Дойдубар тахса сылдьан Дьоппуон Куола диэн ааттаах, оҕо эрдэхпиттэн билэр киһибин көрдүм. Оҕо сааспар сайыҥҥы от үлэтигэр бииргэ үлэлиирбит. Үс сайын устата оскуола оҕолорун биригээдэтин салайбыта, отууга бииргэ хонорбут. Көнө,
сымнаҕас майгылааҕын иһин буолуо - солбуллубат биригэдьиирбит буолара. Хайа баҕарар оҕону «сыччыый», «тукаам» диэн ыҥырара, дьаһайара.
    Тоҕо Дьоппуон Куола дэммитэ биллэр. Сороҕор «дьоппуон уола», «дьоппуон баара» диэн дьон сөбүлээбэтэхтэринэ ыһыктар тыллара. От­тон Куола - Николай Дмитрьевич Кононов Дьоп­пуон Куола аатырбыта кини дьоппуон сэриитигэр сылдьыбытын туоһута.
    Сааһа хапсыбакка арҕаа улахан сэриигэ сылдьыбатах, кэлин ситэн илиҥҥи боруоҥҥа дьоппуону кытта сэриигэ кыттыбыт. Дьиҥэ ол кылгас кэмнээх сэриигэ биһиги нэһилиэктэн хас да киһи кыттыбыт. Ол дьоппуон сэриитигэр кыттыбыт дьонтон Куола Куонаанап уратыта - аһыы ууну истэҕинэ дьалкыйар эбит этэ. Били сытыары-сымнаҕас бэйэтэ холуочуйдун да өйө өргөстөнө, майгыта мачайдана түһэр.
    Тохсус маайга - Кыайыы бырааһынньыгын күнүгэр Дьоппуон Куола көрө көстөр. Куонаанап ол күн ыҥыырдаах атын миинэн, көннөрү булт саатын аҥаар илиитинэн өрө анньан, дэриэбинэ киин уулуссатынан көтүтэр. Дөрүн-дөрүн халлааны сэриилиир, дьоппуоннары кытта үөхсэр, саанар. Бука, кылгас да кэмнээх уоттаах сэриигэ суоһар түбэлтэлэргэ түбэспитэ буолуо. Ол эрээри, илиитэ-атаҕа бүтүн этилэр.
    Быйыл сайын уулуссаҕа утары көрсөн сэһэргэстибит. Кырдьыы, буорайыы көрүҥэ таһыгар биллэр. Буолумуна, сааһа аҕыс уонун лаппа аастаҕа. Нэһилиэккэ соҕотох сэрии бэтэрээнэ хаалан сылдьар.
    Кырдьаҕас аны ат миинэн көтүтэрэ тохтоотоҕо. Улуу дьоппуон омугу хомпуустуура уурайдаҕа. Ол да буоллар сүрэҕин бааһа бүөлүү оспот быһыылаах.
    - Сэмээн, быйыл саас били илиҥҥи омук - дьоппуоннар иэдэйдилэр дии. Иһиттэххэ эстэ сыспыттар ээ. Эрэйдээхтэри хаһан эрэ акыйаан уута сабан, сайҕаан кээһэрэ буолуо. Хаарыан да баай, үлэһит омук имири эстиэ турдаҕа, - Куола
уһуннук туран кыайан ыаһахтаһар сэниэтэ суоҕа биллэр. Хата олбуорун таһыгар кырааскалаах бэртээхэй хаптаһын ыскамыайкалаах эбит, онно оҥостон олорунан кэбистэ.
    - Дьэ кырдьык, улуу акыйаан уон миэтэрэ үрдүктээх баала иэдээни оҥордо. Ити төрүөтэ улахан сир хамсааһыныттан буолбут үһү. Бастаан сир хамсыыр, тута «цунами» диэн ааттаах акы­йаан балкыыра эбии алдьатар. Биэрэккэ турар үгүс куораты, сэлиэнньэни үлтүрүттэ, аатамынай ыстаансыйаны урусхаллаата, тыһыынчанан киһи өллө, эмсэҕэлээтэ, - кырдьаҕас бэйэтэ да көрө-истэ сылдьара буолуо, көннөрү тылынан хатылыы эттим.
   

 - Дьэ иэдээн дии, ити алдьархайы хаһан оһорунар. Дьон аймах төһө эрэ айманна, дойдутуттан куотта буолла? - Куонаан холто буолбут хортууһун уһула-уһула кэттэ.
    - Кэбиис, Ньукулай, инньэ диэмэ. Ол дьонуҥ ураты омук эбит. Көр эрэ, ким да ити үлүгэрдээх аймалҕан кэнниттэн улаханнык уолуйбатах үһү, эгэ дойдуларыттан куотуохтара дуо? Хата дьонуҥ норуот быһыытынан өссө сомоҕолоһо түспүттэр, холкулара, инникигэ эрэллэрэ өссө чиҥээбит үһү, - оҕонньор саннын таптайабын.
    - Ок-сиэ, дьоппуон омук тыйыһынан былыргыттан аатырар этэ. Көр сэрии кэмигэр билиэн барыан кэриэтэ кынчаалынан иһин тоҕо тардар эбит этэ. Мин биирдэ түбэһэ көрөн турабын. Дьэ, өйдөөҕөр да кырыктаах омук быһыылааҕа. Түүн үөһэ биһиги саллааттарбыт хаһаарымаларыгар сыбдыйан киирэн, кынчаалынан кырган тахсаллар этэ. Билиэн түбэһэн баран биир тылы саҥарбат, ол кэриэтэ иһин хайытыныа. Дьэ, кытаанах омук буолбаат.
    - Бээ эрэ, ити үлүгэрдээх сир түллэҥниирин эрдэттэн хайдах билбэттэр, сэрэппэттэр. Наука сайынна аҕай дии, хас эмэ сүүһүнэн сыл уҥуорун ааҕар, суоттуур аатыраллар. Сир хамсыырын, ньиргиэрин эрдэттэн истибэт, мээрэйдээбэт эбиттэр дии, - Ньукулай муннун мускуйда. - Оччотугар олорон эрэ бары да эстииһибит буолбаат. Саха сирэ ирбэт тоҥноох буолан ордон олорор аатырабыт. Дьиҥэ хайдаҕый?
    - Сөпкө этэҕин, анал үөрэхтээхтэр этэллэринэн, истэн тиэтэй, биһиги Сахабыт сиригэр саамай үгүс сир хамсааһына тахсар үһү. Истэҕин дии, соҕуруу Лиэнскэй, Алдан, Өлүөхүмэ оройуоннарыгар сотору-сотору 6-7 бааллаах сир хамсааһынын. Били аатырар омук сиригэр сүүрэр ниэп, гаас турбалара оннук кутталлаах сирдэринэн ааһаллар диэн этэллэр, суруйаллар аҕай.
    - Хайаа, оччотугар улахан куттал суоһуур эбит дии, атыыр айдаан буолсу буолбаат, - Ньукулай ньүксүччү түстэ, тугу эрэ ырааҕы одуулаан олорбохтоото. - Арба истибитим ээ, аан дойду үрдүнэн сүүһүнэн мээрэйдиир ыстаансыйалар
баалларын. Тоҕо бэйэ-бэйэлэрин сэрэтиспэт, харыстаспат баҕайыларый?
    - Ньукулаай, сураҕа төһөлөөх да чуолкай тэрил, сир хамсааһынын эрдэттэн эрдэ кыа­йан быһаарбат үһү. Ол иһин алдьархай тахса турдаҕа. Сэрэтэллэрэ буоллар дьон куота сатыа, хомуна туттуо этэ.
    - Оччотугар таҥара кырыыһа буолан тахсар. Олох да сиргэ бэстилиэнэй тыһыынча кэлиэ дииллэрэ кырдьык дуу, үөдэн. Манна сорох дьон суруктан ааҕа-ааҕа эһиил киһи аймах, хамныыр харамай, сир-дойду эстэр үһү диэн миигинньик бодоҥ дьону куттууллар. Сураҕа сорох иһээччи илээттэр «тыыннаахха аһаан хаалыахха» диэн ыччаттары буккуйаллар дииллэр, - оҕонньор харааччы буккуллан хаалбытын аһаҕастык этиннэ.
    - Сөпкө этэҕин, айылҕа алдьатыылаах дьайыыларын эрдэттэн сэрэтэллэрэ буоллар, наһаа итинник хоромньу тахсыбата биллэр.
    Көр эрэ, Ньукулаай, хаһыакка ааҕан турардаахпын. Ити мөлүйүөнүнэн дуоллар сыаналаах тэриллэринээҕэр сир хамсааһынын эрдэттэн хамсыыр харамай билэр, онон сэрэтэр эбит. Ити айылҕа күөнүгэр олорор дьиикэй кыыллары этэбин. Сорох кыыл симилэххэ куотар, эриэн үөн сир үрдүгэр тахсар, адьырҕа акуула кутталыттан буолуо, акыйаан кытылыгар быраҕыллар, онно өлөр эбит. Бэл, кутуйахтар бөлүөхсэ түһэллэр, дьабара үҥкүүлүүр, көтөрдөр күргүөмүнэн ыллыыллар үһү.
    Оннооҕор хоруок сиэмэтэ, биһиги ньэчимиэн туораахпыт, араас бахтыарыйа сиргэ магыньыыттаах элэктэриичистибэ күүһэ уларыйарын эмиэ таайар диэн суруйбуттар. Аны туран ити бары үөн-көйүүр, үүнээйи сэрэтиилэрэ толору
кырдьыктар үһү. Ити эн дьоппуоннаргар биир ка­зах учуонайа эрдэ сэрэтэн сурук ыыппытын аанньа ахтыбаккалар алдьаммыттар, - оҕонньорбун сонун тэллэҕин тардыалыы-тардыалыы сонуммун тоҕо кэпсээтим.
    - Кыыл-сүөл майгыта уларыйыыта сэрэхтээҕин былыргы оҕонньоттор билэр, билгэлиир быһыылаахтара. Орой мэник сылдьан ону сэҥээрбэт этибит. Аныгы кэмҥэ айылҕаттан арахпыт кэннэ кэтиир-кэмниир кэлиэ дуо? Аҥардастыы кыдыйыы үйэтэ үүннэ, - Дьоппуон Куола тайаҕар тайанан турда. Хаһан, ханна барарбын туоһулаһаат, «Чэ, бакаа», - диэт дьиэтин олбуоругар киирдэ.
    Дойдубар тахсан көрсүбүт дьоммуттан кырдьаҕастара Дьоппуон Куола бэйэтин кэмин араас олоҕор олорон үйэтин муҥурдаан эрдэҕэ. Хайдахтаах да бэлиитикэни, олоҕу, күнү-дьылы бэйэтэ билэринэн, өйө хоторунан ылынан күн сириттэн күрэниэ турдаҕа.