһыата.
Маннык арааһы санаан Сүөкүччэ сымнаҕас бэриинэлээх оронугар сыттыктарын биир-биир көннөртөөтө, оннун олохтоохтук оҥостон олордо. Сиһэ ыалдьар буолуоҕуттан иттэннэри түһэн сытан кыайан аахпат буолла. Онон куруук хороччу олорон эрэ ааҕар. Туумбатыттан ачыкытын ылла уонна аргыый аҕай хаһыатын бастакы сирэйиттэн арыйан, ааҕан барда. Дьэ араас үчүгэй да, куһаҕан да сонун бөҕө. Укурайыыналарбыт хаһан уоскуйар дуу, бүтүн аан дойдуну уоскутар дуу норуот эбитэ буолла? Бэйэбит да аҕыйах ахсааннаах омуктан дьон бөҕө барбыт, сорохторо суорума суолламмыт. Бу алдьархайы… биир бэйэм аныгы үйэҕэ аны хаан тохтуулаах сэрии кэлиэ дии санаабат этим ээ. Баччаҕа тиийиэхчэ, арааһы да көрөн эрдэхпит. Хата, хаһыат үһүс сирэйиттэн ситиһии туох да кэмэ суох суруллубут. Саха оҕото дьэ үөрэҕи баһылаата. Ханна-ханна тиийбэтэ? Бу Туомускай диэн оҕо букатын да ырааппыт. Маладьыас да уол. Аан дойду ааттаахтарын кытта тэҥҥэ аахсар киһи буолбут. Оттон бу Сардаанабыт, сүүрүк кыыспыт. Хата, атын судаарыстыбаттан сүүрэр кыахтаммыт ээ. Сөпкө гыммыт. Бай, саха ынаҕын туһунан суруйбуттар. Үүтэ, этэ барыта эмтээх, туһалаах диэбиттэр. Оннук буолумна, бу былыргыттан баары сөрү-сөпкө суруйбуттар.
Салгыы Сүөкүччэ уута кэлэн хаста да сыҥааҕыргаан ылла. Хаһыатын туора ууруох курдук буолан иһэн, эмискэ

хараҕа бэркэ билэр аатыгар хатана түстэ. Бэргэн Уйбаанабыс Сиидэрэп – үйэ киһитэ. Бээ эрэ. Сүөкүччэ соһуйан ходьох гынаат, хаһыатын чугаһатан көрдө. Тыый, оттон бу кини Бэргэнэ дии, Оҕонньороо! Чахчы даҕаны! Хаһыат сирэйиттэн кинини халыҥ таастаах ачыкы быыһынан кэтит сирэйдээх, хаар маҥан баттахтаах оҕонньор тонолуппакка одуулуур. Аттыгар ып-ырааһынан унаарыччы көрбүт нуучча эмээхсинэ олорор. Кэннигэр бааһынайдыҥы эдэрчи дьахтардаах эр киһи тураллар. Оҕолоро буоллаҕа. Кыыһа сахата баһыйбыт, кэтит сирэйдээх, Бэргэҥҥэ майгынныыр. Уоллара сырдык хааннаах, ийэтиҥи эбит. Кинилэр ойоҕосторугар өссө үс эдэр оҕо дьон мичээрдии тураллар. Сүөкүччэ соһуйан, утуктуу олорбут бэйэтэ эмискэ сэргэхсийэ түстэ. Бэргэн Иванович Саха сирин киэн туттуута, инженер-физик, учуонай… учуонай да?! Били кини Бэргэнэ да, Оҕонньоро?! Өссө Москубаҕа олорор, биллэр-көстөр, ытыктанар киһи диэбиттэр. Бу күннэргэ томточчу аҕыс уон сааһын бэлиэтээбит. Онон улахан учуонайы чиэстээн бу кыымнар таһаарбыттар эбит. Дьэ диэ. Буолар да эбит. Дьиҥнээх эр киһи, эппит тылын толорбут. Киһибит барбах, нуучча кэргэннээх. Сааттыбыт ээ, Маруся биһикки. Оҕонньорбут, хата, кимнээҕэр да маладьыас. Хаһыат биир балаһатын бүтүннүү ылбыт.
Сүөкүччэ холбоҕор саннын көннөрөн, чочумча хоһун иһин былыргытын быыһын сэгэтэн, мээнэнэн мэндээриччи көрөн кэбистэ. Эдэр сааһын, устудьуоннаабыт кэмнэрин, Бэргэн уолу санаан, хараҕа уоттанан кэллэ.Онтон эдэр сааһын, күөгэйэр күнүн саҕана, элбэхтик эдэр дьоҥҥо бэлэхтиир истиҥ мичээрин тобоҕунан тэбэнэттээхтик мүчүҥнээн, күөгэйэр күннэригэр төннүбүккэ дылы буолла.

Оччолорго, тыһыынча тоҕус сүүс алта уон икки сыллаахха, Сүөкүччэ эмээхсин Туомускай куоракка учуутал идэтигэр туттарсан киирбит Фекла кыыс этэ. Сүүрбэтин саҥа туолбут кэрэчээн кыыс, чоруун чороон курдук чочуонай быһыытыгар-таһаатыгар сөрү-сөп, саҥа атыыласпыт плащ сонун быакаччы курданан баран, күһүөрү сайын, Лагернай пааркаҕа дьүөгэтин Марусяны кытта күүлэйдии сылдьыбыттара.
Аттыларыгар үөр холууптар дьол-үөрүү ырыатын ыллаан, биир кэм арахпакка, кэлэр-барар дьонтон ас көрдөөн хобугунаһаллара. Үйэлэригэр харахтаан көрбөтөх көтөрдөрүн сибиэһэй буулка тоорохойунан аһата, күлэ-үөрэ кэпсэтэ турдахтарына, ким эрэ кэннилэригэр кэлэн:
-Кыргыттаар, эһиги сахаларгыт дуо?-диэн соһуппута.
-Уой?!-диэбитинэн омуннаах кыргыттар эргиллэ биэрбиттэрэ, биир хара-бараан, мэкчиргэ курдук кип-киэҥинэн көрбүт, кыра уҥуохтаах, мэлтэйбит, улахан төбөлөөх уол турара.
-Сахаларбыт-сахаларбыт, -сахалыы саҥаны истэн биһиги эмиэ тута күө-дьаа буола

түспүттэрэ.
-Мин эмиэ сахабын, Бэргэн диэммин, Амматтан сылдьабын. Эһиги хантан сылдьаҕытый?-уолбут кыргыттары биир-биир чох хара киэҥ харахтарынан сыныйан тобулу одууласпыта.
-Бэргэн даа? Кырдьык итинник ааттааххын да?-Маруся ыгыста-ыгыста саһыгыраччы күлэн барбыта (бэйэтэ да күлүүк барахсан этэ, арыт этэн көрө-көрө күнү күннээн күлэрэ. Дьүөгэм барахсан түөрт уонугар иккис оҕотун оҕолоноору күн сириттэн күрэммитэ).
-Кырдьык буолумуна. Тоҕо албынныахпыный?-уолбут өһүргэнэн туллас гына түспүтэ.
-Чэ-чэ, бэрт дии, олоҥхо геройун курдук наһаа үчүгэй, сахалыы аат. Маруся күлүмэ, мээнэ-мээнэ буолан бүт эрэ,- Фекла буоларын курдук, ыксаллаах соҕус түгэҥҥэ интеллигентнэй киһитин холбоон кэбиспитэ.
-Ааккыт оттон ким диэний, хантан сылдьаҕыт диибин дии?-саҥа билсибит биир дойдулаахтара икки хааһын түрдэһиннэрэн, өһүргэммитэ билигини да ааһа илик этэ.
-Ээ, биһиги Уус-Алдантан сылдьабыт. Мин Феклабын, оттон бу Маруся, -Фекла ыксыы-саарайа хоруйдуу охсубута.
Эрэйбит хоруйун ылаат, Бэргэн сирэйэ арыый сымнаан кэлбитэ, ол да буоллар, күлэрин арыычча кыатанан турар Маруся диэки сөбүлээбэтэхтик иҥиэттэн кэбиспитэ:
-Ол киоскаҕа мороженай диэн баар. Оннук аһы сиэбиккит дуо? Баран атыылаһыахха сөп. Ол гынан баран мин эһигиттэн бииргитигэр эрэ ылабын. Баҕарар буоллаххына, Фекла, эйиэхэ ылыахпын сөп. Харчым кэмчи, -уол хайдах эрэ тос курдук тоһугураан кэлбитэ, чугас турар киоска диэки ыйбыта.
-Ээйиис, ылыма миэхэ, олус наадалаах этэ ол ас, мин оннук аһы сиэбэппин. Киһи күөмэйэ ыалдьар диэбиттэрэ, -аны Маруся өһүргэнэн, били күлбүт сирэйэ ханан да суох буола түспүтэ.
-Ээ, суох, оҕолор, амсайан көрбөтөх, аһаабатах аспытын сиэбэппит буоллаҕа. Хата, киинэҕэ барыаҕыҥ. Били аатырыбыт “Девчата” киинэ буола турар эбит дии. Уулуссалар барыта киинэ афишалара, -диэн Фекла этии киллэрбитэ.
-Кырдьык даҕаны, Фекла сөпкө эттэ. Оннук гыныаҕыҥ,-Маруся үөрэн сэгэс гынаат, дьүөгэтин уҥа харытыттан харбаан ылан ыксары тардыбыта уонна сөбүлэһэрин биллэрэн, санныгар төбөтүн уурбута.
Онтон ойоҕоско турар уолларын өйдөөн көрбүттэрэ, киэҥ хараҕа өссө кэҥээн, сөбүлээбитин, сөпсөспүтүн биллэрэн, куудара баттахтаах лэҥкэйбит төбөтө биир кэм кэҕиҥнии турара.

Бу киинэҕэ сырыы кэннэ Бэргэн уол кыргыттар уопсайдарыгар үгүстүк сыбыытыыр буолбута. Фекланы сөбүлүүрүн аһаҕастык билиммэтэр даҕаны, хас биирдии хамсаныытыгар, тылыгар-өһүгэр истиҥ сыһыана өтө көстө сылдьара. Уопсайга кыыс аатын ааттаан кэлэрэ, ханна эмэ бардахтарына, Фекланы кытта сэргэстэһэ хаамара, суумкатын тутуһара, остолобуойга кытары кыыс таһыгар буола

сатыыра.
Ол эрээри Маруся Бэргэни тоҕо эрэ иһигэр киллэрбэт этэ. Кини аан маҥнайгынан Бэргэни “Оҕонньор” диэн хос аат биэрэ охсубута. Кырдьык, быыкаа бэйэтэ куруук нүксүччү туттан, тирии суумкатын ыга кууһан баран, ханна ыксыы-саарайа сылдьара, сөбүлээбэтэҕинэ иһигэр ботугураан барар дьикти үгэстээҕэ. Туохтан эрэ өһүргэнэн, ыгыччы кыыһыран кэлэн үҥсэргиир, мөҕүттэр идэлээҕэ.Эдэр киһи диэтэххэ, устуудьуон көрдөөх-нардаах олоҕуттан тэйиччи сылдьара. Дьэ онон, кыргыттары кытта билсиэҕиттэн, Бэргэммит дьиҥ аата умнуллан, тута Оҕонньор буолан хаалбыта. Оҕонньор ханна кэлбитэ-барбыта, хамсаммыта-имсэммиэ, кэпсээбитэ-ипсээбитэ хайдах эрэ эҕэ-дьэҕэ кэпсээҥҥэ киирэн барбыта. Фекла да тус бэйэтин улаханнык сэҥээрбэтэр даҕаны, Оҕонньору хайдах эрэ ис-иһиттэн аһынара. Атын да устудьуоннар бары кинини биир кэм күлүү-элэк оҥостоллоро. Саатар бэйэтэ даҕаны мэлдьи тугу эрэ утарсар, дакаастыыр, кырдыгын була сатыыр дьикти-дьиибэ майгылааҕа. Оҕо-оҕо курдук күлэ-үөрэ сылдьыбата. Хата биир үчүгэйэ - үөрэҕэр олус кыһаллара. Нууччалыы олуттаҕастык саҥардар даҕаны, син иннин-кэннин быһаарсан, эксээмэннэрин барытын ситиһиилээхтик туттаран иһэрэ. Оччотооҕу кэнэн, учуутал идэтигэр үөрэнэ сылдьар оҕолор санаалара да тиийбэт “инженер-физик” диэн өйдөөбөт идэлэригэр үөрэнэрэ. “Социализмы тутар, аныгы олоҕу кытта тэҥҥэ хардыылыыр идэҕэ үөрэнэбин” диэн онтун күөн тутта, үгүстүк кэпсээн барыларын сылатара.
Арай кыргыттар бэһис кууруска тахсыыларыгар, күһүн Оҕонньордоро, таһы-бааччы, ууга тааһы бырахпыттыы, сүтэн хаалбыта.
Арай Саҥа дьыл буолуон эрэ иннинэ дежурнайдар вахтаҕа Фекланы ыҥырбыттара. Кыыс аллара түспүтэ, ыраахтан төбөтө лэҥкэйэн, дыраап сонун ыгыччы курданан, куобах бэргэһэтин икки илиитинэн мускуйа-мускуйа, Бэргэн уол вахта айаҕар кэлэн турар этэ.
Фекла соһуйа үөрэн, уолу көрбөтөҕө ырааппыт киһи, ахтыбычча:
-Хайаа, Бэргэн, ханна сүтэ сырыттыҥ, баар эбиккин дуу!-диэн күлүм аллайа түспүтэ.
-Дорообо, Фекла. Миигин көрөн үөрдүҥ дуо?-дии-дии Оҕонньоро сирэйэ сырдаан, быкаа тиистэрэ биир эрээтинэн ыпсыбат гына ытыгыраһа түспүттэрэ.
-Үөрүмүнээ, ама, ханна сүттэ диибит ээ,-диэбитинэн кыыс ыкса кэлэн, уолун ыпсары кууһан ылбыта.
-Фекла, мин практикабар сырыттым уонна көр эрэ… бу бэҕэһээ эрэ дойдубут тэбэр сүрэҕэр, Москва куораттан күүлэйдээн кэллим. Үөрэхпин бүтэрдэхпинэ хайаан да онно үлэлии, айа-тута барарга сананным. Ол иһин мин эйигиттэн ыйытыахпын баҕарабын. Эн миигин кытта барсаҕын дуо?-диэн, вахта иһигэр баар дьон бары истэллэрин курдук, доргуччу этэн соһуппута.
Кыыс истибитин

итэҕэйиминэ, соһуччута бэрдиттэн:
-Туох даа? Мин да? Хайдах ол? Ханнык Москва? Олох өйдөөбөтүм,-диэбитинэн, кэннинэн чинэрийэн, уолтан тэйэн биэрбитэ.
-Фекла, ыксаама. Мин барытын эйиэхэ сиһилии быһааран биэриэм. Бүгүн бастакы көрсүбүт Лагернай паркабытыгар, фонтан таһыгар мин эйигин свиданиеҕа ыҥырабын. Күнүс үс чааска лоп курдук кэлээр,-диэн баран Оҕонньоро кип-киэҥинэн, эппитин энчирэппэт гына, дорҕоонноохтук этэн-тыынан кэбиспитэ.
-Үскэ дуо? Лагернай пааркаҕа. Сөп, тиийиэм,-диэн сып-сап хараҕын кырыытынан Фекла вахта иһигэр олорор дежурнай нуучча кыргыттарын диэки кылап гына көрөөт, хоруйдуу охсубута уонна кыл түгэнэ төбөтүгэр хайдах гынан уолу хомоппот гына бастакытын уонна бүтэһиктээктик свиданиелыырбын оҥорон барбыта.
Киһитэ үөрэн сэгэс гына түспүтэ, мэттэллэн туран куобах бэргэһэтин ньаппаччы кэтэн кэбиспитэ. Кыыс диэки истиҥник мичээрдээбитинэн, кэннин хайыһан көрө-көрө, тахсар аан диэки дьулуспута. Ааҥҥа тиийэн кыбыс-кытаанах уопсай тимир аанын кыайан арыйбакка, балай да өр мадьыкстаспыта. Онтон кыыс көрөн турдаҕына, бэрт эрэйинэн арыйбыта уонна ыксалынан таһырдьа сылыпыс гынан хаалбыта.

Фекла хоһугар тахсан, тута Марусятыгар “Оҕонньорбут кэлбит, бүгүн миигин свиданиеҕа ыҥырда” диэн кэпсээннээх буолбута. Кыыһа ону истэн, соһуйбут омунугар оронугар тиэрэ бара-бара күлбүтэ.
-Оҕонньор да? Свиданиеҕа да? Ити тылы билбит да кини өссө? Уой, онно эн сөбүлэстиҥ дуо? Уой-уой. Эн уонна Оҕонньор. Бу свиданиелыы сылдьаллар үһү,-дии-дии оҥорон, этэн көрө-көрө, хараҕын уута тахсыар диэри, иэрийэ-иэрийэ күлбүтэ.
-Маруся, наһаа күлүмэ ээ. Барахсаны, хайдах эрэ наһаа аһынным дии. Киһибит олох миигин кэргэн ылардыы санаммыт. Москваҕа олоруом, барсаҕын дуо диир. Онон уолга сымыйа эрэли биэриэм кэриэтэ, бүгүн баран оттон барытын быһааран биэриэм дии. Сөп буолбатах дуо? –диэн Фекла эппитигэр бүк эрэллээх кытаанах соҕустук эппитэ.-Хаһан ол Москваҕа олороору барахсан, көр, бу фантазеру. Сөп-сөп. Хайаан да бар. Барар буоллаҕыҥ. Эрэйдээх, ыраланара да баар ээ. Саатар мин курдук кыра-хара киһиэхэ санаммыта буоллар. Буолан-буолан кырасаабыссаҕа, биир төбө улахан киһиэхэ, Фекла Егороваҕа сананар буоллаҕа. Ээх, киһи да арааһы истэр ээ, -дии-дии кыыһа сонньуйан, ол күнү мэлдьи эргитэн аҕала-аҕала күлбүтэ. Кыараҕас хараҕын кэҥэтэ сатыы-сатыы, Фекланы “Миигин кытта Москваҕа олоро барсаҕын дуо?” диэн этэн көрө-көрө, биир кэм дьүөгэтин хаадьылыы сылдьыбыта.

Оҕонньор болдьообут кэммигэр, үс саҕана, Фекла пааркаҕа кэлбитэ. Уопсайынан, хойутууру былыргыттан да Фекла биһирээбэт

дьыалата этэ. Кыыс уолу кэтэһиннэр, эккирэтиннэр диэни ончу өйдөөбөтө. Баары баарынан. Аһаҕастык кэпсэтэри эдэр эрдэҕиттэн сөбүлүүрэ.
Арай ыраахтан көрдөҕүнэ, фонтан кытыытынан улахан дьуолка туруорбуттар. Дьон бөҕө, кэлии-барыы аалыҥнаһыы. Саҥа дьыл дьикти, алыптаах ураты тыына сатыылаан турарын көрүөххэ олус кэрэтэ.
Ол быыһыгар ыраахтан өйдөөн көрбүтэ, Оҕонньоро, соҕуруу дойду тыалыгар оҕустаран көтүөхчэ, муммут быыкаа мэкчиргэ оҕотунуу, иннинэн-кэннинэн мэлээриҥнии турара. Хара дыраап сонун быакаччы курданан, куобах бэргэһэтин кулгаахтарын түһэрэн, бойбоччу баанан кэбиспит. Киэҥ соҕус хара кырыылаах ыстаана, этэ суох дар уҥуох, маадьаҕар атахтарыгар былаах буолан тэлибирэһэллэрэ, киһи аһыныах, бэл, тыаһа кытта иһиллэргэ дылыта.
Чугаһаан кэлбитэ, тииһэ ыпсыбат буолуор дылы киһитэ бөҕүөрэ тоҥмут, тыла кытта бөлүөстэн хаалбыт. Ол да буоллар, Феклатын көрөн, идэтинэн, ыттайа үөрэн, синньигэс уоһугар быыкаа тиистэрэ ытыгыраһа түстүлэр.
-Кэллин дии. Мин син өр кэтэстим. Бүгүн свиданиелыырга тыаллаах, тымныы баҕайы күн буолбут. Көр, ол дьуолка турар, наһаа үчүгэй дии. Ханна барабыт?-дии-дии турбут сиригэр биир кэм ыстаҥалаан, төттөрү-таары тэпсэҥэлээн барда.
-Оннук, тымныыта сүр. Онон ханна да барбаппыт, түргэн соҕустук кэпсэтэ охсуохха. Чэ, Бэргэн, мин саҕалыым. Көр эрэ, мин эйигин кытта бастакыбын уонна бүтэһикпин свиданиелыыбын. Дьону албынныырбын, сымыйанан тугу эрэ эрэннэрэрбин букатын сөбүлээбэппин. Уопсайынан, кырдьыгынан эттэххэ… мин эйигин уол курдук, чэ, эр киһи, чугас доҕор курдук көрбөппүн. Көннөрү табаарыс диэххэ сөп дуу… Уоллаах кыыс сыһыаныгар бастакы миэстэҕэ таптал баар буолуохтаах дии саныыбын. Оннук иэйии миэхэ бэйэм өттүбүттэн эйиэхэ суох. Онон эн миигин таптыыр да буоллаххына, кэлтэйдии эрэ буоларыгар тиийэр. Москваҕа эйигин кытта онон барбаппын,-диэн баран кыыс умса көрөн кэбиспитэ.
-Хайдах ол…Оттон мин эйигин бэйэбэр сөптөөх киһи диэммин, үгүс элбэх кыыстан таллым дии. Фекла, мин, кырдьык, хайаан да улахан үлэһит киһи буолуом уонна Москваҕа олоруом. Мин эйигин маҥнайгы көрбүт күммүттэн таптыыбын… Ону, ама, сэрэйбэт этиҥ дуо, бу сыллар тухары. Барыта эн тускар …. бу олоробун. Быйыл үөрэхпитин бүтэрэбит. Миэхэ кэргэн таҕыстаххына, олоҕуҥ тухары биирдэ да кэмсиниэҥ суоҕа. Тылбын биэрэбин. Таҥара табатын курдук таҥыннарыам, эн хаһан да олорботох баай-талым олоххор олордуом. Дойдубут тэбэр сүрэҕэр, Москваҕа олус дьоллоохтук олоруохпут. Эн миигин да сөбүлүүргүн билэбин ээ, -диэн баран Оҕонньоро олох да тымныы, бөҕүөрбүт уҥа ытыһынан кыыс иэдэһин

сэрэнэн таарыйан ылбыта.
-Эс, суох! Сөбүлээбэппин мин эйигин…көннөрү аһынабын. Кэбис, Бэргэн, онно суоҕу туойума. Эн бэйэҥ санааҥ ити. Мин онно сөпсөспөппүн. Этэбин дии, мин эйиэхэ ”эн биһиги хайдах да бииргэ буолар кыахпыт суох. Мин эйигин таптаабаппын” (өссө “эн хайдах өйдөөбөккүн, миэхэ олох тэҥэ суоххун” диэн баҕарбыта да, туттуммута). Өйдөө миигин, элбэҕи эн курдук сатаан этэр кыаҕым суох. Миигин бырастыы гын. Быраһаай уонна, -диэт, эргиллэ биэрбитэ да, Фекла тахсар суолун диэки дьулуспута.
-Фекла, тохтоо-тохтоо! Хайдах маннык… бу эйиэхэ, саатар маны ыл, ийэм ыыппыт кэһиитэ! -уола аҕылыы-аҕылыы кэнниттэн эккирэтэн, ситэн кэлбитэ уонна хоонньуттан хаһыат суулаах тугу эрэ таһааран куду анньыбыта.-Тугуй бу?-кыыс соһуйан төттөрү үтэйбитэ.
-Маны ыл, бу мин дойдум аһа, Амма дьэдьэнэ,-диэт, ыксыы-саарайа, хаһыатын арыйа баттаат, хаппахтаах быыкаа тууйаһы ороон таһаарбыта. Уола бу түгэҥҥэ икки хааһа түрдэстэн, хараҕа тобус-толору көлүйэ уунан туолан турара.
Кыыс уолу эмиэ олус аһыммыта, уйан сүрэҕэ мөҕүл гыммыта. Саҥата суох Оҕонньоруттан хаһыат суулаах тууйаһын сылбырҕатык эһэ охсон ылбыта уонна түөһүгэр сыһыары тутаат, тэйэ хаампыта.
Онтон санаата буолбакка, Фекла ыраата бараат, кэннин эргиллэн көрбүтэ. Арай көрдөҕүнэ, Оҕонньоро эрэйдээх сирэй-харах бөҕө буолан, бөдөҥ-садаҥ нуучча дьонун ортотугар оччугуй бэйэтэ өссө кыччаан-оччоон, лиҥкинэспит хойуу мастаах ойуур быыһыгар ойдом сиргэ кыыкыныы турар, эмэх маһы санатан, аат эрэ харата иэҕэҥнээн, сардьаллан субу охтоору турар курдуга. Фекла ону көрөн ордук хараастыбыта. Тугу эрэ үчүгэйи эппэккэбин, барахсаны наһаа да хомоттум быһыылах диэн, бэл, тохтоон, кыл түгэнэ төннөрүм дуу дии санаан ылбыта. Чочумча тохтоон турбута, онтон “кэбис” диэн эрчимнээхтик иннин диэки хардыылаабыта.
Туохтан эрэ куотан эрэрдии, Фекла пааркаттан тахсан, курус санааларын киэр илгэ сатыы-сатыы, автобус тохтобулугар тиийбитэ. Биир кэм тэпсэҥнээн, тура түһэ сатаан баран, хайдах эрэ санаата оонньоон, уопсайын диэки сатыы түһүнэ турбута. Ол баран иһэн арааһы бары санаан, эргитэн көрбүтэ. Ол эрээри хас хардыытын уонна тымныы тыал сытыырхайан истэҕин аайы, сөптөөх быһаарыныыны ылыммыппын диэн бөҕөтүк санаммыта. Хайдах уопсайыгар кэлбитин билбэккэ да хаалбыта. Онтон сылаас уопсайыгар киирэн, көрдөөх-нардаах Марусятын кытта, ол киэһэни быһа Бэргэннэриттэн сонньуйан, күлэн кэбиһэ-кэбиһэ, аатырар Амма дьэдьэнин, олохторугар аан-маҥнай дуоһуйа амсайбыттара.
Онтон бэттэх, кыргыттар биирдэ даҕаны олохторун тухары Бэргэни харахтаан көрбөтөхтөрө, ханна

ттийбитин, хайдах-туох олорорун, кини дьылҕатын туһунан букатын истибэтэхтэрэ. Оҕонньор уол онон сотору кэминэн умнууга баран, эдэр саас биир көрдөөх-нардаах кэпсэлигэр эрэ хаалбыта.
Фекла кэлин үөрэҕин бүтэрэн, дойдутугар кэлбитэ. Үлэлиирин иккис сылыгар кэргэнин Сүөдэри көрсүбүтэ. Үс сыл курдук билсээт, эдэр дьон сүбэлэрин холбоон, учуутал кыыс ыаллыы сопхуос тарбахха баттанар бастыҥ суоппарын кытта ыал буолбуттара. Эдэрдэр икки уол, биир кыыс оҕолонон, кэлин нэһилиэк түс-бас, ытыктанар ыалын ахсааныгар киирсибиттэрэ. Ыарахан үлэҕэ сылдьыбыт кэргэнэ Сүөдэр барахсан, отут сыл этэҥҥэ олорбуттарын кэннэ, сиһин тоноҕоһун тымнытан, биэс сыл суорҕан-тэллэх киһитэ буолан баран өлбүтэ. Олохторугар араас барыта баара. Кэргэнэ иһэ-аһыы сылдьыбыт да кэмнэрдээҕэ. Ол эрээри бу олорбут олоҕун Сүөкүччэ букатын кэмсиммэт. Саха дьахтарын сиэринэн, аныгы оҕолор курдук, таптыырын хас муннук аайы кэпсээбэтэр даҕаны, Сүөдэринээн сэмэйдик харахтарынан хайҕаһан, сүрэхтэринэн сөбүлэһэн, эйэ дэмнээхтик, эн-мин дэсиһэн олорбуттара. Сүөдэрим барахсан баара буоллар… Эмээхсин тыастаахтык, дириҥник үөһэ тыыммыта.

Сотору сыттыгын көбүтэн, Сүөкүччэ аргыый аҕай оронугар сыппыта. Хараҕын симэн, халтаһата ыараан, эмээхсин нуктаан барбыта. Илэ өйүгэр дуу, биитэр түүлүгэр дуу эдэр сааһыгар хат эргиллэн, эдэр, устудьуон кыыс буолан, Марусятынаан Лагернай паарка устун, сааскы чаҕыл күн уотуттан харахтара саата-саата, күүлэйдии, дьаарбайа сылдьаллара. Дьүөгэтэ, буоларын курдук, тугу эрэ дьээбэлээҕи кэпсиирэ, онтуттан бэйэтэ тэбиэһирэн лыҥкыначчы күлэрэ. Дьон бары кыһалҕата суох эдэр саас күлүмэ түспүт кэрэчээн кыргыттары батыһыннара көрөн, истиҥник мичээрдээн ааһаллара. Арай эмискэ Фекла чугас ыскамыайкаҕа бэркэ билэр улахан төбөтө лэҥкэйэн олороругар кэтиллэ түспүтэ. Өйдөөн көрбүтэ, Бэргэн уол, кинилэр Оҕонньордоро, били тууйастаах минньигэс дьэдьэнин уҥа ытыһыгар бобуччу тутан олороро. Уоллара хара-бараан сирэйэ сырдаан, туохтан эрэ олус үөрэн, буоларын курдук, быыкаа маҥан тиистэрэ ыпсыбат гына ытыгыраспыт этилэр. Оттон кини аттыгар үөр холууп таптал, эйэ-дьол ырыатын ыллаан, кини минньигэс дьэдьэниттэн тиксээри, тохтоло суох хобугунаһа, тула көтө сылдьаллара.